|
ÖZET: Başvuru, Trabzon İli, Yomra İlçesi’nde bulunan bir taşınmazın imar planı değişikliği nedeniyle mağduriyet yaşandığı iddiasıyla yapılmıştır. Şikâyetçi, taşınmazının önünden yol geçmesine rağmen imar değişikliği yapılarak yol alanında bırakıldığını ve bu durumun istimlak işlemi olmaksızın gerçekleştiğini belirtmiştir. Trabzon Büyükşehir Belediyesi’ne yapılan itirazlar olumsuz sonuçlanmış ve şikâyetçi, mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.
Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığı, başvuruya ilişkin yaptığı açıklamada, imar planlarının kamu yararına uygun olarak düzenlendiğini ve şikâyetçinin taşınmazının yol ağı içinde kaldığını ifade etmiştir. İtirazların, plan bütünlüğünü bozacağı gerekçesiyle uygun bulunmadığı belirtilmiş, ancak ulaşım aksının yeniden düzenlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. İmar planlarının yürürlüğe girmesiyle birlikte, şikâyetçinin mağduriyetinin giderilmesi için çeşitli imar uygulama araçlarının kullanılabileceği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. İlgili idarenin işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum tespit edilmediği belirtilmiş, ancak şikâyetçiye başvuru yollarının açık olduğu ve yargı yolunun mevcut olduğu hatırlatılmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 7526-7526 |sayi|36311982-101.07.05.99-E.36311982-101.07.05.99-E.
BAŞVURU NO : 2018/11502 2018/ 11502
KARAR TARİHİ : 19/03/2019 |tarih|
RET KARARI ,
Adres :
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : İmarda konut alanında kalan taşınmazının, 1/ 5000 ölçekli Nazım İmar Planı ile yolda bırakıldığı iddiası ile oluşan mağduriyetin giderilmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 26/09/2018 26.9.2018
I. ŞİKÂYETÇİNİN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi başvurusunda, 1.1. Trabzon İli, Yomra İlçesi, Mahallesi, ada, numaralı parselin tapuda adına kayıtlı olduğunu, 1.2. Mevcut imar planında konut alanında kalan taşınmazın önünden yol geçmesine rağmen imar değişikliğine gidildiğini, 1.3. İstimlak işlemi yapılmadan yol yapmak için imar değişikliği yapılmasının mağduriyetlerine sebep olduğunu, 1.4. İmar değişikliğine Trabzon Büyükşehir Belediyesi nezdinde itiraz edildiğini; ancak olumsuz dönüş yapıldığını, söz konusu imar değişikliği ile ilgili mağduriyetlerinin giderilmesi gerektiğini, iddia etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tarafından bilgi-belge isteme yazısına istinaden Trabzon Büyükşehir Belediye
Başkanlığı’ndan (İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığı Planlama Şube Müdürlüğü) alınan cevabi yazı ve eklerinin tetkikinden;
.
1 / 92.1. Trabzon İli, Yomra İlçesi, Mahallesi, Mevkiinde bulunan, ada, parsel sayılı,
arsa vasıflı taşınmazın tapuda evladı adına kayıtlı olduğu, 3402 sayılı Kadastro
Kanununun 22/A maddesi gereğince 17/ 11/ 2015 tarihinde yenilemenin tescili ile edinildiği, 2.2. Parselin henüz yapılaşmasını tamamlamamış bir parsel olduğu, 2.3. Mülga Belediyesi döneminde onaylanan yürürlükteki 1/ 1000 ölçekli Uygulama İmar
Planında “konut alanında” kaldığı ve BL- 3 yapılaşma koşullarına sahip olduğu, 2.4. Yine Mülga Belediyesi döneminde yapılan 1/ 5000 ölçekli Nazım İmar Planında “konut alanında” kaldığı 2.5. Trabzon Büyükşehir Belediyesinin, büyükşehir statüsüne geçmesiyle birlikte yetkisi kendisine geçen nazım imar planlarını gerek üst ölçekli planlara uyumlandırmak, gerekse eksikliklerini gidermek maksadıyla planlama çalışmaları kapsamında yeniden düzenleme yaparak Yomra ve
Merkez Mahalleleri 1/ 5000 ölçekli Revizyon Nazım İmar Planını 16/ 01/ 2018 tarih ve sayılı meclis kararı ile onayladığı, 2.6. Onaylanan Nazım İmar Planında ada, numaralı parselin kurgulanan yol ağında kaldığı, şikâyetçi tarafından yapılan itirazın Yomra Belediye Başkanlığı tarafından 02/ 03/ 2018 tarih ve sayılı yazı ile iletildiği, itiraz ile imar planında ticaret+konut alanı ve yol olarak planlanan alandaki yolun kaldırılması, ötelenmesi ya da daraltılmasının talep edildiği, 2.7. Yapılan itiraza ilişkin Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin 17/ 04/ 2018 tarih ve numaralı kararına göre, bahse konu plana ilişkin içinde kamu kurum ve kuruluşlarının da bulunduğu 607 adet itiraz dilekçesi verildiği, plan yapılırken planlama alanında kurgulanan yol güzergâhlarının, yerleşimin nüfusu, yol güzergâhının servis sağladığı planlama alanı dışındaki farklı yerleşim öbekleri ve arazi yapısının göz önünde bulundurularak şekillendirildiği, yol güzergâhlarının kaldırılması veya ulaşım imkânlarını zafiyete uğratacak biçimde daraltılmasının plan bütünlüğünü bozacağı dikkate alınarak itirazların uygun olmadığı; ancak kadastro, topografya ve fiili yapılaşma dikkate alınarak ulaşım aksının yeniden düzenlenmesinin uygun olduğu şeklinde mütalaa edildiği, 2.8. Yapılan yeni düzenleme neticesinde hazırlanan 1/ 5000 ölçekli Revizyon Nazım İmar Planının 2.
Askıya çıkarıldığı; ancak 663 ada, 3 parselin yeni planda tamamen yol olarak planlanan alanda kaldığı, 2.9. Askıya çıkan yeni plana da şikâyetçi ile birlikte 84 adet itiraz olması üzerine Trabzon
Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından alınan 14/ 06/ 2018 tarih ve numaralı karara göre, planlama alanında kurgulanan yol güzergâhlarının, yerleşimin nüfusu, yol güzergâhının servis sağladığı planlama alanı dışındaki farklı yerleşim öbekleri ve arazi yapısı göz önünde bulundurularak şekillendirildiği, söz konusu yolun kuzey-güney bağlantısını sağlayan ve bölgedeki yapı adaları ile fonksiyonları birbirine bağlayan önemli bir ulaşım aksı olduğu, yol güzergâhlarının kaldırılması veya ulaşım imkânlarını zafiyete uğratacak biçimde daraltılması veya ötelenmesine yönelik taleplerin plan bütünlüğünü bozacağı, itiraza konu edilen mağduriyetin, imar uygulama araçlarıyla giderilebileceği dikkate alınarak itirazın uygun olmadığının mütalaa edildiği, 2.10. Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin onayladığı Yomra İlçesi Merkez ve Mahalleleri 1/ 5000 ölçekli Revizyon Nazım İmar Planının 06/ 07/ 2018- 06/ 08/ 2018 tarihleri arasında 1 ay askıya çıktığı ve maliklerin bu sürede itiraz haklarının doğduğu, akabinde itirazların meclis kararı ile neticelendirilmesiyle yeniden askı işlemine gerek kalmadığı ve 07/ 08/ 2018 tarihi itibariyle planın yürürlüğe girdiği, 2.11. Halen eski 1/ 1000 ölçekli uygulama planının yürürlükte olduğu, 07/ 08/ 2018 tarihi itibariyle
.
2 / 9yürürlüğe giren 1/ 5000 ölçekli Revizyon Nazım İmar Planı doğrultusunda yeni 1/ 1000 ölçekli planın
hazırlanması sürecine ilişkin Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği “Genel İlkeler” başlığı altında yer alan 5. Maddesine göre, ilçenin planlarının 1 yıl içerisinde üst ölçeğe uyumlu hale getirmek üzere revize edilmesi gerektiği, bu süreçte değişiklikler gerçekleşebileceği ve ilçe tarafından yeni ulaşım yolunu elde etme argümanları oluşturulabileceği, ayrıca ilçe tarafından yapılacak 1/ 1000 ölçekli
Revizyon Uygulama İmar Planı askı sürecinde yeniden itiraza konu olabileceği, 1/ 5000 ölçekli
Nazım Planlarının ilkesel kararları içerdiği ve Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği 7.madde (g)
bendinde de belirtildiği gibi mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ile nazım imar planları üzerinden ölçü alınarak uygulama yapılamayacağı, dolayısıyla nihai uygulama 1/ 1000 ölçekli
Revizyon Uygulama İmar Planı şekilleneceği, 2.12. Malikince taşınmazı tamamen yolda kaldığı için yapılan itiraza cevaben düzenlenen 14/ 06/ 2018 tarih ve sayılı kararda mağduriyetin imar uygulama aracı ile giderilebileceğinin belirtildiği , Bu araçların;
– İlgili yolun Karayolları 10. Bölge Müdürlüğü tarafından yapılırsa kamulaştırmaya konu olacağı, – İlgili yolun Trabzon Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılacaksa kamulaştırma işlemi yapılabileceği veya 18. madde uygulaması yapılabileceği, mevcut yapılaşmalardan dolayı malikine yer temini sağlanamaz ise Yomra ilçesi Merkez ve Mahalleleri 1/ 5000 ölçekli Revizyon Nazım İmar
Planı plan notlarında yer verilen yönteme tabi olabileceği, İlgili plan notunun aşağıdaki gibi olduğu, “ 3194 sayılı imar kanunun 18. maddesi gereğince imar uygulaması teknik gerekçeler ile yapılamayacağı tutanak altına alınan, bu plan ve alt ölçekli planlarda parselin % 40’ından fazla Düzenleme Ortaklık Payı (DOP) alınacak şekilde imar planı kararı getirilen parselin % 40 ‘ından fazla olan kısmı için başka bir imar parselinde kullanmak üzere emsal hakkı transferi yapılabilir . Transfer
Bölgelemesi alt ölçek planlarda yapılabilir .
2.12.1. DOP konusu parselin Emsal hakkı parselin çevresindeki en düşük emsal üzerinden hesaplanır . ( Çevresinde emsal verilmeden yapı nizamı belirtilen parsellerde Emsal : Taks: 0.40 kabul edilerek plandaki kat adedi ile çarpımı ile hesap edilir .)
2.12.2. İmar hakkı transferinde emsal hakkının eşdeğer alana taşınması esastır .
Ancak iki parsel arasında değer farkı var ise parsellerin değeri oranında emsal hakkı transferi yapılabilir . Hiçbir durumda bu oran üç katından fazla hesaplanmaz .
2.12.3. Transfer edilecek imar parsel/parsellerde yapılaşma hakkı mevcut imar hakkının % 20 sinden ve E= 2.60 dan fazla olamaz .” şeklinde açıklamalar yapılmıştır .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve
Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir .”, 4. Anayasamızın “Mülkiyet Hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde;
” Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir . Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla
3 / 9sınırlanabilir . Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde;
“ Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir” , 6. 3194 sayılı İmar Kanununun; “Tanımlar” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Nazım İmar Planı; (Değişik :29 / 11/ 2018- 7153/ 10 md.) varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak hâlihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plandır, Uygulama İmar Planı; tasdikli hâlihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır …”, 7. 3194 sayılı İmar Kanununun; “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8 inci maddesinde;
“b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir . Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır . Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer . (Yeniden düzenleme dördüncü cümle : 12/ 7/ 2013- 6495/ 73 md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir . Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir . Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar…”, 8. Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğinin; 8.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde;
“…
i) Nazım imar planı : Mevcut ise çevre düzeni planının genel ilke, hedef ve kararlarına uygun olarak, arazi parçalarının genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, çeşitli kentsel ve kırsal yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarını, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere, varsa kadastral durumu işlenmiş olarak 1/ 5.000 ölçekte, büyükşehir belediyelerinde 1/ 5000 ile 1/ 25.000 arasındaki her ölçekte, onaylı hâlihazır haritalar üzerine, plan notları ve ayrıntılı raporuyla bir bütün olarak hazırlanan planı, …
k) Uygulama imar planı : Nazım imar planı ilke ve esaslarına uygun olarak yörenin koşulları ve planlama alanının genel özellikleri, yapının kullanım amacı ve ihtiyacı, erişilebilirlik, sürdürülebilirlik ve çevreye etkisi dikkate alınarak; yapılaşmaya ilişkin yapı adaları, kullanımları, yapı nizamı, bina yüksekliği, taban alanı katsayısı, kat alanı kat sayısı veya emsal, yapı yaklaşma mesafesi, ön cephe hattı, ifraz hattı, kademe hattı, ada ayrım çizgisi, taşıt, yaya ve bisiklet yolları, .
4 / 9ulaşım ilişkileri, parkları, meydanları, kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarını, gerektiğinde;
parsel büyüklükleri, parsel cephesi ve derinliği, arka cephe hattı, yol kotu ve bu kotun altındaki kat adedi, bağımsız bölüm sayısı gibi yapılaşma ve uygulamaya ilişkin kararları, uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren ve varsa kadastral durumu işlenmiş olarak 1/ 1.000 ölçekte onaylı halihazır haritalar üzerinde, plan notları ve ayrıntılı raporuyla bir bütün olarak hazırlanan planı…”, 8.2. “Mekânsal planlama kademeleri ve ilişkileri” başlıklı 6 ncı maddesinde; ( 1) Mekânsal planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji Planları, Çevre
Düzeni Planları ve İmar Planları olarak hazırlanır . Buna göre planlama kademeleri, üst kademeden alt kademeye doğru sırasıyla; Mekânsal Strateji Planı, Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından oluşur…”, 8.3. “Genel planlama esasları” başlıklı 7 nci maddesinde;
“…
c) Planlar, kademesine ve ölçeğine göre ve yapılış amacının gerektirdiği ayrıntı düzeyinde kalmak koşuluyla alt kademedeki planları yönlendirir .
ç) Üst kademe planlar, alt kademesindeki planlara mekânsal nitelikte hedef koyan, yol gösteren ve ilke belirleyen plandır .
d) Mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ile nazım imar planları üzerinden ölçü alınarak uygulama yapılamaz ….”, 9. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin “Genel İlkeler” başlıklı 5 inci maddesinde;
“( 1) Uygulama imar planı olmayan veya mülkiyeti sorunlu olan alanlarda yapı ruhsatı düzenlenemez .
( 2) Alt kademe planların, üst kademe planların kesinleştiği tarihten itibaren en geç bir yıl içinde ilgili idarece üst kademe planlara uygun hale getirilmesi zorunludur . Aksi halde, üst kademe planları onaylayan kurum ve kuruluşlar, alt kademe planları en geç altı ay içinde üst kademe planlara uygun hale getirir ve resen onaylar . Alt kademe planlarla üst kademe planlar arasındaki uyumsuzluğun giderilmesine ilişkin on sekiz aylık süre içindeki yeni yapı ruhsatı başvuruları, yürürlükte olan uygulama imar planına göre sonuçlandırılır . Bu sürenin dolduğu tarihe kadar alt kademe planlar ile üst kademe planlar birbirleriyle uyumlu hale getirilmemişse, planlar birbiriyle uyumlu hale getirilinceye kadar bu alanlarda yeni yapı ruhsatı düzenlenmez . Mahkemelerce yürürlüğü durdurulan planlarda yürürlüğün durdurulduğu süre bu sürelere ilave edilir…” hükümlerine amirdir .
IV. KAMUDENETÇİSİ Av. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından, şikâyetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Şikâyetçinin dilekçe ve ekleri incelendiğinde, özet olarak Trabzon İli, Yomra İlçesi,
5 / 9Mahallesi, ada, numaralı parseli de içine alan bölgede Trabzon Büyükşehir Belediyesi
tarafından 1/ 5000 ölçekli Nazım İmar Planı çalışması yapıldığı, mevcut imar planında konut alanında kalan taşınmazın önünden yol geçmesine rağmen imar değişikliğine gidilerek şikâyetçinin taşınmazının yol alanında bırakıldığı, istimlak işlemi yapılmadan yol yapmak için imar değişikliği yapılmasının mağduriyetlerine sebep olduğu, imar değişikliğine Trabzon Büyükşehir Belediyesi nezdinde itiraz edildiği; ancak olumsuz dönüş yapıldığı, söz konusu imar değişikliği ile ilgili mağduriyetlerinin giderilmesinin talep edildiği tespit edilmiştir .
12. Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığının Kurumumuza verdiği cevap ve ekleri tetkik edildiğinde, 12.1. Trabzon İli, Yomra İlçesi, Mahallesi, Mevkiinde bulunan, tapuda evladı adına kayıtlı olan ada, parsel sayılı, arsa vasıflı taşınmazın, 3402 sayılı Kadastro
Kanununun 22/A maddesi gereğince 17/ 11/ 2015 tarihinde yenileme neticesinde tescil edildiği, parselin henüz yapılaşmasını tamamlamamış bir parsel olduğu, yürürlükteki 1/ 1000 ölçekli
Uygulama İmar Planında “konut alanında” kaldığı ve BL- 3 yapılaşma koşullarına sahip olduğu, 12.2. Trabzon Büyükşehir Belediyesinin, büyükşehir statüsüne geçmesiyle birlikte Yomra ve Merkez
Mahallelerinde 16/ 01/ 2018 tarih ve sayılı meclis kararı ile onaylanan 1/ 5000 ölçekli Nazım İmar
Planında ada, numaralı parselin kurgulanan yol ağında kaldığı, imar planında ticaret+konut alanı ve yol olarak planlanan alandaki yolun kaldırılması, ötelenmesi ya da daraltılması için itiraz edildiği, yapılan itiraza ilişkin Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin 17/ 04/ 2018 tarih ve numaralı kararına göre, bahse konu plana ilişkin içinde kamu kurum ve kuruluşlarının da bulunduğu
607 adet itiraz dilekçesi verildiği , itirazların uygun olmadığı; ancak kadastro, topografya ve fiili
yapılaşma dikkate alınarak ulaşım aksının yeniden düzenlenmesinin uygun olduğu şeklinde mütalaa edildiği, 12.3. Yapılan yeni düzenleme neticesinde hazırlanan 1/ 5000 ölçekli Revizyon Nazım İmar Planının 2. Askıya çıkarıldığı; ancak ada, parselin yeni planda tamamen yol olarak planlanan alanda kaldığı, yeni plana da şikâyetçi ile birlikte 84 adet itiraz olması üzerine Trabzon Büyükşehir
Belediye Meclisi tarafından alınan 14/ 06/ 2018 tarih ve numaralı karara göre, planlama alanında kurgulanan yol güzergâhlarının, yerleşimin nüfusu, yol güzergâhının servis sağladığı planlama alanı dışındaki farklı yerleşim öbekleri ve arazi yapısı göz önünde bulundurularak şekillendirildiği, söz konusu yolun kuzey-güney bağlantısını sağlayan ve bölgedeki yapı adaları ile fonksiyonları birbirine bağlayan önemli bir ulaşım aksı olduğu, yol güzergâhlarının kaldırılması veya ulaşım imkânlarını zafiyete uğratacak biçimde daraltılması veya ötelenmesine yönelik taleplerin plan bütünlüğünü bozacağı, itiraza konu edilen mağduriyetin, imar uygulama araçlarıyla giderilebileceği dikkate alınarak itirazın uygun olmadığının mütalaa edildiği, Trabzon Büyükşehir
Belediye Meclisinin onayladığı Yomra İlçesi Merkez ve Mahalleleri 1/ 5000 ölçekli Revizyon Nazım
İmar Planının 07/ 08/ 2018 tarihi itibariyle yürürlüğe girdiği, 12.4. Ancak halen eski 1/ 1000 ölçekli uygulama planının yürürlükte olduğu, 07/ 08/ 2018 tarihi itibariyle yürürlüğe giren 1/ 5000 ölçekli Revizyon Nazım İmar Planı doğrultusunda yeni 1/ 1000 ölçekli planın hazırlanması sürecine ilişkin Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği “Genel İlkeler” başlığı altında yer alan 5. Maddesine göre ilçenin planlarının 1 yıl içerisinde üst ölçeğe uyumlu hale getirmek üzere revize edilmesi gerektiği, bu süreçte değişiklikler gerçekleşebileceği ve ilçe tarafından yeni ulaşım yolunu elde etme argümanları oluşturulabileceği, ayrıca ilçe tarafından yapılacak 1/ 1000 ölçekli Revizyon Uygulama İmar Planı askı sürecinde yeniden itiraza konu olabileceği, 1/ 5000 ölçekli Nazım Planlarının ilkesel kararları içerdiği ve Mekânsal Planlar Yapım
Yönetmeliği 7. madde (g) bendinde de belirtildiği gibi mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ile nazım imar planları üzerinden ölçü alınarak uygulama yapılamayacağı, dolayısıyla nihai uygulama 1/ 1000 ölçekli Revizyon Uygulama İmar Planı şekilleneceği,
6 / 912.5. Şikâyetçinin mağduriyetinin Karayolları 10. Bölge Müdürlüğü veya Trabzon Büyükşehir
Belediyesi tarafından kamulaştırmaya konu edilme veya ilgili Belediye tarafından İmar Kanunu 18 inci madde uygulaması yapılması, mevcut yapılaşmalardan dolayı malikine yer temini sağlanamaz ise Yomra ilçesi Merkez ve Mahalleleri 1/ 5000 ölçekli Revizyon Nazım İmar Planı plan notlarında yer verilen yönteme tabi edilmesi şeklinde giderilebileceği tespit edilmiştir .
13. İlgili mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde, imar planları, şehrin gelişimine bağlı olarak gereksinimlerini, beklentilerini karşılamak, bugünü iyi tespit edip geleceğini öngörerek düzenleme yapılmasına ilişkin düzenleyici idari tasarruflardır . Çünkü planlar özü itibariyle genel ve objektif ve uzun dönemli projeksiyonlar oluşturur . Planlar şehrin sakinlerinin faydası için yapılmakla birlikte düzenlediği alanda yaşayan veya yaşamamasına rağmen taşınmazı bulunan kişileri de olumlu ya da olumsuz etkiler . Yani bireysel etkisi yanında yeşil alan, kamusal alanlar, yol ağları vb. toplumun ortak faydası ile ilgili düzenlemeleri içerdiği için sosyolojik etkisi de vardır .
14. Trabzon İli, Yomra İlçesi, Mahallesi, Mevkiinde bulunan, ada, parsel sayılı, arsa vasıflı taşınmaz ve çevresinde yapılan 1/ 5.000 ölçekli Nazım İmar Planı Değişikliğine yapılan itiraza ilişkin idarenin cevabi yazısı ve eki belgelerin ilgili mevzuat doğrultusunda değerlendirildiğinde, Trabzon Büyükşehir Belediyesinin, büyükşehir statüsüne geçmesiyle birlikte
Yomra ve Merkez Mahallelerinde nüfus yoğunluğu, yol ağlarının yeniden düzenlenmesi gibi sebeplerle düzenleme yapılması ihtiyacı doğmuştur . 3194 sayılı İmar Kanununda tanımlanan Nazım
İmar Planı yapılırken, planlama alanında kurgulanan yol güzergâhları, yerleşimin nüfusu, yol güzergâhının servis sağladığı planlama alanı dışındaki farklı yerleşim öbekleri ve arazi yapısı göz önünde bulundurularak şekillendirilmiştir . Ayrıca söz konusu yol kuzey-güney bağlantısını sağlayan ve bölgedeki yapı adaları ile fonksiyonları birbirine bağlayan önemli bir ulaşım aksı konumunda bulunmaktadır . Bu gerekçeler dikkate alındığında planlamaya kamusal menfaatler doğrultusunda ihtiyaç duyulmuştur . Yani kamusal menfaatler bireysel menfaatlerin önüne alınmıştır .
15. Danıştay 6. Dairesinin 29/ 11/ 2010 tarih ve E : 2009/ 14890, K: 2010/ 10564 sayılı kararında bu hususa ilişkin olarak; “Anayasa’nın 35. maddesi ile düzenlenen ve koruma altına alınan mülkiyet hakkının, kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabilmesinin yanısıra, yine Anayasa’nın bu hükmünün gereği olarak mülkiyet hakkının kullanılması toplumun yararına aykırı olamaz . İşte bu noktada, mülkiyet hakkının toplum yararına aykırı kullanılmasının önlenmesi imar planları ile olmakta; bir başka anlatımla mülkiyet hakkının sınırları, kanunla yapılan düzenlemelerin yanısıra imar planları ile belirlenmekte, bu durum imar planlarının düzenleyici tasarrufları içerisindeki önemini çok net bir biçimde ortaya koymaktadır . Bu nedenledir ki imar planları ile ilgili her türlü sorunun kamu yararı, toplum yararı kavramlarına öncelik verilmek suretiyle yapılması anayasal bir zorunluluk olup; sağlıklı uygulama yapılmasını olanaklı kılmak için planların duraksamalara yer vermeyecek açıklıkta olması gerekmektedir . Ancak bu halde hem planların birbirleri ile uyumu sağlanabilir, hem de uygulama imar planına dayalı olarak tesis edilecek subjektif işlemlerin plana uygun olup olmadıkları daha net bir biçimde ortaya konulabilir .” değerlendirmesi yapılmıştır . Buna göre imar planları neticesinde bazı taşınmazların yol, kamusal alan, yeşil alanda kalması anayasa hukuku açısından mülkiyetin ihlali sonucunu doğurmamaktadır .
16. Nitekim Anayasa Mahkemesinin 2017/ 24715 B. No.lu kararında imar uygulamalarının ve bu bağlamda taşınmazın imar durumunun kamu hizmeti alanı olarak belirlenmesinin mülkiyet hakkına müdahale teşkil ettiğinin kuşkusuz olduğu; ancak bu müdahalenin kanuni dayanağının bulunduğu ve meşru bir amacının olduğu kabul edilmiştir . Bununla birlikte malikin, kamu yararının gerekleri ile mülkiyet hakkı arasında gözetilmesi gereken adil dengenin bozulmaması ve malikin alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kalmaması için gereken tedbirlerin alınması
.
7 / 9gerekmektedir .
17. İmar planları neticesinde taşınmazları yol, yeşil alan, kamusal alan gibi kar getirici olmayan alanlarda kalan mülkiyet sahipleri yasal olarak mağdur edilmemelidir . Trabzon Büyükşehir
Belediyesinin Kurumumuza verdiği cevabi yazıda da bahsedildiği üzere, şikâyetçinin mağduriyetinin
Karayolları 10. Bölge Müdürlüğü veya Trabzon Büyükşehir Belediyesi tarafından kamulaştırmaya konu edilmesi veya ilgili Belediye tarafından İmar Kanunu 18 inci maddesine göre uygulama yapılması, mevcut yapılaşmalardan dolayı malikine yer temini sağlanamaz ise Yomra ilçesi Merkez ve Mahalleleri 1/ 5000 ölçekli Revizyon Nazım İmar Planı plan notlarında yer verilen yönteme tabi edilmesi şeklinde mağduriyeti giderici önlemler alınabilmektedir .
18. Bununla birlikte Paragraf 16 ve 17’de geniş şekilde açıklandığı üzere; şikâyetçinin mağdur edilmemesi için, öncelikle Yomra Belediyesinin 1/ 1000 ölçekli Uygulama İmar Planını ivedilikle hazırlaması ve 3194 sayılı İmar Kanunu, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ve ilgili
Yönetmelikler ile belirlenen önlemlerin alınması gerekmektedir .
19. Şikâyetçinin iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; imar planları ile ilgili her türlü sorunun kamu yararı, toplum yararı kavramlarına öncelik verilmek suretiyle yapılması anayasal bir zorunluluk olması, 1/ 5000 ölçekli olan Nazım İmar Planlarının üst düzey planlar olması ve ilkesel kararlar içermesi nedenleriyle imar planlarında uygulamaya ilişkin süreçlerin halen tamamlanmamış olması, imar ve kamulaştırma mevzuatları doğrultusunda hak kayıplarının telafi edilme imkânları olması nedenleriyle idarenin şikâyetçinin talebini yerine getirmemesinde herhangi bir kusuru olduğuna dair bir tespit yapılamamış, yapılan iş ve işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir husus bulunmadığı kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir . Başvuranın, şikâyet dilekçesine idare tarafından verilen cevapta, hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup, ilgili idarenin “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir . Adı geçen idarenin bundan sonra bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Trabzon İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın, ŞİKÂYETÇİ ile TRABZON BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA ve
YOMRA BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA TEBLİĞ EDİLMESİNE,
.
8 / 9Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi