|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın Gaziantep 3. İdare Mahkemesi tarafından verilen 18.11.2021 tarihli kararın uygulanarak göreve iade edilmesi talebi incelenmiştir. Anayasa’nın 138. maddesi uyarınca, yasama ve yürütme organları ile idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğu belirtilmiştir. İdarenin, mahkeme kararlarını geciktirmeden uygulaması gerektiği ve bu sürenin tebliğ tarihinden itibaren 30 günü geçemeyeceği vurgulanmıştır.
Başvuranın, idari işlemin iptali yönündeki mahkeme kararına rağmen göreve başlatılmadığı ve idarenin bu durumu haklı bir gerekçeyle açıklamadığı tespit edilmiştir. İdare tarafından yapılan işlemlerin, mahkeme kararının uygulanması için kesinleşmesine gerek olmadığı ve makul sürenin aşıldığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, idarenin mahkeme kararını uygulamaması hukuka ve hakkaniyete aykırı bulunmuş ve başvuranın göreve iade edilmesi yönünde tavsiye kararı verilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/12820-S.22.19637
BAŞVURU NO : 2022/9839
KARAR TARİHİ : 05/10/2022
TAVSİYE KARARI
İÇİŞLERİ BAKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Mahkeme kararının uygulanması talebi
BAŞVURU TARİHİ : 14/07/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle, polis memuru iken 375 sayılı
KHK’nin geçici 35/B maddesi kapsamında İçişleri Bakanlığının 2021/8 sayı ve 12.04.2021 tarihli işlemi ile kamu görevinden çıkarıldığını, Gaziantep 3. İdare Mahkemesinde söz konusu işlemin iptali ve göreve iade istemli açtığı dava neticesinde işlemin hukuka aykırı olduğunun tespit edilerek işlemin iptal edildiğini, söz konusu karara karşı yapılan yürütülmesinin durdurulması talebinin Gaziantep 5. İdari Dava Dairesince reddedildiğini, mahkeme kararının 30.11.2021 tarihinde idareye tebliğ edilmesine rağmen görevine başlatılmadığını, Emniyet Genel Müdürlüğünü aradığında kendisine işlemlerin devam ettiği şeklinde cevap verildiğini, hakkında herhangi bir soruşturma ve kovuşturma bulunmadığını, yaptığı CİMER başvurusuna hala cevap verilmediğini, Anayasa’nın 138 inci maddesi uyarınca mahkeme kararlarının geciktirilmeksizin uygulanması gerektiğini belirterek, göreve başlatılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca talep edilen bilgi ve belgelere cevaben İçişleri Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Genel
Müdürlüğünün – – sayılı yazı ve eklerinde özetle;
2.1 Başvuran hakkındaki idari işlemin iptali yönündeki Gaziantep 3. İdare Mahkemesince verilen
18.11.2021 tarih ve E / , K. / sayılı kararın uygulanması noktasında kararın atamaya
yetkili makama arz edilmiş olup işlemlerin devam ettiği, söz konusu kararın istinaf aşamasında olduğu,
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1. “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36 ncı maddesinin birinci fıkrasında, “Herkes meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”
3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
3.3. “Yargı yolu” başlıklı 125 inci maddesinin son fıkrasında, “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.”
3.4. “Mahkemelerin bağımsızlığı” başlıklı 138 inci maddesinin dördüncü fıkrasında; “Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”,
5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun “Kararların sonuçları” başlıklı 28 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü yönünde hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Başvuran Gaziantep 3. İdare Mahkemesince verilen 18.11.2021 tarih ve E. / , K. / sayılı kararın uygulanarak göreve iade edilmeyi talep etmektedir.
8. İçişleri Bakanlığından istenilen bilgi ve belgeler doğrultusunda anılan idare ve başvuran tarafından
Kurumumuza gönderilen belgeler incelenmiş, aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır.
9. Başvuran ’ın 375 sayılı KHK’nin geçici 35/B maddesi kapsamında İçişleri
Bakanlığının / sayı ve 12.04.2021 tarihli işlemi ile kamu görevinden çıkarıldığı, söz konusu idari işlemin iptali amacıyla Gaziantep 3. İdare Mahkemesinde açtığı dava neticesinde mahkemenin 18.11.2021 tarih ve E. / , K. / sayılı kararı ile idari işlemin iptaline karar verildiği, mahkeme kararına rağmen görevine başlatılmadığı, idarece verilen cevapta kararın atamaya yetkili makama arz edilip işlemlerin devam ettiğinin bildirildiği,
görülmüştür.
10. Anayasanın 138 inci maddesinde yasama ve yürütme organları ile idarenin, mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğu; bu organlar ve idarenin, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyeceği ve bunların yerine getirilmesini geciktiremeyeceği hüküm altına alınmıştır. Aynı şekilde 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanununun 28 inci maddesinde Danıştay, bölge idare ve idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idarenin, gecikmeksizin işlem tesis etmeye ve eylemde bulunmaya mecbur olduğu ve bu sürenin hiçbir şekilde tebliğden itibaren otuz günü geçemeyeceği düzenlenmiştir.
11. Hukuk devleti; insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir (Anayasa Mahkemesi
E.2013/44, K. 2013/59, Resmi Gazete Tarihi: 02/05/2013).
12. Anayasa Mahkemesinin 14/01/2010 tarihli ve E.2009/27, K.2010/9 sayılı kararında; “Anayasa’nın 36. maddesinde ifade edilen hak arama özgürlüğü, diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biri olmakla birlikte aynı zamanda toplumsal barışı güçlendiren, bireyin adaleti bulma, hakkı olanı elde etme, haksızlığı önleme uğraşının da aracıdır. Hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı, sadece yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunmada bulunma hakkını değil, yargılama sonunda hakkı olanı elde etmeyi de kapsayan bir haktır.” ifadeleri kullanılmıştır.
13. Anayasa’nın 138 inci maddesi ile yargı kararlarının ne olursa olsun uygulanmamasından idarenin sorumlu tutulduğu görülmektedir. Öte yandan İdarenin kararı uygulama yükümlülüğü devam ettikçe, yargı kararının uygulanmamasından doğan sorumluluğunun da devam edeceği bir gerçektir. Yukarıda anılan
Anayasa Mahkemesi kararından; Anayasanın 36 ncı maddesinde yer alan ‘hak arama hürriyeti’nin yalnızca yargı mercileri karşısında davalı veya davacı olma sıfatını değil aynı zamanda mahkeme nezdinde verilmiş olan kararın idari mercilerce gereğinin yerine getirilmesini de kapsadığı anlaşılmakta olup, ayrıca mahkeme kararlarının uygulanması yargılama sürecinin devamı niteliğinde görülerek yargılama sürecini tamamlayan ve yargılamanın bir anlam ve sonuç doğurmasını sağlayan unsur olarak nitelendirildiği görülmektedir.
14. Buna göre, mahkeme kararlarının Anayasa’nın 138 inci maddesi ve İdari Yargılama Usulü Kanununun
28 inci maddesi uyarınca geciktirilmeksizin uygulanması gerektiği, uygulanma süresinin hiçbir şekilde
tebliğ tarihinden itibaren 30 günü geçemeyeceği, Gaziantep 3.İdare Mahkemesinin 18.11.2021 tarih ve
E. / , K. / sayılı kararının gereğinin yerine getirilmediği, söz konusu kararın uygulanmaması bakımından idare tarafından haklı bir gerekçe sunulmadığı, idare tarafından bilgi ve belge talebine verilen cevabi yazıda ilk derece mahkemesince verilen kararın istinaf aşamasında olduğunun ifade edildiği ve kural olarak mahkeme kararlarının uygulanması için kesinleşmesine gerek olmadığı, idare mahkemesince verilen hükmün uygulanması bakımından makul sürenin aşıldığı anlaşılmış olup,
15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yukarıda açıklanan nedenlerle idare tarafından mahkeme kararının gereğinin yerine getirilmeyip başvuranın göreve iade edilmemesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin “kanunlara uygunluk” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Gaziantep 3. İdare Mahkemesinin 18.11.2021 tarih ve E. / , K. / sayılı kararı gereğince başvuranın göreve başlatılması yönünde İÇİŞLERİ BAKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
İÇİŞLERİ BAKANLIĞINCA bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde başvurana ve
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna
Kararın Başvurana ve İÇİŞLERİ BAKANLIĞINA tebliğine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi