|
ÖZET: Başvuru, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından uygulanan idari para cezasına ilişkin olup, başvuranın 14/04/2016 tarihinde Konya’daki bir şantiyede çalıştırdığı altı işçiden dördü için işe giriş bildirgesinin zamanında verilmediği gerekçesiyle 6.588,00 TL ceza kesilmiştir. Başvuran, işçilerin işe giriş işlemlerinin yapıldığını, primlerinin düzenli olarak ödendiğini ve işten çıkışlarının da bildirildiğini belirterek cezanın iptalini talep etmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın iddialarını değerlendirerek, işe giriş bildirgelerinin sistemde kaydedilmediğini ve bu nedenle cezanın uygulanmasının hukuka uygun olduğunu ifade etmiştir. Kurum, başvuranın bildirgeleri vermekte yaşadığı sorunların, sistemde genel bir aksama olmamasından kaynaklandığını belirtmiştir. Ayrıca, başvuranın e-sigorta sistemi üzerinden işlem yapabilme yeteneği ve gerekli kontrolleri gerçekleştirme imkanı olduğu vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddedilmesini önererek, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından uygulanan cezanın hukuka ve hakkaniyete uygun olduğunu belirtmiştir. Başvuranın, idari işlemlere karşı yargı yoluna başvurma hakkı saklıdır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 5677-5677 |sayi|53878609-101.07.05-E.53878609-101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2017/12044 2017/ 12044
KARAR TARİHİ : 30/03/2018 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Sosyal Güvenlik Kurumu
BAŞVURUNUN KONUSU : İdari para cezası hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 02/10/2017 2.10.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza 02/ 10/ 2017 tarihinde dilekçe yoluyla yapılan başvuruda, başvuran; 14/ 04/ 2016 tarihinde Konya ilindeki şantiyede çalıştırmak üzere 6 kişinin işçi olarak işe alındığını, bu kişilerin iş bitimiyle 18/ 05/ 2017 tarihinde işten çıkarıldığını, Sosyal Güvenlik Kurumu Konya Meram Sosyal
Güvenlik Merkezinin 18/ 07/ 2017 tarih sayılı yazısıyla 4 işçinin (
) 5510 sayılı Kanunun 8 inci maddesinde öngörülen sigortalı işe giriş bildirgesinin süresinde verilmediği gerekçesiyle, 6.588,00 TL cezai işlem uyguladığını, daha sonra Kuruma idari para cezası hakkında itiraz dilekçesi verildiğini, dilekçeye verilen cevabi yazıda; adı geçen 4 kişinin işe girişleri yapılmadığı belirtilerek itirazın reddedildiğini; 14/ 04/ 2016 tarihinde 6 işçiye ait işe giriş işlemlerine ilişkin barkodların verilmesine rağmen, sistemin bu 6 işe giriş işleminden 4 ünü kabul etmediğini, girişi kabul edilmeyen 4 işçiye ait barkodun hangi gerekçeyle verildiğini, işçilerin çalıştığı 14/ 04/ 2016 ile 18/ 05/ 2017 tarihleri arasında bu 6 işçiye ait SGK primlerini günü gününe yatırdığını; işe girişi bildirilmeyen kişilerin prim ödemelerinin Kurum tarafından nasıl tahsil edilebildiğini, ayrıca anılan 4 kişinin işe giriş işlemi yapılmadıysa, aynı personelin nasıl oluyor da işten çıkış işleminin barkodlu bir şekilde sistemden temin edilebildiğini sorgulayarak, idari para cezasının yukarıda belirtilen nedenlerle iptalini talep etmektedir .
1 / 11II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün konuya ilişkin 15/ 12/ 2017 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. İşverenlerce e-sigorta yoluyla yapılan işe giriş ve işten ayrılış bildirgelerinin işverence verildiği tarih, saat, işlem yapılan bilgisayarın IP numarası, bildirgede yapılan düzeltme ve silme işleminin tarih ve saati ile ünitece düzeltme ve silme yapılmışsa kullanıcı kodu ve işlem tarih ve saatinin görüntülenmesi işlemleri Kurum tarafından kayıt altına alındığı, 2.2. Söz konusu bildirgelerin verildiği tarihte Kurum işe giriş bildirge sisteminde herhangi bir aksama olmadığı, 2.3. 5510 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereğince inşaat, balıkçılık ve tarım işyerlerinde işe başlatılacak sigortalılar için, en geç çalışmaya başlatıldığı gün verilen sigortalı işe giriş bildirgelerinin süresinde verilmiş sayıldığı, 2.4. Yine, Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin ( 1) numaralı alt bendinde
Kanunun 8 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen bildirgeyi, bu Kanunda belirtilen süre içinde ya da Kurumca belirlenen şekle ve usule uygun vermeyenler veya Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler hakkında her bir sigortalı için asgari ücret tutarında idari para cezası uygulandığı, 2.5. Diğer taraftan, Kanunun “Bilgi ve belge isteme hakkı, bilgi ve belgelerin Kuruma verilme usulü” başlıklı 100 üncü maddesinde, Kurumun bu Kanun gereği verilecek her türlü belge veya bilginin internet, elektronik ve benzeri ortamda gönderilmesi hususunda, gerçek veya tüzel kişiler ile yazılı sözleşme ile yetki verilmiş gerçek veya tüzel kişilere izin vermeye, bu kişileri aracı kılmaya veya zorunlu tutmaya, Kuruma verilmesi gereken her türlü belge, bildirge ve taahhütnameyi diğer kamu idarelerine ait formlarla birleştirmeye, söz konusu belgeleri kamu idarelerinin internet ve elektronik bilgi işlem ortamından almaya, bu idarelere yapılacak bildirimleri Kuruma verilmiş saymaya, bu
Kanunun uygulaması ile ilgili işveren, sigortalı ve diğer kurum, kuruluş ve kişilerin talepleri üzerine veya re’sen düzenleyeceği her türlü bilgi ve belgeyi bilgi işlem ortamında oluşturmaya, bu şekilde hazırlanacak olan bilgi ve belgelerin sadece internet ve benzeri iletişim ortamından ilgili kişilere verilmesini kararlaştırmaya yetkili olduğu, elektronik ortamda hazırlanacak bilgi ve belgeler adli ve idari makamlar nezdinde resmi belge olarak geçerli olduğu hükmünün düzenlendiği, 2.6. Söz konusu düzenleme gereğince, 28/ 9/ 2008 tarihli ve 27011 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5510 sayılı Kanun Gereğince Sigortalı Sayılanlar, Sayılmayanlar, Sigortalılığın
Başlangıcı, Kuruma Bildirilmesi ve Sona Ermesi Hakkında Tebliğ’in “B- Hizmet Akdine Tabi
Çalışanların Sigortalı İşe Giriş Bildirgesinin E-Sigorta Yoluyla Bildirilmesi” başlıklı bölümünde
5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine tabi sigortalıları çalıştıran
işverenlerden aylık prim ve hizmet belgesini zorunlu olarak e-sigorta yoluyla verenlerden 1/ 11/ 2008 tarihinden itibaren sigortalı tekrar işe giriş bildirgesini, 1/ 12/ 2008 tarihinden itibaren ise sigortalı ilk işe giriş bildirgesini zorunlu olarak e-sigorta yoluyla internet üzerinden vereceklerinin öngörüldüğü,
2 / 112.7. Kurumca işverenlerin e-sigorta yoluyla işlem yapabilmeleri için işverenlerle Kurum arasında
e-sigorta Sözleşmesi yapılarak işverene ya da yetki verdiği kişiye “Kullanıcı Kodu” ve “Kullanıcı
Şifresi” verildiği, 2.8. Anılan Sözleşmenin 9 uncu maddesinde; işveren ve/veya yetkili kişi kullanıcı kodu ve kullanıcı şifresinin kullanımından doğacak uyuşmazlıklarda, Kurumun bilgi işlem “Kayıt ve Çıktıları” ile diğer kayıt ve belgelerin münhasıran yazılı delil olacağı, bunlara karşı her türlü itiraz ve def ’i yada dava halinde Kurum bilgi işlem “Kayıt ve Çıktılarına” karşı delil göstermeyeceği, Kurumun “Kayıt ve Çıktılarını” kabul edeceği ve bunlara karşı delil gösterme hakkından feragat ettiğini peşinen kabul edileceğinin, sözleşmenin Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu 287 nci maddesine göre münhasır delil sözleşmesi niteliğinde olduğu, Kurumca gösterilenler dışında başkaca delil kabul edilmeyeceği hükmünün yer aldığı, 2.9. İşverenlerin e-sigorta yoluyla yaptıkları işlemlerin Kurumca incelenebilmesi ile Kurum kayıtlarında bulunmayan bildirgeler hakkında yapılacak işlemler hakkında 1/ 4/ 2016 tarihli ve
1948352 sayılı Genel Yazı ile ünitelere talimat verildiği,
2.10. Buna göre, işverenlerin e-sigorta yoluyla yaptıkları işe giriş ve işten ayrılış bildirgelerinin işverence verildiği tarih, saat, işlem yapılan bilgisayarın IP numarası, bildirgede yapılan düzeltme ve silme işleminin tarih ve saati ile ünitece düzeltme ve silme yapılmışsa kullanıcı kodu ve işlem tarih ve saatinin görüntülenmesi işlemlerinin Kurum tarafından kayıt altına alındığı, Kurum kayıtlarında bulunmayan bildirgelerin Kuruma verilmemiş kabul edildiği, 2.11. Kurum kayıtlarının incelenmesinde, işyeri numarası ile işlem göre
’in adlı sigortalıya ait 1/ 4/ 2016 tarihli işe giriş bildirgesini 1/ 4/ 2016 tarihinde saat 12:49:19 , adlı sigortalıyı ait 14/ 4/ 2016 tarihli işe giriş bildirgesini 14/ 4/ 2016 tarihinde saat 13:14:45 ‘te Kuruma e-sigorta yoluyla verdiği; ancak , , ve adlı sigortalılar için bu işyerinden verilmiş işe giriş bildirgesi bulunmadığı, diğer yandan, işverenin sigortalılara ait aldığı dökümde “7/ 6/ 2014 den sonra verilen bildirgelerden REFERANS KODU 0 (sıfır) olanlar kurum tarafından doğrulanmaz” uyarısı verilerek bu kaydın Kurum kayıtlarında bulunmadığı uyarısının işverene verildiği, 2.12. Kurum işlemlerinin elektronik ortamda yapılması nedeniyle barkodlu çıktısı olduğu halde yapılan inceleme sonucunda kaydına rastlanmayan bildirgelerin Kurum kayıtlarında bulunmaması durumunun, Kuruma verilmediği anlamına geldiği, bu durumun işverenlerin www.sgk.gov.tr internet sitesine doğrudan bağlanmamaları, paket program kullanmaları, e-bildirge şifresi ile aynı ayda birden fazla bilgisayar üzerinden giriş yapmaları, kurumsal firmaların Kurum internet sitesine doğrudan bağlanabilecek şekilde elektronik alt yapılarını düzeltmemelerinden kaynaklandığının değerlendirildiği, 2.13. İşveren işe giriş bildirgesinin geçersiz olduğu durumlarda işe giriş bildirgesinin sağ üst köşesinde ” 07/ 06/ 2014 den sonra verilen bildirgelerden REFERANS KODU 0(sıfır) olanlar kurum tarafından doğrulanmaz” uyarısı verilerek işverenlerin bilgilendirildiği, 2.14. İşverenler ayrıca sigortalı ile ilgili işe giriş ve işten ayrılış bildirgesi verip vermediklerini
3 / 11e-sigorta programı içinde yer alan “İşe giriş görüntüleme” ve “İşten ayrılış görüntüleme” menüleri
ile kontrol edebildikleri, 2.15.“Referans kodu : 0″ ifadesi ile “referans kodu 0 olanlar kurum tarafından doğrulanmaz” ibarelerinin, belgenin Kurum tarafından doğrulanmadığı ve Kurum kayıtlarına intikal etmediği, geçersiz belge olduğu anlamına geldiği, 2.16. İşverenlerin çalıştırdığı sigortalıların hizmet kayıtlarının elektronik ortamda aylık prim ve hizmet belgesi ile vermesi uygulamasına ilk defa 1/ 5/ 2004 tarihinde başlanılmış olduğu, söz konusu tarihte T .C. kimlik numarasının yaygın olarak kullanılmaması, sigortalıların ilk ve tekrar işe giriş bildirgelerinin kağıt ortamında alınıyor olması ve tekrar işe giriş bildirgelerinin elektronik ortama aktarılmaması nedeniyle, aylık prim ve hizmet belgesi elektronik ortamda bulunan işe giriş bildirgeleri üzerinden alınmaya devam edildiği, aylık prim ve hizmet belgesinin işe giriş bildirgesini görerek tahakkuk oluşturabilmesi açısından sigortalıların işe giriş bildirgelerinin tamamının elektronik ortama aktarılması gerektiği ve kayıtların oluşturulması hakkında ünitelere talimat verildiği, 2.17. Aylık prim ve hizmet belgesinin tekrar işe giriş bildirgesini ve işten ayrılış bildirgesini elektronik ortamda görememesi nedeniyle 2013 yılı Ağustos ayından itibaren bir önceki ay verilen aylık prim ve hizmet belgesi kayıtlarının işe giriş bildirgesi ve işten ayrılış bildirgesi ile kontrol edilerek mutabakatsız kayıtların listelerinin e-bildirge programının “Mesajlarım” menüsünden işverenlere gösterilmesinin sağlandığı, 2.18. 2016 yılı Eylül ayından itibaren ise e-bildirge ile aylık prim ve hizmet belgesi verilmesi sırasında işverenlerin aylık prim ve hizmet belgesi ile bildirdikleri işe giriş ve işten ayrılış tarihlerinin işe giriş ve işten ayrılış bildirgesi ile elektronik ortamda sorgulandığı, işe giriş ve işten ayrılış tarihi olmayan kayıtlar ile uyumsuz kayıtların, işe giriş ve işten ayrılış bildirimleri düzeltilmediği ya da işe giriş ve işten ayrılış bildirgesi girişi yapılmadığı sürece e-bildirge yoluyla alınmadığı, 2.19. Aylık prim ve hizmet belgesinin işe giriş ve işten ayrılış bildirgesini görerek tahakkuk oluşturabilmesi çalışmaları Sosyal Güvenlik Entegrasyon Projesi, Birleşik Mali Yönetim Projesi kapsamında değerlendirildiği ve çalışmalara halen devam edildiği, 2.20. işyeri numarası işlem göre adlı işverenin işe giriş bildirgesini veremediği; ancak 2016 yılı Nisan ayında aylık prim ve hizmet belgesi ile bildirdiği 4 sigortalının daha önce başka işyerlerinden sigortalı tescili bulunan kişiler olduğu, 2.21. Aylık prim ve hizmet belgesinin işyerinden verilen işe giriş bildirgesini kontrol etmemesi nedeniyle işten ayrılış bildirgesinin Kurumca alınabildiği, 2.22. Başvuran ile Kurum arasında şikayet konusu yapılan idari işlem/işlemlere ilişkin olarak yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlık bulunmadığı, Hususları bildirilmiştir .
4 / 11III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” 4. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” hükmü, 5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun; 5.1. “Sigortalı bildirimi ve tescili” başlıklı 8 inci maddesinde;
“MADDE 8- (Değişik birinci fıkra : 17/ 4/ 2008- 5754/ 6 md.) İşverenler, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılan kişileri, 7 nci maddenin birinci fıkrasının (a)
bendinde belirtilen sigortalılık başlangıç tarihinden önce, sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirmekle yükümlüdür . Ancak işveren tarafından sigortalı işe giriş bildirgesi; a) İnşaat, balıkçılık ve tarım işyerlerinde işe başlatılacak sigortalılar için, en geç çalışmaya başlatıldığı gün, b) Yabancı ülkelere sefer yapan ulaştırma araçlarına sefer esnasında alınarak çalıştırılanlar ile Kuruma ilk defa işyeri bildirgesi verilecek işyerlerinde; ilk defa sigortalı çalıştırmaya başlanılan tarihten itibaren bir ay içinde çalışmaya başlayan sigortalılar için, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren en geç söz konusu bir aylık sürenin dolduğu tarihe kadar, c) Kamu idarelerince istihdam edilen 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununa göre işsizlik sigortasına tabi olmayan sözleşmeli personel ile kamu idarelerince yurt dışı görevde çalışmak üzere işe alınanların, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren bir ay içinde, Kuruma verilmesi halinde, sigortalılık başlangıcından önce bildirilmiş sayılır .
Sigortalılar, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren en geç bir ay içinde, sigortalı olarak çalışmaya başladıklarını Kuruma bildirirler . Ancak, sigortalının kendini bildirmemesi, sigortalı aleyhine delil teşkil etmez .
…
Bu maddenin ikinci ve beşinci fıkraları hariç olmak üzere, diğer fıkralarında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen ilgililer hakkında, 102 nci madde hükümlerine göre idarî para cezası uygulanır . Sigortalı işe giriş bildirgesinin şekli ve içeriği, bildirgenin verilme yöntemleri ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir .” hükmü, 5.2. “Bilgi ve belge isteme hakkı, bilgi ve belgelerin Kuruma verilme usulü” başlıklı 100 üncü maddesinde;
“Madde 100- 5411 sayılı Bankacılık Kanunu kapsamındaki kuruluşlar, döner sermayeli kuruluşlar
5 / 11ile diğer gerçek ve tüzel kişiler doğrudan, münferit olarak bilgi ve belge istenmesi hariç olmak üzere
kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar ise Kurumla yapılacak protokoller çerçevesinde, Devletin güvenliği ve temel dış yararlarına karşı ağır sonuçlar doğuracak hâller ile özel hayat ve aile hayatının gizliliği ve savunma hakkına ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla özel kanunlardaki yasaklayıcı ve sınırlayıcı hükümler dikkate alınmaksızın gizli dahi olsa Kurum tarafından kişilerin sosyal güvenliğinin sağlanması, 6183 sayılı Kanuna göre Kurum alacaklarının takip ve tahsili ile bu Kanun kapsamında verilen diğer görevler ile sınırlı olmak üzere istenecek her türlü bilgi ve belgeyi sürekli ve/veya belli aralıklarla vermeye, bilgilerin elektronik ortamda görüntülenmesini sağlamaya, görüntülenen bu bilgilerin güvenliğini sağlamaya, muhafaza etmek zorunda oldukları her türlü belge ile vermek zorunda oldukları bilgilere ilişkin mikrofiş, mikrofilm, manyetik teyp, disket ve benzeri ortamlardaki kayıtlarını ve bu kayıtlara erişim veya kayıtları okunabilir hale getirmek için gerekli tüm sistem ve şifreleri incelemek için ibraz etmeye mecburdurlar .
Bu madde kapsamında ilgili kişi, kurum ve kuruluşlar Kurumun belirleyeceği süre içerisinde söz konusu talebe cevap vermek ve gereken kolaylığı göstermekle yükümlüdürler .
Kurum, bu Kanun gereği verilecek her türlü belge veya bilginin internet, elektronik ve benzeri ortamda gönderilmesi hususunda, gerçek veya tüzel kişiler ile yazılı sözleşme ile yetki verilmiş gerçek veya tüzel kişilere izin vermeye, bu kişileri aracı kılmaya veya zorunlu tutmaya, Kuruma verilmesi gereken her türlü belge, bildirge ve taahhütnameyi diğer kamu idarelerine ait formlarla birleştirmeye, söz konusu belgeleri kamu idarelerinin internet ve elektronik bilgi işlem ortamından almaya, bu idarelere yapılacak bildirimleri Kuruma verilmiş saymaya, bu Kanunun uygulaması ile ilgili işveren, sigortalı ve diğer kurum, kuruluş ve kişilerin talepleri üzerine veya re’sen düzenleyeceği her türlü bilgi ve belgeyi bilgi işlem ortamında oluşturmaya, bu şekilde hazırlanacak olan bilgi ve belgelerin sadece internet ve benzeri iletişim ortamından ilgili kişilere verilmesini kararlaştırmaya yetkilidir . Elektronik ortamda hazırlanacak bilgi ve belgeler adli ve idari makamlar nezdinde resmi belge olarak geçerlidir .
Belge veya bilgileri internet, elektronik ve benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulan gerçek ve tüzel kişilerin, Kurumun bilgi işlem sistemlerinin herhangi bir nedenle hizmet dışı kalması sonucu belge ve bilgiyi, bu Kanunda öngörülen sürenin son gününde Kuruma gönderememesi ve muhteviyatı primleri de yasal süresi içinde ödeyememesi halinde, sorunların ortadan kalktığı tarihi takip eden beşinci işgününün sonuna kadar belge veya bilgiyi gönderir ve muhteviyatı primleri de aynı sürede
Kuruma öder ise bu yükümlülükleri Kanunda öngörülen sürede yerine getirmiş kabul edilir .
(Ek fıkra : 18/ 2/ 2009- 5838/ 3 md.) Üçüncü fıkra hükümleri çerçevesinde yetkilendirilen kamu idaresi, yetkilendirildiği hususlarla sınırlı olarak kendi mevzuatında yer alan yetkileri kullanabilir .
(Ek fıkra : 25/ 6/ 2009- 5917/ 41 md.) Kurum, genel sağlık sigortalılarının bakmakla yükümlü oldukları kişilerin genel sağlık sigortasından yararlanmalarına esas bilgilerinin, sağlayacağı elektronik alt yapı üzerinden girilmesini kamu idarelerinden, işverenlerden ve bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine tabi sigortalılardan isteme yetkisine sahiptir . Bu Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının ( 10) numaralı bendinde belirtilen şartlara uygun olarak veya Kurumca belirlenecek sürede bilgi girişlerini yapmayanlar hakkında bu Kanunun 102 nci maddesine göre idari para cezası uygulanır .
6 / 11Bu maddenin uygulanması ile ilgili usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle
düzenlenir .” hükmü, 5.3. “ Kurumca verilecek idarî para cezaları” başlıklı 102 nci maddesinde;
“Kurumca dayanağı belirtilmek suretiyle diğer kanunlarda aşağıda belirtilen fiiller için idari para cezası öngörülmüş olsa dahi ayrıca bu Kanunun; a) 1) 8 inci maddesinin birinci fıkrası ile 61 inci maddede belirtilen bildirgeyi , bu Kanunda belirtilen süre içinde ya da Kurumca belirlenen şekle ve usȗle uygun vermeyenler veya Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu hâlde anılan ortamda göndermeyenler hakkında her bir sigortalı için asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanır .…” hükmü, 6. 28/ 09/ 2008 tarihli ve 27011 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 5510 sayılı Kanun Gereğince
Sigortalı Sayılanlar, Sayılmayanlar, Sigortalılığın Başlangıcı, Kuruma Bildirilmesi Ve Sona
Ermesi Hakkında Tebliğin “III- Sigortalılığın Başlangıcı ve Kuruma Bildirilmesi” başlıklı bölümünün “ B- Hizmet Akdine Tabi Çalışanların Sigortalı İşe Giriş Bildirgesinin E-Sigorta
Yoluyla Bildirilmesi” başlıklı bendinde;
“5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine tabi sigortalıları çalıştıran işverenlerden aylık prim ve hizmet belgesini zorunlu olarak e-Sigorta yoluyla verenler;
1) 01/ 11/ 2008 tarihinden itibaren sigortalı tekrar işe giriş bildirgesini,
2) 01/ 12/ 2008 tarihinden itibaren ise sigortalı ilk işe giriş bildirgesini
zorunlu olarak e-Sigorta yoluyla internet üzerinden vereceklerdir .
Aylık prim ve hizmet belgesini e-Sigorta yoluyla bildirme zorunluluğu olmayan işverenler sigortalı ilk ve tekrar sigortalı işe giriş bildirgesini kağıt ortamında Kuruma verebilecekleri gibi e-Sigorta yoluyla da Kuruma bildirileceklerdir .” hükmü, düzenlenmektedir .
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan değerlendirmede, başvuran hakkında Sosyal Güvenlik
Kurumu tarafından tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun olmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7 / 118. Başvuran, 14/ 04/ 2016 tarihinde Konya ilindeki şantiyede çalıştırmak üzere 6 kişinin işçi olarak
işe alındığını, 4 işçisinin ( ) 5510 sayılı Kanunun 8 inci maddesinde öngörülen sigortalı işe giriş bildirgesinin süresinde verilmediği gerekçesiyle, 6.588,00 TL idari para cezasına muhatap kaldığını belirterek, idari para cezasının iptalini talep etmektedir 9. Başvuru, başvuranın iddiaları ve başvuruya konu idarelerin açıklamaları kapsamında değerlendirilmiş olup : başvurunun, başvuranın anılan 4 işçiye ilişkin işe giriş bildirgelerini e-sigorta sistemi üzerinden vermiş olmasına, anılan bu 4 işçinin primlerinin tahsil edilmesine ve bu 4 kişinin işten ayrılış bildirgelerinin sistem tarafından kabul edilmesine rağmen, işe girişi bildirgelerinin verilmediği gerekçesiyle aleyhine idari para cezasına hükmedildiği iddiası noktasında düğümlendiği anlaşılmaktadır .
10. 5510 sayılı Kanunun 2008 yılı Ekim ayında yürürlüğe girmesi ile Kanunun 100 üncü maddesi kapsamında, aylık prim ve hizmet belgesini (özel sektör için 1/ 10/ 2009, kamu sektörü için 15/ 10/ 2009 tarihinde zorunlu hale gelmiştir), e-sigorta yoluyla göndermekle yükümlü olan işverenler açısından 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine tabi sigortalıların tekrar işe giriş bildirgesi 1/ 11/ 2008 tarihinden, ilk işe giriş bildirgesi 1/ 12/ 2008 tarihinden itibaren e-sigorta yoluyla zorunlu olarak alınmaktadır . 5510 sayılı Kanunun 100 üncü maddesi gereğince elektronik ortamda alınan bilgi ve belgeler adli ve idari mahkemeler nezdinde resmi belge olarak değerlendirilmekte, işverenlerin e-sigorta yoluyla işlem yapabilmeleri için işverenlerle Kurum arasında E-Sigorta
Sözleşmesi yapılarak işverene ya da yetki verdiği kişiye “Kullanıcı Kodu” ve “Kullanıcı Şifresi’ verilmektedir .
11. E-sigorta yoluyla verilen işe giriş bildirgeleri, elektronik ortamda onaylandıktan sonra ekranda, “ işe giriş bildirgesi ……referans kodu ile kayıt altına alınmıştır .” şeklinde bir uyarı belirmekte, alınan iş bu referans kodu, işlemin sağlıklı bir şekilde tamamlandığına işaret eden ve bildirgenin takibini sağlayan bir nevi evrak sayısı olarak sisteme kaydedilmektedir .
12. E-sigorta yoluyla verilen işe giriş bildirgeleri, elektronik ortamda onaylandıktan sonra ekranda, “Referans kodu : 0″ ifadesi ile “referans kodu 0 olanlar kurum tarafından doğrulanmaz” ibareleri ise, belgenin Kurum tarafından doğrulanmadığı ve Kurum kayıtlarına intikal etmediği, geçersiz belge olduğu diğer bir deyişle bildirgenin sistem kayıtlarında takip edilebilir herhangi bir referans numarası alamadığı anlamına gelmektedir .
13. Bildirgenin referans kodu alamamasının hangi gerekçelerden kaynaklandığı, başvuranın bildirgeleri verdiği tarihte sisteme kayıtlı genel bir aksama durumu olup olmadığı hususu idareye sorulmuş, idareden alınan cevapta, bildirgelerin verildiği tarihte Kurum işe giriş bildirge sisteminde herhangi bir aksama olmadığı, başvuranın anılan bildirgeleri verememesinin, www.sgk.gov.tr internet sitesine doğrudan bağlanmaması, paket program kullanması, e-bildirge şifresi ile aynı ayda birden fazla bilgisayar üzerinden giriş yapması, kurumsal firmaların Kurum internet sitesine doğrudan bağlanabilecek şekilde elektronik alt yapılarını düzeltmemesi nedenlerinden kaynaklanabileceği bilgisi alınmıştır .
14. Sistemde genel bir aksama olması halinde 5510 sayılı Kanunun 100 üncü maddesinin; “… Belge veya bilgileri internet, elektronik ve benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulan gerçek ve tüzel kişilerin, Kurumun bilgi işlem sistemlerinin herhangi bir nedenle hizmet dışı kalması sonucu belge
8 / 11ve bilgiyi, bu Kanunda öngörülen sürenin son gününde Kuruma gönderememesi ve muhteviyatı
primleri de yasal süresi içinde ödeyememesi halinde, sorunların ortadan kalktığı tarihi takip eden beşinci işgününün sonuna kadar belge veya bilgiyi gönderir ve muhteviyatı primleri de aynı sürede
Kuruma öder ise bu yükümlülükleri Kanunda öngörülen sürede yerine getirmiş kabul edilir .” hükmü uyarınca bildirgenin bilgi işlem sisteminin herhangi bir nedenle hizmet dışı kalması nedeniyle verilememesi durumu yasada açıkça düzenlenmiştir . Ancak başvuranın aynı gün 6 işçiden 2 tanesi için bildirgeyi vermiş olması 4 tanesi için ise verememiş olması, sistemde genel bir aksama olmadığını ortaya koymaktadır .
15. Bu kapsamda, belirtilen nedenlerle başvuran tarafından anılan 4 işe giriş bildirgesinin sistem
üzerinden başarılı şekilde verilemediği, bu durumun da başvurana sistem üzerinden “Referans kodu :
0″ ifadesi ile “referans kodu 0 olanlar kurum tarafından doğrulanmaz” ibareleri ile bildirildiği anlaşılmaktadır .
16. Diğer yandan, başvuranın ayrıca sigortalı ile ilgili işe giriş bildirgesi verip veremediğini e-sigorta programı içinde yer alan “İşe giriş görüntüleme” menüleri ile kontrol edebilme imkanı bulunmaktadır .
17. Her ne kadar, başvuranın, işe giriş bildirgesi veremediği işçileri için aylık prim ve hizmet belgesi (APHB) verebildiği, bu işçilerinin sigorta primlerini ödeyebildiği ve bunların işten ayrılış bildirgelerini verebildiği görülmekte ise de, anılan her bir husus ayrı bir işlem olup, her birinin bildirimi, bildirim yapılmaması halinde ise uygulanacak yaptırım, ayrı bir işlem/fiil olarak 5510 sayılı Kanunun farklı hükümlerinde düzenlenmiştir . Bu kapsamda birbirinden bağımsız işlemler hakkında uygulanan idari para cezasının da ait olduğu işlem/fiil bazında değerlendirilmesi gerekmektedir . Daha açık bir ifade ile, işe giriş bildirgesinin verilmemesinin yaptırımı, 5510 sayılı
Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin ( 1) numaralı alt bendine müstakil olarak düzenlenmiştir . Ancak işe giriş bildirgesi sistemi ile APHB sistemi ve işten ayrılış bildirgesi sistemlerinin entegre şekilde çalışması ve işverenleri uyarıcı bir yapıya kavuşması hususu bir iyi yönetim ilkesi konusu olup, bu hususa ilgili bölümde ayrıca değinilmiştir .
18. Tüm bu gerekçelerle, başvuran aleyhine, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından 4 işçinin (
) 5510 sayılı Kanunun 8 inci maddesinde öngörülen sigortalı işe giriş bildirgesinin süresinde verilmediği gerekçesiyle uyguladığı idari para cezası ile ilgili yapılan işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir husus tespit edilememiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı , yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği , şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterildiği görüldüğünden “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davrandığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması memnuniyetle karşılanmaktadır .
20. İşe giriş bildirgesi sistemi ile APHB sistemi ve işten ayrılış bildirgesi sistemlerinin entegre
9 / 11şekilde çalışması ve işverenleri uyarıcı bir yapıya kavuşması hususu ile ilgili olarak idarenin;
– İşverenlerin çalıştırdığı sigortalıların hizmet kayıtlarının elektronik ortamda aylık prim ve hizmet belgesi ile vermesi uygulamasına ilk defa 1/ 5/ 2004 tarihinde başlanılmış olduğu, söz konusu tarihte
T .C. kimlik numarasının yaygın olarak kullanılmaması, sigortalıların ilk ve tekrar işe giriş bildirgelerinin kağıt ortamında alınıyor olması ve tekrar işe giriş bildirgelerinin elektronik ortama aktarılmaması nedeniyle, aylık prim ve hizmet belgesi elektronik ortamda bulunan işe giriş bildirgeleri üzerinden alınmaya devam edildiği, aylık prim ve hizmet belgesinin işe giriş bildirgesini görerek tahakkuk oluşturabilmesi açısından sigortalıların işe giriş bildirgelerinin tamamının elektronik ortama aktarılması gerektiği ve kayıtların oluşturulması hakkında ünitelere talimat verildiği, – Aylık prim ve hizmet belgesinin tekrar işe giriş bildirgesini ve işten ayrılış bildirgesini elektronik ortamda göremediği, 2016 yılı Eylül ayından itibaren ise e-bildirge ile aylık prim ve hizmet belgesi verilmesi sırasında işverenlerin aylık prim ve hizmet belgesi ile bildirdikleri işe giriş ve işten ayrılış tarihlerinin işe giriş ve işten ayrılış bildirgesi ile elektronik ortamda sorgulandığı, işe giriş ve işten ayrılış tarihi olmayan kayıtlar ile uyumsuz kayıtların, işe giriş ve işten ayrılış bildirimleri düzeltilmediği ya da işe giriş ve işten ayrılış bildirgesi girişi yapılmadığı sürece e-bildirge yoluyla alınmadığı, – Aylık prim ve hizmet belgesinin işe giriş ve işten ayrılış bildirgesini görerek tahakkuk oluşturabilmesi çalışmalarının Sosyal Güvenlik Entegrasyon Projesi, Birleşik Mali Yönetim
Projesi kapsamında değerlendirildiği ve çalışmalara halen devam edildiği, Yönündeki açıklamaları kapsamında, Kurumun ilgili bilişim sistemlerinin entegrasyonu konusunda gerekli tespitleri yaptığı ve çalışmalara devam ettiği anlaşılmakla birlikte, iyi yönetim ilkelerinin tecellisi için, bu çalışmalarını mümkün olan en kısa sürede tamamlaması ve sistemleri vatandaşların hizmetine açması temenni edilmektedir .
20.1. İşe giriş bildirgesi sistemindeki; “Referans kodu : 0″ ifadesi ile “referans kodu 0 olanlar kurum tarafından doğrulanmaz” şeklindeki uyarı ifadelerinin ise, tereddütte yer bırakmayacak şekilde , “işe giriş bildirgesi sisteme kaydedilememiştir, tekrar deneyin” veya buna benzer şekilde bir ifade ile değiştirilmesinin , programı kullanan vatandaşlar açısından daha anlaşılır olacağı değerlendirilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Konya İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE,
10 / 11Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi