|
ÖZET: Başvuru, 10 Haziran 2022 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumu’na iletilmiş olup, özelleştirme sürecinde yaşanan sorunları içermektedir. Başvuran, Şanlıurfa Karaköprü’deki bir taşınmazın ihalesinde sözleşme imzalamak için kendisine tanınan sürenin yetersiz olduğunu, bankalardan teminat mektubu almak için gerekli sürenin ortalama kırk beş gün olduğunu belirtmiştir. İdare, başvuranın belirtilen süre içerisinde sözleşmeyi imzalamaması nedeniyle geçici teminatın irat kaydedildiğini ifade etmiştir. Başvuran, sözleşmenin imzalanması için ek süre talep etmiş, ancak bu talep kabul edilmemiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun hukuka uygunluğunu incelemiş ve idarenin işlemlerinde herhangi bir usulsüzlük tespit edilmediği sonucuna varmıştır. İdarenin, başvurana verilen sürenin yeterli olduğu ve benzer durumlarda eşitlik ilkesine aykırı bir davranış sergilemediği değerlendirilmiştir. Ayrıca, idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun hareket ettiği, başvuranın dilekçesine zamanında yanıt verdiği belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/11636-S.22.17817
BAŞVURU NO : 2022/8339
KARAR TARİHİ : 12/09/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÖZELLEŞTİRME İDARESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : İhale işlemlerine itiraz hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 10/06/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Kurumumuza iletmiş olduğu 10.06.2022 tarihli dilekçesinde özetle; (a) Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca 22.12.2021 tarihinde gerçekleştirilen Şanlıurfa İli Karaköprü ilçesi Mehmetcik Mah. ada parsel numaralı arsanın satışına ilişkin ihalenin uhdesinde kaldığını, (b) Akabinde ihaleyi yapan Kurum ile görüşmeleri sonucunda sözleşme imzalamak için taraflarına bilgilendirme yapılacağının söylendiğini ve sözleşme imzalamak için arada geçen süre zarfında birden fazla kez Kurumu aradıklarını ve süreç hakkında bilgi almak istediklerini, (c) Kurum tarafından 07.04.2022 tarihinde aranıp sözleşme imzalamak için 29.04.2022 tarihinde hazır bulunulmasının; ödemenin ne şekilde yapılacağı ve ihale bedelinin yüzde kaçının peşin ödeneceği hususunda kesin cevaplarının ise 19.04.2022 tarihine kadar yazılı olarak bildirilmesinin istendiğini, (d) Kurum tarafından, taksitle ödeme şeklini seçmeleri halinde peşin ödenecek tutarı ve kalan taksitleri, kalan taksitlere uygulanacak faizi ve ayrıca teminat mektubu miktarı ile şeklini gösterir ödeme itfa tablosunun 17.04.2022 tarihinde e-posta yolu ile gönderildiğini; 19.04.2022 tarihinde ödeme şekline ilişkin bildirimleri üzerine 10.520.000,00 TL peşinatın ödenmesinin ve 21.303.000,00 TL tutarındaki teminat mektubunun sunulmasının istendiğini, (e) Sözleşmeye davet yazısında “[…] Sözleşme’nin imzalanması için 29.04.2022 Cuma günü saat 16.00’de idaremizin yukarıda belirtilen adresinde hazır bulunmanız hususunda bilgilerinizi ve gereğini rica ederim. […].” şeklinde bir açıklamaya yer verildiğini ve ilgili ödemeyi ve teminat mektubunu
29.04.2022 tarihine kadar sunmamaları durumunda idarenin tarafları ile sözleşme yapmayacağının
bildirildiğini,
(f) Kurumun aradığı ilk gün olan 07.04.2022 tarihinden sonra bankalar ile görüşüldüğünü ve teminat mektubunu temin etmek için başvurular yapıldığını; bankalar tarafından teminat mektubu örneği ve içeriğinin görülmek istenmesi üzerine Kurum tarafından 17.04.2022 tarihinde teminat mektubu örneğinin gönderildiğini ve aynı gün bankalara örnek ve içeriğin sunulduğunu, (g) Başvurulan bankalarca, teminat mektubunun limit çalışması ile taşınmazlar için ekspertiz işlemlerinin yapılması sürecinin yirmi günü geçeceğinin belirtildiğini; bu durumu Kuruma belirtmelerine rağmen yardımcı olunmadığını; (h) Bunun üzerine ek süre talep etmek istediklerini ancak ek sürenin en fazla yirmi gün olacağının belirtildiğini ve ek süre için 750.000,00 TL ek geçici teminat istendiğini; limit çalışması hakkında bankalar henüz dönüş yapmadığından ek süre talep etmekten imtina ettiklerini, (i) Müteakiben başvurulan bankalardan taraflarına olumlu dönüş yapıldığını ancak Kurum ile görüşmelerinde söz konusu teminatın İdare lehine irat kaydedildiğinin ve sözleşmenin imzalanmayacağının belirtildiğini, (j) Teminat mektubu sunma işlemi için çok kısa bir süre verildiğini; bankalara başvuruda bulundukları anda dahi bu sürecin ortalama kırk beş günü bulabileceğinin söylendiğini, dolayısıyla ek süre alınmış olsaydı dahi işlemlerin yetişemeyeceğini, (k) İdarenin vermiş olduğu süre ile talep ettiği teminat mektubu miktarı arasında bir ölçülülük bulunması gerektiğini keza Özelleştirme İdaresinin yapmış olduğu diğer ihale süreçlerini incelediklerinde sürenin daha uzun tutulduğu ve ek süre vermenin daha kolay olduğunu gözlemlediklerini, Belirtmiştir.
2. Başvuran, İdarenin sözleşme yapılabilmesi için yeniden makul bir süre tanımasını ve sözleşmeyi kendileri ile imzalamasını; bu mümkün olmadığı takdirde irat kaydedilen 750.000,00 TL tutarındaki teminatın iade edilmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
3. Başvurunun ön inceleme şartlarını taşıdığının tespiti üzerine inceleme ve araştırma aşamasına geçilmiştir. İdareden, başvuru konusu kapsamında yürütülen iş ve işlemlere ilişkin açıklamaları ile bunlara ait bilgi ve belgeleri Kurumumuza iletmesi istenmiştir.
4. İdarenin söz konusu bilgi ve belge talebine istinaden Kurumumuza gönderdiği 27.07.2022 tarihli ve sayılı cevap yazısında özetle; (a) Başvuranının kendisine verilen süre içerisinde sözleşmeyi imzalamaması ve ek süre talep etmemesi üzerine geçici teminatının ilgili ihale şartnamesi ve Cumhurbaşkanlığı Kararına istinaden İdare lehine irat kaydedildiği, (b) İhale Şartnamesinde yer alan ibarelerden de anlaşılacağı üzere teklif sahibine verilecek sürelerin belirlenmesinde ve ek süre verilmesinde İdareye takdir yetkisi tanındığı; yerleşik uygulamalarının sözleşmeye davet işlemlerinde yaklaşık 20-25 gün arası süre verilmesi şeklinde olduğu; bu bağlamda, ihale tarihi ile Cumhurbaşkanlığı Kararı arasında geçen sürenin uzunluğu da dikkate alınarak ilgiliye 23 gün süre verildiği, (c) Aynı tarihte ihalesi yapılan ve aynı gün onaylanan başka bir taşınmaz satışı ihalesinde de alıcı firmaya 29.04.2022 tarihine kadar süre verildiği ve alıcı ile 27.04.2022 tarihinde sözleşmenin imzalandığı,
İfade edilmiştir.
5. Başvuru konusuna ilişkin diğer bilgi ve belgeler 27.07.2022 tarihli ve sayılı sayılı yazı ekinde sunulmuştur.
III. İLGİLİ MEVZUAT
6. Anayasa’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin
dördüncü ve beşinci fıkraları uyarınca:
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […] 7. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci
fıkrası uyarınca:
Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.
8. 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’un “Özelleştirme Yüksek Kurulu ve Görevleri”
başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca:
Kurulun görevleri aşağıda belirtilmiştir:
[…] d) Özelleştirme programına alınan kuruluşların “satış, kiralama, işletme hakkı devri, mülkiyetin gayri ayni hakların tesisi ve işin gereğine uygun sair hukuki tasarruflarla gerçek ve/veya özel hukuk tüzel kişilerine devredilmesi” yöntemleriyle yapılan ihaleler sonucunda ihale komisyonlarınca verilen nihaî kararları onaylamak, […].
9. 703 sayılı Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 85’inci
maddesiyle 4046 sayılı Kanun’a eklenen Geçici 29’uncu madde uyarınca:
Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Özelleştirme Yüksek Kurulunca görülmekte olan işler Cumhurbaşkanı veya yetkilendireceği makam tarafından sonuçlandırılır.
10. Özelleştirme Uygulamalarında Değer Tespiti ve İhale Yönetmeliği’nin “İhale Sonuçlarının
Onaylanması ve Kamuoyuna Duyurulması” başlıklı 17’nci maddesi ile “Sözleşmeye Davet” başlıklı
19’uncu maddesi uyarınca:
Madde 17- Komisyonun ihale sonucuna ilişkin nihai kararı, İhale ve Danışmanlık Hizmetleri Daire
Başkanlığı tarafından gizlilik kaydıyla yazılı olarak ilgili proje grup başkanlığına intikal ettirilir. İlgili proje grup başkanlığının bağlı olduğu başkan yardımcılığı tarafından komisyon kararını havi Kurul karar taslağı ve gerekçesi hazırlanarak, Kurulun onayına sunulmak üzere Başkana arz edilir. Belirtilen şekilde hazırlanan ihale sonucunu gösteren Kurul karar taslağı ve gerekçesi bir sunuş yazısı ekinde Kurulun onayına sunulur. İhale Kurulun onayı ile (Kurul tarafından İdarenin yetkili kılındığı hallerde ise Başkan tarafından onaylanmak suretiyle) kesinleşir. Satış veya nihai devre ilişkin kararlar İdare tarafından kamuoyuna duyurulmak üzere Resmi Gazetede yayımlattırılır.
[…]
Madde 19- İhale sonuçlarının onaylanmasından sonra İdare tarafından süre belirtilmek suretiyle sözleşme imzalanması hususunda ihale üzerinde kalan teklif sahibine yazılı bildirimde bulunulur.
İdarece uygun görülmesi halinde bir defaya mahsus olmak üzere ek süre verilebilir. İdareden kaynaklanan sebeplerle, verilen süre içerisinde sözleşmenin imzalanamaması durumunda, birden fazla ek süre verilebilir.
İdarece verilen süre içerisinde ihale üzerinde kalan tarafından istenilen teminatın verilmemesi, diğer yükümlülüklerin yerine getirilmemesi ve sözleşme imzalanmaması, halinde alınan teminatlar İdare lehine irat kaydedilir ve kararda yer alması halinde diğer teklif sahiplerine sırası ile aynı usul uygulanır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvurunun reddi yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 1. Olay ve Olgular
Başvuru kapsamında sunulan bilgi ve belgelerin incelenmesinden anlaşıldığı üzere; 12. İdare tarafından, Şanlıurfa İli, Karaköprü İlçesi, Mehmetçik Köyünde bulunan ada parsel numaralı taşınmazın satış yöntemi ile özelleştirilmesini teminen ihaleye çıkılmıştır.
13. Tüm teklif sahiplerinin katılımıyla gerçekleştirilen nihai görüşme neticesinde, İhale Komisyonunun
22.12.2021 tarihli ve sayılı kararıyla mezkûr taşınmazın en yüksek teklifi veren başvurana satılmasına,
başvuranın “[…] sözleşmeyi imzalamaktan imtina etmesi veya diğer yükümlülükleri yerine getirmemesi halinde teminatının İdare lehine irat kaydedilmesine ve ihalenin iptaline, […]” karar verilmiştir.
14. Söz konusu komisyon kararının 06.04.2022 tarihli ve 31801 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 5375 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile onaylanması üzerine ihale kesinleşmiştir.
15. İdarenin, başvurana muhatap 06.04.2022 tarihli ve sayılı sözleşmeye davet yazısı ile ödemenin ne şekilde yapılacağının 19.04.2022 tarihine kadar bildirilmesi ve sözleşmenin imzalanması için
29.04.2022 Cuma günü saat 16:00’da İdarenin belirtilen adresinde hazır bulunulması istenmiştir.
16. Başvuran, İdareye muhatap 18.04.2022 tarihli dilekçesi ile ihale bedelinin %40’ını peşin olarak kalan kısmını ise 48 ay 4 taksitle ödemek istediğini beyan etmiştir.
17. İdarenin 05.05.2022 tarihli ve sayılı kararı ile sözleşmenin imzalanmasını teminen 29.04.2022
Cuma günü saat 16:00’a kadar alıcıya sağlanan süre içerisinde sözleşmenin imzalanmadığı tespit edilerek geçici teminatın İdare lehine irat kaydedilmesi ve bahse konu ihalenin iptal edilmesi hususları onaylanmıştır.
2. Değerlendirme 18. Başvuran, teminat mektubunun sunulması açısından kendisine tanınan sürenin çok kısa olduğunu; başvuruda bulundukları bankalar tarafından bu sürecin ortalama kırk beş günü bulabileceğinin kendilerine söylendiğini; dolayısıyla ek süre alınmış olsaydı dahi işlemlerin yetişemeyeceğini ifade etmiş ve sözleşmenin imzalanması için tarafına tekrar makul bir süre tanınmasını ya da irat kaydedilen 750.000,00
TL tutarındaki geçici teminatın iade edilmesini talep etmiştir (§1).
19. Bahse konu taşınmazın satışına ilişkin İhale Şartnamesi’nin 14’üncü maddesinde, kesin teminatın şekil ve kapsamına dair düzenlemelere yer verilmiştir. Anılan düzenleme uyarınca, ihale bedelinin vadeli olarak ödenmesi halinde, borcun vadeye bağlanan kısmı ile vade farkına ilişkin bütün borç miktarını kapsayan ve karşılayan teminat mektubunun sözleşme imzalanmadan önce alıcı tarafından İdareye teslim edilmesi gerekmektedir.
20. İhale Şartnamesi’nin geçici teminat ve ek geçici teminata ilişkin düzenlemeleri içeren 8’inci maddesinde ise teklif sahibinin İdare tarafından verilecek süre içerisinde ek geçici teminatı getirmemesi; satış bedeli veya peşinat ve kesin teminatlarla ilgili yükümlülüklerini yerine getirmemesi; Şartname’de belirlenen diğer yükümlülüklerini yerine getirmemesi; sözleşme imzalamaktan imtina etmesi hallerinin her hangi birinin gerçekleşmesi durumunda geçici ve var ise ek geçici teminatlarının İdare lehine irat kaydedileceği hüküm altına alınmıştır. Benzer bir düzenlemeye Şartname’nin 17’nci maddesinde de ayrıca yer verilmiş olup söz konusu düzenlemeler ilgili Yönetmelik’in 19’uncu maddesi ile imtizaç etmektedir (§10).
21. Anılan ihaleye ilişkin nihai görüşmeler 22.12.2021 tarihinde gerçekleştirilmiş ve İhale Komisyonunun
22.12.2021 tarihli ve 03 sayılı kararıyla mezkûr taşınmazın en yüksek teklifi veren başvurana satılmasına
karar verilmiştir. Başvuranın, ilgili mevzuat ve Şartname hükümlerinde belirtilen yükümlülüklerini zamanında yerine getirmek üzere gerekli dikkat ve özeni göstermesinin gerekeceği açıktır. Bu meyanda başvuranın, ödeme şekline ilişkin tercihini önceden belirlemesinin ve buna mukabil kesin teminat mektuplarının hazırlanmasına yönelik gerekli çalışmaları en geç nihai görüşmelerin tamamlanmasını müteakiben başlatmasının mümkün ve gerekli olduğu; aksi yöndeki tutum ve davranışlarının dikkat ve özen yükümlülüğünün ihmali sonucunu doğuracağı değerlendirilmiştir. Keza İdare tarafından sunulan açıklamada da, sözleşmenin imzalanması için başvuruna verilen sürenin takdirinde ihale tarihi ile ihalenin onayına yönelik Cumhurbaşkanlığı Kararı arasında geçen sürenin uzunluğunun dikkate alındığı belirtilmiştir (§4).
22. Başvuran tarafından öne sürülen başka bir iddia ise Özelleştirme İdaresi Başkanlığının yapmış olduğu diğer ihale süreçlerini incelediklerinde sözleşmenin imzalanması için tanınan sürenin daha uzun tutulduğu ve ek süre vermenin daha kolay olduğunu gözlemledikleri yönündedir. Bununla birlikte, aynı bölgede ve benzeri yüz ölçüme sahip bir taşınmazın satışı için aynı tarihlerde gerçekleştirilen başka bir ihalede, alıcıya sözleşmenin imzalanması için yine 29.04.2022 Cuma gününe kadar süre verildiği İdarece sunulan bilgi ve belgelerin incelenmesinden anlaşılmaktadır. İdare tarafından ifade edildiği üzere söz konusu ihalenin satış sözleşmesi tanınan süre içerisinde imzalanmıştır (§4). Dolayısıyla, İdarenin yürütmüş olduğu işlemlerde eşitlik ilkesine aykırı davrandığına yönelik bir tespitte bulunulamamıştır.
23. Bu çerçevede tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusu ile ilgili olarak İdarece yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 24. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir.
25. Bu kapsamda yapılan değerlendirme neticesinde; İdarenin, gerek başvuranın dilekçesi gerekse de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırılması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından süresi içerisinde işlem tesis ettiği, böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
26. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
27. Buna göre ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede ilk derece mahkemesi olarak Danıştay nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve ÖZELLEŞTİRME İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi