|
ÖZET: Başvuran, babasının vefatı sonrası kendisine bağlanan yetim aylığının, Uludağ Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun olduktan sonra kesilmemesi gerektiğini iddia ederek, Anadolu Üniversitesi İşletme Fakültesi’nde öğrenci kaydı yaptırdığını belirtmiştir. Ancak, 5434 sayılı Kanun’un 74. maddesi gereğince, bir yükseköğrenim programını tamamlayan erkek çocuklara ikinci bir yükseköğrenim süresince yetim aylığı ödenememektedir. Başvuran, 23 yaşında hukuk fakültesinden mezun olmuş ve ikinci bir yükseköğrenim kurumuna kaydolmuş olmasına rağmen, bu durum yetim aylığının kesilmesini engellememektedir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın durumunu değerlendirerek, yetim aylığının kesilmesi işleminin hukuka uygun olduğunu ve başvuranın ikinci yükseköğrenim süresince aylık almasının kanuna aykırı olduğunu tespit etmiştir. Bu nedenle, başvurunun reddine karar verilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın yetim aylığı talebi, ilgili mevzuat çerçevesinde hukuken geçerli bir dayanağa sahip olmadığından, ret kararı verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/10896-S.21.17520
BAŞVURU NO : 2021/3010
KARAR TARİHİ : 26/07/2021
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Başvuranın yetim aylığının tekrar bağlanması talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 08/02/2021
I.BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuran, 19/02/1996 tarihinde doğduğunu, 06/10/2010 tarihinde vefat eden babası sicil numaralı dosyasından kendisine 4/c kapsamında yetim aylığı bağlandığını, Uludağ
Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 30/09/2019 tarihinde mezun olduğunu, 18/09/2019 tarihinde ise
Anadolu Üniversitesi İşletme Fakültesi’ne öğrenci kaydı yaptırdığını, hukuk fakültesinden mezun olmasının akabinde yetim aylığının kesildiğini, ancak öğrenciliğinin kesintisiz devam etmesi sebebiyle yetim aylığının kesilmemesi gerektiğini ifade etmiş; yetim aylığının tekrar bağlanmasını talep etmiştir.
II.İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tarafından 11/03/2021 tarih ve S. sayılı bilgi ve belge talep yazısına Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından verilen 12/04/2021 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle, 2.1. Başvuranın babasının 06/10/2010 tarihinde vefat ettiğini, başvurana yetim aylığı bağlandığını, 30/09/2019 tarihinde Uludağ Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun olduğunu, 2.2. Ancak 1/11/2019-30/06/2020 tarihleri arasında başvurana yersiz ödeme yapıldığının anlaşıldığı, bu tarihlerde ödenen aylıkların geri istendiği, 2.3. Başvuranın 02/04/2020 tarihinde farklı bir yükseköğrenim kurumunda öğrenci olduğunu belgelemesi üzerine tekrar ödeme yapılsa da hatanın 27/08/2020 tarihinde fark edilerek düzeltildiği ve başvurana 01/10/2019-30/09/2020 tarihleri arasında yapılan ödemelerin geri alındığını, 2.4. 5434 sayılı Kanun’un 74’üncü maddesinde bir yükseköğrenim kurumunu bitiren erkek çocukların kesintisiz de olsa ikinci bir yükseköğrenim kurumunda geçen öğrenim sürelerinde yetim aylığı ödenemeyeceği ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” , 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’nun 74’üncü maddesi “Ölüm tarihinde (18) yaşını, ortaöğrenim yapmakta ise (20) ve yükseköğrenim yapmakta ise (25) yaşını doldurmamış erkek çocuklara aylık bağlanır.
Ölüm tarihinde (18) yaşını doldurmuş ve öğrenci olmamaları nedeniyle aylık bağlanmamış erkek çocuklara, öğrenim durumlarına göre yukarıdaki bentte belirtilen yaşları geçmemek şartıyla aylık bağlanır. Yetim aylığını almakta iken öğrenim durumlarına göre yukarıda belirtilen yaşları doldurmaları veya öğrencilik durumlarının sona ermesi nedeniyle aylıkları kesilen veyahut ortaöğrenimde (20) yaşını doldurmuş olmaları nedeniyle aylık bağlanmamış erkek çocuklardan, yukarıda belirtilen yaşları geçmemek şartıyla yeniden veya ilk defa öğrenci olanlara öğrenci oldukları tarihi takip eden aybaşından itibaren aylık bağlanır.
Ortaöğrenimi bitirdikten sonra ve (20) yaşını doldurmadan önce ilk ders yılında yükseköğrenime başlayan erkek çocukların aylıkları aralıksız ödenir. Dil öğreniminde geçen sürenin en çok bir yılı ile master ve lisans üstü uzmanlık öğrenimlerinde geçen sürelerin tamamı yükseköğrenimden sayılır. Bir yükseköğrenimin bitirilmesinden sonra ikinci bir yükseköğrenimde geçen süreler ile doktora veya ikinci defa yapılan master veyahut lisans üstü uzmanlık öğreniminde geçen sürelerde aylık ödenmez. Ölüm tarihinde iyileştirilmesi olanaksız hastalıklarının veya sakatlıklarının çalışmalarına engel olduğu sağlık kurulunca onaylanacak raporla tesbit edilenlere muhtaç olmaları şartıyla, ölüm tarihindeki yaşları ne olursa olsun ölüm tarihini izleyen aybaşından, sonradan bu şekilde malul ve muhtaç duruma düştükleri anlaşılanlara kendileri veya veli veyahut vasileri tarafından Sandığa müracaat tarihlerini takip eden aybaşından itibaren aylık bağlanır.
Aylık almakta iken yukarıdaki bent kapsamına girdikleri aynı şekilde anlaşılanların aylıkları, yaşları dolayısıyla aylıklarının kesilmesi gereken tarihte kesilmeyerek ödenmeye devam edilir.” hükümlerini ihtiva eder.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran, , 06/10/2010 tarihinde vefat eden babası sicil numaralı dosyasından kendisine 4/c kapsamında yetim aylığı bağlandığını, Uludağ Üniversitesi Hukuk
Fakültesi’nden 30/09/2019 tarihinde mezun olduğunu, 18/09/2019 tarihinde ise Anadolu Üniversitesi
İşletme Fakültesi’ne öğrenci kaydı yaptırdığını, hukuk fakültesinden mezun olmasının akabinde yetim aylığının kesildiğini, ancak öğrenciliğinin kesintisiz devam etmesi sebebiyle yetim aylığının kesilmemesi gerektiğini ifade etmiş; yetim aylığının tekrar bağlanmasını talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
8. İdareden Kurumumuza gelen bilgi ve belgeler ile ilgili mevzuat incelendiğinde, başvuranın 19/02/1996 doğumlu olduğu, 30/09/2019 tarihinde Uludağ Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun olduğu, mezun olmadan evvel 18/09/2019 tarihinde ise Anadolu Üniversitesi İşletme Fakültesi’ne öğrenci kaydı yaptırdığı görülmüştür. Bununla birlikte 5434 sayılı Kanun kapsamında yetim aylığı bağlanmasını düzenleyen 74’üncü maddeye göre, iştirakçilerin yetim kalan erkek çocuğuna yükseköğrenim görmesi durumunda 25 yaşına kadar aylık bağlanabilmektedir. Başvuran 23 yaşında yükseköğrenimini tamamlamış ve mezuniyetinden evvel bir diğer yükseköğrenim kurumunda öğrenimine devam etmiştir. Bununla birlikte adı geçen düzenlemede “Bir yükseköğrenimin bitirilmesinden sonra ikinci bir yükseköğrenimde geçen süreler ile doktora veya ikinci defa yapılan master veyahut lisans üstü uzmanlık öğreniminde geçen sürelerde aylık ödenmez” hükmü doğrultusunda kesintisiz devam etse de tek bir yükseköğrenim programında mezun olunması durumunda yetim aylığının kesilmesi gerektiği düzenlenmiştir.
9. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvurana ödenen yetim aylığının 23 yaşında hukuk fakültesinden mezun olunca kesilmesi işleminde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı, başvuranın ikinci bir yükseköğrenim kurumunda öğreniminin devam etmesi sebebiyle yetim aylığı ödemesine devam edilmesinin kanunun emredici hükmüne aykırılık teşkil edeceği, idarece yapılan iş ve işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı, bu sebeple başvurunun reddi yönünde karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 10. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
11. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Eskişehir İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE; Bu kararın BAŞVURANA, SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi