|
ÖZET: Başvuran, 1997 yılında öğretmen olarak göreve başlamış ve maaşından İLKSAN aidatı kesilmeye başlanmıştır. 2008 yılında Halk Eğitimi Merkezine müdür yardımcısı olarak atanmasının ardından İLKSAN üyeliği zorunlu olmaktan çıkmış, bu süreçte birikmiş aidatlarını talep ederek geri almıştır. 2018 yılında tekrar İLKSAN’a dahil olmasıyla aidat kesintileri yeniden başlamış, ancak 2023 yılında emekli olduktan sonra yaptığı başvuruda emekli yardımı alamayacağı ve aidatlarının yasal faiziyle iade edileceği bildirilmiştir. Başvuran, toplam 198 ay aidat ödediğini belirterek, bu süre üzerinden emekli yardımı talep etmektedir.
İdare, başvuranın 1997-2008 yılları arasında İLKSAN üyesi olduğunu, 2008’deki atamasından sonra aidat kesintilerinin durduğunu ve 2018’deki yeniden üyeliğin önceki üyeliği devam ettirmediğini ifade etmiştir. Başvuranın emekli olduğu tarihte 120 ay üyeliği bulunmadığı için emekli yardımı alamayacağı belirtilmiştir. İdare, başvuranın aidatlarının yasal faiziyle iade edileceğini, ancak emekli yardımı ödenemeyeceğini vurgulamıştır. Sonuç olarak, başvuranın emekli yardımı alabilmesi için gerekli şartları taşımadığı tespit edilmiştir. İdarenin kararında hukuka uygunluk bulunmakta olup, başvurunun reddine karar verilmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9394-S.24.14537
BAŞVURU NO : 2024/5018
KARAR TARİHİ : 04.09.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : İLKOKUL ÖĞRETMENLERİ SAĞLIK VE SOSYAL YARDIM
SANDIĞI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
İLKSAN Emekli Yardımı ödemesi hk.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 18.04.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; 1997 yılı Eylül ayında ilk defa sınıf öğretmeni olarak memuriyete başladığını, anılan yılın Ekim ayından itibaren maaşından İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı (İLKSAN) aidatı kesildiğini, 2008 yılında Halk Eğitimi Merkezine
Müdür Yardımcısı olarak atanmasının ardından İLKSAN üyeliğine devam etmesinin zorunlu olmadığını öğrenmesi üzerine sandığa başvurarak birikmiş aidatlarını talep ettiğini ve tarafına ödeme yapıldığını, ilerleyen süreçte 2018 yılı Şubat ayından itibaren tekrar İLKSAN’ a dahil olmasının ardından maaşından tekrar aidat kesilmeye başlandığını, 2023 yılı 15 Ağustosu itibariyle emekli olmasını takiben İLKSAN’ la yaptığı yazışma ve görüşmeler neticesinde Emekli Yardımı alamayacağını ve aidatlarının yasal faiziyle tarafına ödeneceğinin bildirildiğini oysaki şahsından 2018 yılında tekrar aidat kesilmesinin üyeliğinin devam ettiğinin kanıtı olduğunu göreve başladığı tarihten emekli olduğu tarihe kadarki çalışma hayatı içinde toplam 198 ay olarak (9.249 TL) aidat ödediğini bu bağlamda tarafına daha önce ödenen meblağ mahsup edilerek 198 ay üzerinden şahsına Emekli Yardımı yapılması konusunda gerekli araştırma, incelenmenin yapılarak bilgi verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Milli Eğitim Bakanlığı İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Genel
Müdürlüğü Aidat Sosyal Yardımlar Müdürlüğünün konuya ilişkin 17.05.2024 tarihli ve E– sayılı yazısı ve eklerinde özetle; /
2.1. Millî Eğitim Bakanlığı İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığının (İLKSAN), 13
Ocak 1943 tarih ve 4357 sayılı Kanunla, bu yasanın 11 inci maddesinin ikinci fıkrasında sayılan ve Millî
Eğitim Bakanlığı bütçesinden maaş alan kamu görevlisi üyelerinin, sosyal ve ekonomik çıkarlarını korumak ve üyeleri arasında dayanışmayı teşvik etme amacıyla kurulmuş, tamamlayıcı (munzam) Sosyal Güvenlik hizmeti veren bir kamu kurumu olduğu, 2.2. Başvuran hakkında yapılan incelemede, 25.09.1997 tarihinde Erzurum ili
İlköğretim okuluna sınıf öğretmeni olarak atandığından Sandık üyeliğinin ve aidat kesintilerinin başladığı,
22.09.2008 tarihinde Halk Eğitim Merkezine atandığından Sandık üyeliğinin ve aidat
kesintilerinin durduğu, 17.04.2009 tarihli ve sayılı aidat iadesi müracaatına istinaden 22.04.2009 tarih ve sayılı ödeme talimatı ile biriken aidatlarının tarafına iadesinin gerçekleştirildiği, 02.03.2012 tarihinde Trabzon/ İlköğretim okuluna atandığı ve 4357 Sayılı Kanun gereği üyelik kapsamında olmasına rağmen üye aidatlarının kesilmediği, 03.01.2018 tarihli ve 30290 sayılı Resmî
Gazete’ de yayımlanan Anayasa Mahkemesi kararı gereği, Sandık üyeliğinin ve aidat kesintilerinin
01.02.2018 tarihinde tekrar başladığı, 26.07.2023 tarihinde emekli olduğu, 15.03.2024 tarihli ve
sayılı dilekçesi ile üyelik durumu ve hakları ile ilgili bilgi talep ettiği, 25.03.2024 tarihli ve sayılı cevabî yazı ile 4357 Sayılı Kanun, İLKSAN Ana Statüsü ve Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliği çerçevesinde haklarının tarafına bildirildiği, 2.3. 22.03.1995 tarih ve 22235 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal
Yardım Sandığı (İLKSAN) Ana Statüsü’ nün “Üyelikler” başlıklı 18 inci maddesinin beşinci fıkrasında; “Üyelikleri sona erenlere, 120 ayını doldurmadan emekli olanlara ve daha önce emekli yardımı almış olanlara; ödemiş oldukları aidatlar, ödendiği tarihler dikkate alınarak tahakkuk ettirilecek yasal faizi ile birlikte iade edilir.” hükmüne yer verildiği, 2.4. Ekim 2017 tarih ve 2748 sayılı Tebliğler Dergisinde yayımlanan Aidat ve Sosyal Yardımlar
Yönetmeliği’ nin “Aidatların iadesi” başlıklı 14 üncü maddesinin birinci fıkrası ise; “Üyelik sürelerine bakılmaksızın; a) Sandık üyesi iken üyelikleri sona erenlere, b) Sandık üyesi iken emekli olup, 120 ayını doldurmamış olanlara, c) Üyelik kapsamında iken, Sandığa en az 120 ay aidat ödemiş olanlardan, emeklilik dışındaki bir nedenle üyeliği sona erenlere talep etmeleri halinde, ç) Sandıktan emekli yardımı almış olup, tekrar üyelik kapsamında bir göreve dönenlere, ödemiş oldukları aidatları, ödendiği tarihler dikkate alınarak yasal faizi ile birlikte kendilerine iade edilir, ayrıca emekli yardımı ödemesi yapılmaz.” hükmüne yer verildiği,
2.5. Aynı yönetmeliğin “Yeniden üyelik kapsamında göreve başlama” başlıklı 18 inci maddesi (Değişik:
TD-Temmuz-Ek 2018/2730); “Ana Statü ve işbu Yönetmelik hükümlerine göre, üyelikleri sona erip, aidatları iade edilenlerden yeniden üyelik kapsamında bir göreve başlayanların, geçmişe yönelik borçlanmaları kabul edilmez. Ancak yeniden üyelik kapsamına girdikleri tarihten itibaren üyelik süresi ve yatırmış oldukları aidatlarına göre sosyal yardımlardan faydalanırlar.” hükmüne yer verildiği, 2.6. Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliği’ nin “Üyeliğe devam etme” başlıklı 13 üncü maddesi; “Emekli olduğu tarihte 120 ay üyeliği bulunmayanlar, üyeliklerini devam ettiremezler. Bu durumda olanların aidatları yasal faizi ile iade edilir.” hükmüne yer verildiği, 2.7. Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliği’ nin “Aidatların iadesi” başlıklı 14 üncü maddesinin birinci fıkrası (Değişik bent: TD Aralık-Ek 2008/2615); “Üyelik kapsamında ve toplam olarak en az 36 ay aidat
ödemiş olanlara, birikmiş aidatlarının toplamı yüzde elli fazlası ile kendilerine iade edilir.” hükmüne yer verildiği, 2.8. Yukarıda izah edilen hükümler çerçevesinde başvuranın daha önce talebi üzerine birikmiş aidat kesintilerinin %50 fazlası ile birlikte iade edilmiş olduğu, tüm sosyal yardım hak edişleri, üyelik kapsamında tekrar aidatlarının başlangıç tarihi olan 01.02.2018 olduğu, anılan tarih ile emekli olduğu tarih arasında 120 ay aidatı bulunmadığından üyelik sürdürmesinin mümkün olmadığı, 2.9. Başvuranın 25.09.1997-22.09.2008 tarihleri arasında Sandık üyeliği kapsamında görev yapmış olup, bu tarihten sonra Halk Eğitim Merkezine müdür yardımcısı olarak atandığından yukarıda izah edilen kararlar gereği Sandık üyeliği ve aidat kesintileri durmuştur. Ancak bu durumun dondurma ya da sonlandırma işlemi olup olmadığı hususunda ilgilinin aidat iadesi müracaatı sonucu belirlemektedir.
Nitekim 17.04.2009 tarihli ve sayılı aidat iadesi müracaatına istinaden, 22.04.2009 tarih ve sayılı ödeme talimatımız ile biriken aidatları tarafına iade edilerek üyeliğinin sonlandırıldığı, 2.10. Ayrıca Yönetim Kurulunun 23.11.2009 tarihli ve / sayılı kararına istinaden, üyeliğini yeniden başlatma hakkına sahip olmasına rağmen üyelik başlatılması yönünde herhangi bir müracaatı olmadığı, 2.11. 03.01.2018 tarihli ve 30290 sayılı Resmî Gazete’ de yayımlanan Anayasa Mahkemesi kararı gereği, başvuranın sandık üyeliği ve aidat kesintileri 01.02.2018 tarihinde tekrar başlatıldığı, daha önce talebi üzerine birikmiş aidat kesintileri %50 fazlası ile birlikte tarafına iade edildiğinden; 2018 yılında tekrar aidat kesilmesi önceki üyeliğin devamı niteliğinde olmayıp, tüm sosyal yardım hak edişlerinin aidatlarının başlangıç tarihi olan 01.02.2018 olarak değerlendirilmesi gerektiği, 2.12. Sonuç olarak, başvuranın Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliği’ nin “Üyeliğe devam etme” başlıklı 13 üncü maddesi; “Emekli olduğu tarihte 120 ay üyeliği bulunmayanlar, üyeliklerini devam ettiremezler. Bu durumda olanların aidatları yasal faizi ile iade edilir.” hükmü kapsamında üyeliğinin tekrar başladığı tarih olan Şubat 2018 ile emekli olduğunu tarih arasında 120 ay aidatı bulunmadığından üyelik sürdürmesinin mümkün olmadığı, 22.09.2008 tarihine kadar olan tüm hakları tarafına yasal faizi ile havale edildiğinden tüm sosyal yardım hak edişlerinin üyelik kapsamına tekrar atanma ve aidatlarının başlangıç tarihi olan Şubat 2018 olarak değerlendirilmesi suretiyle işlem tesis edildiği, Hususları bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” hükmü, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmü,
5. 13/01/1943 tarihinde 4357 sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin
Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler İçin Teşkil Edilecek Sağlık ve
İçtimai Yardım Sandığı İle Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanunun; 5.1. 11 inci maddesinde; “Hükmi şahsiyeti haiz ve Maarif Vekaletine bağlı olmak üzere (İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve İçtimai
Yardım Sandığı) adı ile bir sandık kurulur.
Maarif Vekaleti bütçesinden maaş alan ilkokul öğretmenleri, ilkokul yardımcı ve stajyer öğretmenleri, yetiştirme yurtları öğretmenleri, arızalı çocuklara ilk tahsillerini veren müesseselerin öğretmenleri, Maarif müdürleri, ilköğretmen müfettiş ve denetmenleri, uygulama okulu öğretmenleri, İlköğretim Umum
Müdürlüğü ve maarif müdürlüklerinde vazifeli memurlar ile Sandık işlerinde çalışan memurlar Sandığa azadırlar.
Sandık azası iken emekliye ayrılanlar, isterlerse azalıklarını devam ettirebilirler.
Sandığın gelirleri şunlardır:
1 – Azalardan umumi heyetçe tesbit edilecek miktarda her ay kesilecek aidat (azanın her terfi ettiği ayı
takibeden ayda bu aidat yalnız o aya mahsus olmak üzere iki misli olarak alınır.)
2- Teberrular ve Devlet bütçesinden yapılacak yardımlar.
3- Sandık gelirlerinin nemalandırılmasından hasıl olan karlar…” hükmü, 5.2. 12 nci maddesiyle; İlkokul Öğretmenlerine mesken temin etmek amacıyla kurulan “İlkokul
Öğretmenleri Yapı Sandığı”nın 22/05/1958 tarih ve 7118 sayılı Kanunla kurulan Türkiye Öğretmenler
Bankası (TÖBANK)’na devredildiği, İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığının kurulmasına ilişkin 11 inci maddenin ise üyelik yapısı güncellenerek aynen yürürlükte kaldığı, 5.3. 4357 sayılı Kanunun gerekçesinde, Sandığın kuruluş amacının, “…Öğretmenlerden hastalananlara, evlenenlere, çocuk doğuranlara, çocuklarını okutacaklara, ölenlerin ailelerine yardım etmek ve geçinme yükünü hafifletmek, sağlığa ve içtimai yardıma taalluk eden meselelerde öğretmenleri birbirlerine yardım edici duruma getirmek gayesini güden bu Sandığın teşkili faydalı ve zaruri görülmüştür…” şeklinde belirlendiği, 6. 22.03.1995 tarih 22235 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren İlkokul
Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Ana Statüsünün başvuranın üyeliğinin sona erdiği ve tarafına aidat iadesi yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan; 6.1. “Üyelikler” başlığını taşıyan 18 inci maddesinde; “(1) Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinden maaş alan, a) Sınıf öğretmenleri, b) Aday/stajyer/sözleşmeli olarak çalışan sınıf öğretmenleri, c) Özel eğitim kurumlarında ilk tahsili veren öğretmenler, ç) İl/İlçe Milli Eğitim Müdürleri, d) Maarif müfettişleri,
e) İl/İlçe Milli Eğitim Müdürlüklerinde görevli memurlar, f) Sandık işlerinde çalışanlar, Sandık üyesidir.
(2) Sandık üyesi iken; a) 120 ay aidat ödemiş olanlardan emekliye ayrılanlar, b) 1/6/2012 tarihinden sonra Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde üyelik kapsamı dışında bir başka göreve atananlar, istemeleri halinde üyeliklerini sürdürebilirler.
(3) Emekli yardımı; a) Üyelik kapsamında Sandığa en az 120 ay aidat ödeyip, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından emekli edilenlere, b) Sandık üyesi iken, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından malûlen emekli edilenlere, üyelik sürelerine bakılmaksızın, c) Sandık üyesi iken vefat edenlerin, üyelik sürelerine bakılmaksızın, kanuni vârislerine, ç) Üyelik kapsamında iken, Sandığa en az 120 ay aidat ödemiş olanlardan, herhangi bir nedenle üyeliği sona erip, aidat iadelerini almayanların vefatı halinde bu üyelerin kanuni vârislerine, bir defaya mahsus olmak üzere, ilgili mevzuata göre belirlenecek usul ve esaslara göre ödenir.
(4) Üyelik kapsamında iken, Sandığa en az 120 ay aidat ödemiş olanlardan, herhangi bir nedenle üyeliği sona erenlere talep etmeleri halinde, birikmiş aidatları yasal faizi ile birlikte ödenir. Bu kişilere emekli yardımı ödenmez.
(5) Üyelikleri sona erenlere, 120 ayını doldurmadan emekli olanlara ve daha önce emekli yardımı almış olanlara; ödemiş oldukları aidatlar, ödendiği tarihler dikkate alınarak tahakkuk ettirilecek yasal faizi ile birlikte iade edilir.” hükmü, 7. İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Aidat ve Sosyal Yardımlar
Yönetmeliği’nin; 7.1. “Emekli Yardımı” başlığını taşıyan 8 inci maddesinde; “(1) Emekli yardımı; a) Üyelik kapsamında Sandığa en az 120 ay aidat ödeyip, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından emekli edilenlere yapılan toplu emekli ödemesi olarak, b) Sandık üyesi iken, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından malûlen emekli edilenlere, üyelik sürelerine bakılmaksızın yapılan malûliyet ödemesi olarak, c) Sandık üyesi iken vefat edenlerin, üyelik sürelerine bakılmaksızın, kanuni vârislerine ölüm ödemesi olarak, /
ç) Üyelik kapsamında iken, Sandığa en az 120 ay aidat ödemiş olanlardan, herhangi bir nedenle üyeliği sona erip, aidat iadelerini almayanların vefatı halinde bu üyelerin kanuni vârislerine ölüm ödemesi olarak, bir defaya mahsus olmak üzere emekli yardım usul ve esaslarına göre ödenir.
(2) Emekli yardımı hesaplama kalemleri şunlardır; a) Üyenin Sandığa ödemiş olduğu aidat toplamının yüzde yüz elli fazlası tutarı, b) Üyenin ödediği son aidat tutarının yüz ile çarpımının tutarı, c) Üyenin son aidat tutarının dört katının aidat ödenen toplam yılla çarpımının tutarı, toplamlarıdır.
(3) Bu maddenin ikinci fıkrasının (b) ve (c) bentlerinde belirtilen son aidat tutarı terfi dönemine denk gelmiş ise, emekli yardımının hesaplanmasında bir aidat tutarı esas alınır.
(4) Sandık üyesi iken hizmet yılı ve prim ödeme gün sayısı bakımından emeklilik hakkını kazanan, ancak yaş şartını taşımadığından yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen süreyi tamamlamak için beklemek zorunda olanlara; bu durumlarını Sosyal Güvenlik Kurumundan alacakları yazı ile ve çalıştıkları kurumdan ilişiklerini kestiklerini belgelendirmeleri kaydıyla en son ödediği aidat tutarı esas alınarak emekli yardımı ödenir.
…” hükmü, 7.2. “Üyeliğe devam etme” başlıklı 13 üncü maddesi; “Emekli olduğu tarihte 120 ay üyeliği bulunmayanlar, üyeliklerini devam ettiremezler. Bu durumda olanların aidatları yasal faizi ile iade edilir.” hükmüne yer verildiği, hükmü,
7.3. “Aidatların iadesi” başlıklı 14 üncü maddesinde; “(1) Üyelik sürelerine bakılmaksızın; a) Sandık üyesi iken üyelikleri sona erenlere, b) Emekli olduğu tarihte 120 ayını doldurmamış olanlara, c) Üyelik kapsamında iken, Sandığa en az 120 ay aidat ödemiş olanlardan, herhangi bir nedenle üyeliği sona erenlere talep etmeleri halinde, ç) Sandıktan emekli yardımı almış olup, tekrar üyelik kapsamında bir göreve dönenlere, ödemiş oldukları aidatları, ödendiği tarihler dikkate alınarak yasal faizi ile birlikte kendilerine iade edilir, ayrıca emekli yardımı ödemesi yapılmaz (2) Aidatların iade edilebilmesi için; a) Form dilekçe; b) Üyenin görev ve görev yerlerini gösterir güncel hizmet cetveli, c) Atama kararnamesi, ç) Personel nakil bildirimi, /
d) Sandıktan emekli yardımı alıp, tekrar üyelik kapsamında bir göreve döndükten sonra emekli olanlara aidat iadesi yapılabilmesi için Sosyal Güvenlik Kurumundan gönderilen emekli aylığı bağlandığına dair resmi yazının fotokopisi, e) Üyelik süresi 120 ayın altında olanların emekli olmaları halinde Sosyal Güvenlik Kurumundan maaş bağlandığına dair yazı fotokopisi, istenir.” hükmü, 7.4. “Yeniden üyelik kapsamında göreve başlama” başlıklı 18 inci maddesi (Değişik: TD-TemmuzEk 2018/2730); “Ana Statü ve işbu Yönetmelik hükümlerine göre, üyelikleri sona erip, aidatları iade edilenlerden yeniden üyelik kapsamında bir göreve başlayanların, geçmişe yönelik borçlanmaları kabul edilmez. Ancak yeniden üyelik kapsamına girdikleri tarihten itibaren üyelik süresi ve yatırmış oldukları aidatlarına göre sosyal yardımlardan faydalanırlar.” hükmü, Düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran tarafından özetle; İLKSAN tarafından emekli yardımı alamayacağının ve aidatlarının yasal faiziyle tarafına ödeneceğinin bildirildiğini oysaki şahsından 2018 yılında tekrar aidat kesilmesinin üyeliğinin devam ettiğinin kanıtı olduğunu göreve başladığı tarihten emekli olduğu tarihe kadarki çalışma hayatı içinde toplam 198 ay olarak (9.249 TL) aidat ödediğini bu bağlamda tarafına daha önce ödenen meblağ mahsup edilerek 198 ay üzerinden şahsına emekli yardımı yapılması konusunda gerekli araştırma, incelenmenin yapılarak bilgi verilmesini talep etmektedir.
9.1. İdare tarafından özetle; başvuranın 25.09.1997-22.09.2008 tarihleri arasında Sandık üyeliği kapsamındaki aidatlarının talebi üzerine ilgili mevzuatı kapsamında tarafına ödendiği, anılan ödeme kapsamında üyeliğinin sonlandırıldığı, İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Aidat ve
Sosyal Yardımlar Yönetmeliği’ nin “Üyeliğe devam etme” başlıklı 13 üncü maddesi ve “Yeniden üyelik kapsamında göreve başlama” başlıklı 18 inci maddesi çerçevesinde durumunun değerlendirilerek anılan hükümler kapsamında üyeliğinin tekrar başladığı tarih olan Şubat 2018 ile emekli olduğunu tarih (26.07.2023) arasında 120 ay aidatı bulunmadığından üyelik sürdürmesinin mümkün olmadığından emekli yardımı ödenemeyeceği ifade edilmektedir.
10. Başvuru konusu kapsamında uyuşmazlığın başvurana emekli yardımı ödenip ödenmeyeceği noktasında düğümlendiği, bu bağlamda başvuranın emekli yardımı ödenmesine ilişkin şartları taşıyıp taşımadığının irdelenmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
11. Milli Eğitim Bakanlığı İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı (İLKSAN), 13 Ocak
1943 tarih ve 4357 sayılı Kanunla, bu yasanın 11 inci maddesinin ikinci fıkrasında sayılan ve Milli Eğitim
Bakanlığı bütçesinden maaş alan statü hukukuna tabi kamu görevlisi üyelerinin, sosyal ve ekonomik çıkarlarını korumak ve üyeleri arasında dayanışmayı teşvik etme amacıyla kurulmuş, tamamlayıcı (munzam) Sosyal Güvenlik hizmeti veren bir kamu kurumu niteliğindedir.
12. İLKSAN, 4357 sayılı Kanuna dayalı olarak halen yürürlükte olan İLKSAN Ana Statüsü ve Ana
Statünün 15 inci maddesi gereği yürürlükte bulunan Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliği uyarınca üyelerine bir takım yardımlar sağlamakta olup, bunlardan birisi de üyelerine yaptığı emekli yardımıdır.
Emekli yardımının kimlere ve hangi şartlarda ödeneceği Ana Statünün 18 inci maddesinde belirlenmiş, ödemenin hangi usul ve esaslarda yapılacağı ise Yönetmelikte düzenlenmiştir.
12.1. Ana Statünü ve Yönetmeliğin başvuranın İLKSAN üyeliğinin sona erip aidat iadesi talebinde bulunduğu tarihte yürürlükte olan hükümlere göre emekli yardımı; a) üyelik kapsamında Sandığa en az
120 ay aidat ödeyip, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından emekli edilenlere, b) sandık üyesi iken, Sosyal
Güvenlik Kurumu tarafından malûlen emekli edilenlere, üyelik sürelerine bakılmaksızın, c) sandık üyesi iken vefat edenlerin, üyelik sürelerine bakılmaksızın, kanuni vârislerine, ç) üyelik kapsamında iken, Sandığa en az 120 ay aidat ödemiş olanlardan, herhangi bir nedenle üyeliği sona erip, aidat iadelerini almayanların vefatı halinde bu üyelerin kanuni vârislerine bir defaya mahsus olmak üzere ödenmektedir.
12.2. Emekli yardımı tutarı ise üyenin Sandığa ödemiş olduğu aidat toplamının yüzde yüz elli fazlası tutarı, üyenin ödediği son aidat tutarının yüz ile çarpımının tutarı ve üyenin son aidat tutarının dört katının aidat ödenen toplam yılla çarpımının tutarı toplamlarından oluşmaktadır.
13. Öte yandan kimlere, hangi şartlarda aidat iadesi yapılacağı ve aidat iadesinin ne şeklide hesaplanacağı yine Ana Statünün 18 inci maddesinde ve Yönetmeliğin 14 üncü maddesinde belirlenmiştir.
Buna göre aidat iadesinin; üyelik sürelerine bakılmaksızın; a) Sandık üyesi iken üyelikleri sona erenlere, b)
emekli olduğu tarihte 120 ayını doldurmamış olanlara, c) üyelik kapsamında iken, Sandığa en az 120 ay aidat ödemiş olanlardan, herhangi bir nedenle üyeliği sona erenlere talep etmeleri halinde, ç) sandıktan emekli yardımı almış olup, tekrar üyelik kapsamında bir göreve dönenlere yapılacağı düzenlenmiştir. Bu kapsamdaki kişilere emekli yardımı ödemesi yapılmayacağı ise ayrıca belirtilmiştir.
13.1. Ana Statü ve Yönetmelikte aidat iadesi tutarının aidatların ödendiği tarihler dikkate alınarak yasal faizi ile birlikte hesaplanacağı açıkça düzenlenmiş, en az 120 ay aidat ödemesi bulunanların aidat iadesi tutarının, başvuranın talep ettiği şekilde emekli yardımı hesaplama esasları dikkate alınarak ya da başka bir esas dahilinde hesaplanacağına ilişkin herhangi bir hükme ise yer verilmemiştir.
14. Somut olayda 25.09.1997-22.09.2008 tarihleri arasında Sandık üyeliği kapsamında görev yapmış olup, bu tarihten sonra Halk Eğitim Merkezine müdür yardımcısı olarak atandığından başvuranın Sandık üyeliği ve aidat kesintileri durdurulduğu, başvuranın talebine istinaden
22.04.2009 tarih ve sayılı ödeme talimatı ile biriken aidatlarının tarafına kuruma ödendiği tarihler
dikkate alınarak yasal faizi ile birlikte ödendiğinden üyeliğinin sonlandırıldığı, 2018 yılında tekrar aidat kesilmeye başlasa da anılan kesintilerin İLKSAN Ana Statüsü ve Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliği
Yeniden üyelik kapsamında göreve başlama” başlıklı 18 inci maddesi çerçevesinde önceki üyeliğin devamını sağlamayacağı anlaşılmaktadır.
15. Bu bağlamda başvurandan 2018 yılında kesilen aidatla yeni bir sandık üyeliğinin başlatıldığından
İLKSAN Ana Statüsü ve Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliği “Üyeliğe devam etme” başlıklı 13 üncü maddesi; “Emekli olduğu tarihte 120 ay üyeliği bulunmayanlar, üyeliklerini devam ettiremezler. Bu
durumda olanların aidatları yasal faizi ile iade edilir.” hükmü gereğince üyeliğinin devam ettirilemeyeceği ve aidatlarının yasal faiziyle tarafına iade edileceğinden ve üyeliğinin tekrar başladığı tarih olan Şubat 2018 ile emekli olduğunu tarih (26.07.2023) arasında 120 ay aidatı bulunmadığından emekli yardımı ödenemeyeceği değerlendirilmektedir.
16. Yukarıda yapılan açıklamalar ve Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, emekli yardımı ödemesi için İLKSAN Ana Statüsünde ve ilgili Yönetmelikte aranan şartları taşımadığı anlaşılan başvurana aidat iadesi yapılmasına yönelik işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İLKSAN’ın Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin cevabında başvuranın hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması beklenilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Trabzon İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI İLKOKUL ÖĞRETMENLERİ SAĞLIK
VE SOSYAL YARDIM SANDIĞI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/