|
ÖZET: Başvuru, Çubuk Belediyesi’ne yapılan şikayet üzerine, işyeri sahibinin komşusunun imara aykırı yapı inşa ettiğini ve bu durumun kendisini mağdur ettiğini iddia etmesiyle ilgilidir. Şikayetçi, 14 Aralık 2021 tarihinde yaptığı başvuruda, komşusunun kaçak yapı inşa ettiğini ve bu yapının kendi işyerinin görünürlüğünü engellediğini belirtmiştir. Çubuk Belediyesi, yapılan incelemelerde söz konusu yapının sundurma niteliğinde olduğunu ve bu nedenle kaçak yapı olarak değerlendirilemeyeceğini ifade etmiştir. Ayrıca, şikayetçinin talep ettiği yıkım kararı ve cezanın iptal edildiği belirtilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun incelenmesi sonucunda, ilgili idarenin açıklamalarını ve belgeleri değerlendirerek, şikayetçinin iddialarının hukuka uygun olmadığını tespit etmiştir. Yapı Kayıt Belgesi’nin geçerli olduğu ve başvuruya konu yapının imar barışından faydalandığı sonucuna varılmıştır. İlgili belediyenin, başvuruya konu yapının branda ile kapatılmasının basit onarım ve tadilat kapsamında değerlendirildiği belirtilmiştir. Bu doğrultuda, başvurunun reddine karar verilmiştir. Sonuç olarak, şikayetçinin mağduriyetinin giderilmesi talebi kabul edilmemiştir. İlgili mevzuat çerçevesinde, başvuruya konu yapının yasal durumu ve yapılan işlemler hukuka uygun bulunmuştur. Şikayetçi, bu karara karşı idari yargı yoluna başvurabilecektir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/6904-S.22.10593
BAŞVURU NO : 2021/21187
KARAR TARİHİ : 01/06/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇUBUK BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikayetçinin, işyerinin yanında bulunan diğer işyeri sahibinin, imara aykırı uygulamalar yaptığına dair iddiası ve bu durum nedeniyle yaşadığını iddia ettiği mağduriyetinin giderilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 14/12/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi 14.12.2021 tarihli dilekçesinde özetle,
Ankara ili Çubuk ilçesi Cumhuriyet Mahallesi Sanayi Sitesi’nde bulunan ada numaralı parsel üzerindeki dükkanın maliki olduğunu, ada numaralı parselde bulunan komşusunun yolun çekme mesafelerine kaçak yapı yaptığını, söz konusu kaçak yapının dükkanının cadde üzerinden görünmesini engellediğini, konuyla ilgili olarak Çubuk Belediyesi’ne yaptığı başvuruya “yapılan kontrollerde şikayete konu yerin sundurma niteliğinde olduğu, söz konusu sundurmanın yapı sınıfına girmediği ve bu nedenle bahsi geçen yapının kaçak yapı olarak değerlendirilmeyeceği, ayrıca bahsi geçen yapı için yapı kayıt belgesi alınması nedeniyle bu yapıyla ilgili olarak alınan yıkım kararı ve cezanın iptal olduğu” vb.
gerekçeler gösterilerek başvuruya konu talebi kapsamında bir işlem yapılmadığını,
Bahsi geçen işyerinin yan duvarlarının sac ile kapatılması ve kapı takılması sonrasında verdiği 21.01.2019 tarih ve sayılı dilekçesine istinaden Belediyece ilgili yapının mühürlendiğini, söz konusu yerdeki esas yapının 2019 yılında yapıldığını ve bu yapının 2019 yılına kadar sundurma şeklinde olduğunu, söz konusu yerdeki kapı ve yan sac duvarlarının ise 2019 yılında yapıldığını, ayrıca 2020 yılında söz konusu yapının tamamen branda ile kapatıldığını, bu durumların bahsi geçen yapı için alınan yapı kayıt belgesinin usulsüz olduğunu gösterdiğini, Ankara Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’ne söz konusu yapı kayıt belgesinin iptal edilmesi için dilekçe verdiğini, İl Müdürlüğünce Çubuk Belediyesi’nden görüş istenildiğini, Çubuk
Belediyesi’nce brandanın yapı sınıfına girmediği şeklinde görüş verildiğini, bu kapsamda bahsi geçen İl
Müdürlüğü tarafından da konuyla ilgili olarak işlem yapılmadığını, tüm bu nedenlerle mağduriyet yaşadığını iddia ve ifade ederek,
Mağduriyetinin giderilmesini ve eğer İmar Barışı nedeniyle ilgili yapıya herhangi bir işlem yapılamıyorsa
İmar Barışından sonra imal edilen ve duvar yerine monte edilen brandaların kaldırılmasını talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18 inci maddesi hükmü uyarınca ilgili idareden bilgi belge talep edilmiştir. Çubuk Belediye Başkanlığı’nın 18/02/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle;
2.1. Şikâyete konu Cumhuriyet Mahallesi (Tapu Kayıtlarında Atatürk Mahallesi) ada numaralı parsel üzerinde yapı ruhsatı bulunan mevcut yapının kuzeyine çekme mesafesi ihlal edilerek yapılan ruhsatsız yapı ile ilgili olarak Belediyelerince 28.01.2019 tarihinde sayılı İmar Kanunun 32 nci ve 42 nci maddelerine istinaden işlem başlatıldığı.
2.2. Başvuruya konu yapı ile ilgili olarak 3194 sayılı İmar Kanunun geçici 16 ncı maddesi hükmü gereğince
“İmar Barışı” uygulamasından faydalanılarak Yapı Kayıt Belgesi alındığı, yapı sahibinin Belediyelerine yapmış olduğu 25.02.2019 tarihli başvurusuyla söz konusu yapıya yapı kayıt belgesi alındığından bahisle
İdarelerince başlatılan işlemlerin iptal edilmesini talep ettiği, 3194 sayılı İmar Kanununun geçici 16 ncı maddesinde belirtilen “Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili 3194 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir.” hükmü gereğince yapının 31.12.2017 tarihinden önce yapılması ve yapı kayıt belgesi başvurularında beyan edilen bilgilerin örtüşmesi nedenleriyle ilgili yapıyla ilgili olarak yapılan işlemlerin iptal edildiği,
2.3. Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Tebliğinin “Yapı Kayıt Belgesi Kullanım
Yerleri” başlıklı 6 ncı maddesinin 6 ncı fıkrasında yer alan “İnşaat halindeki yapılarda 31/12/2017 tarihi itibari ile bitmiş olan kısımlar için ilave inşaat alanı ihdas etmemek şartı ile Yapı Kayıt Belgesi verilir ve
Yapı Kayıt Belgesi verilen kısımların eksik inşaat işleri tamamlanabilir.” ve 7 nci fıkrasında yer alan “(7)
Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarda ruhsat alınmaksızın yapılabilecek basit onarım ve tadilatlar yapılabilir.” hükümlerine ve Ankara Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün 25.06.2021 tarihli ve sayılı yazısına istinaden yapının eksik imalatlarının tamamlandığının tespit edildiği, bu kapsamda söz konusu Yapı Kayıt Belgesinin usulüne uygun olduğu,
2.4. Bahsi geçen yerde bulunan yapıya ait yapı kayıt belgesi ve başvuru bilgilerinin bulunduğu evrakların bir örneğinin yazıları ekinde sunulduğu, Belediyeleri tarafından yapılan işlemler ile yapı kayıt belgesi başvurularında beyan edilen bilgilerin birbiriyle örtüştüğü,
2.5. Adı geçen yapının etrafına yapılan brandanın, yapı ruhsatı gerektiren bir imalat olmadığı, bu nedenle söz konusu brandayla ilgili olarak idarelerince herhangi bir işlem yapılmadığı,
2.6. Başvuru konusu olay ile ilgili olarak şikâyetçi ve/veya şikâyete konu edilen iş yerinin sahibi ile
Belediyeleri arasında yargı organlarında görülen herhangi bir uyuşmazlığın olmadığı,
2.7. Başvuruya konu edilen ve kaçak olduğu iddia edilen taşınmaz hakkında İdarelerince yapılan işlemlere ilişkin tüm belgelerin yazıları ekinde sunulduğu hususlarına yer verilmiştir.
3. Ankara Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’nün şikayetçiye yazdığı 23/09/2021 tarihli ve sayılı yazıda;
“… Bakanlığımız Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün ilgi (d)’de kayıtlı
09.06.2021 tarihli ve 1065749 sayılı görüş yazısında; ‘3194 sayılı İmar Kanunu’nun Geçici 16 ncı
maddesinin (9) uncu ve (11) inci fıkralarında Yapı Kayıt Belgesi alınamayacak ‘alanlar’ ve ‘yapılar’ belirtilmiş olup, belirtilen fıkralarda sayılan yapılar ve alanlar dışında kalan diğer bütün alanlardaki 31/12/2017 tarihinden önce ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılmış yapılar/aykırılıklar için Yapı Kayıt Belgesi alınarak Geçici 16 ıcı madde ile verilen haklardan faydalanılması mümkündür. Bu bağlamda, Yapı Kayıt Belgesi alınan yapılarla ilgili olarak imar mevzuatına aykırılık sebebiyle 3194 sayılı
Kanun uyarınca verilmiş cezalar iptal edilmekte böylece bahse konu imar mevzuatına aykırı yapıların kentsel dönüşüm uygulamasına veya yıkılıp yeniden yapılmasına kadar mevcut haliyle kullanılabilmesinin mümkün olacağı,
Diğer taraftan, 31/12/2017 tarihinden önce tamamlanmış yapılar ile ilgili olarak Yapı Kayıt Belgesi
Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların 6 ncı maddesinin (7) nci fıkrasında ‘Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarda ruhsat alınmaksızın yapılabilecek basit onarım ve tadilatlar yapılabilir.’ hükmü yer almakta olup, inşaat halinde olmayan, yani bitmiş kullanılmakta olan bir yapı için Yapı Kayıt Belgesi alındıktan sonra, yapıda ruhsat alınmaksızın basit onarım ve tadilatlar yapılabilecektir. Planlı Alanlar İmar
Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin, (1) inci fıkrasının, (i) bendinde, ‘Basit tamir ve tadilat: yapılarda esaslı tadilat kapsamında olmayan, taşıyıcı sistemi, bağımsız bölümün dış cephesini, ıslak hacimlerin yerini ve sayısını değiştirmeyen; derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile bahçe duvarı, duvar kaplamaları, baca, saçak, çatı onarımı ve kiremit aktarılması gibi her türlü tamir ve tadil işlemlerini ifade eder.’ şeklinde tanımlanmış olup, halihazırda kullanılmakta olan bir yapı için Yapı Kayıt Belgesi alındıktan sonra bu çerçevede tadilat yapılabileceği, yani, Yapı Kayıt Belgesi alınan yapılarda, basit tadilat sınırını aşacak nitelikte inşai faaliyette (taşıyıcı sisteme müdahale edilmesi, ilave kat yapılması, çatı katının yükseltilmesi vb.)
bulunulamayacak olup, yapıda ‘basit onarım ve tadilat’ sınırını aşacak şekilde tadilat yapılması halinde ise söz konusu tadilatlar hakkında 3194 sayılı Kanun’un … 42 nci maddelerine göre işlem yapılmak üzere ilgili Belediyesine bildirimde bulunulması uygun olacağı belirtilmiş olup;
İlgide kayıtlı yazıya konu edilen Yapı Kayıt Belgesi için sisteme yüklenen fotoğraflar ve Çubuk
Belediyesinin tespitlerinde yer alan fotoğraflar karşılaştırıldığında; belge eki fotoğraftan, belgeye konu sundurmanın iki cephesinin sac levhalarla yarıya kadar kapatıldığı, diğer yarısının açık bırakıldığı, Belediyece 18.03.2021 tarihinde yerinde yapılan inceleme sonucu çekilen fotoğraflarda da iki cephesi sac levhalarla yarıya kadar kapatılan ve diğer yarısı açık bırakılan alanın sadece branda ile kapatılmış olduğu görülmekte olup, belirtilen çerçevede söz konusu imalatların ‘basit onarım ve tadilat’ kapsamında kalıp kalmadığı hususunun konuya ilişkin yukarıda zikredilen hüküm de gözetilerek öncelikle ilgili Belediyesince değerIendirilmesi gerektiği .„’ görüşü bildirilmiştir.
Bakanlığımızın ilgi (d) görüş yazısı kapsamında; ilgi (e) de kayıtlı yazımız ile, söz konusu ada nolu parselde bulunan ve 3194 sayılı İmar Kanununun geçici 16. maddesi gereğince ‘İmar Barışı’ uygulamasından faydalanarak Yapı Kayıt Belgesi düzenlenmiş olan yapıda yapılan imalatların
Bakanlığımız ilgi (d) de kayıtlı görüşünde belirtilen basit tamir tadilat kapsamında değerlendirilip değerlendirilmediğinin tespit edilerek ivedi olarak İl Müdürlüğünüze bildirilmesi talep edilmiş olup; Çubuk
Belediye Başkanlığının jigi (f) de kayıtlı cevabi yazısında Atatürk Mahallesi ada nolu parselin kuzeyinde bulunan yapı üzerinde yapılan imalatların taşıyıcı sisteme herhangi bir şekilde müdahalesinin olmadığının, yapıda herhangi bir şekilde ilave kat yapılmadığının, çatı katının yükseltilmediğinin, yapıdaki yapılan imalatların basit onarım ve tadilat kapsamında kaldığının tespit edildiği belirtilmektedir.
Bu kapsamda Bakanlığımız görüş yazısına istinaden Çubuk Belediyesinin ilgi (f) yazısında bahse konu yapı kayıt belgesine konu aykırılıkların basit onarım ve tadilat kapsamında kaldığı tespitleri doğrultusunda tarafımızca yapılan incelemede; Google Earth uydu programından yapılan incelemede yapı kayıt belgesine bahis sonradan imal edilen kaçak kısmın 31.12.2017 tarihinden önce de var olduğunun tespit edildiği, 31.12.2017 tarihinden sonra yapılan imalatların ilgili belediyesince basit onarım ve tadilat
’ kapsamında değerlendirildiği, Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar ın ‘Yapı kayıt belgesi müracaatı’ başlıklı 4 üncü maddesinde, ‘(1) Yapı Kayıt Belgesi 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için verilir.’ hükmü ile 6 ncı maddesinin (7) nci fıkrasında ‘Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarda ruhsat alınmaksızın yapılabilecek basit onarım ve tadilatlar yapılabilir.’ hükmü doğrultusunda anılan yapı kayıt belgesine ilişkin iptal şartlarının oluşmadığının tespit edildiği …” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın,
4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.
…”,
4.2. “Mülkiyet hakkı” kenar başlıklı 35 nci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”, “İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği” başlıklı 123 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir.”,
5. İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşmeye Ek 1 No.lu Protokolün
“Mülkiyetin Korunması” başlıklı 1 inci maddesi; “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler devletlerin mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri, yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”,
6. 31/12/2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 538 sayılı Cumhurbaşkanı Kararında; “31/12/2017 tarihinden önce yapılmış veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılar için Yapı Kayıt Belgesi başvuru süresinin 15/6/2019 tarihine kadar, yapı kayıt bedeli ödeme süresinin 30/6/2019 tarihine kadar uzatılmasına, 3194 sayılı İmar Kanununun geçici 16 ncı maddesi gereğince karar verilmiştir.”,
7. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun;
“Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı
içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
“İnceleme ve araştırma” başlıklı 20 nci maddesinin birinci fıkrası; “(1) Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,
8. 5393 sayılı Belediye Kanununun “Encümenin görev ve yetkileri” başlıklı 34 üncü maddesinde;
“Belediye encümeninin görev ve yetkileri şunlardır: … e) Kanunlarda öngörülen cezaları vermek. … i)
Diğer kanunlarda belediye encümenine verilen görevleri yerine getirmek.”,
9. 3194 sayılı İmar Kanununun,
9.1. “Ruhsatsız veya ruhsat eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32 nci maddesinde; “Bu
Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. (Değişik cümle:14/2/2020-7221/10 md.) Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapılar, yıkım maliyetleri döner sermaye işletmesi gelirlerinden karşılanmak üzere
Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir. …. (Ek fıkra:29/11/2018-7153/15 md.) İdare tarafından ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilen yapıların ruhsatı üçüncü fıkrada düzenlenen bir aylık süre beklenmeden iptal edilir ve mevzuata aykırı imalatlar hakkında beşinci fıkra hükümleri uygulanır.”, 9.2. “İdari Müeyyideler” başlıklı 42 nci maddesinde; “Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır. (Değişik cümle:14/2/2020-7221/11 md.) Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının
mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır:…”, 9.3. Geçici 16 ncı maddesinde; “Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir. … başvuru ve ödeme süresini bir yıla kadar uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. … Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir. … Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz. …”, 10. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin (1) inci fıkrasının (i) bendinde; “Basit tamir ve tadil: Yapılarda esaslı tadilat kapsamında olmayan, taşıyıcı sistemi, bağımsız bölümün dış cephesini, ıslak hacimlerin yerini ve sayısını değiştirmeyen; derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile bahçe duvarı, duvar kaplamaları, baca, saçak, çatı onarımı ve kiremit aktarılması gibi her türlü tamir ve tadil işlemlerini,”,
11. 06/06/2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan “Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve
Esaslar”a ilişkin Tebliğ’in,
11.1. “Yapı kayıt belgesi müracaatı” başlıklı 4 üncü maddesinde; “(1) Yapı Kayıt
Belgesi 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için verilir. Yapı Kayıt Belgesi için müracaatın 31/10/2018 tarihine kadar yapılması ve Yapı Kayıt Belgesi bedelinin 31/12/2018 tarihine kadar ödenmesi gerekir. Başvuru ve ödeme süresini bir yıla kadar uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.
…”, 11.2. “Yapı kayıt belgesinin kullanım yerleri” başlıklı 6 ncı maddesinde; “1) Yapı Kayıt Belgesi verilen yapıların malikleri, bu belgenin bir örneğini belediye ve mücavir alan sınırları içinde ilgili belediyesine, bu sınırlar dışında il özel idaresine vermek zorundadır. … (3) Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili
3194 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir. …
(6) İnşaat halindeki yapılarda 31/12/2017 tarihi itibari ile bitmiş olan kısımlar için ilave inşaat alanı ihdas etmemek şartı ile Yapı Kayıt Belgesi verilir ve Yapı Kayıt Belgesi verilen kısımların eksik inşaat işleri tamamlanabilir. (7) Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarda ruhsat alınmaksızın yapılabilecek basit onarım ve tadilatlar yapılabilir. …”, 11.3. “Yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek yapılar” başlıklı 8 inci maddesinde; “(1) Yapı Kayıt
Belgesi; … ç) Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlar üzerinde, … bulunan yapılar hakkında
Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemez. … (2) Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklar geri alınır, Yapı Kayıt Belgesi bedeli olarak yatırılmış olan bedel iade edilmez ve belge düzenlenmesi safhasında yalan beyanda bulunan müracaat sahibi hakkında 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza
Kanununun 206 ncı maddesi uyarınca suç duyurusunda bulunulur.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. Şikayetçi özetle, sahibi olduğu işyerinin yan parselinde bulunan komşusunun yolun çekme mesafelerine kaçak yapı yaptığını, söz konusu kaçak yapının dükkanının cadde üzerinden görünmesini engellediğini, konuyla ilgili olarak Çubuk Belediyesi’ne yaptığı başvurulara, şikayete konu yerin sundurma niteliğinde olduğu, söz konusu sundurmanın yapı sınıfına girmediği ve ayrıca bahsi geçen yapı için yapı kayıt belgesi alındığı hususları gerekçe gösterilerek başvuruya konu talebi kapsamında bir işlem yapılmadığını, söz konusu yerdeki esas yapının 2019 yılında yapıldığını ve bu yapının 2019 yılına kadar sundurma şeklinde olduğunu, söz konusu yerdeki kapı ve yan sac duvarlarının ise 2019 yılında yapıldığını, ayrıca 2020 yılında söz konusu yapının tamamen branda ile kapatıldığını, bu durumların bahsi geçen yapı için alınan yapı kayıt belgesinin usulsüz olduğunu gösterdiğini, Ankara Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’ne söz konusu yapı kayıt belgesinin iptal edilmesi talebi kapsamında verdiği dilekçeye bir işlem yapılmadığını, tüm bu nedenlerle mağduriyet yaşadığını iddia ederek, mağduriyetinin giderilmesini ve eğer İmar Barışı nedeniyle ilgili yapıya herhangi bir işlem yapılamıyorsa İmar Barışından sonra imal edilen ve duvar yerine monte edilen brandaların kaldırılmasını talep etmektedir.
14. İlgili İdarece, başvuruya konu yapı ile ilgili olarak 3194 sayılı İmar Kanunun geçici 16 ncı maddesi hükmü gereğince Yapı Kayıt Belgesi alındığı, yapının 31.12.2017 tarihinden önce yapıldığı ve yapı kayıt 2 belgesiyle beyan edilen m ile yapının bilgilerinin örtüşmesi nedeniyle yapı hakkında 3194 sayılı İmar
Kanunun 32 nci ve 42 nci maddelerine istinaden başlatılan işlemlerin iptal edildiği, adı geçen yapının etrafına yapılan brandanın, yapı ruhsatı gerektiren bir imalat olmadığından İdarelerince brandanın kaldırılmasına yönelik olarak herhangi bir işlem yapılamadığı hususları belirtilmiştir.
15. Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden; şikayetçi tarafından, 2013 yılından bu yana değişik tarihlerde başvuruya konu yapının kaçak olduğu iddiasıyla ilgili Belediyeye başvuruda bulunulduğu, bu başvurular üzerinde İdarece bahsi geçen yerdeki yapının sundurma olarak nitelenen kısmı ile ilgili olarak bir işlem yapılmamakla beraber, söz konusu yerdeki demir kapının kaldırılmasına yönelik iş ve işlemler yapıldığı, bu kapsamda söz konusu ruhsatsız yapı ile ilgili olarak Belediyece en son 28.01.2019 tarihinde 3194 sayılı
İmar Kanunun 32 nci ve 42 nci maddelerine istinaden işlem başlatıldığı, ilgilisi tarafından başvuruya konu yapı ile ilgili olarak 3194 sayılı İmar Kanunun geçici 16 ncı maddesi hükmü gereğince “İmar Barışı” uygulamasından faydalanılarak Yapı Kayıt Belgesi alındığı, bu belge alınması nedeniyle söz konusu yapı hakkında 3194 sayılı İmar Kanunun 32 nci ve 42 nci maddelerine istinaden başlatılan işlemlerin İdarece iptal edildiği hususları anlaşılmıştır.
16. 3194 sayılı İmar Kanununun 32 nci maddesi gereğince, ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığının ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce mühürleme ve yıkım dâhil gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir. Ancak anılan Kanuna, 7143 sayılı Kanunla eklenen geçici 16 ncı maddesinde ise, afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve kayıt bedelinin ödenmesi halinde, yapı kayıt belgesinin verilebileceği hüküm altına alınmıştır.
17. Söz konusu geçici maddenin verilebileceğini belirttiği yapı kayıt belgesi, ilgili olduğu yapının kayıt altına alınmasını sağlamakla birlikte, hakkında var olan yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezalarının da iptalini beraberinde getirmektedir. Bu noktada ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı için İmar Kanunu kaynaklı müeyyideler uygulanamamaktadır. Yasa uyarınca ilgili yapı bakımından söz konusu olan hukuka aykırılıklar, yapı kayıt belgesinin geçerlilik süresi boyunca kanunen ortadan kalkmaktadır. Nitekim Anayasa Mahkemesi de konuya ilişkin olarak, 30/10/2018 tarihli ve 2018/1275 başvuru numaralı kararında, “3194 sayılı Kanun’un geçici 16. maddesine göre 31/12/2017 tarihinden önce ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılmış yapı maliklerine Yapı Kayıt Belgesi verilmesi öngörülmektedir. Bu belgeyle başvurucu, ruhsata aykırı olarak yapılan yapıyı kullanabilme hakkını elde edebilmektedir…” değerlendirmesine yer vererek, ilgili yapıdaki yasa öncesi hukuka aykırılığa rağmen yapı kayıt belgesiyle yapının kullanılabilme imkânının oluştuğunu ortaya koymuştur.
18. Ayrıca, Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar başlıklı Tebliğin 6 ncı maddesinin altıncı fıkrasında “İnşaat halindeki yapılarda 31/12/2017 tarihi itibari ile bitmiş olan kısımlar için ilave inşaat alanı ihdas etmemek şartı ile Yapı Kayıt Belgesi verilir ve Yapı Kayıt Belgesi verilen kısımların eksik inşaat işleri tamamlanabilir.” hükmü yer almaktadır.
19. Ancak söz konusu yapının bulunduğu parsel üzerinde 18.03.2021 tarihinde belediyece yapılan incelemelerde; herhangi bir imalatın olmadığı yapı kayıt belgesi başvurusunda beyan edilen ve 3194 sayılı
İmar Kanunu uyarınca Belediye Başkanlıklarınca başlatılan işlem esnasında tespit edildiği haliyle muhafaza edildiği, açık olan alanların branda ile kapatıldığının tespit edildiği belirtilmiştir. Bununla birlikte
2 2
Belediyece; Yapı Kayıt Belgesi başvurusu beyan edilen m bilgisi ile ilgili yapının m bilgilerinin birbiriyle örtüştüğü, yapının kullanım amacının ticari olduğu, arsa birim değerinin başvuru tarihi itibari ile doğru olarak beyan edildiği, arsa alanının doğru olarak beyan edildiği hususları tespit edilmiştir.
20. Çubuk Belediyesi’nin yukarıda da belirtilen tespitlerinde, açık olan alanların branda ile kapatıldığının belirtildiği, şikayetçi tarafından da Yapı Kayıt Belgesi alınmış olan açık alanlarının 31.12.2017 tarihinden sonra branda ile kapatılması sebebiyle kendine ait dükkanın cadde üzerinden görünmesinin engellendiği belirtilerek, İmar Barışı nedeniyle ilgili yapıya herhangi bir işlem yapılamıyorsa İmar Barışından sonra imal edilen ve duvar yerine monte edilen brandaların kaldırılmasını talep etmektedir.
21. İlgili Belediye; söz konusu açık alanların 31.12.2017 tarihinden sonra branda ile kapatılması işleminin basit tadilat olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği, basit tadilat kapsamında değerlendirilmemesi halinde belge sahibinden söz konusu aykırılığın kaldırılmasının talep edilip edilmeyeceği hususunda ilgili
Bakanlıktan görüş talep edilmiştir.
22. 3 no.lu paragrafta değinildiği üzere ilgili Bakanlık görüşünde; Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde, basit tamir ve tadilatın tanımının yapıldığı, halihazırda kullanılmakta olan bir yapı için Yapı Kayıt Belgesi alındıktan sonra bu çerçevede tadilat yapılabileceği, yani Yapı Kayıt Belgesi alınan yapılarda, basit tadilat sınırını aşacak nitelikte inşai faaliyette (taşıyıcı sisteme müdahale edilmesi, ilave kat yapılması, çatı katının yükseltilmesi vb.) bulunulamayacağı, yapıda
‘basit onarım ve tadilat’ sınırını aşacak şekilde tadilat yapılması halinde ise söz konusu tadilatlar hakkında
3194 sayılı Kanun’un 32 nci ve 42 nci maddelerine göre işlem yapılmak üzere ilgili Belediyesine bildirimde
bulunulması uygun olacağı, Çubuk Belediyesinin yazısında bahse konu yapı kayıt belgesine konu aykırılıkların basit onarım ve tadilat kapsamında kaldığı tespitleri doğrultusunda taraflarınca Google Earth
uydu programından yapılan incelemede; yapı kayıt belgesine konu sonradan imal edilen kaçak kısmın 31.12.2017 tarihinden önce de var olduğunun tespit edildiği, 31.12.2017 tarihinden sonra yapılan imalatların ilgili belediyesince basit onarım ve tadilat kapsamında değerlendirildiği, Yapı ı
Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar m ‘Yapı kayıt belgesi müracaatı’ başlıklı 4 üncü maddesinde, ‘(1) Yapı Kayıt Belgesi 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için verilir.’ hükmü ile 6 ncı maddesinin yedinci fıkrasında ‘Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarda ruhsat alınmaksızın yapılabilecek basit onarım ve tadilatlar yapılabilir.’ hükmü doğrultusunda anılan yapı kayıt belgesine ilişkin iptal şartlarının oluşmadığının tespit edildiği hususları belirtilmiştir.
23. Somut olay değerlendirildiğinde; başvuran, kaçak olarak inşa edildiğini iddia ettiği yapıyla ilgili olarak ilgilisi tarafından yapı kayıt belgesi alındığı, ilgili belediye tarafından yerinde yapılan denetimlerde ve ilgili Bakanlık tarafından Google Earth ve ilgili belediye tarafından gönderilen belgeler üzerinde yapılan inceleme sonucunda; söz konusu yapının imar barışından faydalanmasını engelleyen (yapı kayıt belgesinin iptalini gerektiren) bir tespit yapılamaması, yine ilgili belediyesince söz konusu yapının branda ile kapatılması işleminin Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin (1) inci fıkrasının (i) bendinde öngörülen basit tamir ve tadilat kapsamında kaldığı şeklinde tespit yapılması, basit tadilat sınırını aşacak nitelikte inşai faaliyette (taşıyıcı sisteme müdahale edilmesi, ilave kat yapılması, çatı katının yükseltilmesi vb.) bulunulduğuna ve yapıda ‘basit onarım ve tadilat’ sınırını aşacak şekilde tadilat yapıldığına ilişkin bir tespit yapılamaması, ilgili Bakanlık tarafından ilgili belediyece yapılan bu tespitlerin aksi bir tespitin yapılmaması, halihazırda kullanılmakta olan bir yapıya İmar Kanunun geçici
16 ncı maddesi hükmüne uygun olarak Yapı Kayıt Belgesi alındıktan sonra bu yapı için basit tamir ve
tadilat yapılabileceği hususları dikkate alındığında şikayetçinin başvuruya konu talebinin idarece reddi işleminde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
24. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Çubuk Belediye Başkanlığı tarafından şikayetçiye verilen cevaplarda, hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup, ilgili İdarenin “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. İdarenin söz konusu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
25. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın şikayetçiye tebliğ tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlem ve eylemine karşı Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
REDDİNE;
Kararın, ŞİKÂYETÇİYE ve ÇUBUK BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TEBLİĞ EDİLMESİNE,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi