İdari para cezasının dayanağı olan iş kazasının süresinde bildirilip bildirilmediği hususu (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2019/8282-S.12662

BAŞVURU NO : 2019/5198

KARAR TARİHİ : 13/09/2019

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı

BAŞVURUNUN KONUSU : İdari para cezasının iptali talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 01/03/2019

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran tüzel kişi adına başvuran temsilcisi tarafından Kurumumuza yapılmış olan başvuruda özetle … sicil numaralı … Tic. Ltd. Şti.ne, iş kazasının zamanında bildirilmemesi gerekçesiyle Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından idari para cezası kesildiği, söz konusu iş kazasının gerçekleştiği belirtilen tarihte ise … adlı işçinin şirket bünyesinde çalışmadığı belirtilerek cezanın iptal edilmesi talep edilmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuz tarafından gönderilen bilgi ve belge isteme yazısına cevaben Sosyal

Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından gönderilen 26/06/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazıda; 2.1. Anılan işyeri sigortalılarından …’nın 05/06/2018 tarihinde geçirmiş olduğu iş kazası sebebiyle iş kazası bildiriminin işveren tarafından yasal süre içerisinde bildirilmediği, buna istinaden işverene idari para cezası uygulandığı ve cezanın 29/09/2018 tarihinde tebliğ edildiği, bu tebliğden sonra iş yeri sahibi tarafından 19/10/2018 tarihli ve … sayılı dilekçe ile itirazda bulunulduğu, … Sosyal Güvenlik Merkezinin bahse konu iş kazası ile ilgili 12/12/2018 tarih ve … sayılı “Ünite Komisyon Kararı’nca” uygulanan idari para cezasının iptal edilmesinin mümkün olmadığına karar verildiği, 2.2. Söz konusu idari para cezasının, 6331 sayılı Kanunun 26 ncı maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi ve aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca öngörülen güncellenmiş tutarlar üzerinden iş kazası bildiriminin süresinde yapılmadığından uygulandığı, ayrıca, adı geçen sigortalının 05/06/2018 tarihinde geçirdiği iş kazasına yönelik bildirimin süresinde yapılmaması sebebiyle idari para cezası uygulandığı tarihte anılan iş yerinde 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı olarak çalıştığı, 2.3. Başvuranın talep ve iddialarına ilişkin gerçekleştirilen işlemler ile ilgili olarak; anılan

Kanunda belirtilen sürenin kati bir süre olduğu, bahse konu bildirimlerin belirtilen sürelerde yapılmaması durumunda uygulanan idari para cezasının itiraza konu olması ve iptal edilmesinin mümkün olmadığı, açıklanmıştır.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘Kurumun Görevi’ başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “İş kazasının tanımı, bildirilmesi ve soruşturulması” başlıklı 13 üncü maddesinde; “İş kazası; a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle, c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, d) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda, e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır.(2) İş kazasının 4 üncü maddenin birinci fıkrasının; a) (a) bendi ile 5 inci madde kapsamında bulunan sigortalılar bakımından bunları çalıştıran işveren tarafından, o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal ve Kuruma da en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde, b) (b) bendi kapsamında bulunan sigortalı bakımından kendisi tarafından, bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonra üç işgünü içinde, c) iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi ile doğrudan ya da taahhütlü posta ile Kuruma bildirilmesi zorunludur. Bu fıkranın (a) bendinde belirtilen süre, iş kazasının işverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelmesi halinde, iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren başlar.”, 6. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun; 6.1. “İş kazası ve meslek hastalıklarının kayıt ve bildirimi” başlıklı 14 üncü maddesinde; “

İşveren; a) Bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutar, gerekli incelemeleri yaparak bunlar ile ilgili raporları düzenler. b) İşyerinde meydana gelen ancak yaralanma veya ölüme neden olmadığı halde işyeri ya da iş ekipmanının zarara uğramasına yol açan veya çalışan, işyeri ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olan olayları inceleyerek bunlar ile ilgili raporları düzenler. (2) İşveren, aşağıdaki hallerde belirtilen sürede Sosyal Güvenlik

Kurumuna bildirimde bulunur: a) İş kazalarını kazadan sonraki üç iş günü içinde. b) Sağlık hizmeti sunucuları veya işyeri hekimi tarafından kendisine bildirilen meslek hastalıklarını, öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde. (3) İşyeri hekimi veya sağlık hizmeti sunucuları; meslek hastalığı ön tanısı koydukları vakaları, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına sevk eder. (4) Sağlık hizmeti sunucuları kendilerine intikal eden iş kazalarını, yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları ise meslek hastalığı tanısı koydukları vakaları en geç on gün içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirir. (5) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Sağlık Bakanlığının uygun görüşü alınarak Bakanlıkça belirlenir.”, 6.2. “İdari para cezaları ve uygulanması” başlıklı 26 ıncı maddesinin e bendinde; “14 üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene her bir yükümlülük için ayrı ayrı binbeşyüz Türk Lirası, ikinci fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene ikibin Türk Lirası, dördüncü fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen sağlık hizmeti sunucuları veya yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına ikibin Türk Lirası idari para cezası verilir.” hükümleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; adı geçen sigortalının 05/06/2018-10/06/2018 tarihlerinde başvuran şirket bünyesinde 4/-(a) kapsamında zorunlu sigortalı olarak çalıştığı tespitiyle, başvurunun reddi yönünde öneri Kamu

Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Yukarıda 1 numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuran temsilcisi özetle; anılan şirkette gerçekleşen iş kazasının kanuni süre zarfında Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmemesi nedeniyle taraflarına verilen idari para cezasının, anılan tarihte ilgilinin şirketlerinde çalışan bir işçi olmadığı gerekçesiyle iptali talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.

9. Bu halde dosyada uyuşmazlığa konu husus, idari para cezasının sebebini teşkil eden “iş kazasının süresinde bildirilmemesi” fiilinin, dosyaya konu somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediğidir. Zira başvuranın iddiasının doğruluğu halinde, daha açık bir ifadeyle, söz konusu kazanın gerçekleştiği tarihte ilgilinin anılan şirkette çalışmadığının tespiti halinde, başvuran şirkete izafe edilebilecek bir kusur bulunamayacağından ve “iş kazasının süresinde bildirilmemesi” fiili sübut bulmamış olacağından, anılan idari para cezasının iptali gerekecektir.

10. Dosya kapsamında ilk olarak, “iş kazası” olarak nitelendirilen olayın koşullarının incelenmesi gerekmektedir. İdare tarafından Kurumumuza iletilen evrakın incelenmesinden, adı geçen sigortalının 05/06/2018 tarihinde, saat 09.08’de, gözüne yabancı cisim kaçması şikayetiyle dosyada bilgileri bulunan özel göz sağlığı merkezine başvurduğu; anılan merkez tarafından, ilgilinin sol gözünde yabancı cisim tespit edildiği; lokal anestezi altında yabancı cismin çıkartıldığı ve hastaya ilaç reçete edilerek önerilerde bulunulduğu görülmüştür.

11. Bununla birlikte, ilgilinin gözüne yabancı cisim kaçmasının iş kazası olarak nitelendirilebilmesi için, olayın hangi tarihte ve hangi koşullarda gerçekleştiğinin tespiti önem kazanmaktadır. Kurumumuza ulaştırılan cevabi yazıdan, iş kazasının 05/06/2018 tarihinde gerçekleştiğinin İdare tarafından kabul edildiği anlaşılmaktadır. Yine dosyaya sunulan sigortalı işe giriş bildirgesinde, işe başlama tarihi olarak 05/06/2018 tarihinin bulunması karşısında, ilk bakışta, başvuranın iş kazası geçirdiğine ilişkin yoruma ulaşmak mümkündür.

12. Ancak İdarece dosyaya sunulan genel adli muayene raporunun “Olayın Örgüsü” başlıklı kısmında olayın “Dün gözüne yabancı cisim kaçmış.” şeklinde aktarıldığı, yine İdare tarafından

Kurumumuza ulaştırılan iş kazası tutanağında “Görevi” ifadesinin karşısında “işçi” veya benzeri bir ifadenin değil “iş yeri sahibi” ibaresinin bulunduğu; ayrıca “İŞ KAZASIDIR” kaşesi basılmış ve altında sigortalı …’nin imzasının bulunduğu özel göz sağlığı merkezinin antetli kağıdına yazılmış beyannamede “04.06.2018 tarihinde iş yerimde taşlama yaparken gözüme çapak kaçmıştır.” cümlesinin yer aldığı görülmüştür.

13. Yukarıda yer verilen tespitler karşısında, olayın nerede ve hangi koşullar altında gerçekleştiği net olarak belirlenememiş olsa bile, olay tarihinin 04/06/2018 olarak kabulü gerektiği değerlendirilmektedir. Bu halde başvuran şirkete verilen idari para cezasına dayanak teşkil eden “iş kazasının zamanında bildirilmemesi” fiilinin somut olayda gerçekleşmiş olması için, adı geçen sigortalının en azından 04/06/2018 tarihinde başvuran şirket bünyesinde çalışıyor olması gerekmektedir. Bununla birlikte, adı geçen sigortalı hakkında düzenlenen işe giriş bildirgesinde, sigortalının işe başlama tarihi olarak 05/06/2018 tarihinin gösterildiği, İdareninse aksi yönde bir tespitte bulunmadığı, en azından adı geçen sigortalının 04/06/2018 tarihinde fiilen başvuran şirket bünyesinde çalıştığı hususunda bir verinin Kurumumuza ulaştırılmadığı anlaşılmıştır.

14. Kurumumuz tarafından yapılan değerlendirme neticesinde; sigortalı … hakkında düzenlenen işe giriş bildirgesinde işe başlama tarihinin 05/06/2018 olarak gösterilmesi, idarece aksi durumun tespitine ilişkin bir verinin dosyaya sunulmamış olması, ilgili özel göz sağlığı merkezi tarafından düzenlenen ve İdarece Kurumumuza ulaştırılan genel adli muayene raporunun “Olay Örgüsü” başlıklı kısmından ve başvuranın imzasının bulunduğu beyanından açıkça anlaşıldığı üzere olayın 04/06/2018 tarihinde gerçekleşmiş olması ve anılan tarihte sigortalının başvuran şirket bünyesinde çalıştığını gösterir herhangi bir bulgunun dosyada yer almaması karşısında, “iş kazasının süresinde bildirilmemesi” fiili nedeniyle başvuran şirkete idari para cezası verilmesi işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup;

İdarenin Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak İdarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu kararın İdareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde İdare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İdarenin işlemine karşı İstanbul İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;

İdari para cezası verilmesi işleminin geri alınması hususunda SOSYAL GÜVENLİK

KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Kararın BAŞVURAN TEMSİLCİSİNE ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU

BAŞKANLIĞINA tebliğine;

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası

uyarınca, idare tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde

Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi