|
ÖZET: Başvuru, Arnavutköy Belediye Başkanlığı tarafından verilen imara aykırı yapı nedeniyle uygulanan idari para cezasının iptali talebine ilişkindir. Şikayetçi, 2015 yılında satın aldığı parselde yağmurdan korunmak amacıyla beton döktüğünü, ancak bu durumun imar kirliliğine neden olduğu gerekçesiyle belediye tarafından mühürlendiğini ve 32,700 TL ceza kesildiğini belirtmiştir. Şikayetçi, idari süreçlerin sonuçsuz kaldığını ifade ederek, cezanın iptal edilmesini ve uzlaşma talep etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu incelediğinde, şikayetçinin iddialarının yargı organlarında devam eden bir uyuşmazlıkla ilişkili olduğunu tespit etmiştir. Bu nedenle, başvurunun incelenemeyeceğine dair bir karar verilmiştir. İdare, yapılan incelemeler sonucunda şikayetçinin kaçak yapı inşa ettiğini ve bu nedenle ceza uygulandığını belirtmiştir. Ayrıca, şikayetçinin iddialarının aksine, ilgili mevzuat gereği yapı kayıt belgesi almasının mümkün olmadığını vurgulamıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. Şikayetçi, bu karara karşı yargı yoluna başvurabilecektir. Karar, hem şikayetçiye hem de Arnavutköy Belediye Başkanlığı’na tebliğ edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/11177-S.21.17985
BAŞVURU NO : 2021/2825
KARAR TARİHİ : 03/08/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ARNAVUTKÖY BELEDİYE BAŞKANLIĞI
Şikâyetçinin, imara aykırı yapı nedeniyle tarafına uygulanan idari para
BAŞVURUNUN KONUSU :
cezasının iptal edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 07/02/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi tarafından 30/10/2020 tarihinde Kurumumuza verilen dilekçede özetle; 02.07.2015 tarihinde İstanbul ili, ilçesi, Mahallesi’nde ada parsel sayılı yerden 115 m2 hisseli tapulu payı emlakçıdan satın aldığını, söz konusu parsel üzerinde çardak yapmak için yağmur ve çamurdan korunmak amacıyla arsanın zeminine beton döktüğünü, ayrıntılarına dilekçesinde yer verdiği süreç sonucunda Belediye tarafından imar kirliliğine neden olduğu için yere mühür bırakıldığını, SGK’ya ihbarda bulunulduğunu, 17.09.2020 tarihinde 32,700.-TL para ceza yazılmasının yanı sıra, adli makamlara suç duyurusunda bulunulduğunu, konuyla ilgili idareyle iletişim kurmak ve uzlaşmak yönündeki girişimlerinin sonuçsuz kaldığını ifade ve iddia ederek, söz konusu olayla ilgili ceza uygulayıcısı tavır ve yaklaşım yerine tarafına çözüm odaklı kolaylık gösterilmesini, tahakkuk ettirilmiş cezanın iptal edilmesini, gerekli adli süreçlerin sonlandırılması için ilgili kurumlara bilgi verilmesini, vatandaşla iletişim halinde, uzlaşan, iyi idare ilkelerine uygun yönetilen bir Belediye yaklaşımında olunması yönündeki taleplerle
Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
2. Şikayet konusu hakkında, Kurumumuzca dostane çözüm yolları aranmış olup bu kapsamda; Arnavutköy Belediye Başkanlığı’ndan 25/11/2020 tarih ve sayılı cevabi yazı alınmıştır. Bu kapsamda; şikayetçinin uyuşmazlık konusu hakkında 30/10/2020 tarihli başvuru dilekçesinde yer verdiği özetle, “…Adli makamlara suç duyurusunda bulunulduğu ve gerekli adli süreçlerin sonlandırılması” yönünde beyan ve talebi ile idarenin cevabi yazısında yer verilen “…Türk Ceza Kanunun 184. Maddesi,
5510 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu’nun ilgili maddelerine göre yasal işlemler devam
etmektedir.” açıklaması birlikte dikkate alındığında ilgili mevzuat gereğince “Yargı organlarında görülmekte olan uyuşmazlığa ilişkin” olduğu tespit edilen şikayet başvurusunun Kurumumuzca
incelenmesine imkan bulunmadığının, tespiti neticesinde söz konusu başvuru hakkında Kurumumuzca 04/12/2020 tarih ve sayılı İncelenemezlik Kararı verilmiştir.
3. Şikayetçi tarafından Kurumumuza verilen tarihli incelenmekte olunan başvurusunda özetle; şikayetinin, haksız yere tahakkuk ettirilen para cezasıyla ilgili olduğunu, idarenin Kurumumuza cevaben konunun yargıya intikal ettiğini bildirmişse de bu idari cezayla ilgili herhangi bir yargısal süreç bulunmadığını, idarenin bahsettiği yargısal sürecin, C. Savcılığına yapılan başvuru olduğunu, söz konusu başvurunun idari para cezasıyla ilgili olmadığını, cezalandırılmasına yönelik olduğunu, C. Savcılığının anılan soruşturma hakkında Karar Verilmesine Yer Olmadığına Karar verdiğini, haksız ve hukuka aykırı tahakkuk ettirilen idari para cezasının kaçak yapı ile ilgili olduğunu, ortada kaçak çatılı bir yapı bulunmadığını, sadece toprak olan arazisinde çamurdan korunmak amaçlı arsasının bir bölümünün zeminine dökmüş olduğum beton yüzünden bu idari para cezası düzenlendiğini, maaşla çalışan güvenlik personeli olduğunu pandemiden dolayı kısa çalışma yardımı aldığını, bu cezayı ödeyemeyeceğini ifade ve iddia ederek, haksız yere tahakkuk ettirilen para cezasının kaldırılmasını talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
4. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla şikayet edilen idareden 16/03/2021 tarihli ve 03/05/2021 tarihli dostane çözüme ilişkin mevzuat hükümlerini hatırlatılarak bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
4.1. Kurumumuzun 16/03/2021 tarih ve sayılı bilgi-belge yazısına istinaden Arnavutköy
Belediye Başkanlığı’ndan alınan 02/04/2021 tarih ve sayılı yazıda özetle; “…Kurumumuzca mahallinde yapılan tetkiklerde T.C kimlik numaralı tarafından yapılan kaçak yapı inşa edildiği, inşaata temel betonu atıldığı kolon filizlerinin dikildiği ve kolon betonlarının dökülmeye hazır hale getirildiği tespit edilerek ilgi (b) 17.09.2020 tarihli 1 nolu yapı tatil tutanağı düzenlenmiş, ilgi (c) 24.09.2020 tarihli 1619 sayılı encümen kararı alınmış ve ilgilisi hakkında ilgi (d) suç duyurusunda bulunulmuştur. “Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 06.06.2018 tarihli ve 30443 sayılı
YAPI KAYIT BELGESİ VERİLMESİNE İLİŞKİN USUL VE ESASLAR MADDE 4 – (1) Yapı Kayıt Belgesi 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için verilir.” hükmüne istinaden bahse konu kaçak temel betonu ilgi (b) 1 nolu yapı tatil tutanağı ile tespit edildiğinden 7143 sayılı Kanunun 16. maddesi ile İmar
Kanununa eklenen geçici 16. madde kapsamında değerlendirilememektedir. Ayrıca yazınızda belirtilen
İstanbul Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün yazısında ada parsel numarası üzerinde 2 adet yapı kayıt belgesi alındığı belirtilmiş olup sistemimizde yapılan kontrollerde bu yapıların Mah.
Caddesi No: adresinde bulunan yapıya numaralı yapı kayıt belgesi düzenlendiği ve Mah. Caddesi No: adresinde bulunan yapıya numaralı yapı kayıt belgesi düzenlendiği tespit edilmiştir. Bu kaçak temel betonu Fatih Mah.
Caddesi No: ‘de bulunan yapının önünde yola cephe yerde yapıldığı ve herhangi bir yapı kayıt belgesinin sistemimizde bulunmadığı, ve 31/12/2017 tarihinden önce yapılmadığı için 7143 sayılı Kanunun 16. maddesi ile İmar Kanununa eklenen geçici 16. madde kapsamında değerlendirilemeyeceği aşikardır.
Gaziosmanpaşa Cumhuriyet Başsavcılığının Soruşturma Karar No: sayılı
“Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Kararı tarafımıza henüz ulaşmadığından, ulaşır ulaşmaz karara itiraz edilecektir.”, açıklamalarına yer verilmiştir.
4.2. Kurumumuzun 03/05/2021 tarih sayılı bilgi-belge yazısına istinaden Arnavutköy
Belediye Başkanlığı’ndan alınan 31.05.2021 tarih ve sayılı yazıda, “İlgi (a)
yazınızda (Kurumumuzun 03/05/2021 tarih sayılı bilgi-belge yazısı) adına idari para cezasına karşı açılan bir davanın bulunup bulunmadığı, idari para cezasının ödenmemesi nedeniyle
yürütülmekte olan bir takip işleminin bulunup bulunmadığı ile Gaziosmanpaşa Cumhuriyet Başsavcılığının
Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Kararı’nın gerekçesinde yer verilen başvuruya konu taşınmaz için düzenlenmiş yapı kayıt belgesi bulunduğu değerlendirmesine karşı idaremizin yapacağı açıklamalar ile ilgili bilgi ve belgeler talep edilmektedir.
Müdürlümüzce yapı mahallinde yapılan tetkiklerde T.C kimlik numaralı tarafından kaçak yapı inşa edildiği, inşaata temel betonu atıldığı kolon filizlerinin dikildiği ve kolon betonlarının dökülmeye hazır hale getirildiği tespit edilerek ilgi (b) 17.09.2020 tarihli 1 nolu yapı tatil tutanağı düzenlenmiş, ilgi (c) 24.09.2020 tarihli 1619 sayılı encümen kararı alınmış ve ilgilisi hakkında ilgi (d) suç duyurusunda bulunulmuştur. “Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 06.06.2018 tarihli ve 30443 sayılı
YAPI KAYIT BELGESİ VERİLMESİNE İLİŞKİN USUL VE ESASLAR MADDE 4 – (1) Yapı Kayıt Belgesi 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için verilir.” hükmüne istinaden bahse konu kaçak temel betonunun 31/12/2017 tarihinden sonra ilgi (b) 1 nolu yapı tatil tutanağı ile 17.09.2020 tarihinde yapıldığı tespit edildiğinden 7143 sayılı Kanunun 16. maddesi ile İmar Kanununa eklenen geçici 16. madde kapsamında değerlendirilemeyeceği ilgi (f) yazımız ile tarafınıza bildirilmişti.
Ayrıca ilgi (g) Mali Hizmetler Müdürlüğümüz tarafından hakkında 24.09.2020 tarih ve sayılı encümen kararı ile verilen idari para cezasının tahsili için yapılan tüm işlemlere ilişkin belgeler ek
‘te sunulmuş olup, Hukuk İşleri Müdürlüğümüzden alman bilgide “Gaziosmanpaşa Cumhuriyet
Başsavcılığının Soruşturma No: Karar No: sayılı “Kovuşturmaya Yer Olmadığına
Dair Kararının tarafımıza henüz ulaşmadığı bildirilmiştir.”, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. …
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”,
6. İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşmeye Ek 1 No.lu Protokolün
“Mülkiyetin Korunması” başlıklı 1 inci maddesi; “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler devletlerin mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri, yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”,
7. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
7.1. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.” ,
8. 5393 sayılı Belediye Kanununun “Encümenin görev ve yetkileri” başlıklı 34 üncü maddesinde; “Belediye encümeninin görev ve yetkileri şunlardır: … e) Kanunlarda öngörülen cezaları vermek. … i)
Diğer kanunlarda belediye encümenine verilen görevleri yerine getirmek.”,
9. 3194 sayılı İmar Kanununun,
9.1. “Ruhsatsız veya ruhsat eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32 nci maddesinde;
“Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim
yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. (Değişik cümle:14/2/2020-7221/10 md.) Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. …”,
9.2. “İdari Müeyyideler” başlıklı 42 nci maddesinde;
“Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır.
(Değişik cümle:14/2/2020-7221/11 md.) Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır: … idari para cezası verilir. … c) (a) ve (b)
bentlerine göre cezalandırmayı gerektiren aykırılığa konu yapı; 1) Hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati alınmaksızın yapılmış ise cezanın % 30’u, … (a) ve (b) bentlerinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezalarının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave olunur. Para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen alan dikkate alınır. ç) (Ek:25/3/2020-7226/39 md.) Bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere göre verilen para cezalarına ayrıca ilave edilir. Bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezası tahsil edilmez.
18, 28, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 40 ve 41 inci maddelerde belirtilen mükellefiyetleri yerine getirmeyen veya bu maddelere aykırı davranan yapı veya parsel sahibine, harita, plan, etüt ve proje müelliflerine ve
gözetmenlerine, fenni mesullere, yapı müteahhidine ve şantiye şefine, ilgisine göre ayrı ayrı olmak üzere ikibin Türk Lirası, bu fiillerin çevre ve sağlık şartlarına aykırı olması halinde dörtbin Türk Lirası, can ve
mal emniyetini tehdit etmesi halinde altıbin Türk Lirası idari para cezası verilir. …”,
10. 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun, “İmar kirliliğine neden olma” başlıklı 184 üncü maddesinde; “(1) Yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. …”
11. 3194 sayılı İmar Kanunun Geçici 16 ncı maddesinde; “Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan
Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir.
Yapının bulunduğu arsanın 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirlenen yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranında alınacak kayıt bedeli başvuru sahibi tarafından genel bütçenin (B) işaretli cetveline gelir kaydedilmek üzere merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır. 6306 sayılı Kanun kapsamında kullanılmak üzere kaydedilen gelirler karşılığı Bakanlık bütçesine ödenek eklemeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödenek, dönüşüm projeleri özel hesabına aktarılarak kullanılır. Kayıt bedeline ilişkin oranı iki katına kadar artırmaya, yarısına kadar azaltmaya, yapının niteliğine ve bölgelere göre kademelendirmeye, ayrıca başvuru ve ödeme süresini bir yıla kadar uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.
Yapı Kayıt Belgesi yapının kullanım amacına yöneliktir. Yapı Kayıt Belgesi alan yapılara, talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilir.
Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir.
Yapı ruhsatı alıp da yapı kullanma izin belgesi almamış veya yapı ruhsatı bulunmayan yapılarda, Yapı
Kayıt Belgesi ile maliklerin tamamının muvafakatinin bulunması ve imar planlarında umumi hizmet alanlarına denk gelen alanların terk edilmesi halinde yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilir. Bu durumda, ikinci fıkrada belirtilen bedelin iki katı ödenir.
Beşinci fıkra uyarınca kat mülkiyetine geçilmiş olması 6306 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesinin uygulanmasına engel teşkil etmez.
Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, bu taşınmazlar Bakanlığa tahsis edilir. Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin 31/12/2019 tarihine kadar yapacakları satın alma talepleri üzerine taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. Bu durumda elde edilen gelirler bu maddenin ikinci fıkrasına göre genel bütçeye gelir kaydedilir. Ayrıca bu gelirler hakkında 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı Hazineye Ait
Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında
Kanunun 5 inci maddesinin beşinci fıkrası, yapı ve tesisler hakkında ise onbirinci fıkrası hükmü
uygulanmaz. (Ek cümleler:4/7/2019-7181/14 md.) Yapı kayıt belgesine konu taşınmaz için 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı
İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre tapu tahsis belgesi alınması ve bu belgeye esas arsa bedellerinin ödenmiş olması hâlinde bu madde uyarınca ayrıca satış bedeli alın-maz. Yapı kayıt belgesi alınan taşınmazların satışa konu edilen kısımlarından yapı kayıt belgesi tarihi ile satış tarihi arasındaki dönem için ecrimisil alınmaz, tahakkuk ettirilen ecrimisiller terkin edilir, satış tarihi itibarıyla tahsil edilen ecrimisil tutarı satış bedelinden mahsup edilir, bu tutardan fazlası iade edilmez.
Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların belediyelere ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, Yapı
Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgili belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlar rayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudan satılır.
Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz.
Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir.
Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri uygulanır. Yapının depreme dayanıklılığı hususu malikin sorumluluğundadır.
Bu madde hükümleri, 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörü-nüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda ve ayrıca 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun
2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir.”
12. Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğin,
12.1. “Yapı kayıt belgesi müracaatı” başlıklı 4 üncü maddesinde:
“ (1) Yapı Kayıt Belgesi 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için verilir. Yapı Kayıt Belgesi için müracaatın 31/10/2018 tarihine kadar yapılması ve Yapı Kayıt Belgesi bedelinin 31/12/2018 tarihine kadar ödenmesi gerekir. Başvuru ve ödeme süresini bir yıla kadar uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.
(2) Yapı Kayıt Belgesi için yapı maliklerinden herhangi birisi veya vekili tarafından, e-Devlet üzerinden
Yapı Kayıt Sistemindeki Yapı Kayıt Belgesi formunun doldurulması suretiyle müracaatta bulunulabileceği gibi kurum ve kuruluşlara başvurulmak suretiyle de müracaatta bulunulabilir.
(3) Müracaatın e-Devlet üzerinden yapılması durumunda, Yapı Kayıt Belgesi formunun eksiksiz olarak doldurulmasından ve Yapı Kayıt Belgesi bedelinin yatırılmasından sonra, Yapı Kayıt Sistemi tarafından oluşturulan Yapı Kayıt Belgesi talepte bulunan yapı sahibince e-Devlet üzerinden alınır.
(4) Müracaat kurum ve kuruluşlara yapılmış ise, Yapı Kayıt Belgesi formu müracaat sahibinin beyanına göre eksiksiz olarak doldurulur, Yapı Kayıt Belgesi bedelinin yatırılması sağlanır, Yapı Kayıt Belgesi formu sistem üzerinden onaylanmak üzere Müdürlüğe gönderilir ve formun Müdürlükçe onaylanmasından sonra bir örneği talepte bulunan yapı sahibine verilir.
(5) (Değişik:RG-20/9/2018-30541) Yapı Kayıt Belgesi; yapı ruhsatı veya yapı kullanma izni bulunmayan yapılarda yapının tamamı için yapı kullanma izni bulunan yapılarda ise ruhsat ve eklerine aykırılık hangi bağımsız bölümde/bölümlerde yapılmış ise o bağımsız bölümler için ayrı ayrı veya yapının tamamı tek bir malike ait ise ve aykırılık bütün bağımsız bölümlerde yapılmış ise yapının tamamı için düzenlenir.”
/
12.2. “Yapı kayıt belgesinin kullanım yerleri” başlıklı 6 ncı maddesinde; “ (1) Yapı Kayıt Belgesi verilen yapıların malikleri, bu belgenin bir örneğini belediye ve mücavir alan sınırları içinde ilgili belediyesine, bu sınırlar dışında il özel idaresine vermek zorundadır.
(2) Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılara, talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilir.
(3) Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili 3194 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir. …”,
hüküm ve açıklamalarına yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
14. Şikayetçi, 02.07.2015 tarihinde İstanbul ili, ilçesi, ada parsel sayılı yerden 115 m2 hisseli tapulu payı emlakçıdan satın aldığını, söz konusu parsel üzerinde çardak yapmak için yağmur ve çamurdan korunmak amacıyla arsanın zeminine beton döktüğünü, Belediye tarafından imar kirliliğine neden olduğu için yere mühür bırakıldığını, SGK’ya ihbarda bulunulduğunu,
17.09.2020 tarihinde 32,700.-TL para ceza yazılmasının yanı sıra, adli makamlara suç duyurusunda
bulunulduğunu, idari cezayla ilgili herhangi bir yargısal süreç bulunmadığını, idarenin ifade ettiği yargısal sürecin, Cumhuriyet Savcılığına yapılan başvuru olduğunu, söz konusu başvurunun idari para cezasıyla ilgili olmadığını, cezalandırılmasına yönelik olduğunu, Cumhuriyet Savcılığının anılan soruşturma hakkında Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar verdiğini, haksız ve hukuka aykırı tahakkuk ettirilen idari para cezasının kaçak yapı ile ilgili olduğunu, ortada kaçak çatılı bir yapı bulunmadığını, sadece toprak olan arazisinde çamurdan korunmak amaçlı arsasının bir bölümünün zeminine dökmüş olduğu beton yüzünden bu idari para cezası düzenlendiğini, maaşla çalışan güvenlik personeli olduğunu pandemiden dolayı kısa çalışma yardımı aldığını, bu cezayı ödeyemeyeceğini ifade ve iddia ederek, haksız yere tahakkuk ettirilen para cezasının kaldırılmasını talep etmektedir.
15. Şikayet dilekçesi ekinde yer verilen Gaziosmanpaşa Cumhuriyet Başsavcılığı’nın Soruşturma No:
Karar No: sayılı “Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar”ında özetle; “…
Şüphelinin alınan beyanında özetle, bahsedilen yerdeki taşınmazında betonun üzerini toprakla kapatarak eski hale getirmeye çalıştığını beyan ettiği; İstanbul Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’ne yazılan yazıya gelen cevapla şüphelinin ada parsel numarası üzerinde 2 adet alınmış yapı kayıt belgesi bulunduğunun ve buna ilişkin fotoğrafların dosyaya eklendiğinin belirtildiği; Alınan beyan ve toplanan deliller bir arada değerlendirildiğinde, müşteki kurumun şikayetine konu taşınmaza ilişkin alınmış olan yapı kayıt belgeleri olduğundan yapının kaçak olamayacağı bu nedenle atılı suçun yasal unsurları itibariyle oluşmadığı anlaşılmakla. Kamu adına KOVUŞTURMAYA YER OLMADIĞINA. …” yönünde olduğu tespit edilmiştir.
16. İlgili İdare özetle, mahallinde yapılan tetkiklerde şikayetçi tarafından yapılan kaçak yapı inşa edildiği, inşaata temel betonu atıldığı kolon filizlerinin dikildiği ve kolon betonlarının dökülmeye hazır hale
getirildiği tespit edilerek 17.09.2020 tarihli 1 nolu yapı tatil tutanağı düzenlendiği, 24.09.2020 tarihli
1619 sayılı encümen kararı alındığı ve şikayetçi hakkında suç duyurusunda bulunulduğu, bahse konu kaçak
temel betonu 17.09.2020 tarihli 1 nolu yapı tatil tutanağı ile tespit edildiğinden 7143 sayılı Kanunun 16.
maddesi ile İmar Kanununa eklenen geçici 16. madde kapsamında değerlendirilemediği,
16.1. Ayrıca İstanbul Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün yazısında parsel numarası üzerinde 2 adet yapı kayıt belgesi alındığı belirtilmiş olup sistemde yapılan kontrollerde bu yapıların Fatih
Mah. Dr. Hilmi Demirci Caddesi adresinde bulunan yapıya numaralı yapı kayıt belgesi düzenlendiği ve Fatih Mah. Dr. Hilmi Demirci Caddesi adresinde bulunan yapıya numaralı yapı kayıt belgesi düzenlendiğinin tespit edildiği,
16.2. Söz konusu kaçak temel betonun, Mah. Caddesi No: ‘de bulunan yapının önünde yola cephe yerde yapıldığı ve herhangi bir yapı kayıt belgesinin sistemlerinde bulunmadığı ve 31/12/2017 tarihinden önce yapılmadığı için 7143 sayılı Kanunun 16. maddesi ile
İmar Kanununa eklenen Geçici 16. madde kapsamında değerlendirilemeyeceğinin açık olduğu,
16.3. Gaziosmanpaşa Cumhuriyet Başsavcılığının Soruşturma No: Karar No: sayılı
“Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Kararının taraflarına henüz ulaşmadığı, ulaşır ulaşmaz karara itiraz edileceği yönünde açıklamalarda bulunulmuştur.
17. 3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesinde; “Bu Kanun hükümlerine göre ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar hariç; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshası da muhtara bırakılır. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister.
Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonucunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir. Ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir.” hükmü yer almaktadır.
18. İlgi Kanunun 42. maddesinde ise; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere idari para cezaları uygulanacağı, Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden idari para cezası verileceği hükme bağlanmıştır.
19. Öte yandan, 18/05/2018 günlü, 30425 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Vergi ve
Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin
Kanunun 16. maddesi ile 3194 sayılı İmar Kanununa eklenen Geçici 16. maddenin 1. fıkrasında; “Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt
Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir.” hükmüne, 4. fıkrasında ise; “Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir.” hükmüne yer verilmiştir.
20. İlgi yasanın zikredilen maddesi uyarınca 06/06/2018 günlü, 30443 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların 6. maddesinin 1. fıkrasında “Yapı
Kayıt Belgesi verilen yapıların malikleri, bu belgenin bir örneğini belediye ve mücavir alan sınırları içinde ilgili belediyesine, bu sınırlar dışında il özel idaresine vermek zorundadır.” hükmü, 3. fıkrasında da “Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili 3194 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir.” hükmü yer almaktadır.
21. Bu kapsamda, idarenin cevabi yazılarında yer verilen; söz konusu kaçak temel betonun,
17.09.2020 tarihli 1 nolu yapı tatil tutanağı ile tespit edildiği, Mah. Caddesi
No: ‘de bulunan yapının önünde yola cephe yerde yapıldığı ve herhangi bir yapı kayıt belgesinin sistemlerinde bulunmadığı, yönündeki açıklamalar ile birlikte şikayetçinin de Kurumumuza verdiği dilekçe ve eklerinde bahse konu temel betonu için yapı kayıt belgesi aldığına ilişkin bir bilgi veya belgeye yer vermediği tespit edilmiştir.
22. Ayrıca, şikayetçinin uyuşmazlık konusu hakkında, “ortada kaçak çatılı bir yapı bulunmadığı, sadece toprak olan arazisinde çamurdan korunmak amaçlı arsasının bir bölümünün zeminine dökmüş olduğu beton yüzünden” söz konusu idari para cezası düzenlendiği yönündeki iddiaları karşısında, idare tarafından yerinde yapılan inceleme neticesinde Arnavutköy İlçesi Fatih Mahallesi parsel sayılı yerde şikayetçi tarafından hisseli arsa üzerine kaçak yapı inşa edildiği, inşaata temel betonu atıldığı kolon filizlerinin dikildiği ve kolon betonlarının dökülmeye hazır hale getirildiği hususlarının
17.09.2020 tarihli 1 nolu yapı tatil tutanağıyla tespit edilmesi üzerine 24.09.2020 tarihli 1619 sayılı belediye
encümeni kararı ile 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesi uyarınca davacıya 32.703,67.-TL idari para cezası verildiği tespit edilmiştir.
23. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, konuya ilişkin mevzuat hükümleri ve yargı kararları ile dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılar için Yapı Kayıt Belgesi düzenlenebileceği, bu yapılar için daha önce alınan yıkım kararları ile tahsil edilmeyen idari para cezalarının ilgili belediyesince iptal edileceği, Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda ise Yapı Kayıt Belgesinin yetkili idarece iptal edileceği ve bu belgenin sağlamış olduğu hakların geri alınacağı, yargısal incelemesi devam eden davalarda Yapı Kayıt Belgesi düzenlenmiş olmasının söz konusu yapılarla ilgili 3194 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilmeyen idari para cezalarını aynı Kanun’un yukarıda aktarılan hükümleri çerçevesinde hukuka aykırı hale
getirmediği, kaldı ki idarenin Gaziosmanpaşa Cumhuriyet Başsavcılığının Soruşturma No:
Karar No: sayılı “Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Kararının taraflarına henüz ulaşmadığı, ulaşır ulaşmaz karara itiraz edileceği yönünde açıklamalar ile şikayetçinin bahse konu temel betonu için
Yapı Kayıt Belgesi aldığına ilişkin dilekçesi ve eklerinde herhangi bir bilgi veya belgeye yer vermediği, ayrıca kolon filizlerinin dikildiği ve kolon betonlarının dökülmeye hazır hale getirildiği hususlarına ilişkin tespitler kapsamında başvuranın iddia ettiği şekilde zemine beton dökülmesinden ibaret bir inşaat faaliyetinin bulunmadığı anlaşıldığından ilgili idarenin, başvuruya konu edilen ruhsatsız yapı ile ilgili olarak 3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Ruhsatsız veya ruhsat eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32 nci maddesi ile “İdari yaptırımlar” başlıklı 42’nci maddesi hükümleri doğrultusunda idari para cezası uygulamaya yönelik tesis ettiği işlemlerinde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
24. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin makul sürede karar verme ve kararların gerekçeli olması ilkelerine uygun şekilde Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
25. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın şikayetçiye tebliğ tarihinden itibaren, ilgili İdarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve ARNAVUTKÖY BELEDİYE BAŞKANLIĞI tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/