|
ÖZET: Başvuran, Emniyet Genel Müdürlüğü Havacılık Dairesi’nde pilot olarak görev yaparken 375 sayılı KHK kapsamında kamu görevinden çıkarıldığını, ancak Ankara 18. İdare Mahkemesi’nin iptal kararına rağmen göreve başlatılmadığını iddia etmektedir. Mahkeme, başvuranın terör örgütleriyle bağlantısının bulunmadığına karar vererek, kamu görevinden çıkarılma işleminin hukuka aykırı olduğuna hükmetmiştir. İdarenin, mahkeme kararını uygulamaktan kaçınması, Anayasa’nın 138. maddesi gereği yargı kararlarına uyma yükümlülüğünü ihlal etmektedir.
Danıştay, idarenin mahkeme kararlarını gecikmeksizin yerine getirmesi gerektiğini vurgulayarak, başvuranın göreve başlatılmaması durumunun adil yargılanma hakkını ihlal edeceğine dikkat çekmiştir. Bu bağlamda, başvuranın göreve başlatılması gerektiği sonucuna varılmıştır. İdarenin, mahkeme kararını yerine getirmemesi, hukukun üstünlüğü ilkesine aykırıdır ve bu durum, başvuranın mağduriyetini artırmaktadır. Dolayısıyla, başvuranın göreve başlatılması yönünde tavsiyede bulunulmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/7485-S.22.11457
BAŞVURU NO : 2022/562
KARAR TARİHİ : 09/06/2022
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Mahkeme kararının uygulanması talebi hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 11/01/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Emniyet Genel Müdürlüğü Havacılık Dairesinde Pilot olarak görev yapmakta iken 375 sayılı KHK kapsamında kamu görevinden çıkarıldığını, Ankara 18. İdare
Mahkemesinin E ve K sayılı kararı ile işlemin iptaline karar verildiğini ancak idare tarafından mahkeme kararına uyularak yeniden göreve başlatılması gerekirken başlatılmadığını, idare tarafından yürütmeyi durdurma talepli istinaf başvurusunda yürütme durdurma talebinin reddine karar verilmesine rağmen hala görev başlatılmadığı için oluşan mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğünün 18/03/2022 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde, başvuranın Havacılık Daire Başkanlığı kadrosunda sicil sayılı olarak görev yapmakta iken 02.12.2020 tarihinde Bakanlık Makamının onayı ile 7145 sayılı Kanunun 26’ıncı maddesi ile 375 sayılı KHK ya eklenen Geçici 35’inci madde kapsamında ilişiğinin kesildiği, adı geçenin bu işlemin iptali talebiyle idare aleyhine açmış olduğu davada: Ankara 18.İdare Mahkemesince
04.03.2021 tarih ve sayılı “Yürütmenin Durdurulmasına” kararı ve Ankara 18.İdare
Mahkemesince 08.07.2021 tarih ve sayılı “Dava Konusu İşlemin İptaline’’ kararı verildiği, bahse konu kararların uygulanması noktasında işlemlerin devam ettiği hususunun ve buna ilişkin belgelerin sunulduğu ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasasının;
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” hükmü amirdir.
3.2.“Hak arama hürriyeti” başlıklı 36 ncı maddesinin birinci fıkrasında, “Herkes meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”
3.3.“Yargı yolu” başlıklı 125 inci maddesinin son fıkrasında, “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.”
3.4. “Mahkemelerin bağımsızlığı” başlıklı 138 inci maddesinin son fıkrasında, “Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne yer verilmiştir.
5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “Kararların sonuçları” başlıklı 28 inci maddesinin birinci ve üçüncü fıkrasında, “Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. (…) Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemeleri kararlarına göre işlem tesis edilmeyen veya eylemde bulunulmayan hallerde idare aleyhine Danıştay ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.” Hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü yönünde hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Başvuran, bir numaralı paragrafta belirtildiği üzere Ankara 18. İdare Mahkemesinin İptal Kararına göre göreve başlatılmayı talep etmektedir.
8. Başvuru konusu incelendiğinde, başvuranın Havacılık Daire Başkanlığı kadrosunda olarak görev yapmakta iken 02.12.2020 tarihinde Bakanlık Makamının onayı ile kamu görevinden çıkarılarak ilişiğinin kesildiği, söz konusu işlemin iptali talebiyle idare aleyhine açılan davada, Ankara 18.İdare Mahkemesince 04.03.2021 tarih ve sayılı “Yürütmenin Durdurulması” kararı ile Ankara 18. İdare Mahkemesince 08.07.2021 tarih ve sayılı karar ile işlemin iptaline karar verildiği, söz konusu mahkeme kararlarına rağmen başvuranın göreve başlatılmaması nedeniyle başvurunun yapıldığı anlaşılmaktadır.
9. Başvuran hakkında yapılan yargılamada; “Bu durumda yukarıda yer verilen tüm hususlar gözetildiğinde, davacının terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı bulunduğu yönünde değerlendirme yapılamayacağından, 375 sayılı KHK nın geçici 35/B maddesi uyarınca kamu görevinden çıkarılmasına ve rütbelerinin alınması yolunda tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.” Değerlendirmesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ve söz konusu karar hakkında davalı idarenin istinaf başvurusunun Ankara Bölge İdare Mahkemesi 2. Dava
Dairesi 17/02/2022 tarih ve sayılı kararı ile “Reddine” karar verilmiştir.
10. Hukuk devleti; insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir (Anayasa Mahkemesi
E.2013/44, K. 2013/59, Resmi Gazete Tarihi: 02/05/2013).
11. Anayasa Mahkemesinin 14/01/2010 tarihli ve E.2009/27, K.2010/9 sayılı kararında; “Anayasa’nın 36. maddesinde ifade edilen hak arama özgürlüğü, diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biri olmakla birlikte aynı zamanda toplumsal barışı güçlendiren, bireyin adaleti bulma, hakkı olanı elde etme, haksızlığı önleme uğraşının da aracıdır. Hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı, sadece yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunmada bulunma hakkını değil, yargılama sonunda hakkı olanı elde etmeyi de kapsayan bir haktır.” ifadeleri kullanılmıştır.
12.Anayasa’nın 138 inci maddesi ile yargı kararlarının ne olursa olsun uygulanmamasından idarenin sorumlu tutulduğu görülmektedir. Öte yandan İdarenin kararı uygulama yükümlülüğü devam ettikçe, yargı kararının uygulanmamasından doğan sorumluluğunun da devam edeceği bir gerçektir. Yukarıda anılan
Anayasa Mahkemesi kararından; Anayasanın 36 ncı maddesinde yer alan ‘hak arama hürriyeti’nin yalnızca yargı mercileri karşısında davalı veya davacı olma sıfatını değil aynı zamanda mahkeme nezdinde verilmiş olan kararın idari mercilerce gereğinin yerine getirilmesini de kapsadığı anlaşılmakta olup, ayrıca mahkeme kararlarının uygulanması yargılama sürecinin devamı niteliğinde görülerek yargılama sürecini tamamlayan ve yargılamanın bir anlam ve sonuç doğurmasını saylayan unsur olarak nitelendirildiği görülmektedir.
13.Somut olayın değerlendirilmesi neticesinde, söz konusu Mahkemenin iptal kararı neticesinde, İdarenin başvuranı göreve başlatması gerekirken göreve başlatmadığı, İdarenin söz konusu mahkeme kararını makul sürede ifa etmekten kaçınamayacağı, bunun adil yargılanma hakkının ihlali sonucunu doğuracağı değerlendirilmiştir.
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Ankara 18. İdare Mahkemesinin 08/07/2021 tarihli ve E:2021/23, K:2021/1279 sayılı iptal kararı neticesinde başvuranın göreve başlatılması gerektiği, zira Anayasa’nın 138 inci maddesi ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28 inci maddelerinde yargı kararlarına uyma zorunluluğunun açıkça belirtildiği, söz konusu düzenlemeler gereğince İdarenin idari yargı organlarınca verilen kararların icaplarına göre, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur olduğu dikkate alındığında mahkeme kararının verildiği 08/07/2021 tarihinden bu zamana kadar mahkeme kararı gereğince göreve başlatılması gerekirken başlatılmamasının makul olmadığı, İdarenin söz konusu mahkeme kararını makul sürede ifa etmekten kaçınamayacağı, bunun adil yargılanma hakkının ihlali sonucunu doğuracağı değerlendirildiğinden söz konusu mahkeme kararı gereğince başvuranın göreve başlatılması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
/
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE, Ankara 18. İdare Mahkemesinin 08/07/2021 tarihli ve , sayılı kararı gereğince başvuranın göreve başlatılması yönünde EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın Başvurana ve EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜNCE bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde başvurana ve Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna Türkiye Cumhuriyeti Kamu
Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi