|
ÖZET: Başvuran, 27 Ocak 2022 tarihinde Hacı Bayram’da bulunan Basın Yayın Tic. Ltd. Şti. hakkında yapılan denetim sonucunda, Ankara İl Sağlık Müdürlüğü tarafından verilen idari para cezasının iptalini talep etmiştir. Başvuran, denetim sırasında beyanlarının dikkate alınmadığını ve tutanağın bir nüshasının kendisine verilmediğini belirtmiştir. İlgili idare, denetim sonucunda izinsiz olarak zemzem suyu satışı yapıldığı tespit edilmiştir. Bu durum, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu ve ilgili yönetmeliklere aykırı olarak değerlendirilmiş ve başvuran firmaya 27.240 TL idari para cezası uygulanmıştır.
Ankara İl Sağlık Müdürlüğü, yapılan denetimlerde, zemzem suyu satışıyla ilgili olarak gerekli belgelerin eksik olduğunu ve ürünlerin izinsiz olarak satışa sunulduğunu tespit etmiştir. Denetim raporunda, işyerinde bulunan ürünlerin fotoğraflanması ve detaylı bilgi verilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Başvuranın talebi, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından yapılan inceleme sonucunda reddedilmiştir. Kurum, idarenin uygulamalarının hukuka uygun olduğunu ve başvuranın talebinin gerekçesinin yetersiz olduğunu belirtmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu karar, başvuran ile Ankara İl Sağlık Müdürlüğü’ne tebliğ edilmiştir. Başvuran, bu karara karşı Ankara İdare Mahkemesi’nde dava açma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/15851-S.22.24203
BAŞVURU NO : 2022/9167
KARAR TARİHİ : 07/12/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ANKARA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
İdari para cezasının iptali talebi.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 27/06/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran 27.1.2022 tarihinde Hacı Bayramda bulunan Basın Yayın Tic. Ltd. Şti. ne yerinde yapılan denetim sonucunda il sağlık müdürlüğü yetkililerince 27.1.2022 tarihli tutanak tutularak para cezası verildiğini ancak tutanak tutulurken beyanlarının dikkate alınmadığını, bir nüshasının verilmediğini belirterek buna istinaden Altındağ Kaymakamlığı İlçe Sağlık Müdürlüğü tarafından verilen
29.03.2022 tarihli tl tutarındaki idari para cezasının iptaline karar
verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Ankara İl Sağlık Müdürlüğünün 13.10.2022 tarihinde Kurumumuza gelen cevabi yazı ve eklerinden özetle;
2.1. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün 81 il Valiliğine gönderdiği 21.1.2022 tarihli yazısında, Zemzem suyu adı altında niteliği bilinmeyen suların gerek internet alışveriş sitelerinde ve gerekse bazı hac umre malzemeleri satan işyerlerinde satışının yapıldığına dair çok sayıda şikâyet Bakanlığa intikal ettiğinden, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 27 nci maddesi gereğince ve Doğal Kaynak Suları, İçme Suları ve Doğal Mineralli Suların Üretimi, Uygun Şekilde
Ambalajlanması, Satışı, İthalat ve İhracatına İlişkin Usul ve Esaslar İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında
Yönetmelik ve Doğal Mineralli Sular Hakkında Yönetmelik kalite kriterlerini sağlamayan suların ithaline, yurt içinde satışına ve tüketime sunulmasına izin verilmediğini, Zemzem suyunun ithaline yönelik mezkûr
Yönetmelikler dışında başka bir teknik düzenleme bulunmamakta olup, bu güne kadar Bakanlığımızca söz konusu suya herhangi bir izin de verilmediği belirtilerek işyerlerinde denetimlerin yapılması, zemzem suyu
/
satışı yapıldığının tespit edilmesi durumunda hem bütün olarak hem de etiket bilgileri ve varsa diğer bilgiler görünecek şekilde ürünün fotoğraflanarak sayımının yapılması ve yediemine alınması gerektiği, düzenlenecek tutanakta işyerine ait bilgiler (işyerinin adı, adresi, sahibi, vergi numarası vb.) ile ürüne ait; – Ambalajının orijinal olup olmadığı, -Etiket bilgilerinin (adı, cinsi, imla edildiği yerin adresi, imal ve son kullanma tarihi ile parti ve seri numarası) olup, olmadığı, – Herhangi bir izin belgesinin olup olmadığı, – Nereden temin edildiği, nerelere satıldığı, hususlarının detaylı olarak belirtilmesi ve uygulanacak idari yaptırıma esas teşkil etmek üzere söz konusu bilgi ve belgelerin Bakanlığa gönderilmesi talep edildiği,
2.2. Ankara ilinde, Halk Sağlığı Hizmetleri Başkanlığı Çevre Sağlığı Birimi denetim elemanları tarafından
27.1.2022 tarihinde yapılan denetim sonucunda,
adresinde faaliyet gösteren Basın Yayın Tic. Ltd. Şti. isimli firmaya 250 ml 3 adet, 1 litre 4 adet, 5 litre 1 adet işyerinde izinsiz olarak zemzem suyu satıldığının tespit edildiği ve aynı tarihte tutanak altına alındığı, tutanakta 250 ml 4 adet zemzem suyuna rastlandığı, izin belgesinin bulunmadığı, suların
Adana dan sipariş verildiği, fatura bulunmadığı, bundan sonra satışının yapılmayacağının söylendiği ifadelerinin yer aldığı, tutanağın açık olarak tutulduğu, 3 kişi tarafından imza altına alındığı,
2.3. Bu tespitlerin üzerine Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün 29.3.2022 tarihli yazısı ile Genel
Müdürlük Makamından, İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre izin alınmamış kaynak ve içme sularının pazara arzının, satışının ve tüketime sunulmasının yasak olduğu mezkûr Yönetmeliğin 16 ncı maddesiyle, piyasa denetimlerinde tespit edilen uygunsuzluklarda 7223 sayılı
Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanununda öngörülen idari yaptırımların uygulanacağı ise 50 nci maddesiyle hüküm altına alındığı, 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunun 5 inci maddesine istinaden söz konusu suyun izinsiz olarak bahse konu işyerinde satışa sunulması mezkûr
Yönetmelik hükümlerine uymadığından güvensiz ürün olarak değerlendirildiği, aynı Kanunun 3 üncü maddesinin (ğ) bendinde, ” Ürünü ithal ederek piyasaya arz eden gerçek veya tüzel kişiyi ” ithalatçı olarak tanımlandığı ve 9 uncu maddesinin 1 fıkrasının (ğ) bendi gereğince piyasaya arz etmiş olduğu bir ürünün uygun olmadığını öğrendiği veya bilmesinin gerektiği hallerde ürünü uygun duruma getirmek ve gerektiğinde ürünün piyasaya arzını durdurmak, ürünü piyasadan çekmek veya geri çağırmak için gerekli düzeltici önlemleri ivedilikle almak ve ürünün risk taşıdığı durumlarda özellikle sağlık ve güvenlik bakımından risk teşkil eden hususlar ile alınan düzeltici önlemler ve sonuçları hakkında ayrıntılı bir şekilde ve ivedilikle yetkili kuruluşu bilgilendirmesi gerektiği, belirtilen nedenlerle; söz konusu suyu izinsiz olarak satmak suretiyle 7223 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine aykırı hareket eden, isimli firmaya aynı Kanunun 20 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince
27.240 TL (Yirmiyedibinikiyüzkırk Türk Lirası) idari para cezası ile cezalandırılması yönünde olur
alındığı,
2.4. Cezanın 6.5.2022 tarihinde ödendiği,
anlaşılmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi
edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; (1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.,
5. 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunun;
5.1. 5 inci maddesinin; birinci fıkrasında, ”Ürünün güvenli olması zorunludur”, ikinci fıkrasında, ”Teknik düzenlemenin insan sağlığı ve güvenliği ile ilgili hükümlerine uygun ürün aksi ispatlanana kadar güvenli kabul edilir”, üçüncü fıkrasında, ”Teknik düzenlemenin bulunmadığı veya insan sağlığı ve güvenliğine ilişkin hükümler içermediği durumlarda bir ürünün güvenli olup olmadığının değerlendirilmesi genel ürün güvenliği mevzuatına göre yapılır”, 5.2. 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, ”Piyasaya ancak teknik düzenlemesine veya 5 inci maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen genel ürün güvenliği mevzuatına uygun ürünleri arz eder.” (ğ)
bendinde; piyasaya arz etmiş olduğu bir ürünün uygun olmadığını öğrendiği veya bilmesinin gerektiği hallerde ürünü uygun duruma getirmek ve gerektiğinde ürünün piyasaya arzını durdurmak, ürünü piyasadan çekmek veya geri çağırmak için gerekli düzeltici önlemleri ivedilikle almak ve ürünün risk taşıdığı durumlarda özellikle sağlık ve güvenlik bakımından risk teşkil eden hususlar ile alınan düzeltici önlemler ve sonuçları hakkında ayrıntılı bir şekilde ve ivedilikle yetkili kuruluşu bilgilendirmesi gerekmektedir.
5.3. 20 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde; “7 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ile
9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde atıf yapılan teknik düzenlemelerin veya genel ürün
güvenliği mevzuatının ürün güvenliği dışındaki hükümlerine aykırı hareket edenlere 20.000 Türk lirasından
200.000 Türk lirasına kadar,” idari para cezası uygulanır.
6. 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun “Sularla ilgili hükümler” başlıklı 27 nci maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde, “Ancak; kaynak suları, içme suları, doğal mineralli sular ve tıbbi amaçlı suların üretimi, uygun şekilde ambalajlanması, satışı, ithalat ve ihracatına ilişkin usul ve esaslar ile içme-kullanma sularının teknik ve hijyenik şartlara uygunluğu, kalite standartlarının sağlanması, kalite standartlarının izlenmesi ve denetimi ile ilgili usul ve esaslar
Sağlık Bakanlığınca belirlenir.”
7. İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmeliğin “İzinsiz Kaynak Suları ve İçme Sularının
Satış Yasağı” başlıklı 16 ncı maddesinin a bendinde, “Bu Yönetmelikte belirtilen tanım ve niteliklere uygun olsa dahi, bu Yönetmelik hükümlerine göre izin alınmamış kaynak ve içme sularının pazara arzı, satışı ve tüketime sunulması yasaktır.”
8. Doğal Kaynak Suları, İçme Suları ve Doğal Mineralli Suların Üretimi, Uygun Şekilde
Ambalajlanması, Satışı, İthalat ve İhracatına İlişkin Usul ve Esaslar
düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği hususunda hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. 1 numaralı paragrafta belirtildiği üzere, başvuran işyerinde bulunan zemzem suyu nedeniyle tarafına 27.240,00 TL tutarında idari para cezası kesildiğini, tutanağın ve cezanın hukuka aykırı olduğunu, zemzem suyunu satmadıklarını belirterek cezanın iptaline karar verilmesini talep etmektedir.
11. Zemzem suyu adı altında niteliği bilinmeyen suların işyerlerinde satışının yapıldığına dair şikâyetlerin artmasına istinaden Sağlık Bakanlığının Valiliklere 21.1.2022 tarihli yazı göndererek, Doğal Kaynak
Suları, İçme Suları ve Doğal Mineralli Suların Üretimi, Uygun Şekilde Ambalajlanması, Satışı, İthalat ve
İhracatına İlişkin Usul ve Esaslar İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik ve Doğal Mineralli
Sular Hakkında Yönetmeliklere göre kalite kriterlerini sağlamayan suların ithaline, yurt içinde satışına ve tüketime sunulmasına izin verilmediğinden Zemzem suyunun ithaline yönelik mezkûr Yönetmelikler dışında başka bir teknik düzenlemede bulunmadığından işyerlerinde denetimlerin yapılması ve denetim sonucunda zemzem suyu satışı yapıldığının tespit edilmesi durumunda ürünün fotoğraflanarak sayımının yapılması, yediemine alınması, düzenlenecek tutanakta işyerine ait bilgilerin (işyerinin adı, adresi, sahibi, vergi numarası vb.) ile ürüne ait; – Ambalajının orijinal olup olmadığı, -Etiket bilgilerinin (adı, cinsi, imla edildiği yerin adresi, imal ve son kullanma tarihi ile parti ve seri numarası) olup, olmadığı, – Herhangi bir izin belgesinin olup olmadığı, – Nereden temin edildiği, nerelere satıldığı, hususlarının detaylı olarak belirtilmesi ve söz konusu bilgi ve belgelerin gönderilmesinin belirtildiği anlaşılmıştır.
12. Söz konusu yazıya istinaden, Ankara İl Sağlık Müdürlüğü Halk Sağlığı Hizmetleri Başkanlığı Çevre
Sağlığı Birimi denetim elemanları tarafından zemzem suyuna yönelik genel denetim yapıldığı ve denetim sonucunda adresinde faaliyet gösteren firmasına idari para cezası yaptırımı uygulandığı tespit edilmiştir. Denetim elemanlarının denetim esnasında işyerinde bulunan zemzem suyuna yönelik tutanak tuttukları ve Kurumumuza da bir örneği gönderilen tutanakta; 250 ml 3 adet, 1 litre 4 adet, 5 litre 1 adet zemzem suyuna rastlandığı, izin belgesinin bulunmadığı, suların Adana’dan sipariş verildiği, fatura bulunmadığı, bundan sonra satışının yapılmayacağının söylendiği ifadelerinin yer aldığı, tutanağın açık olarak tutulduğu, 3 kişi tarafından imza altına alındığı, zemzem suyunun fotoğraflandığı görülmektedir.
13. 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 27 nci maddesine istinaden
Sağlık Bakanlığı tarafından zemzem suyu bulunduran, satışını yapan işletmelere denetim yapıldığı ve
denetim sonucunda başvuran adına cezai müeyyide uygulandığı, cezanın dayanağı olan tutanak ve eklerin usulüne uygun olarak düzenlendiği ve güvensiz kabul edilen ürün sebebiyle işletmenin, 7223 sayılı Ürün
Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunun 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine aykırı hareket ettiği bu nedenle adı geçen Kanunun 20 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince para cezası müeyyidesinin uygulandığı dolayısıyla cezanın hukuka uygun olduğu açıkça görülmektedir. Ayrıca kaynağı, kalitesi, standardı belli olmayan söz konusu güvensiz ürünün kişilere satılması, işyerinde herhangi bir sebeple bulundurulmasının sağlık açısından büyük sorunlara yol açabileceği gerçeğinden yola çıkıldığında cezanın hakkaniyete de uygun olduğu kanaatine varılmaktadır.
14. Yukarıda yapılan açıklamalar, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı ile birlikte değerlendirildiğinde; idarenin başvurana yönelik işlemlerinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu, başvuranın talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde ilgili İdarenin iyi yönetim ilkelerinden; “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülerek idarenin bahse konu ilkeye uygun davranılması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliği tarihinden itibaren (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, ilgili idarenin işlemine karşı Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın başvuran ile ANKARA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi