|
ÖZET: Başvuru, Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından incelenmiştir. Başvuran, 2008 yılından beri annesinden aldığı ölüm aylığının, Kıbrıs Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun olduktan sonra kesildiğini ve İstanbul Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümüne kaydolduktan sonra yeniden bağlanmasını talep etmiştir. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yapılan değerlendirmede, 5510 sayılı Kanunun 34 ve 35. maddeleri yerine 5434 sayılı Kanunun 74. maddesi gerekçe gösterilerek talep reddedilmiştir.
SGK’nın açıklamalarında, başvuranın 14 Temmuz 2021’de mezun olduktan sonra yetim aylığının kesildiği ve ikinci bir yüksek öğrenim için yapılan başvurunun, ilgili mevzuat gereği kabul edilmediği belirtilmiştir. 5434 sayılı Kanun’un 74. maddesi, bir yüksek öğrenimden sonra ikinci bir yüksek öğrenimde geçen süreler için aylık ödenmeyeceğini açıkça düzenlemektedir. Bu durum, başvuranın talebinin hukuka uygun olarak reddedildiğini göstermektedir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve SGK’nın açıklamalarını değerlendirerek, yapılan işlemlerde hukuka aykırılık tespit etmemiştir. Başvurunun reddi yönündeki karar, Kamu Başdenetçisi tarafından onaylanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/5116-S.22.7807
BAŞVURU NO : 2021/18186
KARAR TARİHİ : 13/04/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Yüksek öğrenimde ikinci kez geçen süreler için ölüm aylığı talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 26/10/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda başvuran, 2008 yılından beri annesinden dolayı ölüm aylığı aldığını, Kıbrıs Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 14/07/2021 tarihinde mezun olduğunu, mezun olduktan sonra aylığının kesildiğini, 16/08/2021 tarihinde
İstanbul Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümüne kayıt yaptırdığını ancak talebinin SGK tarafından 5510 sayılı Kanunun 34 üncü ve 35 inci maddelerine göre kabul edilmesi gerekirken 5434 sayılı
Kanunun 74 üncü maddesi gerekçe gösterilerek reddedildiğini ifade ederek, 5510 sayılı Kanunun 34 ve 35 inci maddeleri kapsamında ölüm aylığının tekrar bağlanmasını talep etmektedir
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. 01/12/2021 tarihli ve sayılı bilgi belge isteme yazımıza gönderilen, Sosyal Güvenlik
Kurumunun 27/12/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle; 2.1. Mustafa Kemal Üniversitesinde 4/1-(c) kapsamında bilgisayar işletmeni olarak görev yapmakta iken vefat eden annesinden dolayı 2008 yılından itibaren yetim aylığı almakta olan T.C. kimlik
numaralı ‘nın, Kıbrıs Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 14.7.2021 tarihinde mezun olduğu, mezun olduktan sonra aylığının kesildiği, 16.08.2021 tarihinde İstanbul
Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümüne kayıt yaptırdığı, üniversiteye ikinci kez kaydı sonrası ölüm aylığının tekrar bağlanması yönündeki talebinin reddedildiği, 2.2. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4 üncü maddesi hükmü gereği, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 2008 yılı
Ekim ayı başından önce 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine tabi çalışanlar ile bunların dul ve yetimlerine, 5510 sayılı Kanunda aksine bir hüküm belirtilmedikçe, 5510 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümler de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapıldığı, 2.3. 5434 sayılı Kanunun mülga 68 inci maddesi; “Dul ve yetim aylıkları: Ölenin bağlanmış veya bu kanun hükümlerine göre hesaplanacak emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylıklarının; a) Dul karı ve koca İçin % 50 ‘si, aylık alan yetimi bulunmayanların dul eşlerine % 75’’i, b) Çocuklarla ana veya babanın her biri için % 25’i oranında bağlanır.
Ölenin aylığa müstahak bir dul karı veya kocası ile bir yetimi bulunması halinde, dul karı veya kocaya % 60, yetimine % 30 oranı uygulanır.
…” hükmünü, 2.4. Erkek yetimlerin aylık bağlanma şartlarını düzenleyen Kanunun 74 üncü maddesi ise; “Ölüm tarihinde (18) yaşını, ortaöğretim yapmakta ise (20) ve yüksek öğrenim yapmakta ise (25) yaşını doldurmamış erkek çocuklara aylık bağlanır.
Yetim aylığını almakta iken öğrenim durumlarına göre yukarıda belirtilen yaşları doldurmaları veya öğrencilik durumlarının sona ermesi nedeniyle aylıkları kesilen veyahut orta öğrenimde (20) yaşını doldurmuş olmaları nedeniyle aylık bağlanmamış erkek çocuklardan, yukarıda belirtilen yaşları geçmemek şartıyla yeniden veya ilk defa öğrenci olanlara öğrenci oldukları tarihi takip eden ay başından itibaren aylık bağlanır.
Orta öğrenimi bitirdikten sonra ve (20) yaşını doldurmadan önce ilk ders yılında yüksek öğrenime başlayan erkek çocukların aylıkları aralıksız ödenir.
Bir yüksek öğrenimin bitirilmesinden sonra ikinci bir yüksek öğrenimde geçen süreler ile doktora veya ikinci defa yapılan master veyahut lisans üslü uzmanlık öğreniminde geçen sürelerde aylık ödenmez.” hükmünü amir olduğu, 2.5. Emeklilik sicil dosyasının tetkikinde; Mustafa Kemal Üniversitesinde 4/1-(c) kapsamında bilgisayar işletmeni olarak görev yapmakta iken 14.07.2008 tarihinde vefat eden annesi ‘dan dolayı ilgiliye 28.08.2008 tarihli işlem ile 15.08.2008 tarihinden geçerli olmak üzere yetim aylığı bağlandığı,
2.6. Aylık almakta iken Kıbrıs Sosyal Bilimler Üniversitesinden 14.07.2021 tarihinde mezun olduğu, bu tarihten itibaren SGK’nin 26.08.2021 tarihli kararı ile 14.07.2021 tarihinden itibaren yetim aylığının kesildiği, 2.7. Bilahare, ilgilinin 16.08.2021 tarihinde İstanbul Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Siyaset Bilimi ve
Kamu Yönetimi bölümüne kayıt yaptırarak SGK kayıtlarına 14.09.2021 tarihinde geçen dilekçesi ile annesinden dolayı yeniden yetim aylığı talebinde bulunduğu, 11.10.2021 tarihli yazıyla yukarıda belirtilen hükme göre ikinci bir yüksek öğrenimde geçen sürelere yetim aylığı ödenmesine imkan bulunmadığının bildirildiği, 2.8. Dolayısıyla, ilgili hakkında SGK tarafından yapılan yetim aylığının kesilmesi ve yetim aylığı bağlanması talebinin reddedilmesi işlemlerinde herhangi bir yanlışlık bulunmadığı, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Anayasamızın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “5434 Sayılı Kanuna İlişkin
Geçiş Hükümleri” başlıklı geçici 4 üncü maddesinin sırasıyla 4 üncü ve 5 inci fıkrası; “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır.” “Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır.” 6. 5434 sayılı Kanunun 74 üncü maddesi; “Ölüm tarihinde (18) yaşını, ortaöğrenim yapmakta ise (20) ve yükseköğrenim yapmakta ise (25) yaşını doldurmamış erkek çocuklara aylık bağlanır. (…) Bir yükseköğrenimin bitirilmesinden sonra ikinci bir yükseköğrenimde geçen süreler ile doktora veya ikinci defa yapılan master veyahut lisans üstü uzmanlık öğreniminde geçen sürelerde aylık ödenmez. (…)” 7. Yine 5434 sayılı Kanunun, bağlanan aylıkların devamlı olarak kesilmesini gerektiren sebepleri düzenleyen 93 üncü maddesi “(…) ç) 74 üncü madde hükmü uygulanmak suretiyle (18) yaşını, orta
öğrenimde ise (20) yaşını, yükseköğrenimde ise (25) yaşını geçmemek üzere bu öğrenimlerini bitiren erkek çocukların aylıkları, bu durumlarının kati olarak belirtildiği tarihleri takip eden ay başından itibaren kesilir. Bunların bu Kanun uyarınca yeniden aylığa müstahak olmaları şartıyla tekrar aylıkları bağlanır.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
IIV. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Mustafa Kemal Üniversitesinde 4/1-(c) kapsamında bilgisayar işletmeni olarak görev yapmakta iken
14.07.2008 tarihinde vefat eden annesi ‘dan dolayı başvurana 28.08.2008 tarihli işlem ile
15.08.2008 tarihinden geçerli olmak üzere yetim aylığı bağlandığı, aylık almakta iken Kıbrıs Sosyal
Bilimler Üniversitesinden 14.07.2021 tarihinde mezun olduğu, bu tarihten itibaren SGK’nin 26.08.2021 tarihli kararı ile 14.07.2021 tarihinden itibaren yetim aylığının kesildiği, daha sonra başvuranın 16.08.2021 tarihinde İstanbul Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümüne kayıt yaptırarak SGK kayıtlarına 14.09.2021 tarihinde geçen dilekçesi ile annesinden dolayı yeniden yetim aylığı talebinde bulunduğu, ikinci bir yüksek öğrenimde geçen sürelere yetim aylığı ödenmesine imkan bulunmadığı gerekçesiyle talebinin reddedildiği, bunun üzerine başvuranın annesinden dolayı tarafına tekrar aylık bağlanması talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunduğu görülmektedir.
10. Başvuruya konu uyuşmazlığın; başvurana, ikinci bir yükseköğrenime kayıt yaptırması sonucu yetim aylığı bağlanıp bağlanamayacağı noktasında toplandığı görülmektedir.
11. Öncelikle başvuranın, 5510 sayılı Kanunun 34 ve 35 inci maddeleri gereği tarafına aylık bağlanması gerektiği iddiasına karşılık, uyuşmazlığın çözümünde hangi kanun hükümlerinin esas alınacağına ilişkin değerlendirme yapma gereği hasıl olmuştur.
11.1. Bu kapsamda; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “5434 sayılı
Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4 üncü maddesi hükmü gereği, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 2008 yılı Ekim ayı başından önce 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine tabi çalışanlar ile bunların dul ve yetimlerine, 5510 sayılı Kanunda aksine bir hüküm belirtilmedikçe, 5510 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümler de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılacağının hüküm altına alındığı, 11.2. Dolayısıyla 5510 sayılı Kanunun yürürlüğünden önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi hizmeti bulunanlardan hayatta bulunanların kendilerine, ölenlerin ise dul ve yetimlerine bağlanacak olan emekli, adi malullük, vazife malullüğü ile dul ve yetim aylığına hak kazanma açısından 5434 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması gerektiği açıktır.
12. Bu bilgiler ışığında, 5434 sayılı Kanunun 93 üncü maddesi gereği; yükseköğrenimde 25 yaşını geçmemek üzere bu öğrenimlerini bitiren erkek çocukların aylıklarının, bu durumlarının kati olarak belirtildiği tarihleri takip eden ay başından itibaren kesileceği, ayrıca aynı Kanunun 74 üncü maddesi gereği, bir yükseköğrenimin bitirilmesinden sonra ikinci bir yükseköğrenimde geçen sürelere aylık ödenmeyeceğinin açıkça düzenlendiği, görülmektedir.
13. Somut olay kapsamında yapılan incelemede başvurana, 14.07.2008 tarihinde vefat eden annesi
‘dan dolayı 15.08.2008 tarihinden geçerli olmak üzere yetim aylığı bağlandığı, aylık almakta iken
Kıbrıs Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 14.07.2021 tarihinde mezun olduğu, SGK’nin
26.08.2021 tarihli kararı ile yetim aylığının mezun olduğu tarih itibariyle kesildiği, bu kapsamda SGK
tarafından yapılan işlemde hukuka aykırılığın olmadığı değerlendirilmektedir.
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; bir yükseköğrenimin bitirilmesinden sonra ikinci bir yükseköğrenime kayıt yaptırdığı gerekçesiyle annesinden dolayı yetim aylığı almaya devam etmek isteyen başvuran hakkında SGK tarafından aylık bağlanmaması işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme, hesap verilebilirlik, şeffaflık, kararların gerekçeli olması ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi