İl özel idaresinin memur personeline yapılan sosyal denge tazminatı ödemelerinin yasal tavanı aşması nedeniyle kamu zararı oluşması (Sayıştay)

Konu: Personele yapılan sosyal denge tazminatı ödemelerinde; mevzuatla En yüksek devlet memuru aylığının (ek gösterge dâhil) %100’ü olarak belirlenen tavan tutarın aşılması.

1- 152 sayılı ilamın 9/a maddesiyle; … İl Özel İdaresinin memur personeline yapılan sosyal denge tazminatı ödemelerinde; En yüksek devlet memuru aylığının (ek gösterge dâhil) %100’ü olarak belirlenen tavan tutarın aşılması nedeniyle …TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

İlamda Düzenleyen sıfatıyla sorumlu tutulan … göndermiş olduğu birinci temyiz dilekçesinde özetle;

Sayıştay 1.Dairesi, 10626 no’lu ilam kararında, … İl Özel İdaresinde çalışan kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı dışında ramazan bayramı ikramiyesi ve kurban bayramı ikramiyesi adı altında ödemeler yapılarak kamu zararına neden olunduğu görülmüştür” denildiği, devamla, 4688 sayılı Kanun 32 nci maddesi ile 375 sayılı KHK’nın ek 15 nci maddesine yer verilerek; “Kamu görevlilerine sağlanan ayrıcalık sadece sosyal denge tazminatı ödenmesidir. Bunun dışında yapılan ödemeler adı ne olursa olsun yasal dayanaktan yoksundur” iddiasına dayanıldığı,

Bu bakış açısının aşağıdaki gerekçelerle açıkça hukuka aykırı olduğu,

Sosyal Denge tazminatı miktarı tavan tutarının ek gösterge dâhil en yüksek devlet memuru aylığının %100’ü oranında olduğu, yetkili sendika ile imzalanan sözleşme de ise Belediye Başkanlık makamının takdirleriyle tazminat rakamlarının aylık ortalama % 100′ ün altında belirlendiği, dini bayramların önemi dolayısıyla, aylık ortalama tavan tutarı geçmeyecek şekilde ve fakat daha yüksek oran da sosyal denge tazminatı ödemesi yapılması gerekçesi olarak, bu tazminat miktarları ramazan ve kurban ikramiyesi olarak adlandırıldığı, ancak bu isimle nitelendirilmiş olması bunun sosyal denge tazminatı dışında başkaca bir ödeme olduğu anlamına gelmeyeceği, kurumlarınca aylık ortalama ek gösterge dâhil en yüksek devlet memuru aylığının %100’ü oranındaki sınıra dikkat ediliyor oluşunun da bunun açık bir göstergesi olduğu, aksi halde bayram ayında ödenen sosyal denge yardımı miktarlarının bu özel aylara kurumlarınca verilen özel önem dolayısıyla çok daha yüksek olarak belirlenebilecekken, ortalama sosyal denge tazminatı tavan tutarını aşmayacak şekilde belirlendiği,

Ramazan ve kurban ikramiyesi tanımlaması yapılmak suretiyle ödenen miktarların, bütçesel dayanağını 375 Sayılı KHK’ nın ek 15 inci maddesinden alan sosyal denge tazminatı kapsamında ödemeler olduğu, sadece ve sadece bu aylara verdikleri önem ve sözleşme serbestisi kapsamında ramazan ve kurban ikramiyeleri olarak adlandırıldığı, salt, bu tanımlamadan ötürü, başkaca bir ad altında ödeme yapılıyor anlamı yüklenmesinin, hatalı olduğu, bu bakış açısına göre; “7nci ve 9 uncu aylar da 789,30 TL miktarda Sosyal Denge Tazminatı ödenecektir” denilse idi kamu zararından söz edilmeyeceği anlamı çıkacağı, bunun rasyonel bir hukuki temelinin olmadığı,

Yukarıdaki açıklamalar ışığında, ramazan ve kurban ikramiyesi adı ile tanımlanmış olan Sosyal Denge Tazminatı ödemelerinde yıl/ay ortalama tavan tutar geçilmediği, bu ödemelerin, Sosyal Denge Tazminatı kapsamında ödemeler olduğundan kamu zararına sebep olunmadığı,

Nitekim Sayıştay 5nci dairesinin 2015 yılı 182 no’lu kararında(ek-l) “yapılan ikramiye ödemelerinin tavan tutarın altında kalmış olması ve sözleşmede bu ödemenin farklı isimlerle yapılmış olması bu ödemenin sosyal denge tazminatı vasfını değiştirmeyeceği bu itibarla, belediyede istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı dışında ramazan ve kurban bayramı ikramiyesi verilmesi sebebiyle tavan ücret aşılmamış olup bir kamu zararının oluşmadığı anlaşıldığından ikramiye tutarı ….tl ile ilgili olarak ilişilecek bir husus bulunmadığına, (…) oybirliğiyle” karar verilmiş olduğunu ,(Sayıştay 5 nci daire kararı)

Belirterek verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Başsavcılık mütalaasında;

“Özel İdarelerinin istihdam edilen kamu görevlilerine, toplu sözleşme gereği, Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramı ikramiyesi adı altında yapılan ödemelerin sosyal denge tazminatı kapsamında yapılan bir ödeme olduğunu, aynı sözleşmeye istinaden 4688 sayılı Kanunun 32. ve 375 sayılı KH Kararnamenin ek 15. maddeleri gereği ödenebilecek sosyal denge tazminatının tavan tutarının yıllık olarak baz alınarak hesaplanıp ödendiğini, bayramlarda verilen ikramiyeler ile maaş toplamlarının o ay için tavan tutarları aşmakla birlikte yılın tamamına ilişkin tavan tutarlarının altında olduğundan Kamu Zararına neden olunmadığını, benzeri olaylarla ilgili 5. Dairenin dilekçesinde bahsedilen ilişilecek bir husus bulunmadığına ilişkin kararının bulunduğunu,

İlamın 9/a. Maddesi ile ilgili olarak: 4688 sayılı Kanun 32. ile 375 sayılı KH Kararnamenin ek 15. maddeleri gereği: İl özel İdaresinde çalışan personele toplu sözleşme gereği ödenecek olan Sosyal denge tazminatı aylık tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil )%100’den fazla olamayacağı belirtilmiştir. Kanunun açık olan bu hükmü karşısında toplu sözleşmeye istinaden ödenen sosyal denge tazminatı aylık miktarı maddede bahse konu tavan sınırı aşmak suretiyle fazla ödeme yapılması yasal değildir.

…

Bu durum karşısında tazmin hükmünün aynen tasdikine karar verilmesi uygun olur görüşündeyim.” şeklinde görüş bildirilmiştir.

İlamda Düzenleyen sıfatıyla sorumlu tutulan … göndermiş olduğu ikinci temyiz dilekçesinde özetle;

2015 Yılı hesabının 1. Dairede yargılanması sonucu çıkarılan 152 sayılı ilamın gereği Başkanlığınızca incelenen ve tazmin hükmünün aynen tasdikine karar verilmesi kararına, olarak görüş ve cevabının maddeler halinde izah edildiğini,

İlamın 9/a. Maddesi ile ilgili olarak:

4688 sayılı Kanunun 32. İle 375 sayılı KH Kararnamenin ek 15. Maddeleri gereği: İl Özel İdaresinde çalışan personele toplu sözleşme gereği ödenecek olan sosyal denge tazminatı aylık tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) % 100 den fazla olamayacağının belirtildiğini, kanunun açık olan bu hükmü karşısında toplu sözleşmeye istinaden ödenen sosyal denge tazminatı aylık miktarı maddede bahse konu tavan sınırı aşmak suretiyle fazla ödeme yapılmasının yasal olmadığının hükme bağlandığını,

İlamın 9/a. Maddesi ile ilgili olarak Cevap;

… İl Özel İdaresi ile …Sendikası arasında 01.04.2014-31.03.2019 dönemlerini kapsayan “Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi” imzalandığını, bahse konu Sözleşmenin “Aylık Sosyal Denge Tazminatı” miktarı başlıklı 9. Maddesinde; Memurlar ve Sözleşmeli personeller 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikası Kanunun 32. Maddesi gereği en yüksek devlet memuru aylığının (ek gösterge dâhil) % 100 ünü geçmemek şartı ile fiilen görev yapan; Müdürler ve diğer personellere aylık sosyal denge tazminatı verileceğinin ilgili sözleşmede belirtildiğini,

İlgili sözleşme kapsamında İl Özel İdaresi personellerine 2015 yılı içerisinde ödenen sosyal denge tazminatı hesabı (1 yıllık) yazım ekinde sunulmuştur. 1 yıllık 100% tutar …TL’dir. Sözleşmeli personel brüt kişi başına 2015 yılında aylar itibariyle ödenen toplam sosyal denge tazminat tutarı …TL, Düz Memur ve teknik personel brüt kişi başına 2015 yılında aylar itibariyle ödenen toplam sosyal denge tazminat tutarı … TL olup, %100 tutar aşılmamıştır. Ancak Müdür personel brüt kişi başına 2015 yılında aylar itibariyle ödenen sosyal denge tazminat tutarı toplam …TL olup, sadece müdür personellerde %100 oranın aşıldığını,

Belirterek verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Başsavcılık İkinci Mütalaasında

“İlgi yazınız ekinde gönderilen ikinci temyiz dilekçesi incelenmiş olup; adı geçen tarafından ileri sürülen hususların 22.06.2017 tarih ve 19102-33537 sayılı yazımızda belirttiğimiz görüşlerimizin değiştirilmesini sağlayacak bir mahiyet taşımadığı anlaşıldığından, yargılamanın söz konusu mütalaamıza göre karara bağlanmasının uygun olacağı düşünülmektedir.”

şeklinde görüş bildirilmiştir.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden ve sorumlular … adına Avukat …ile Sayıştay Başsavcılığının sözlü açıklamaları dinlendikten sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

152 sayılı ilamın 9/a maddesiyle; … İl Özel İdaresinin memur personeline yapılan sosyal denge tazminatı ödemelerinde; En yüksek devlet memuru aylığının (ek gösterge dâhil) %100’ü olarak belirlenen tavan tutarın aşılması nedeniyle …TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Toplu İş Sözleşmesi ve Sözleşme Hakkı” başlıklı 53 üncü maddesinde; “İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler. Toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı kanunla düzenlenir. Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler. Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabilir. Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararlan kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir. Toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar kanunla düzenlenir.” hükümleri yer almaktadır.

Bu doğrultuda, 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 15. maddesinde, “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir.” denilmektedir.

4688 Sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun “Mahalli İdarelerde Sözleşme İmzalanması” başlıklı 32. maddesinde “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarım belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir…” denilmektedir.

Kanunun Geçici 14. Maddesinde “15.03.2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu İş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzer adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir. Anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem için 32 nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca sözleşme yapılamaz. Söz konusu sözleşmeleri 31/12/2015 tarihinden önce sona eren veya mevcut sözleşmeleri bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra karşılıklı olarak feshedilen kapsama dahil idareler, sözleşmelerinin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde sözleşmelerin sona erdiği veya feshedildiği tarih ile bu Kanunda öngörülen toplu sözleşme dönemi sonuna kadarki dönemle sınırlı olmak üzere üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri çerçevesinde sözleşme yapabilir. Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde; üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31.12.2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz” hükümlerine yer verilmiştir.

4688 Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun 32 nci maddesinde belediyeler ve bağlı kuruluşlar ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine hangi usul ve esaslarda sosyal denge tazminatı ödeneceği açıklanmıştır.

Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2014 ve 2015 Yıllarını Kapsayan 2. Dönem Toplu Sözleşmenin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” hükümlerini düzenleyen dördüncü bölümünün “Sosyal denge tazminatı” başlıklı 1 inci maddesinde ise;

“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dâhil) %100’üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” denilmek suretiyle ödenecek tazminatın üst sınırı belirlenmiştir.

Mevzuatın bu hükümleri uyarınca; 2015 yılı memur maaş katsayılarına göre en yüksek devlet memuru aylığı, Ocak-Haziran dönemi için aylık 753,43 TL, Temmuz-Aralık dönemi için 789,30TL’dir ve bu tutar 4688 sayılı yasa ve buna dayanarak çıkarılan diğer düzenlemeler uyarınca ödenebilecek sosyal denge tazminatının aylık tavan tutarını ifade etmektedir.

Ancak … İl Özel idaresi ile …Sendikası arasında imzalanan ve 01.04.2014 ve 31.03.2019 dönemlerini kapsayan “Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi” nin “Aylık sosyal denge tazminatı miktarı” başlıklı 9 uncu maddesinde ise; “Memurlar ve sözleşmeli personele 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikası Kanununun 32. Maddesi gereği en yüksek Devlet Memur aylığının (ek gösterge dahil) %100 ünü geçmemek şartı ile; Buna göre fiilen görev yapan;

1- Genel Sekreter, Genel Sekreter Yardımcısı, Müdürler 550,00.-TL

2- Diğer tüm personel 450,00.-TL

Aylık net sosyal denge tazminatı verilir. Sonraki yıllarda her yıl %10 artırılarak ödeme yapılacaktır.” denilerek kadrolar itibariyle personele ödenecek sosyal denge tazminatı tutarları belirlenmiştir.

Bu haliyle 2015 yılı Nisan ayından itibaren Genel Sekreter, Genel Sekreter Yardımcısı ve Müdürler için ödenebilecek aylık net sosyal denge tazminatı net 605,00 TL’dir. (550,00 x %10 = 605,00.-TL) Söz konusu statüdeki bir personelin 605,00 TL net sosyal denge tazminatı alabilmesi için tahakkuk edecek brüt sosyal denge tazminatı (gelir vergisi ve damga vergisi dâhil edilerek );

% 20 vergi diliminde bulunduğunda 763,49 TL

{763,49 – [(763,49 x 0,20)+(763,49 x 0,00759)]}=605,00 TL

% 27 vergi diliminde bulunduğunda 837,48 TL

{837,48 – [(837,48 x 0,20)+(837,48 x 0,00759)]}=605,00 TL

Olmaktadır.

Sonuç olarak 2015 yılı memur maaş katsayılarına göre en yüksek devlet memuru aylığı, Ocak-Haziran dönemi için aylık 753,43 TL, Temmuz-Aralık dönemi için 789,30TL olduğuna göre … İl Özel idaresi personeline yapılan sosyal denge tazminatlarının brüt tutarları itibari ile mevzuatın belirlediği sınırları aşmıştır.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Kamu Zararı” başlıklı 71. maddesinde; “Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır. Kamu zararının belirlenmesinde; a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması, b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması, c) Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması, d) İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması, e) İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması, f) (Mülga:22/12/2005-5436/10 md.)g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,

Esas alınır” hükümlerine yer verilmiştir.

İdare ile sendika arasında imzalanan ve mevzuata aykırı hükümler ihtiva eden sözleşme doğrultusunda, memurlara yapılan ödemeler, yukarıda belirtilen maddenin (g) bendinde hüküm altına alınan mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması kapsamında kamu zararını ifade etmektedir.

Açıklanan nedenlerle, temyiz talebinin reddi ile 152 sayılı İlamın 9/a maddesiyle …TL için verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE, oybirliğiyle,