|
ÖZET: Başvuran, Burdur’un Bucak ilçesinde bulunan işletmesinin faaliyetlerine devam edebilmesi için gerekli imkanların sağlanmasını talep etmiştir. İşletme, Orman İşletme Müdürlüğü’nden kiralanan arazide faaliyet göstermekteyken, kira sözleşmesinin tek taraflı olarak feshedilmesi sonucu başka bir araziye taşınmıştır. Ancak, yeni yerinde imar izni alamadığı için işletmesi mühürlenmiştir. Başvuran, benzer durumda olan diğer işletmelerle eşit muamele görmeyi talep etmektedir.
Burdur İl Özel İdaresi, başvuranın işletmesinin ruhsatsız olarak faaliyet gösterdiğini ve bu nedenle mühürlendiğini belirtmiştir. Yapılan incelemelerde, işletmenin izinsiz inşa edildiği ve gerekli izinlerin alınmadığı tespit edilmiştir. İlgili mevzuat gereği, ruhsat olmadan işletme açılması mümkün olmadığından, başvuranın talepleri uygun bulunmamıştır. Ayrıca, diğer işletmelerin durumları da incelenmiş, bazıları için ruhsat iptali ve yargı süreçleri başlatılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın talebi, idarenin mevzuata uygun işlemleri nedeniyle reddedilmiştir. İdare, başvuranın ruhsat ve izin belgelerini temin etmesi gerektiğini, aksi takdirde faaliyet gösteremeyeceğini vurgulamıştır. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/16447-S.22.25220
BAŞVURU NO : 2022/8729
KARAR TARİHİ : 19/12/2022
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : BURDUR VALİLİĞİ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın işletmesinin faaliyete devam edebilmesi için imkan sağlanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 17/06/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran başvurusunda özetle; Burdur’un Bucak İlçesi köyünde Karacaören 2 Baraj gölü ve Antalya Isparta karayolu kenarında “ ismiyle balık, gözleme ve kahvaltı hizmeti sunduğu küçük bir işletmesi bulunduğunu, bu işletmenin arazisini Orman İşletme Müdürlüğünden kiraladığını, kira sözleşmesinin tek taraflı olarak feshedildiğinden söz konusu yeri boşaltmak zorunda kaldığını, yine Burdur ili Bucak İlçesi köyünde ada parsel numaralı arazi üzerinde bulunan eski bir lokantayı ve arazisini satın alıp ve eski lokantayı revize ederek işletmesini buraya taşıdığını, imar izni alamadıkları için şikâyet üzerine işletmesinin mühürlendiğini, devam eden süreçte 1 yıl kadar işletmeyi işlettiklerini, Şubat 2022 ayında tekrar aynı şikâyet olunca Valiliğe gittiğini, Valilik makamı tarafından Burdur il sınırında olan ve Antalya- Isparta karayolu üzerinde bulunan bütün işletmelerin incelendiğini, kendi işletmesi gibi imar ve Karayolları geçiş izni olmayan 9-10 adet işletme tespit edildiğini Valiliğin tüm bu işletmeler için bir yol bulacağının söylendiğini, bunun üzerine çalışmaya devam ettiğini ve şikâyet üzerine 15 Mayıs 2022 günü İl Özel İdare ekiplerince işletmesinin mühürlendiğini, kendiyle aynı durumda olanlarla aynı şekilde muamele görmek istediğini ifade ederek emsallerini dilekçesinde açıkça belirttiği işletmelerle aynı haklara sahip olmayı talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Burdur İl Özel İdaresi
Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü’nün konuya ilişkin olarak Kurumumuza göndermiş olduğu 18/08/2022 tarih ve E- – – sayılı yazısı ve eklerinden özetle;
2.1. Başvuran ilk olarak Bucak Kaymakamlığınca 17/02/12 tarih ve sayı ile mülkiyeti
Bucak Orman İşletme Müdürlüğüne ait taşınmaz üzerinde sıhhi müessese kapsamında Bakkal faaliyet konulu işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlendiğini, Karayolları Genel Müdürlüğünün 22/01/2021 tarih ve 329811 sayılı yazısında;
“Bölgemiz yol ağına dahil – Nolu Isparta/ – Antalya(Burdur Antalya il sınırı) devlet yolunun 24+600 km’sinde yolun sol tarafında Burdur ili, Bucak ilçesi köyü, ada, parsel üzerine tarafından izinsiz/kaçak (Kurumumuzda Geçiş Yolu Ön İzin belgesi veya uygun görüş yazısı alınmadan) olarak inşaat yapıldığı bildirilmiştir. Konuyla ilgili İdaremiz
İmar ve Kentsel İyileşme Müdürlüğünce yapılan incelemelerde Bucak İlçesi, Köyü, ada parsel’de maliki tarafından 1 adet profiller üzerine Prefabrik(işyeri) yapı yaptığı tespit edilmiştir. İdaremiz arşiv incelemelerinde yapmış olduğu yapı ile ilgili herhangi bir izin veya ruhsata rastlanmamıştır. Bu sebepten dolayı izinsiz/kaçak yapı 3194 Sayılı İmar Kanununun 32.
Maddesi gereğince 26/02/2021 tarihinde Tespit Tutanağı ve Yapı Tatil Zaptı tutularak mühürlenmiştir.
İdaremize bildirilen CİMER başvurusunda ise “ isimli şahsın kaçak olarak yapmış olduğu, mühürlenmiş olan tesisat dükkanını tekrar açtığı ve çalışmaya devam ettiği” belirtilmiş ve gereğinin yapılması istenmiştir. Bunun üzerine İdaremiz personelince söz konusu yere gidilmiş ve gerekli tetkikler yapılmıştır. ait olan 17/02/2012 tarih sayı ile ruhsatlandırılan işyerinin faal olmadığı ve sökülerek yeniden kaldırıldığı, CİMER başvurusunda belirtilen ada nolu parsele taşındığı görülmüştür. Bahse konu yer İdaremiz İmar ve Kentsel İyileşme Müdürlüğünce 26/02/2021 tarihinde Yapı
Tatil Zaptı tutularak mühürlenen yer olduğu anlaşılmıştır. Yapılan tetkikte işyerinde bulunan İdaremiz
Kentsel İyileştirme Müdürlüğünün mührünün bozulmadığı ve tetkik sırasında faaliyet göstermediği tespit edilerek tutanak altına alınmıştır. Bunun üzerine konunun incelenmesi için Bucak Kaymakamlığına 15/11/2021 tarih ve sayılı yazımızla bildirimde bulunulmuş ve Bucak Kaymakamlığınca 25/11/2021 tarihinde denetim yapılmış, 2012 yılında ruhsat verilen yerde herhangi bir yapı bulunmadığı ve iş yerinin ada parsele taşındığı tespit edildiğinden 30/11/2021 tarihli olurla Bakkal faaliyet konulu İşyeri Açma
Çalıuştırma ruhsatı iptal edilerek şahsa ve idaremize bildirilmiştir. Daha sonra söz konusu işyeri CİMER başvurusu ile tekrardan ihbar edilerek çalışmaya devam ettiği bildirilmiştir. Söz konusu işyeri, ruhsat olmaksızın çalıştırıldığı için / sayılı İşyeri Açma ve Çalıştırma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 6. Maddesi gereğince mühürlenerek faaliyetten men edilmesi için 14/02/2022 tarih sayılı Makam oluru alınmıştır. İşyeri ruhsatsız çalıştırılamayacağı için işletmeciye 15/02/2022 tarihinde işyeri kapatma yazısı tebliğ edilmiştir. Bu aşamada Kaymakamlığa işyeri ruhsatı istediğine dair dilekçe 17/02/2022 tarih sayılı Bucak Kaymakamlığı yazısı ekinde İdaremize gönderilmiştir. Yapılan incelemede iş bu yazı ekinde gönderilen tapu kaydı ile yapı kayıt belgesinin birbiri ile uyumlu olmadığı, yapının imar mevzuatı hükümlerine uygun olmadığı ve karayolları yol geçiş izin belgesinin olmadığı tespit edilmiştir. Bunun üzerine 21/02/2022 tarihinde işyerine gidilmiş ve işyerinin İmar Kanunu gereği uygulanan mühürlerinin sökülmediği, şahsın işyerini boşalttığı, ticari faaliyetine son verdiği tespit edilmiş ve kendisi tarafından söz konusu yapıyı kalacak yer olarak kullanacağı beyan edildiğinden mağdur
/
olmaması adına mühürlenmemiştir. 08/03/2022 tarih sayılı yazımız ile de Kaymakamlığa cevap yazılarak başvuru sahibinin mevzuat kapsamında gerekli evrakları hazırlayarak İdaremize şahsen başvuru yapması ve ruhsat almaksızın ticari faaliyete başlamaması gerektiği bildirilmiştir. Ancak 11/05/2022 tarihinde yapılan CİMER şikâyetinde işyerinin ticari faaliyete devam ettiği tekrardan İdaremize bildirilmiştir. Söz konusu CİMER şikâyetine istinaden 16/05/2022 tarihinde işyerine Komisyon olarak tekrar gidilmiş, mühürleme işleminin yapılacağı bildirilmiş, bunun üzerine işletmeci Komisyonu
Komisyonumuza direnerek zorluk çıkarmıştır. Yaklaşık üç saat boyunca işyeri sahibinin sakinleşmesi ve mühürleme işleminin yapılması için beklenmesine rağmen komisyon üyelerinin can güvenliğinin tehlikeye atılmadan mühürleme işleminin yapılamayacağı anlaşılmıştır. Bunun üzerine Bucak Kaymakamı, İlçe
Jandarma ekipleri ve köy muhtarıile işletmeciye mühürleme işleminin yapılması gerektiği anlatılarak ikna edilmiştir. Bunun üzerine 17/05/2022 tarihinde işyeri tutanak düzenlenerek İdaremizce mühürlenmiştir. Bu defa 20/05/2022 tarihli CİMER başvurusunda mağduriyetinin giderilmesini istemiştir.
İdaremizce başvuru yanıtlanarak faaliyette bulunmak isteyen işletmelerin mevzuat hükümleri gereği istenilen evrakları hazırlayarak İdaremize başvuru yapılması halinde iş ve işlemlere yön verilebileceği bildirilmiştir. Özetle ruhsatsız olarak çalıştırmış olduğu yapı kaçak bir yapıdır. İmar
Müdürlüğümüzce de mühürlenmiş bir işyeridir. Ayrıca 3194 sayılı Kanunun 32 nci maddesi gereği 05/03/2021 tarih yevmiye ile “İmar Mevzuatına Aykırıdır” şerhi tapu kütüğünün beyanlar hanesine tescil edilmiştir. ada parseldeki kaçak yapı Isparta-Antalya karayolu kenarındadır. Karayolları kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik hükümlerine aykırı olduğundan yol geçiş izin belgesi alma ihtimali bulunmamaktadır. İşletmeci ruhsat almak üzere İdaremize birçok kez gelerek bilgi almıştır. Ancak / sayılı İşyeri Açma ve Çalıştırma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 5/g maddesi “Karayolu kenarındaki işyerleri için karayolu trafik güvenliğinin sağlanmış ve geçiş yolu izin belgesinin alınmış olması” gereği işyeri gereken koşulları sağlamadığından ruhsatı alamamıştır. Bu nedenle de aynı Yönetmeliğin 6. maddesi “Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz. İşyerlerine bu Yönetmelikte belirtilen yetkili idareler dışında diğer kamu Kurum ve kuruluşları ile ilgili meslek kuruluşları tarafından özel mevzuatına göre verilen izinler ile tescil ve benzeri işlemler bu Yönetmelik hükümlerine göre ruhsat alma mükellefiyetini ortadan kaldırmaz. İşyeri açma ve çalıştırma ruhsatı alınmadan açılan işyerleri yetkili idareler tarafından kapatılır.” hükmü gereğince mühürlenerek kapatılmıştır. Bu nedenle bahse konu şikâyetçinin taleplerinin karşılanması yukarıda açıklanan nedenlerle uygun görünmemektedir. Karayolları 13. Bölge
Müdürlüğünden adları geçen işletmelerin bulunduğu bölgenin incelenmesi ve kamulaştırma sınırları ile işyerlerinin “Geçiş Yolu İzin Belgeleri” olup olmadığının bildirilmesi istenmiştir. İdaremizce konu mer’i mevzuat yönünden incelemeye alınmış olup gelecek cevabi yazıya istinaden mevzuata aykırı durumu olanlar hakkında iş ve işlemlere yön verilecektir. Yapılacak idari incelemelerin sonucunda ilgi yazıdaki belirtilen düğer hususların tümü hakkında Kurumumuzca ivedilikle ayrıntılı bilgi verilecektir.”,
3. Burdur İl Özel İdaresi Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü’nün yine konuya ilişkin olarak
Kurumumuza göndermiş olduğu 10/10/2022 tarih ve E- – – sayılı yazısı ve eklerinden özetle;
3.1. Karayolları 13. Bölge Müdürlüğünden gelen cevabi yazıda bahsi geçen parseller üzerinde bulunan ticari tesis işletmelerine Bölge Müdürlüğünce Bölge Geçiş Yolu İzin Belgesi düzenlenmediğinin tespit edildiğinin bildirildiği,
3.2. Bunun üzerine bahse konu parsellerde bulunan İdarelerince İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı düzenlenen işyerlerine / sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 5/g maddesinin; “g) Karayolu kenarındaki işyerleri için karayolu trafik güvenliğinin sağlanmış ve geçiş yolu izin belgesinin alınmış olması,..” gereği ve aynı Yönetmeliğin 13. Maddesinde ; “… İşyeri açma ve çalışma ruhsatının verilmesinden sonra yapılacak denetimlerde mevzuata uygun olmayan unsurların ve noksanlıkların tespiti halinde, işyerine bu noksanlık ve hatalarını gidermesi için bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilir. Verilen süre içinde tespit edilen noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde, ruhsat iptal edilerek işyeri kapatılır. Ayrıca ilgililerin yalan, yanlış ve yanıltıcı beyanı varsa haklarında kanunî işlem yapılır.” Hükmü gereğince yazılarının tebliğ tarihinden itibaren en geç 15 gün içerisinde eksik olarak belirtilen Karayolları Geçiş İzin Belgesinin İdarelerine sunulmasının istendiği, aksi takdirde / sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 5. ve 13. maddesi gereğince işlemlere yön verileceğinin kişilere tebliğ edildiği,
3.3. Ayrıca işyerlerinin İmar mevzuatı yönünden de incelemeye alınmış olup aykırı durumlarla ilgili idari işlemlere başlandığı, verilen süre sonunda İdarelerince yapılacak tüm işlemlerin sonucuna ve ilgili diğer hususların tümü hakkında Kurumumuza ivedilikle ayrıntılı bilgi verileceği,
4. Kurumumuza gönderilen Burdur İl Özel İdaresi Ruhsat ve Denetim Müdürlüğünce
Kurumumuza gönderilen ve konuyla ilgili gelinen son aşamanın anlatıldığı 25/11/2022 tarih E– – cevabi yazısında;
4.1. Yapılan incelemede söz konusu işyerlerinin tümünün daha önceden farklı tarihlerde ruhsatlandırıldığının tespit edildiği, Karayolları 13. Bölge Müdürlüğünden söz konusu işletmelerin bulunduğu bölgenin incelenmesi ve kamulaştırma sınırları ile işyerlerinin “Geçiş Yolu İzin Belgeleri” olup olmadığının İdaremize bildirilmesinin istendiği, Karayolları 13. Bölge Müdürlüğünden gelen yazıda bahsi geçen parseller üzerinde bulunan ticari tesis işletmelerine Bölge Müdürlüğünce Geçiş Yolu İzin Belgesi düzenlenmediğinin tespit edildiği edildiğinin bildirildiği, bunun üzerine bahse konu parsellerde bulunan İdarelerince İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı düzenlenen işyerlerine / sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 5/g maddesi “Karayolu kenarındaki işyerleri için karayolu trafik güvenliğinin sağlanmış ve geçiş yolu izin belgesinin alınmış olması”gereği ve aynı yönetmeliğin 13. maddesinde “.…. İşyeri açma ve çalışma ruhsatının verilmesinden sonra yapılacak denetimlerde mevzuata uygun olmayan unsurların ve noksanlıkların tespiti halinde, işyerine bu noksanlık ve hatalarını gidermesi için bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilir. Verilen süre içinde tespit edilen noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde, ruhsat iptal edilerek işyeri kapatılır. Ayrıca ilgililerin yalan, yanlış ve yanıltıcı beyanı varsa haklarında kanunî işlem yapılır” hükmü gereğince yazılarının tebliğ tarihinden itibaren en geç 15 gün içerisinde eksik olarak belirtilen Karayolu Geçiş İzin Belgesini sunmalarının istendiği, aksi takdirde
/ sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 5. ve 13. maddesi gereğince
işlemlere yön verileceği hususunun kişilere tebliğ edildiği, ayrıca işyerlerinin İmar mevzuatı yönünden de incelemeye alınmış olup aykırı durumlar ile ilgili idari işlemlere başlandığı.
4.2. Başvuran kişi ile aynı durumda olduğu belirtilen işletmelerin durumunun şu şekilde özetlenebileceği;
4.2.1. Dostlar Restaurant; imar durumu ile alakalı sakınca yoktur yazısı yazılmış olması, 14.12.2005 tarihli Karayolları 13. Bölge Müdürlüğünün söz konusu parselin karayoluna cephesi olmadığı ve işlem yapılmadığına dair yazısının bulunması nedeniyle, işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlendiği, Valilik yetki devri Oluru gereği sonraki süreçte restoran ve dinlenme tesisinin ruhsat düzenleme ve denetim yetkisi
Kaymakamlıktan alınarak dosyası İdarelerine geçtiği, market konulu ruhsatın Kaymakamlık uhdesinde kaldığı, Karayolu geçiş izin belgesinin Yönetmeliğin 5. ve 13. maddesi gereğince İdarelerine verilmesi, aksi halde işlemlere yön verileceğinin işletmeciye tebliğ edildiği, ancak verilen yasal süre bitiminden
İdarelerinin işlemine karşı Isparta 2. İdare Mahkemesinde yürütmeyi durdurma (YD) talepli dava açtığını
26.10.2022 tarihli dilekçe İdareye bildirdiği, İşletmecinin dilekçesinde İdaremizce yapılan işlem için YD
ve iptal istemiyle dava açıldığından bahsedilerek telafisi imkânsız zararların önüne geçilmesi için yargı kararının ve Karayolları 13. Bölge Müdürlüğüne yapılmış olan başvurunun neticelenmesinin beklenmesinin istendiği, İdarelerine 11.11.2022 tarihinde tebliğ olunan kararlar ile 15 gün içerisinde savunma yapılması talep edildiği ve şu an İdarenin savunma hazırladığı,
4.2.2. Altun Market; İdarelerince Tüpgaz Perakende Satışı faaliyet konulu işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlendiği, işyerinden Karayolu geçiş izin belgesinin Yönetmeliğin 5. ve 13. maddesi gereğince
İdarelerine verilmesi, aksi halde işlemlere yön verileceğinin işletmeciye tebliğ edildiği, geçiş yolu izin belgesini yasal süresi içerisinde İdaremize ibraz edemediğinden Tüpgaz Perakende Satışı faaliyet konulu işyeri ruhsatın iptal edildiği, işyerine kapatma işlemi için gidildiğinde tüpgaz satışına son verdiği, işyerinin tamamen boşaltıldığı tespit edildiğinden bu aşamada mühürleme yapılmadığı, sıhhi işyerlerinin (örneğin bakkal, market) ruhsat düzenleme ve iptal yetkisi Kaymakamlıklara devir edildiği için market ruhsatı ile ilgili konunun Kaymakamlığa bildirildiği,
4.2.3. Ay Market: Söz konusu işyeri için, Bucak Kaymakamlığı Market İşletmeciliği faaliyet konulu işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlendiği, yukarıda açıklanan nedenle market ruhsatı ile ilgili işlemlere yön verilebilmesi Kaymakamlığa durumun bildirildiği,
4.2.4. Balıkçı Bayram: Söz konusu işyeri hakkında, Bucak Kaymakamlığı tarafından Bakkal (Balık
Pişirme ve Yem Satışı) faaliyet konusu işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlendiği, yine ruhsat
Kaymakamlık tarafından düzenlendiği için konunun Kaymakamlığa bildirildiği,
4.2.5. Göl Naturel Restaurant: İşyerinin Maliye Hazinesi adına kayıtlı… adına ecrimisilli olup
Karayolları 13. Bölge Müdürlüğü tarafından 10.04.2006 tarihinde düzenlenmiş Geçiş Yolu Ön İzin Belgesi bulunduğu, söz konusu işyeri için, Burdur İl Özel İdaresi tarafından Lokanta(İçkisiz) İşyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlendiğinin tespit edildiği, ilgili yazıyla Karayolu geçiş izin belgesinin Yönetmeliğin 5. ve 13. maddesi gereğince İdarelerine verilmesi, aksi halde işlemlere yön verileceğinin işletmeciye tebliğ edildiği, ancak verilen yasal süre bitiminden önce işletmecinin idari işleme karşı Isparta 2. İdare
Mahkemesinde YD talepli dava açtığını 26.10.2022 tarihli dilekçe ile İdareye bildirdiği, davaya ilişkin 15 gün içerisinde İdarelerinden savunma yapılması talep edilmiş olup, İdarelerinin hukuk birimlerince yasal süre içerisinde savunma yapılacak olup Mahkeme tarafından verilecek kararlar doğrultusunda işlemlere yön verileceğini,
Açıklamalarına yer verildiği görülmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T. C. Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
6. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükümleri düzenlenmiştir.
7. 3/5/1985 tarihli ve 3194 Sayılı İmar Kanunu’nun “ Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32 nci maddesinde; “Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce (…)tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir.
Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. (Değişik cümle:14/2/20207221/10 md.) Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. (Ek cümleler:14/2/20207221/10 md.) Yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapılar, yıkım maliyetleri döner sermaye işletmesi gelirlerinden karşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir. Yıkım maliyetleri %100 fazlası
ile ilgili idaresinden tahsil edilir. Bu şekilde tahsil edilememesi halinde ilgili idarenin 5779 sayılı Kanun gereğince aktarılan paylarından kesilerek tahsil olunur. Tahsil olunan tutarlar, Bakanlığın döner sermaye işletmesi hesabına gelir olarak kaydedilir. (Ek fıkra:29/11/2018-7153/15 md.) İdare tarafından ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilen yapıların ruhsatı üçüncü fıkrada düzenlenen bir aylık süre beklenmeden iptal edilir ve mevzuata aykırı imalatlar hakkında beşinci fıkra hükümleri uygulanır.” 8. 10/8/2005 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin
Yönetmeliğin; 8.1. “İşyerlerinde aranacak genel şartlar” başlıklı 5 inci maddesinde; “İşyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri aşağıda belirtilen şartları taşımak zorundadır:… g) Karayolu kenarındaki işyerleri için karayolu trafik güvenliğinin sağlanmış ve geçiş yolu izin belgesinin alınmış olması,…” 8.2. “İşyeri açılması” başlıklı 6 ncı maddesinde; “Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz. İşyerlerine bu Yönetmelikte belirtilen yetkili idareler dışında diğer kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili meslek kuruluşları tarafından özel mevzuatına göre verilen izinler ile tescil ve benzeri işlemler bu Yönetmelik hükümlerine göre ruhsat alma mükellefiyetini ortadan kaldırmaz. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerleri yetkili idareler tarafından kapatılır…” 8.3. “İşyeri açma ve çalışma ruhsatının kesinleşmesi” başlıklı 13 üncü maddesinde; “İşyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, yetkili idareler tarafından ruhsatın verildiği tarihten itibaren en geç bir ay içinde kontrol edilir. İşyerinin bu süre içinde kontrol edilmemesi halinde ruhsat kesinleşir. Kontrol görevini yerine getirmeyen yetkili idare görevlileri hakkında kanunî işlem yapılır. İşyeri açma ve çalışma ruhsatının verilmesinden sonra yapılacak denetimlerde mevzuata uygun olmayan unsurların ve noksanlıkların tespiti halinde, işyerine bu noksanlık ve hatalarını gidermesi için bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilir. Verilen süre içinde tespit edilen noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde, ruhsat iptal edilerek işyeri kapatılır. Ayrıca ilgililerin yalan, yanlış ve yanıltıcı beyanı varsa haklarında kanunî işlem yapılır.” 9. Karayolları kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmeliğin; 9.1. İkinci Kısmının “Genel Esaslar Geçiş Yolu İzin Belgesi” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Bu
Yönetmelik kapsamındaki tesisler için, karayoluna bağlantıyı sağlayacak geçiş yolları yönünden Geçiş
Yolu İzin Belgesi alınması zorunludur. Bu Belge sadece yol ve trafik güvenliğinin sağlanması ile ilgili olup
3194 Sayılı İmar Kanunu gereğince alınması gerekli ruhsatlar yönünden geçerli değildir. Ancak Geçiş Yolu
İzin Belgesi alınmadan, 3194 Sayılı İmar Kanunu’nun öngördüğü ruhsat alınsa dahi, inşaata başlanılamaz.
Tesis sahibince, yapılanma, arazi kullanımı ve diğer hususlarla ilgili olarak görevli ve yetkili kuruluşlardan gerekli iznin alınması zorunludur.” 9.2. “Belediye Sınırları Dışında Karayolu Kenarındaki Yapı ve Tesisler” başlıklı Üçüncü Kısmın
“Genel Esaslar” başlıklı Birinci Bölümünün;
9.2.1.“Geçiş Yolu İzin Belgesi” başlıklı 16 ncı maddesinde; “Belediye sınırları dışındaki karayolları kenarında yapılacak ve açılacak tesislerden karayoluna bağlantı yapılmak istenmesi halinde, yolu yapan ve bakım altında tutan kuruluştan Geçiş Yolu İzin Belgesi alınması zorunludur.” 9.2.2.“Geçiş Yolu İzin Belgesi” başlıklı 24 üncü maddesinde; “Adı geçen izin belgesini almak üzere tesis sahiplerince yapılacak işlemler. a) Bu Yönetmelik ile Geçiş Yolu Ön İzin Belgesinde belirtilen şartlara uygun olarak inşaatı bitirilen tesisler için Geçiş Yolu Ön İzin Belgesini Geçiş Yolu İzin Belgesi ile değiştirmek üzere İlgili Kuruluşun Bölge Müdürlüğüne müracaat edilir. İlgili Kuruluşca yerinde inceleme yapıldıktan ve Yönetmelik şartlarına aykırı bir durumun olmadığı tespit edildikten sonra tesise Geçiş Yolu
İzin Belgesi verilir. Geçiş Yolu İzin Belgesinin bir örneği de ilgili Valiliğe gönderilir. b) Geçiş Yolu İzin
Belgesi verilen tesisler için 3194 Sayılı İmar Kanunu ve buna bağlı Yönetmeliklere göre ilgili Valilikten
İşletme İzin Belgesi (Yapı Kullanma İzni ) alınır. Bu Yönetmelik hükümleri ile Geçiş Yolu İzin Belgesinde belirtilen hususlara aykırı olarak inşaatı bitirilen tesislere İşletme İzin Belgesi verilemez. Tesislerin işletilmesi sırasında, bu Yönetmelik hükümleri ile Geçiş Yolu İzin Belgesinde belirtilen şartlara uygunluğu, ilgililerce sürekli olarak denetlenir. Aykırı görülecek hususlar tesis sahibine yazılı olarak tebliğ edilerek,aykırılığın giderilmesi istenir. Aykırılığın durumuna göre uygun bir süre verilir. Bu süre sonunda aykırılığın giderilmemesi durumunda Geçiş Yolu İzin Belgesi geçici olarak iptal edilir ve durum ilgili
Valiliğe ve tesis sahibine bildirilir. Valilikçe, ilgili kuruluşla işbirliği sağlanarak tesise ait geçiş yolları her türlü gider tesis sahibine ait olmak üzere araç giriş çıkışına imkan vermeyecek şekilde tamamen kapatılmak suretiyle tesis geçici olarak faaliyetten men edilir. Belirlenen aykırılıkların giderildiği tesis sahibince yazılı olarak bildirildiğinde, gerekli inceleme yapılarak, bu aykırılıkların giderildiğinin anlaşılması halinde
Geçiş Yolu İzin Belgesi yeniden verilir ve bu durum ilgili Valiliğe bildirilir.” 9.2.3.“ İzinsiz Tesis Edilen Geçiş Yolları” başlıklı 25 inci maddesinde; “Gerekli izin alınmaksızın tesis edilen geçiş yolları her türlü gider tesis sahibine ait olmak üzere ilgili kuruluşça ortadan kaldırılır.”
Hüküm ve düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; İdarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11. 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, başvuran Burdur ili Bucak İlçesi köyünde ada parsel numaralı arazi üzerinde bulunan imar izni alamadıkları işletmelerinin mühürlendiğini ifade ederek mağduriyetinin giderilmesi ve Burdur il sınırında olan ve Antalya- Isparta karayolu üzerinde bulunan bütün işletmelerin incelenerek söz konusu işletmelerle aynı haklara sahip olma talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
12. İlgili İdare tarafından Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgelerden; Başvuran ilk olarak Bucak Kaymakamlığınca mülkiyeti Bucak Orman İşletme Müdürlüğüne ait taşınmaz üzerinde sıhhi müessese kapsamında Bakkal faaliyet konulu işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlendiğini, Karayolları Genel Müdürlüğü 13. Bölge Müdürlüğü bölgesi yol ağına dahil Burdur ili, Bucak ilçesi köyü, ada, parsel üzerine tarafından izinsiz/kaçak olarak inşaat yapıldığının bildirilmesi üzerine İmar ve Kentsel İyileşme Müdürlüğünce yapılan incelemelerde 1 adet profiller üzerine Prefabrik(işyeri) yapı yaptığının tespit edilmesi üzerine yapılan arşiv incelemelerinde yapmış olduğu yapı ile ilgili herhangi bir izin veya ruhsat bulunmadığının tespit edilerek izinsiz/kaçak yapının 3194 Sayılı İmar Kanununun 32. Maddesi gereğince 26/02/2021 tarihinde
Tespit Tutanağı ve Yapı Tatil Zaptı tutularak mühürlendiğini, başvuranın kaçak olarak yapmış olduğu, mühürlenmiş olan tesisat dükkanını tekrar açtığı ve çalışmaya devam ettiği doğrultusunda yapılan CİMER başvurusu üzerine personelce yerinde yapılan inceleme sonucunda 17/02/2012 tarih sayı ile ruhsatlandırılan işyerinin faal olmadığı ve sökülerek yeniden kaldırılarak CİMER başvurusunda belirtilen ada nolu parsele taşındığının görüldüğü, bu yerin İmar ve Kentsel İyileşme Müdürlüğünce 26/02/2021 tarihinde Yapı Tatil Zaptı tutularak mühürlenen yer olduğunun anlaşıldığı, söz konusu yerde yapılan incelemede Kentsel İyileştirme Müdürlüğünün mührünün bozulmadığı ve tetkik sırasında faaliyet göstermediğinin tutanakla tespit edildiği, konunun Bucak Kaymakamlığına bildirilmesi üzerine yapılan 25/11/2021 tarihli denetimde, 2012 yılında ruhsat verilen yerde herhangi bir yapı bulunmadığı ve iş yerinin ada parsele taşındığı tespit edildiğinden 30/11/2021 tarihli olurla Bakkal faaliyet konulu İşyeri Açma
Çalıştırma ruhsatı iptal edilerek başvurana bildirim yapıldığı, söz konusu işyeriyle ilgili yapılan yeni
CİMER ihbarı üzerine söz konusu işyerinin ruhsat olmaksızın çalıştırıldığı için / sayılı İşyeri
Açma ve Çalıştırma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 6. Maddesi gereğince mühürlenerek faaliyetten men edilmesi için makam oluru alınarak ruhsatsız işyeri çalıştırılamayacağı için işletmeciye 15/02/2022 tarihinde işyeri kapatma yazısı tebliğ edildiği, başvuranın bu aşamada Kaymakamlığa işyeri ruhsatı istediğine dair dilekçe sunduğu ancak yapılan incelemede tapu kaydı ile yapı kayıt belgesinin birbiri ile uyumlu olmadığı, yapının imar mevzuatı hükümlerine uygun olmadığı ve karayolları yol geçiş izin belgesinin olmadığının tespit edilmesi üzerine 21/02/2022 tarihinde işyerine gidildiği ve işyerinin İmar
Kanunu gereği uygulanan mühürlerinin sökülmediği, şahsın işyerini boşalttığı, ticari faaliyetine son verdiğinin tespit edildiği, kendisi tarafından söz konusu yapıyı kalacak yer olarak kullanacağı beyan edildiğinden mağdur olmaması adına mühürlemenin yapılmadığı, başvuru sahibinin mevzuat kapsamında gerekli evrakları hazırlayarak İdareye şahsen başvuru yapması ve ruhsat almaksızın ticari faaliyete başlamaması gerektiğinin bildirildiği, ancak yapılan CİMER şikâyetinde işyerinin ticari faaliyete devam ettiğinin tekrar bildirilmesi üzerine işyerine Komisyon olarak tekrar gidildiği, mühürleme işleminin yapılacağının bildirildiği bunun üzerine işletmecinin Komisyona direnerek zorluk çıkararak üç saat boyunca direndiği, komisyon üyelerinin can güvenliğinin tehlikeye atılmadan mühürleme işleminin yapılamayacağının anlaşılması üzerine devam eden işletmeciye mühürleme işleminin yapılması gerektiği anlatılarak ikna yoluna gidildiği ve 17/05/2022 tarihinde işyeri tutanak düzenlenerek işyerinin mühürlendiği, başvuranın 20/05/2022 tarihli CİMER başvurusunda mağduriyetinin giderilmesini istediği başvurana verilen yanıtta faaliyette bulunmak isteyen işletmelerin mevzuat hükümleri gereği istenilen evrakları hazırlayarak İdareye başvuru yapılması halinde iş ve işlemlere yön verilebileceği hususunun anlatıldığı, özetle ruhsatsız olarak çalıştırmış olduğu yapının kaçak bir yapı olup İmar
Müdürlüğümüzce de mühürlenmiş bir işyeri olduğu, ayrıca 3194 sayılı Kanunun 32 nci maddesi gereği 05/03/2021 tarih yevmiye ile “İmar Mevzuatına Aykırıdır” şerhi tapu kütüğünün beyanlar hanesine tescil edildiği, ada parseldeki bu kaçak yapının Isparta-Antalya karayolu kenarında olup Karayolları kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik hükümlerine aykırı olduğundan yol geçiş izin belgesi alma ihtimali bulunmadığı, / sayılı İşyeri Açma ve Çalıştırma Ruhsatlarına İlişkin
Yönetmeliğin 5/g maddesi “Karayolu kenarındaki işyerleri için karayolu trafik güvenliğinin sağlanmış ve geçiş yolu izin belgesinin alınmış olması” gereği işyeri gereken koşulları sağlamadığından ruhsatı alamadığı, bu nedenle de aynı Yönetmeliğin 6 . maddesi gereğince mühürlenerek kapatıldığı, başvuranın taleplerinin ilgili mevzuat gereği yerine getirilmesinin mümkün olamayacağı, Karayolları 13. Bölge
Müdürlüğünden adları geçen işletmelerin bulunduğu bölgenin incelenmesi ve kamulaştırma sınırları ile işyerlerinin “Geçiş Yolu İzin Belgeleri” olup olmadığının bildirilmesinin istendiği, gelecek cevap doğrultusunda mevzuata aykırı durumu olanlar hakkında iş ve işlemlere yön verileceği hususlarının belirtildiği anlaşılmıştır.
13. 25/11/2022 tarih E- – – sayılı yazıyla diğer işletmeler hakkındaki durumun anlatıldığı yazıda başvuranla birebir aynı durumda olan işletmelerin bulunmadığı, işletmelerin işyeri açma ve çalıştırma ruhsatının bulunduğu Karayolu geçiş izin belgesinin Yönetmeliğin 5. ve 13. maddesi gereğince İdarelerine sunmayanlara ilişkin ise işlem başlatıldığı ancak idari işlemlere karşı İdare
Mahkemesinde yürütmeyi durdurma talepli davaların bulunduğu görülmüştür.
14. İlgili mevzuat dikkate alınarak başvuranın durumu incelendiğinde; bahse konu işyerinin İmar
Kanunu’nun 32. maddesi kapsamında ve İşyeri açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliği’nin 6.
maddesi kapsamında mühürlendiği, İdarenin Kurumumuza sunduğu bilgi ve belgelerden tüm işletmeler bakımından mevzuata uygun iş ve işlemler yapmaları için gerekli denetimlerin yapılarak mevzuata aykırılık teşkil eden durumlarda harekete geçilerek işletmelerin ayırım gözetmeksizin aynı mevzuat hükümlerine göre denetlendiği, nitekim işletmelerden birinin ruhsatının iptal edildiği, iki ruhsat hakkında da konunun yargıya taşındığı, ruhsat düzenleme ve iptal yetkisi devredilen sıhhi müessese kapsamındaki işyeri ruhsatları için de Kaymakamlığa gerekli bilgilendirme yapıldığı, neticede İdarece mevzuata uygun işlem tesis edildiği, başvuranın mevzuata aykırı olarak inşa edildiği İdarece tespit edilen yapıyı satın alarak işyeri ruhsatı ve yol geçiş izin belgesi olmaksızın faaliyete geçtiği başvuranın kendi sorumluluğunda olan durum ve kusurları İdareye atfederek İdarenin mevzuata uygun olmayan bir işlem yapmasının mümkün olamayacağının açık olduğu, zira İdarelerin hukukilik ilkesi gereği hukuk kurallarıyla bağlı oldukları ve idarenin hukuk kurallarına bağlılığının önceden konulmuş, genel ve objektif hukuk kurallarıyla bağlı olmasını ifade ettiği değerlendirilmiştir.
15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, ilgili İdare tarafından başvuranın işletmesine yönelik gerçekleştirilen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi
yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından İdare tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği, dolayısıyla
İdare tarafından “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı görülmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Isparta İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURAN ve BURDUR VALİLİĞİNE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi