Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuru, Safranbolu Belediye Başkanlığı’na ait bir taşınmazın kullanım amacının “Konut Dışı Kentsel Çalışma Alanı” olarak değiştirilmesi talebine ilişkindir. Başvuran, 2006 yılında satın aldığı arsanın imar planında “Ticaret Turizm Alanı” olarak düzenlenmesi nedeniyle mevcut fabrika alanının geliştirilmesinin mümkün olmadığını belirtmiştir. İlgili idare, başvuranın taleplerini değerlendirerek, çevre düzeni planı ve imar planı hükümleri doğrultusunda, başvurunun reddedilmesi yönünde karar almıştır.

İdare, başvuruya konu alanın “Turizm/Konaklama Koridoru” içerisinde yer aldığını ve bu nedenle sanayi yapısının uygun olmadığını ifade etmiştir. Ayrıca, mevcut imar planında ticaret kullanım oranının %35 ile sınırlı olduğu ve bu durumun çevre düzeni planıyla uyumlu olduğu vurgulanmıştır. Başvuranın ilave bina ihtiyacının karşılanabilmesi için plan notlarında değişiklik yapılmasının, plan bütünlüğünü olumsuz etkileyeceği değerlendirilmiştir.

Sonuç olarak, başvurunun reddi, yürürlükteki imar planı düzenlemelerine uygun bulunmuş ve bu kararın ilgili taraflara tebliğ edilmesi kararlaştırılmıştır. Başvuran, idarenin kararına karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/4821-S.24.7618

BAŞVURU NO : 2023/17768

KARAR TARİHİ : 07.05.2024

RET KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : SAFRANBOLU BELEDİYE BAŞKANLIĞI

İmar planında “Ticaret Turizm Alanı” olarak düzenlenen başvuranın

BAŞVURUNUN KONUSU :

mülkiyetindeki taşınmazın kullanım amacının “Konut Dışı Kentsel

Çalışma Alanı” olarak değiştirilmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 08.11.2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1) Başvuran tarafından tarihli şikayet dilekçesinde kayıtlı hususlarda özetle; 2006 yılında

satın aldığı ve mevzi imar planı yapılarak “Kentsel Çalışma Alanı” olarak belirlenen arsa üzerinde fabrika yaparak çalışmaya başladığı, 07/03/2023 tarihli imar planında arsanın %35 ticari kullanımlı “Ticaret

Turizm Alanı” olarak belirlendiği, mevcut fabrika alanının geliştirilmesi ve kapasitesinin artırılmasının 2 mevcut plana göre mümkün olmadığı, fabrikanın çalışabilmesi için ilave 2500-3000 m arası ilave binaya ihtiyaç duyulduğu, arsanın imardaki alanının bu işlem için yeterli olduğu ancak yapılaşma sınıfı nedeniyle işlemin gerçekleştirilemediği, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ile yaptığı görüşmede bahse konu arsaların mevzi imar planlarının çevre düzeni planına işlenmesinin unutulduğunun belirtildiği, söz konusu arsanın tek başına bir ada olduğu hususları altında ifade ve iddialarda bulunularak 2006 ve

2007 yılında onaylanan imar planları dikkate alınarak yapılaşmanın “Konut Dışı Kentsel Çalışma Alanı”

olarak değiştirilmesi talep edilmektedir.

1.1) Başvuru dilekçesi ekinde sunulan Safranbolu Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik

Müdürlüğünün 15/06/2023 tarih ve sayılı yazısı ekindeki Safranbolu Belediye Meclisinin 01/06/2023 tarih ve sayılı kararında; “ Mahallesi ada parsel malikinin belediyemizce hazırlanan revizyon imar planına itirazının görüşülmesi neticesinde yapılaşma koşuluna ve plan notuna edildiği anlaşılan itiraz konusunun plan bütünlüğünü olumsuz yönde etkileyecek olması ve 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında bahse

konu alanın turizm koridorunda kalması nedenleriyle komisyonumuzca oy birliği ile uygun bulunmamıştır.” ifadelerine yer verilmiştir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2) Başvurunun incelenmesi kapsamında 30/11/2023 tarih ve S. sayılı yazımız ile Safranbolu

Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talep edilmiştir. Safranbolu Belediye Başkanlığı İmar ve

Şehircilik Müdürlüğünden alınan 29/12/2023 tarih ve sayılı yazıda özetle;

“… 1) İmar planındaki kullanım amacının “Konut Dışı Kentsel Çalışma Alanı” şeklinde değiştirilmesinin;

1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında bahse konu alanın “Turizm Koridoru” dâhilinde bulunması, Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği’nin mekânsal planlama kademeleri ve ilişkileri başlıklı 6.

Maddesinde yer alan “(l) Mekânsal planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji

Planları, Çevre Düzeni Planları ve İmar Planları olarak hazırlanır. Buna göre planlama kademeleri, üst kademeden alt kademeye doğru sırasıyla; Mekânsal Strateji Planı, Çevre Düzeni Planı, Nazını İmar Planı ve Uygulama İmar Planından oluşur. (2) Mekânsal planlar, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanır. Her plan, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olmak, raporu ile bütün oluşturmak ve bir alt kademedeki planı yönlendirmek zorundadır” hükmü ve çevre düzeni planının onayından sonra 14.06.2014 tarihinde yürürlüğe giren

Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği’nin ekinde yer alan gösterimlerde Konut Dışı Çalışma Alanlarının 1/5000 Ölçekli Nazım İmar Planı gösterimlerinde yer aldığı ancak Uygulama İmar Planı gösterimlerinde yer almaması sebebiyle uygun olmadığı,

– Başvuranın ilave bina ihtiyacını karşılayacak şekilde plan notlarında % 35 olan ticaret kullanım alanı oranının artırılmasının;

1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Plan Notlarında yer alan “111.267. Turizm/Konaklama Koridorları

Kültür Turizmi ve Doğa Turizmi ağırlıklı, ev pansiyonculuğu ve küçük işletmeler gibi düşük yoğunluklu turizmin gelişebileceği, özellikle kentsel sit bölgelerinin var olduğu ya da örgün/yüksek yoğunluklu turizm komplekslerinin yer almaması gereken kültürel ve doğal duyarlılığı olan ve turizm potansiyeli yüksek alanlardır.” hükmü doğrultusunda uygun olmadığı, ayrıca imar planında ticaret alanı olarak planlanan alanlarda sanayi yapısının yapılmasının uygun olmadığı,

2) Revizyon İmar Planında bahse konu taşınmazın dâhilinde olduğu bölge 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni

Planı ve Mülga (29.06.2006 tarihinde onaylanan) imar planı doğrultusunda “Ticaret+Turizm Alanı” olarak planlanmış olup, yukarıda anılan gerekçelere ek olarak 3194 sayılı İmar Kanunu’nun Ek 8. Maddesinde yer alan “Plan değişiklikleri, plan ana kararlarım, sürekliliğini, bütünlüğünü sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacak şekilde ve teknik gerekçeleri sağlamak şartıyla yerleşmenin özelliğine uygun olarak yapılır.

Plan değişikliği tekliflerinde ihtiyaç analizini içeren sosyal ve teknik altyapı etki değerlendirme raporu hazırlanarak planı onaylayacak idareye sunulur.” hükmü ve Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği’nin 26.

maddesinde yer alan “İmar planı değişikliği; plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacak nitelikte, kamu yararı amaçlı, teknik ve nesnel gerekçelere

dayanılarak yapılır.” hükmü doğrultusunda “Ticaret+Turizm” alanlarında sanayi tesisinin yer almasının plan bütünlüğünü olumsuz etkileyeceği kanaati oluşturduğu,

3) 05.04.2006 tarih ve 40 sayılı Belediye Meclis kararı ile onaylanan mevzi imar planın çevre düzeni planı

onayından önce yürürlüğe girdiği, çevre düzeni planında farklı bölgelere ait mevzi planların dikkate alınarak işlendiği görülmüş olup, ilgili mevzuatlarda yapılan değişikler ve Çevre Düzeni Planı Plan Notları doğrultusunda Sanayi Alanlarına ilişkin düzenlemelerin Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği’nin

Revizyon ve Değişiklikler başlıklı 20. Maddesinde yer alan “Çevre düzeni planının ihtiyaca cevap vermediği hallerde veya planın vizyonu, amacı, hedefleri, stratejileri, ilke ve politikaları açısından plan ana kararlarım, sürekliliğini, bütünlüğünü etkilemesi halinde çevre düzeni planı bütününde revizyon yapılır. Çevre düzeni planı revizyonu; a) Nüfusun yerleşim ihtiyaçlarının karşılanamaması, b) Planın temel strateji ve politikalarım değiştirecek bölgesel ölçekli yatırımların ortaya çıkması, c) Yeni verilere bağlı olarak, sonradan ortaya çıkabilecek ve bölgesel etkiye yol açabilecek arazi kullanım taleplerinin oluşması, ç) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerde değişiklik olması, durumunda yapılır.” hükmüne istinaden işlemlerin yürütülmesinin uygun olacağı,

4) Bölgede mülga imar planında “Ticaret+Turizm Alanı” olarak planlanan alanların fonksiyonu korunmuş

olup, “Konut Alanı”, “Kentsel Servis Alanı” ve “Konut Dışı Kentsel Çalışma Alanı” olarak planlanmış olan bölgelerin 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı alan kullanım kararları doğrultusunda

“Ticaret+Turizm Alanı”, “Ticaret Alanı” ve “Toplu İş Yeri” olarak düzenlendiği anlaşılmıştır.

5) Söz konusu alanın Çevre Düzeni Planı ve İmar Planında turizm koridorunda kaldığını gösterecek şekilde

plan örneği ve plan notları Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın resmi internet sitesinden temin edilmiş olup yazımız ekinde gönderilmektedir.

6) 22.03.2011 tarih ve – sayılı yapı kullanma izin belgesine esas mimari projede mevcut yapının

2 inşaat alanı 2203 m olarak belirlenmiş olup, taşınmazın dahilinde bulunduğu alanda 3194 sayılı İmar

Kanununun 18. maddesi uyarınca yapılan parselasyon planlarının iptaline ilişkin mahkeme kararı bulunduğundan parselin yapılaşma koşulları hesaplanamamaktadır.

7) Başvuruya konu taşınmazın da içinde bulunduğu; Belediye Meclisinin 29.08.2016 tarih ve sayılı

kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli ilave uygulama imar planına dayanılarak Belediye Encümeninin

12.04.2018 tarihli ve sayılı kararı ile onaylanan 3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesi uyarınca

yapılan parselasyon planlarına ilişkin, iptal kararları da dahil olmak üzere 7 adet mahkeme kararı bulunmakta olup, 07.03.2023 tarih ve sayılı Meclis kararları ile onaylanan revizyon imar planları doğrultusunda parselasyon planlarının geri dönüşüm ve yeniden imar uygulaması yapım çalışmaları

Belediyemizce sürdürülmektedir.” açıklamasına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”

başlıklı 74’üncü maddesi: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”

4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin

birinci fıkrası: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

5) 3194 sayılı İmar Kanununun;

5.1) “Tanımlar” başlıklı 5’inci maddesi: “Bu Kanunda geçen terimlerden bazıları aşağıda tanımlanmıştır.

Nazım İmar Planı; (Değişik:29/11/2018-7153/10 md.) varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plandır.

Uygulama İmar Planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır.

… Çevre düzeni planı; (Değişik:29/11/2018-7153/10 md.) varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve stratejilerine uygun olarak yerleşim, gelişme alanları ve sektörlere ilişkin alt ölçek planlarını yönlendiren genel arazi kullanım kararları çerçevesinde ilke ve kriterleri belirleyen, bölge, havza veya il bütününde hazırlanan, plan hükümleri ve raporuyla bir bütün olan plandır…”

5.2) “Mekânsal planlama kademeleri” başlıklı 6’ncı maddesi: “(Başlığı ile Birlikte Değişik:29/11/2018-

7153/11 md.) Mekânsal planlar, kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji Planlarına uygun olarak; “Çevre Düzeni Planları” ve “İmar Planları” kademelerinden oluşur. İmar planları ise nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak hazırlanır. Her plan bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanır.

Mekânsal strateji planlarında; kalkınma planı ile varsa bölge planları, bölgesel gelişme stratejileri ve diğer strateji belgelerinde ortaya konulan hedefler dikkate alınır.

Büyükşehirlerde 1/25.000 ölçekli nazım imar planının yapılmış olması, gerekli görülen bölgelerde 1/5.000 ölçekli nazım imar planlarının yapılmasına engel teşkil etmez.”

5.3) “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8’inci maddesi: “Planların

hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.

a) Bölge planları; sosyo – ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.

b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. (Ek cümle:14/2/2020-7221/6 md.)

Planlar, plan değişiklikleri ve plan revizyonları; kayıt altına alınmak ve arşivlenmek üzere Bakanlıkça oluşturulan elektronik ortama yüklenmek ve aynı sistem üzerinden Plan İşlem Numarası almak zorundadır.

Planlar, belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Yeniden düzenleme dördüncü cümle: 12/7/20136495/73 md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.

… d) (Ek: 12/7/2013-6495/73 md.) Arazi kullanımı ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur. (Mülga ikinci cümle: 27/3/2015-6637/23 md.) (…) (Ek cümle: 18/6/2017-7033/29 md.) Mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve 1/25.000 ölçekli nazım imar planlarında; organize sanayi bölgesi, endüstri bölgesi, sanayi sitesi ve teknoloji geliştirme bölgesine ilişkin kararların alınması ve bu kararlarda değişiklik yapılması Bilim, Sanayi ve

Teknoloji Bakanlığının uygun görüşüne tabidir. Alt kademe planların, üst kademe planların kesinleştiği tarihten itibaren en geç bir yıl içinde ilgili idarece üst kademe planlara uygun hale getirilmesi zorunludur.

Aksi halde, üst kademe planları onaylayan kurum ve kuruluşlar alt kademe planları en geç altı ay içinde uygun hale getirir ve resen onaylar. Bu süre içinde ruhsat işlemleri, yürürlükte olan uygulama imar planına göre gerçekleştirilir. Bu bent uyarınca yapılacak işlemlerde bu maddenin (c) bendi hükümlerine uyulur.

… f) (Ek: 12/7/2013-6495/73 md.) Kentsel asgari standartlar, Bakanlıkça belirlenen esaslar doğrultusunda çevre düzeni planı ile belirlenebilir. Uygulamaya ilişkin kararlar, yörenin koşulları, parselin bulunduğu bölgenin genel özellikleri, yapının niteliği ve ihtiyacı, erişilebilirlik, sürdürülebilirlik, çevreye etkisi dikkate alınarak ve ölçüleri verilerek Bakanlıkça belirlenen esaslara göre uygulama imar planında belirlenir…”

6) 14/06/2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mekânsal Planlar Yapım

Yönetmeliğinin;

6.1) “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesi;

“(1) Bu Yönetmelikte geçen; … c) Çevre düzeni planı: Varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı, … h) Mekânsal plan: 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca hazırlanan, kapsadıkları alan ve amaçları açısından üst kademeden alt kademeye doğru sırasıyla; mekânsal strateji planı, çevre düzeni planı ve imar planını, … i) Nazım imar planı: Mevcut ise çevre düzeni planının genel ilke, hedef ve kararlarına uygun olarak, arazi parçalarının genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, çeşitli kentsel ve kırsal yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarını, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere, varsa kadastral durumu işlenmiş olarak 1/5.000 ölçekte, büyükşehir belediyelerinde 1/5000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte, onaylı halihazır haritalar üzerine, plan notları ve ayrıntılı raporuyla bir bütün olarak hazırlanan planı, İfade eder.”

6.2) Mekânsal planlama kademeleri ve ilişkileri başlıklı 6’ncı maddesi;

“(1) Mekânsal planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji Planları, Çevre Düzeni

Planları ve İmar Planları olarak hazırlanır. Buna göre planlama kademeleri, üst kademeden alt kademeye doğru sırasıyla; Mekânsal Strateji Planı, Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar

Planından oluşur.

(2) Mekânsal planlar, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanır. Her plan, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olmak, raporu ile bütün oluşturmak ve bir alt kademedeki planı yönlendirmek zorundadır.

(3) Arazi kullanım ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur.

(4) Plan kademelenmesi uyarınca il bütününde yapılan çevre düzeni planları, yürürlükteki bölge veya havza düzeyindeki çevre düzeni planının genel kararlarına aykırı olmamak kaydıyla hazırlanır.

(5) Mekânsal strateji planları ve çevre düzeni planları hazırlanırken kalkınma planı, bölge planları, bölgesel gelişme stratejileri ve diğer strateji belgeleri ile ortaya konulan hedefler dikkate alınır…”

6.3) “Revizyon ve değişiklikler” başlıklı 20’nci maddesi;

“(1) Çevre düzeni planının ihtiyaca cevap vermediği hallerde veya planın vizyonu, amacı, hedefleri, stratejileri, ilke ve politikaları açısından plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü etkilemesi halinde çevre düzeni planı bütününde revizyon yapılır. Çevre düzeni planı revizyonu; a) Nüfusun yerleşim ihtiyaçlarının karşılanamaması, b) Planın temel strateji ve politikalarını değiştirecek bölgesel ölçekli yatırımların ortaya çıkması, c) Yeni verilere bağlı olarak, sonradan ortaya çıkabilecek ve bölgesel etkiye yol açabilecek arazi kullanım taleplerinin oluşması, ç) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerde değişiklik olması,

durumunda yapılır.

(2) Çevre düzeni planı ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğü bozmayacak nitelikte, plan değişikliği yapılabilir. Çevre düzeni planı değişikliklerinde; a) Kamu yatırımlarına, b) Çevrenin korunmasına, c) Çevre kirliliğinin önlenmesine, ç) Planın uygulanmasında karşılaşılan güçlükler ve maddi hataların giderilmesine, d) Değişen verilere bağlı olarak planın güncellenmesine,

dair yeterli, geçerli ve gerekçeleri açık olan, altyapı etkilerini değerlendiren raporu içeren teklif ve talepler; idarece planın temel hedef, ilke, strateji ve politikaları kapsamında teknik ve yasal çerçevede değerlendirmeye alınarak sonuçlandırılır.”

7) Zonguldak-Bartın-Karabük Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı Plan

Hükümleri:

III.17. Konut Dışı Kentsel Çalışma Alanları

Çevre sağlığı yönünden tehlike oluşturmayan imalathanelerin, patlayıcı, parlayıcı ve yanıcı maddeler içermeyen depoların, toptan ticaret pazarlama ve depolama alanlarının, konaklama tesislerinin, lokantaların, halı saha, tenis kortu gibi açık spor tesisleri ve düğün salonunun yapılabileceği alanlardır.

III.26.7. Turizm/Konaklama Koridorları

VI.1.6. Karabük İli Planlama Alt Bölgesi

VI.1.6.2. Kent merkezlerindeki çevre sorunu yaratan demir-çelik yan mamulleri imalathaneleri (haddehane vb.) ve diğer imalathanelerin niteliğine göre yerleşme dışındaki Sanayi Alanlarına, Organize Sanayi

Bölgesine veya Konut Dışı Kentsel Çalışma Alanlarına taşınması yönünde plan kararları alınması esastır.

Taşınma sonucu boş kalacak bu alanlar sosyal, kültürel, teknik altyapı alanı, rekreasyon alanı veya yeşil alan olarak değerlendirilebilir.

VI.9. Konut Dışı Kentsel Çalışma Alanları, Küçük Sanayi Siteleri, Sanayi Alanları, Organize Sanayi

Bölgeleri, Depolama Alanları 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planında yer alan; mevcut veya bu planın onayından önce onaylanan alt ölçekli planlar ile belirlenmiş konut dışı kentsel çalışma alanları, sanayi alanları ve depolama alanları tek bir lejantta gösterilmiştir.

VI.9.1. İlgili kullanıma yönelik, mevzuata uygun olarak onaylanmış imar planlarındaki yapılaşma koşulları geçerlidir. Konut Dışı Kentsel Çalışma Alanları, Küçük Sanayi Siteleri ve Depolama Alanlarında, sanayi amaçlı (orta ve büyük ölçekli sanayi) plan değişikliği yapılamaz.

VI.9.2. Bu plan ile getirilen yeni alanlardaki veya bu plan doğrultusunda açılacak yeni alanlardaki yapılaşma koşulları; mevzuat, tür, teknoloji vb. unsurlar dikkate alınarak alt ölçekli planlarda belirlenecektir.

VI.9.3. Bu alanlarda 1/5000 Ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1000 Ölçekli Uygulama İmar Planı onanmadan ve imar uygulamaları tamamlanmadan inşaat yapılamaz.

… VI.9.6. Bu planın onayından önce kentsel yerleşme alanları içinde veya dışında yer seçmiş ve mevzuata uygun olarak onaylanmış imar planı bulunan münferit sanayi alanlarında mevcut yapılaşma koşulları geçerli olup bu alanlarda hiçbir şekilde yoğunluk artışı getirecek plan değişikliği/revizyonu ve tevsii yapılamaz.

… VI.9.18. Bu planda “konut dışı kentsel çalışma alanı, sanayi alanı ve depolama alanı” lejandı ile gösterilmekte olan kullanımlar, mevcut duruma ve öngörülere uygun olarak alt ölçekli planlarda; “konut dışı kentsel çalışma alanı”, “sanayi alanı”, “depolama alanı” olarak ayrıştırılarak, alt ölçekli plan lejantında bu kullanım türleri ayrı ayrı gösterilecektir.

VI.15.15. Turizm/Konaklama Koridorları

VI.15.15.1. Bu koridorlar, “Kültür Turizmi” ve “Doğa Turizmi” ağırlıklı alanlardır. Bu koridorlarda, alt ölçekli planlar ile düşük yoğunluklu, doğal çevre ile uyumlu turizm planlamaları yapılacaktır.

VI.15.15.2. Bu alanlarda kamping, mokamp, butik otel, ev pansiyonları, bungalovlardan oluşan konaklama üniteleri ve yerel özellik taşıyan el sanatları ürünlerinin sergi ve satış üniteleri yer alabilir. İhtiyaç duyulması halinde bu üniteleri destekleyici park, serbest gezinti alanları, açık/kapalı spor tesisleri oluşturulabilir. Bu alanların kesin sınırları (bu planla belirlenen sınırları aşmamak üzere) ve bu alanlarda yapılacak turizm kullanımlarının konumu, kapasiteleri-nitelikleri ve yapılaşmaya yönelik diğer kararlar Planlama Alt

Bölgelerine ait planlama alt bölgesi çevre düzeni planında belirlenecektir.

8) Karabük İli Safranbolu İlçesi 1/5000 Ölçekli İlave ve Revizyon Nazım İmar Planı Plan Hükümleri:

“2.2.3. Ticaret Turizm Alanları: Ticaret ve turizm kullanımlarının bir arada yer alabileceği gibi ayrı ayrı da yer alabileceği alanlardır. Ticaret kullanım oranı % 35’i geçemez.”

9) Karabük İli Safranbolu İlçesi 1/1000 Ölçekli İlave ve Revizyon Uygulama İmar Planı Plan

Hükümleri:

2.2.3. Ticaret Turizm Alanları 2.2.3.1. Bu alanlardaki yapılaşmalarda plan üzerinde işaretli yaklaşma sınırı, yapılaşma düzeni, kat adedi, taks, kaks ve emsal koşulları geçerli olacaktır. Bu alanlarda ticaret kullanım oranı % 35’i geçemez.

2 2.2.3.2. Bu alanlarda minimum ifraz koşulu 1250 m olacaktır. Geri dönüşüm yapılarak 18. madde imar

uygulaması yapılacak alanlarda minimum ifraz şartı % 20 oranına kadar azaltılabilir.

IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

10) Başvuranın iddia ve talepleri, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı

birlikte değerlendirildiğinde; başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu

Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

11) Başvuran, 1 numaralı paragrafta detaylarına yer verilen başvurusunda özetle; imar planında “Ticaret

Turizm Alanı” olarak düzenlenen mülkiyetindeki taşınmazın kullanım amacının “Konut Dışı Kentsel

Çalışma Alanı” olarak değiştirilmesini talep etmektedir.

12) Başvuruya konu taşınmazla ilgili olarak başvuran tarafından yapılan açıklamalarda;

Mevkii ada numaralı parselde bulunan taşınmazı 2006 yılında satın aldığı, mevzi imar planı ile taşınmazın kullanım amacının “kentsel çalışma alanı” olarak belirlendiği, üzerinde fabrika binası yapıp

2011 yılında yapı kullanma izni aldığı, 2007 yılında aldığı ada numaralı parselde ise idare binası

yapmak istediğinde planların değişeceği gerekçesiyle ruhsat verilmediği, buna rağmen üzerine idare binası ve arıtma tesisi yaparak 2018 yılında Yapı Kayıt Belgesi aldığı, mevcut planlara göre taşınmaz turizm koridorunda kaldığından ve ticaret kullanım oranı % 35 olarak sınırlandırıldığından fabrikasını

geliştirebilmesi ve kapasite artırabilmesinin mümkün olmadığı, mevzi imar planının çevre düzeni planına 2 işlenmesinin unutulduğu, ilave 2500-3000 m alana ihtiyaç duyduğu, arsada yeterli alan bulunmakla birlikte yapılaşma sınıfının buna engel olduğu ifade edilmektedir.

13) Başvuru dosyasındaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden;

13.1) Başvuruya konu Karabük İli Safranbolu İlçesi Mahallesi ada numaralı parselde

bulunan taşınmazın 12/05/2009 onay tarihli Zonguldak-Bartın-Karabük Planlama Bölgesi 1/100.000

Ölçekli Çevre Düzeni Planı’nda “Turizm/Konaklama Koridoru” alanı içerisinde yer aldığı, (https://mpgm.csb.gov.tr/zonguldak—bartin—karabuk-planlama-bolgesi-i-82195)

13.2) Zonguldak-Bartın-Karabük Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı Plan

Hükümleri’nde “VI. 15.15. Turizm/Konaklama Koridorları” ile ilgili olarak; “ VI.15.15.1. Bu koridorlar, “Kültür Turizmi” ve “Doğa Turizmi” ağırlıklı alanlardır. Bu koridorlarda, alt ölçekli planlar ile düşük yoğunluklu, doğal çevre ile uyumlu turizm planlamaları yapılacaktır.

Planlama Alt Bölgelerine ait planlama alt bölgesi çevre düzeni planında belirlenecektir.” açıklamasına yer verildiği, (https://webdosya.csb.gov.tr/db/mpgm/icerikler/planhukumleri-20221220141825.pdf , s.39-40)

13.3) Başvuruya konu taşınmazın, 07/03/2023 onay tarihli Karabük İli Safranbolu İlçesi 1/5000 Ölçekli

İlave ve Revizyon Nazım İmar Planı’nda “TİCT – Ticaret-Turizm” alanı olarak düzenlendiği, Plan

Hükümleri’nde “Ticaret-Turizm” alanları ile ilgili olarak; “2.2.3. Ticaret Turizm Alanları: Ticaret ve turizm kullanımlarının bir arada yer alabileceği gibi ayrı ayrı da yer alabileceği alanlardır. Ticaret kullanım oranı % 35’i geçemez.” açıklamasına yer verildiği,

13.4) Başvuruya konu taşınmazın 07/03/2023 onay tarihli Karabük İli Safranbolu İlçesi 1/1000 Ölçekli

İlave ve Revizyon Uygulama İmar Planı’nda “TİCT – Ticaret-Turizm” alanı olarak düzenlendiği, Plan

Hükümleri’nde “Ticaret-Turizm” alanları ile ilgili olarak; “2.2.3. Ticaret Turizm Alanları – 2.2.3.1. Bu alanlardaki yapılaşmalarda plan üzerinde işaretli yaklaşma sınırı, yapılaşma düzeni, kat adedi, TAKS, KAKS ve emsal koşulları geçerli olacaktır. Bu alanlarda ticaret kullanım oranı % 35’i geçemez. 2.2.3.2. Bu 2 alanlarda minimum ifraz koşulu 1250 m olacaktır. Geri dönüşüm yapılarak 18. madde imar uygulaması yapılacak alanlarda minimum ifraz şartı % 20 oranına kadar azaltılabilir.” açıklamasına yer verildiği anlaşılmıştır.

14) 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 5’inci maddesine göre çevre düzeni planları, varsa mekânsal strateji

planlarının hedef ve stratejilerine uygun olarak yerleşim, gelişme alanları ve sektörlere ilişkin alt ölçek planlarını yönlendiren genel arazi kullanım kararları çerçevesinde ilke ve kriterleri belirleyen, bölge, havza veya il bütününde hazırlanan, plan hükümleri ve raporuyla bir bütün olan planlardır. Kanun’un 6’ncı maddesine göre mekânsal planlar, kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji Planlarına uygun olarak; “Çevre Düzeni Planları” ve “İmar Planları” kademelerinden oluşur. İmar planları ise nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak hazırlanır. Her plan bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanır.

15) Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 6’ncı maddesine göre planlama kademeleri, üst kademeden

alt kademeye doğru sırasıyla; Mekânsal Strateji Planı, Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı ve Uygulama

İmar Planından oluşur. Mekânsal planlar, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanır. Her plan, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olmak, raporu ile bütün oluşturmak ve bir alt kademedeki planı yönlendirmek zorundadır. Arazi kullanım ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur. Bu düzenlemelere göre belediyelerin imar planlarını çevre düzeni planına uygun olarak hazırlaması ve alt ölçekli imar planlarının üst ölçekli imar planlarına aykırı düzenlemeler içermemesi gerekmektedir.

16) Başvuranın 2006 yılında satın alarak mevzi imar planı düzenlemesi ile üzerinde fabrika inşa ettiği

taşınmazın bulunduğu alanı “Turizm/Konaklama Koridoru” olarak düzenleyen 1/100.000 ölçekli

Çevre Düzeni Planı 12/05/2009 tarihinde onaylanmış olup bu tarihten sonra arazi kullanımı ve yapılaşmada kullanım amacına aykırı yeni bir inşaat faaliyeti yürütülmesi yukarıda yer verilen düzenlemelere göre üst kademedeki plana aykırı olacaktır.

17) İdare tarafından çevre düzeni planının onaylanmasından önce başvuranın 2007 yılında yapı ruhsatı

alarak fabrika inşaatına başlamış olması, kazanılmış hak olarak değerlendirilmiş ve planın onayından sonra 23/03/2011 tarihinde yapı kullanma izin belgesi düzenlenmiştir. Başvuranın 2007 yılında satın aldığı kısıma idare binası yapma talebinin imar planının değişeceği gerekçesiyle müsaade edilmediği iddiasına ilişkin başvuru dosyasında bir belge sunulmamakla birlikte, idarenin talebi reddetmesine rağmen imar düzenlemelerine aykırı olarak bahse konu tesislerin inşa edildiği ve başvuranın 2018 tarihli imar barışı kapsamında mevcut düzenlemeden istifade ederek Yapı Kayıt Belgesi aldığı anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, başvuruya konu taşınmazın bulunduğu alanın kullanım amacında çevre düzeni planı ile değişikliğe gidilmesi sürecinde, başvuranın menfaatini olumsuz olarak etkileyecek şekilde mülkiyet hakkına yönelik somut bir müdahalede ve kısıtlamada bulunulmadığı tespit edilmiştir.

18) Başvuran mevcut durumda ise fabrika alanını geliştirmek ve kapasitesini arttırabilmek için 2500-3000

2 m arası ilave binaya ihtiyaç duyduğunu, arsanın imardaki alanının bu işlem için yeterli olduğunu ancak

yapılaşma sınıfı nedeniyle işlemin gerçekleştirilemediğini belirterek ticaret alanına getirilen % 35 sınırının artırılması ve taşınmazın imar planında kullanım amacının “Konut Dışı Kentsel Çalışma Alanı” olarak değiştirilmesini talep etmektedir.

19) Yukarıda detaylarına yer verildiği üzere, başvuru konusu taşınmaz Zonguldak-Bartın-Karabük

Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı’nda “Turizm/Konaklama Koridoru” alanı içerisinde yer almış, 1/5.000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı’nda “TİCT

– Ticaret-Turizm” alanı olarak düzenlenmiştir. Yapılan incelemede, Nazım ve Uygulama İmar Planlarının üst plana uygunluk kriterini karşıladığı görülmektedir. 3194 sayılı İmar Kanunu ve Mekansal Planlar Yapım

Yönetmeliği hükümlerine göre başvuru konusu taşınmazın bulunduğu turizm amaçlı alanda sanayi, /

endüstri, küçük sanayi işletmesi gibi amaçlarla yapılaşmaya gidilmesi imar düzenlemelerine aykırı olacaktır.

20) Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 20’nci maddesine göre çevre düzeni planında değişikliğe

gidilebilmesi için nüfusun yerleşim ihtiyaçlarının karşılanamaması, planın temel strateji ve politikalarını değiştirecek bölgesel ölçekli yatırımların ortaya çıkması, yeni verilere bağlı olarak, sonradan ortaya çıkabilecek ve bölgesel etkiye yol açabilecek arazi kullanım taleplerinin oluşması, yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerde değişiklik olması gibi makro düzeydeki ihtiyaçların ortaya çıkması gerekmektedir.

Parsel bazındaki bireysel nitelik taşıyan talepler çevre düzeni planı değişikliği için yeterli gerekçe oluşturmamaktadır. Kamu yatırımlarına, çevrenin korunmasına, çevre kirliliğinin önlenmesine, planın uygulanmasında karşılaşılan güçlükler ve maddi hataların giderilmesine ve değişen verilere bağlı olarak planın güncellenmesine dair yeterli, geçerli ve gerekçeleri açık olan, altyapı etkilerini değerlendiren raporu içeren teklif ve talepler; idarece planın temel hedef, ilke, strateji ve politikaları kapsamında teknik ve yasal çerçevede değerlendirmeye alınarak sonuçlandırılmaktadır.

21) Zonguldak-Bartın-Karabük Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı Plan

Hükümleri’nde Turizm/Konaklama Koridoru olarak belirlenen başvurusu konu alan için “VI.15.15.1. Bu koridorlar, “Kültür Turizmi” ve “Doğa Turizmi” ağırlıklı alanlardır. Bu koridorlarda, alt ölçekli planlar ile düşük yoğunluklu, doğal çevre ile uyumlu turizm planlamaları yapılacaktır.” açıklamasına yer verildiğinden Nazım ve Uygulama İmar Planlarında ticaret alanı kullanımları % 35 ile sınırlı tutulmuştur.

Ticaret alanı kullanımına getirilen bu sınırlama çevre düzeni planında öngörülen düşük yoğunluk öngörüsü ile uyumludur.

22) İdare tarafından Kurumumuza yapılan açıklamalara göre başvuru konusu alanda, mevcut durumda

imar planlarına uygun olarak yapılaşmaya gidilebilecek alan miktarı devam eden mahkeme süreçleri nedeniyle belirlenememektedir. Ancak mahkeme süreçlerinin tamamlanması ve parselasyon planlarının kesinleşmesinden sonra, başvuran tarafından imar planındaki düzenlemelere uygun olacak şekilde taşınmaz üzerinde yapılaşma işlemleri gerçekleştirilebilecektir.

23) Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde başvurunun değerlendirilmesi neticesinde, imar

planında “Ticaret Turizm Alanı” olarak düzenlenen başvuranın mülkiyetindeki taşınmazın kullanım amacının “Konut Dışı Kentsel Çalışma Alanı” olarak değiştirilmesi talebinin idare tarafından reddedilmesi işleminin yürürlükteki imar planı düzenlemelerine uygun olduğu tespit edildiğinden başvurunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

24) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ancak başvuru konusu ile ilgili yürütülen işlemlerde “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı anlaşılmış olup, idarenin bu ilkelere uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

25) 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddenin birinci fıkrası

uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin işlemine karşı Kastamonu İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN

REDDİNE;

Kararın BAŞVURANA ve SAFRANBOLU BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğ edilmesine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi