|
ÖZET: Başvuran, Hakkari İl Emniyet Müdürlüğü’nde Trafik Polisi olarak görev yaparken kamu görevinden ihraç edilmiş ve bu işlemin iptali için Van 1. İdare Mahkemesi’nde yürütmenin durdurulması talebiyle dava açmıştır. Mahkeme, 15.09.2022 tarihinde yürütmenin durdurulmasına karar vermiştir. Ancak, İçişleri Bakanlığı, mahkeme kararına rağmen başvuranı göreve başlatmamıştır. Danıştay, idarenin mahkeme kararını zamanında uygulamaması durumunun, adil yargılanma hakkını ihlal edeceğine dikkat çekmiştir.
Mahkeme kararlarının uygulanması, Anayasa’nın 138. maddesi gereğince idare için zorunludur. İdarenin, mahkeme kararını makul bir süre içinde yerine getirmemesi, başvuranın hak arama özgürlüğünü ihlal etmektedir. Bu nedenle, başvuranın göreve başlatılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Danıştay, İçişleri Bakanlığı’na, mahkeme kararını uygulaması için 30 gün süre verilmesine ve bu sürenin sonunda yapılacak işlemlerin bildirilmesine karar vermiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/4081-S.23.6699
BAŞVURU NO : 2022/17493
KARAR TARİHİ : 30/03/2023
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : İÇİŞLERİ BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Mahkeme kararı gereğince görevine başlatılması talebi.
BAŞVURU TARİHİ : 29/11/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, Hakkari İl Emniyet Müdürlüğü nezdinde Trafik Polisi olarak görev yapmaktayken kamu
görevinden ihraç olduğunu, bu kapsamda Van l. İdare Mahkemesine yürütmenin durdurulması talepli açmış olduğu davada yürütmenin durdurulmasına karar verildiğini, bu karara karşı şikayet edilen taraf tarafından yapılan istinaf başvurusunun da reddedildiğini, mahkeme kararının yerine getirilmesi amacıyla idareye 29/09/2022 tarihinde yapmış olduğu başvuruya 20/10/2022 tarihinde mahkeme kararına binaen işlemlerin devam etmekte olduğu yönünde cevap verildiğini belirterek; mahkeme kararının yerine getirilmesini ve görevine başlamayı talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talep yazımıza istinaden İçişleri Bakanlığının
08.03.2023 tarih ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; başvuranın Hakkari Emniyet
Müdürlüğü kadrosunda sicil sayılı Polis Memuru olarak görev yapmakta iken Bakanlık
Makamının onayı ile 7145 sayılı Kanunun 26 ncı maddesi ile 375 sayılı KHK’ya eklenen Geçici 35 inci madde kapsamında 20.06.2022 tarihinde kamu görevinden çıkarılarak 21.06.2022 tarihinde ilişiğinin kesildiği, bu işlemin iptali talebiyle idare aleyhine açılan davada, Van l. İdare Mahkemesince
15.09.2022 tarih ve sayılı “Yürütmenin Durdurulması ” kararı verildiği, bahse konu
kararın uygulanması noktasında işlemlerin devam ettiği bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın;
3.1) “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36 ncı maddesinin birinci fıkrasında, “Herkes meşru vasıta ve
yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”
3.2) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü
ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
3.3) “Yargı yolu” başlıklı 125 inci maddesinin son fıkrasında, “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden
doğan zararı ödemekle yükümlüdür.”
3.4) “Mahkemelerin bağımsızlığı” başlıklı 138 inci maddesinin son fıkrasında, “Yasama ve yürütme
organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin
birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “Kararların sonuçları” başlıklı 28 inci
maddesinin birinci ve üçüncü fıkrasında, “Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. (…) Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemeleri kararlarına göre işlem tesis edilmeyen veya eylemde bulunulmayan hallerde idare aleyhine Danıştay ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
6) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü
yönünde hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7) Başvuran, bir numaralı paragrafta belirtildiği üzere Van l. İdare Mahkemesinin 15.09.2022 tarih ve
sayılı “Yürütmenin Durdurulması” Kararı uyarınca göreve başlatılmayı talep etmektedir.
8) Başvuru konusuna ilişkin olarak İdareden temin edilen bilgi ve belgelerden; başvuranın Hakkari
Emniyet Müdürlüğü kadrosunda sicil sayılı Polis Memuru olarak görev yapmakta iken Bakanlık
Makamının onayı ile 7145 sayılı Kanunun 26 ncı maddesi ile 375 sayılı KHK’ya eklenen Geçici 35 inci madde kapsamında 20.06.2022 tarihinde kamu görevinden çıkarılarak 21.06.2022 tarihinde ilişiğinin kesildiği, bu işlemin iptali talebiyle açılan davada, Van l. İdare Mahkemesince 15.09.2022 tarih ve
E: / sayılı “Yürütmenin Durdurulması ” kararı verildiği, söz konusu mahkeme kararına rağmen başvuranın göreve başlatılmadığı anlaşılmaktadır.
9) Başvuran hakkında verilen Van l. İdare Mahkemesinin 15.09.2022 tarih ve E: / sayılı
Kararında; “… davacının 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin geçici 35 inci maddesi
uyarınca kamu görevinden çıkarılmasına yönelik tesis olunan dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Öte yandan, hukuka aykırılığı mahkememizce saptanan ve İlgilinin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin olması, çalışma hakkını, statüsünü ve özlük haklarını doğrudan etkiler nitelikte olan dava konusu işlemin uygulanmaya devamı halinde davacının uğradığı maddi ve manevi zararların dava sonuna kadar artacağı ve telafisinin güçleşeceği açıktır. Açıklanan nedenlerle; hukuka aykırılığı açık olan dava konusu işlemin; uygulanması hâlinde telâfisi güç zararlar doğabileceğinden 2577 Sayılı Kanun’un 27’nci maddesi uyarınca teminat alınmaksızın yürütülmesinin durdurulmasına, tebligatın tamamlanmasına, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi (7) gün içerisinde Erzurum Bölge İdare Mahkemesine itiraz yolu açık olmak üzere, 15/09/2022 tarihinde oybirliğiyle” karar verilmiştir.
10) Hukuk devleti; insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir (Anayasa Mahkemesi E.2013/44, K. 2013/59, Resmi Gazete Tarihi: 02/05/2013).
11) Anayasa Mahkemesinin 14/01/2010 tarihli ve E.2009/27, K.2010/9 sayılı kararında; “Anayasa’nın
36. maddesinde ifade edilen hak arama özgürlüğü, diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biri olmakla birlikte aynı zamanda toplumsal barışı güçlendiren, bireyin adaleti bulma, hakkı olanı elde etme, haksızlığı önleme uğraşının da aracıdır. Hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı, sadece yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunmada bulunma hakkını değil, yargılama sonunda hakkı olanı elde etmeyi de kapsayan bir haktır.”
12) Anayasa’nın 138 inci maddesi ile yargı kararlarının ne olursa olsun uygulanmamasından idarenin
sorumlu tutulduğu görülmektedir. Öte yandan İdarenin kararı uygulama yükümlülüğü devam ettikçe, yargı kararının uygulanmamasından doğan sorumluluğunun da devam edeceği bir gerçektir. Yukarıda anılan Anayasa Mahkemesi kararından; Anayasanın 36 ncı maddesinde yer alan ‘hak arama hürriyeti’nin yalnızca yargı mercileri karşısında davalı veya davacı olma sıfatını değil aynı zamanda mahkeme nezdinde verilmiş olan kararın idari mercilerce gereğinin yerine getirilmesini de kapsadığı anlaşılmakta olup, ayrıca mahkeme kararlarının uygulanması yargılama sürecinin devamı niteliğinde görülerek yargılama sürecini tamamlayan ve yargılamanın bir anlam ve sonuç doğurmasını saylayan unsur olarak nitelendirildiği görülmektedir.
13) Başvuru konusuna ilişkin mahkemenin yürütmenin durdurulması kararına istinaden, İdarenin başvuranı
göreve başlatması gerekirken göreve başlatmadığı görülmekte olup; İdarenin söz konusu mahkeme kararını makul sürede ifa etmekten kaçınamayacağı, bunun adil yargılanma hakkının ihlali sonucunu doğuracağı değerlendirilmiştir.
14) Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat,
yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Van l. İdare Mahkemesinin
15.09.2022 tarih ve E: / sayılı Kararı neticesinde başvuranın göreve başlatılması gerektiği, zira
Anayasa’nın 138 inci maddesi ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28 inci maddelerinde yargı kararlarına uyma zorunluluğunun açıkça belirtildiği, söz konusu düzenlemeler gereğince İdarenin idari yargı organlarınca verilen kararların icaplarına göre, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya zorunlu olduğu dikkate alındığında mahkeme kararının verildiği 15/09/2022 tarihinden bu zamana kadar mahkeme kararı gereğince göreve başlatılması gerekirken başlatılmamasının makul olmadığı, İdarenin söz konusu mahkeme kararını makul sürede ifa etmekten kaçınamayacağı, bunun adil yargılanma hakkının ihlali sonucunu doğuracağı değerlendirildiğinden, söz
konusu mahkeme kararı gereğince başvuranın göreve başlatılması gerektiği kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15) 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde iyi yönetim ilkelerine yer verilmiş olup; idare tarafından, başvuran hakkında verilen iptal kararının uygulanmadığı ve başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de “kanunlara uygunluk” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, idareden bundan böyle bu ilkelere uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Van İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, Van l. İdare Mahkemesinin 15.09.2022 tarih ve E: / sayılı kararı gereğince başvuranın göreve başlatılması yönünde İçişleri Bakanlığına TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İçişleri Bakanlığınca bu karar üzerine
tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın başvurana ve İçişleri Bakanlığına tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi