|
ÖZET: Başvuru, Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmetler Bölümü’nden mezun olan bir bireyin, Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan (SGK) aldığı yetim aylığının kesilmesi üzerine yapılmıştır. Başvuran, 06/06/2018 tarihinde mezun olduktan sonra Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Sağlık Yönetimi programına kayıt yaptırmış, ancak SGK’nın yetim aylığını 06/06/2018 tarihinden itibaren kesmesi nedeniyle Ombudsmanlık kurumuna başvuruda bulunmuştur. Başvuran, erkek öğrencilere 25 yaşına kadar aylık bağlandığını belirterek, kesilen aylıkların yeniden bağlanmasını talep etmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın aylığının kesilmesinin hukuka uygun olduğunu, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu’nun 74. maddesi gereği, bir yükseköğrenimin tamamlanmasının ardından ikinci bir yükseköğrenimde geçen süreler için aylık bağlanamayacağını ifade etmiştir. Başvuranın, SGK’nın daha önceki kararlarına atıfta bulunarak yaptığı itirazlar, ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilmiş ve hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddedilmesine karar vermiştir. İlgili mevzuat ve SGK’nın uygulamaları doğrultusunda, başvuranın yetim aylığına yeniden hak kazanması mümkün görülmemiştir. Başvuruya dair tüm süreçlerin hukuka uygun olarak yürütüldüğü belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/2846-S.4056
BAŞVURU NO : 2018/13565
KARAR TARİHİ : 10/05/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Dört yıllık örgün yükseköğretim programından sonra ikinci
BAŞVURUNUN KONUSU :
dört yıllık yükseköğretim programına kayıt neticesinde yetim aylığının tekrar bağlanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 02/11/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza 2/11/2018 tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda başvuran, Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmetler Bölümü dört yıllık yükseköğretim programından 06/06/2018 tarihinde mezun olduğunu, 03/08/2018 tarihinde
Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Sağlık Yönetimi yükseköğretim programına kayıt yaptırdığını, yükseköğrenimi devam ettiği halde SGK tarafından yetim aylığının kesildiğini oysa ikinci üniversiteyi okuyan erkek öğrencilere 25 yaşını doldurana kadar aylık verildiğini, ancak yaptığı başvuruya bütün şartları taşıdığı halde olumsuz cevap verildiğini ifade ederek, Ombudsmanın daha önce verdiği kararlar ve ilgili mevzuat göz önünde bulundurularak 03/08/2018 tarihinden itibaren alamadığı yetim aylıklarının tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. 11/12/2018 tarihli ve … sayılı bilgi belge isteme yazımıza gönderilen, Sosyal Güvenlik
Kurumunun 03/01/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazısında özetle; 2.1. …’a, vefat eden annesi …’dan dolayı bağlanan yetim aylığının; 5434 sayılı T.C. Emekli
Sandığı Kanunu’nun 74 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Ölüm tarihinde (18)
yaşını, ortaöğrenim yapmakta ise (20) ve yükseköğrenim yapmakta ise (25) yaşını doldurmamış erkek çocuklara aylık bağlanır. ” hükmüne istinaden Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri
Fakültesi Sosyal Hizmetler Bölümü’nden mezun olduğu 06/06/2018 tarihini izleyen aybaşına kadar ödendiği, 2.2. Başvuru sahibi …’ın aylığının, 06/06/2018 tarihinde mezuniyeti sebebiyle kesildiği, ardından 03/09/2018 tarihinde … dilekçe ekinde sunduğu öğrenci belgesi ile AÖF Sağlık
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
Yönetimi Bölümü, Sağlık Yönetimi Programına (4 yıllık) kayıt yaptırdığını ve bu nedenle 01/07/2018 tarihinden itibaren kesilen yetim aylıklarının tekrar bağlanmasını talep ettiği, söz konusu talebi işleme alan SGK’nın; yine 5434 sayılı Kanunun 74 üncü maddesinin altıncı fıkrasında geçen “Bir yükseköğrenimin bitirilmesinden sonra ikinci bir yükseköğrenimde O geçen süreler ile doktora veya ikinci defa yapılan master veyahut lisans üslü uzmanlık öğreniminde geçen sürelerde aylık ödenmez.” hükmü nedeniyle aylıkların yeniden bağlanmasının hukuken mümkün olmadığını belirten bir cevap verdiği, 2.3. Başvuru konusuna ilişkin olarak … tarafından çok sayıda başvuru yapıldığı ve bu başvurulara usulünce cevap verildiği, 2.4. SGK Yönetim Kurulu’nun 03/09/2015 tarihli ve 2015/37 sayılı kararının, dikey geçiş yapmak suretiyle öğrencilik statüsünü değiştirenlere ilişkin olduğu işbu şikayete konu taleple ilgisinin bulunmadığı, zira işbu başvuru ikinci bir üniversiteye kayıt hususunda olduğu, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Anayasamızın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “5434 Sayılı Kanuna
İlişkin Geçiş Hükümleri” başlıklı geçici 4 üncü maddesinin sırasıyla 4 üncü ve 5 inci fıkrası; “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır.” “Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır.” 6. 5434 sayılı Kanunun 74 üncü maddesi (Değişik: 7/5/1986 3284/ 11 md.); “Ölüm tarihinde (18) yaşını, ortaöğrenim yapmakta ise (20) ve yükseköğrenim yapmakta ise (25) yaşını doldurmamış erkek çocuklara aylık bağlanır. (…) Bir yükseköğrenimin bitirilmesinden sonra
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
ikinci bir yükseköğrenimde geçen süreler ile doktora veya ikinci defa yapılan master veyahut lisans üstü uzmanlık öğreniminde geçen sürelerde aylık ödenmez. (…)” 7. Yine 5434 sayılı Kanunun, bağlanan aylıkların devamlı olarak kesilmesini gerektiren sebepleri düzenleyen 93 üncü maddesi “(…) ç) 74 üncü madde hükmü uygulanmak suretiyle (18) yaşını, orta öğrenimde ise (20) yaşını, yükseköğrenimde ise (25) yaşını geçmemek üzere bu öğrenimlerini bitiren erkek çocukların aylıkları, bu durumlarının kati olarak belirtildiği tarihleri takip eden ay başından itibaren kesilir. Bunların bu Kanun uyarınca yeniden aylığa müstahak olmaları şartıyla tekrar aylıkları bağlanır.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvurana, vefat eden annesi …’dan dolayı bağlanan yetim aylığının 5434 sayılı T.C. Emekli
Sandığı Kanunu’nun 74 üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamında bağlandığı, başvuranın
Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmetler Bölümü dört yıllık yükseköğrenim programından 06/06/2018 tarihinde mezun olduğu gerekçesiyle aylığının kesildiği, başvuranın daha sonra 03/08/2018 tarihinde Anadolu Üniversitesi Açıköğretim
Fakültesi Sağlık Yönetimi yükseköğretim programına kayıt yaptırdığı, 2015/1662 numaralı
Tavsiye Kararımıza atıf yapmak suretiyle ikinci üniversiteye kayıt yaptırdığı gerekçesiyle aylığının tekrar bağlanmasını talep ettiği; buna karşın SGK tarafından 5434 sayılı Kanunun 74 üncü maddesi hükmü gereği bir yükseköğrenimin bitirilmesinden sonra ikinci bir yükseköğrenimde geçen süreler ile doktora veya ikinci defa yapılan master veyahut lisans üstü uzmanlık öğreniminde geçen sürelere aylık ödenmediği gerekçesiyle talebinin reddedildiği, bunun üzerine başvuranın Kurumumuza başvuruda bulunduğu görülmektedir.
10. Başvuruya konu uyuşmazlığın; başvurana, ikinci bir yükseköğrenime kayıt yaptırması sonucu yetim aylığı bağlanıp bağlanamayacağı noktasında toplandığı görülmektedir.
11. Öncelikle şikâyet konusu çerçevesinde hangi kanun hükümlerinin esas alınacağını belirtmek gerekmektedir. 5 numaralı paragrafta yer alan 5510 sayılı Kanunun ilgili hükümleri gereğince şikayet konusu kapsamında dayanak alınması gereken Kanun, 8/6/1949 tarihli 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunudur. Dolayısıyla 5510 sayılı Kanunun yürürlüğünden önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi hizmeti bulunanlardan hayatta bulunanların kendilerine, ölenlerin ise dul ve yetimlerine bağlanacak olan emekli, adi malullük, vazife malullüğü ile dul ve yetim aylığına hak kazanma açısından 5434 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması gerektiği açıktır.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
12. 5434 sayılı Kanunun 93 üncü maddesi gereği; yükseköğrenimde 25 yaşını geçmemek üzere bu öğrenimlerini bitiren erkek çocukların aylıklarının, bu durumlarının kati olarak belirtildiği tarihleri takip eden ay başından itibaren kesileceği, ayrıca aynı Kanunun 74 üncü maddesi gereği, bir yükseköğrenimin bitirilmesinden sonra ikinci bir yükseköğrenimde geçen sürelere aylık ödenmeyeceğinin açıkça düzenlendiği, görülmektedir.
13. Somut olay kapsamında yapılan incelemede başvurana, Gümüşhane Üniversitesi Sağlık
Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmetler Bölümü dört yıllık yükseköğrenim programında öğrenci statüsünde iken vefat eden annesi …’dan dolayı yetim aylığı bağlandığı ve başvuranın 06/06/2018 tarihinde mezun olduğu gerekçesiyle aylığının kesildiği görülmektedir. Bu kapsamda SGK tarafından yapılan işlemde hukuka aykırılığın olmadığı değerlendirilmektedir.
14. Diğer yandan başvuranın 2015/1662 numaralı Tavsiye Kararımıza ve SGK Yönetim
Kurulu’nun 03/09/2015 tarihli ve 2015/37 sayılı kararına atıf yapmak suretiyle emsal gösterdiği konu kapsamında yapılan değerlendirmede ise; 14.1. SGK’nın 03/09/2015 tarihli ve 2015/37 tarihli Yönetim Kurulu Kararının; Kurumumuzun 03/07/2015 tarihli ve 2015/1065 sayılı Tavsiye Kararı doğrultusunda alınan karar olduğu, söz konusu kararda ise; “Bu defa, yukarıda anılan tavsiye kararı doğrultusunda Kurumumuz
Yönetim Kurulu 03/09/2015 tarihli ve 2015/37 sayılı kararı ile; Yönetim Kurulunun 09/01/2014 tarihli ve 2014/1 sayılı kararının konuyla ilgili hükümlerinin iptaline, evvelce ön lisans öğrenimi gördükleri bölüm ve branşta olması şartıyla lisans eğitimini tamamlamak için, dikey geçiş yapmak suretiyle lisans programlarına kayıt yaptıranların lisans öğrenimine hangi sınıftan başladıklarına bakılmaksızın (yabancı dille öğretim yapılan programlara kayıt için devam edilen yabancı dil hazırlık sınıfları dahil), 25 yaşını doldurdukları tarihi geçmemek üzere aylıklarının ödenmesine şeklinde karar verilmiştir.” denilmektedir.
14.2. Başvuranın emsal gösterdiği 2015/1662 numaralı Tavsiye Kararımız ile SGK’nın 03/09/2015 tarihli ve 2015/37 tarihli Yönetim Kurulu Kararına konu olan 03/07/2015 tarihli ve 2015/1065 sayılı Tavsiye Kararımızın aynı konuya ilişkin olduğu, SGK’nın ise; söz konusu konuya ilişkin dikey geçiş yapmak suretiyle lisans programlarına kayıt yaptıranlara yönelik aylıkların ödenmesi şeklinde karar verdiği, somut olay kapsamında ise başvuranın dört yıllık lisans öğreniminden sonra dikey geçiş olmaksızın ikinci dört yıllık lisans programına kayıt yaptırdığı, söz konusu kararların ise dikey geçiş yapmak suretiyle öğrencilik statüsünü değiştirenlere yönelik olduğu, dolayısıyla başvuruya konu talebe emsal gösterilemeyeceği değerlendirilmektedir.
15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; bir yükseköğrenimin bitirilmesinden sonra ikinci bir yükseköğrenime kayıt yaptırdığı gerekçesiyle annesinden dolayı aldığı yetim aylığı almaya devam etmek isteyen başvuran hakkında SGK tarafından aylık bağlanmaması işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme, hesap verilebilirlik, şeffaflık, kararların gerekçeli olması ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi ve dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu başvurana 29/04/2019 tarihli ve S.2334 sayılı yazı ile bildirilmiştir. İlgili idarenin işlemine karşı
Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Bu kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.