|
ÖZET: Başvuran, 22 Aralık 2022 tarihinde ödediği 2.732,40 TL harç tutarının e-Devlet sistemi üzerinden yapılan yönlendirmeler nedeniyle IMEI kaydının gerçekleştirilememesi üzerine, 2023 yılı tarifesiyle 6.091 TL harç ödeyerek kayıt işlemini tamamladığını belirtmiştir. Başvuru, 2022 yılında ödediği harcın iade edilmesi ve ilgili kurumlar hakkında işlem yapılması talebini içermektedir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını inceleyerek, harç ödemesinin kayıt işlemi için yeterli olmadığını, tüm işlemlerin eksiksiz tamamlanması gerektiğini ifade etmiştir.
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, kayıt işleminin tamamlanmaması nedeniyle 2022 yılında ödenen harcın geçerliliğinin bulunmadığını, harçların her işlem için güncel tutar üzerinden ödenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Ayrıca, e-Devlet üzerinden yapılan başvurularda kullanıcıların bilgilendirildiği ve işlemlerin tamamlanmadığı takdirde cihazların iletişime kapatılacağı belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesine karar verilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuru sürecinin hukuka uygunluğunu değerlendirerek, başvuranın e-Devlet sistemindeki yönlendirmeleri takip etmemesi nedeniyle yaşanan sorunun kendisine ait olduğunu belirtmiştir. Bu bağlamda, başvurunun reddedilmesi yönünde karar alınmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/15334-S.23.24185
BAŞVURU NO : 2023/7698
KARAR TARİHİ : 01.12.2023
RET KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU BAŞKANLIĞI
Başvuranın 22.12.2022 tarihinde ödediği harç ödemesinin kabul
BAŞVURUNUN KONUSU :
edilerek fark alınmaksızın IMEI kaydının yapılması talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 05.06.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Şikâyetçi Kurumumuza yapılan başvuru dilekçesinde kayıtlı olan hususlarda özetle; e-Devlet
sistemi üzerinden yapılan yönlendirme suretiyle yurtdışından getirilen cep telefonu kayıt işlemi için 22/12/2022 tarihinde İnternet Vergi Dairesi’ne 2.732,40 TL harç tutarı ödenmiş olmasına rağmen e-Devlet sistemi üzerinde olması gereken yönlendirmelerin gereği gibi yapılmaması nedeniyle kayıt işleminin yapılamadığını,
1.1) Telefonunun iletişime kapatılarak daha fazla mağdur olmak istemediği için 2023 yılı tarifesiyle 6.091
TL harcı yeniden ödeyerek kayıt işlemini gerçekleştirdiğini, 2022 yılı içinde e-Devlet üzerinden yapılan yönlendirme suretiyle İnternet Vergi Dairesi’nde ödenmesi gereken harç tutarını zamanında ödediği halde mağdur edildiğini iddia ve ifade ederek; 2022 yılında ödediği 2732 TL harcın telefon kayıt ücreti olarak kabul edilerek 2023 yılında tekrar ödediği 6.091 TL harcın ivedilikle tarafına iade edilmesini ve ilgililer hakkında gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin
karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma
gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Adı geçen İdarenin 05.09.2023 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle;
2.1) İthalat yoluyla yurda getirilen, yurt içinde imal edilen veya yurt dışından yolcu beraberinde getirilen
cihazlara ait IMEI numaralarının MCKS aracılığıyla kayıt altına alındığını, söz konusu cihazlara ilişkin iş ve işlemlerin 12.07.2014 tarihli ve 29058 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Elektronik Kimlik Bilgisini
Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik ve 12.07.2014 tarihli ve 29058 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğ’de yer alan hükümler doğrultusunda yürütüldüğü,
2.2) Yönetmelikte yolcu beraberinde getirilen cihazların kayıt altına alınabilmesi için Tebliğ’de belirtilen
bilgi ve belgelerin tamamlanarak e-Devlet kapısı üzerinden başvuruda bulunulması, cihazların kayıt altına alınma başvurularının yolcunun yurda giriş tarihinden itibaren üç yüz altmış beş gün içerisinde yapılacağı ve başvurularda bildirilen bilgi ve belgelerin eksiksiz ve doğru olmasından başvurucuların sorumlu olacağının hüküm altına alındığını,
2.3) Başvuruya konu – IMEI numaralı cihazın 05.05.2023 tarihinde
kayıt altına alındığı, başvurucunun 22.12.2022 tarihinde harç ücretini ödemesine karşın cihaz kayıt işleminin tamamlanamaması nedeniyle cihazın kayıt altına alınmadığı, kayıt altına alınmayan cihazlar için yeninden kayıt başvurusunun yapılabilmesinin ancak kayıt esnasında güncel harç tutarının ödenmesi gerektiğini, cihaz kayıt ücretinin ödenmesi ve bunun sisteme yansıtılmasının Gelir İdaresi Başkanlığı ve eDevlet güdümündeki entegrasyonla sağlanması ve Kurumlarının sürece herhangi bir müdahalesinin bulunmaması hasebiyle 22.12.2022 tarihinde ödenen cihaz kayıt ücretinin 2023 yılında yapılan işleme esas alınması gerek e-Devlet kapısı üzerinden yapılan bireysel başvuruların cihaz sahiplerince yapılması gerekse cihaz kayıt ücretine ilişkin entegrasyonun Kurumlarınca işletilmemesi hasebiyle Kurumlarınca tesis edilebilecek herhangi bir işlemin bulunmadığını,
2.4) e-Devlet kapısı üzerinden yapılan başvurularda dört adımlı bir süreç tanımlandığını, bu dört adımın
harç ödemesi de dahil olmak üzere başvuru sahibi tarafından tamamlanarak e-Devlet kapısı ekranlarından nihayetlendirilmesi halinde cihaza ait IMEI numarası veya numaralarının, gerekli teknik kontroller yapılarak beyaz listeye alındığını ve söz konusu cihaza elektronik haberleşme hizmeti verilmesinin sağlandığını,
2.5) e-devlet üzerinden sunulan “IMEI Kaydet” hizmeti ekranlarında harcın yatırılmasının kayıt için tek
başına yeterli olmadığı ve mutlaka işlem ile ilgili tüm aşamaların tamamlanarak takip numarası alınması suretiyle işlemin tamamlanmasının sağlanması gerektiğinin büyük puntolu yazılarla kullanıcılara bildirildiğini, başvuru esnasında ekranda bulunan bilgilendirme metninde herhangi bir eksik işlem yapılmasını önleyebilmek için bold (kalın) puntolarla kullanıcıların bilgilendirildiğini,
2.6) Başvurucunun e-Devlet kapısı üzerinden gerçekleştirdiği işlemler esnasında bilgilendirme metinleri ile
gerekli uyarılar yapılmakla birlikte kayıt işleminin tamamlanıp tamamlanmadığı hususunda sonuç adımında bilgi verildiği, başvuru sayfasında ödeme kontrol onay aşamasında onay butonu bulunduğunu,
ayrıca bu sayfada cihaz kayıt harcı ödendikten sonra kayıt işleminin tamamlanması için onay aşamasına yönlendirileceği hususunda başvurucuların bilgilendirildiğini,
2.7) Başvurucunun verdiği bilgiler kapsamında Merkezi Mobil Cihaz Kimlik Tanımı Veri Tabanı
Sisteminde yer alan veriler incelendiğinde; yolcu beraberinde getirilen cihazın kayıt altına alınabilmesi için
22.12.2022 tarihinde (2022 güncel harç tutarı) harç tutarının ödendiği ancak kayıt işleminin
tamamlanamaması sebebiyle cihazın kayıt altına alınamadığı, cihaz kayıt işleminin tamamlanamaması sebebiyle yeniden kayıt başvurusunun yapıldığı ve 2023 yılı için belirlenen güncel cihaz kayıt ücretinin ödenerek 05.05.2023 tarihinde cihazın kayıt altına alındığı,
2.8) Yolcu beraberinde getirilerek bireysel başvuru yoluyla kaydedilen cihazların kayıt altına alınmasına
ilişkin süreçlerde, Kurumlarının dışında diğer kamu kurumlarının da paydaş olarak yer aldığını, başvurunun üçüncü adımı olarak da adlandırılan ödeme ve kontrol aşamasında, cihaz kayıt ücretlerinin yatırılması ve kontrolünün Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) ve e-Devlet (TÜRKSAT) işbirliğiyle sağlanan entegrasyon üzerinden yapıldığını, sürece ilişkin Kurumlarının herhangi bir katkısı veya müdahalesinin bulunmadığını,
2.9) E-devlet üzerinden sunulan “IMEI Kayıt” hizmeti kullanılarak elektronik kimlik bilgisini haiz
cihazların kayıt altına alınması öncesinde telefon kullanım izin harcının ödenmesine ilişkin kontrolün
Hazine ve Maliye Bakanlığı (Gelir İdaresi Başkanlığı) tarafından yapıldığını,
2.10) 19.12.2012 tarihli ve 2012/2 sayılı Gelir İdaresi Başkanlığı Harçlar Kanunu İç genelgesinde, yolcu
beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olayın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri elektronik kimlik bilgisini haiz cihazın IMEI numarasının kayıt altına alınması olduğunun belirtildiği, vergiyi doğuran olayın kayıt işleminin tamamlanması olduğundan daha önce yatırılan harcın yeni tarihli kayıt işleminde kullanılmasının gerek yasal gerekse sistem üzerinden teknik olarak mümkün olmadığı,
2.11) Somut olayda önemli olan kullanıcının girişinden itibaren süresi içerisinde kayıt işlemlerinin tüm
unsurlarını eksiksiz tamamlaması hususu olduğu, bu nedenle kayıt işlemlerinin sadece bir parçası olan kullanım izin harcını yatıran ancak işlemlerinin tümünü sistem üzerinden tamamlamamış olan kişinin cihazının haberleşme hizmetine kapatılması hususunun Kurumlarının takdirinde olmadığı, bağlı yetkisinde olan bir durum olduğu açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18.10.1982 tarihli Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
3.1) “Vergi ödevi” başlıklı 73’üncü maddesinde; “…Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler
kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.
Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Cumhurbaşkanına
verilebilir”,
4) 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır”,
6) 04.01.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun “Kanunun Şümulü” başlıklı 1’inci
maddesinin birinci fıkrasında, “Bu kanun hükümleri ikinci maddede yazılı olanlar dışında, genel bütçeye giren vergi, resim ve harçlar ile il özel idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim ve harçlar hakkında uygulanır”,
6.1) “Vergi Kanunlarının uygulanması ve ispat” başlıklı 3’üncü maddesinin (A) bendinin birinci
fıkrasında, “Vergi kanunlarının uygulanması: Bu Kanunda kullanılan ‘Vergi Kanunu’ tabiri işbu Kanun ile bu Kanun hükümlerine tabi vergi, resim ve harç kanunlarını ifade eder”,
6.2) “Vergiyi doğuran olay” başlıklı 19’uncu maddesinin birinci fıkrasında ise, “Vergi alacağı, vergi
kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülü ile doğar”,
7) 02.07.1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununun “Mevzuu” başlıklı 108’inci maddesinde;
“ İmtiyazname, ruhsatname ve diplomalardan bu kanuna bağlı (8) sayılı tarifede yazılı olanları harca tabidir.”
7.1) “Mükellef” başlıklı 109’uncu maddesinde; “İmtiyazname, ruhsatname ve diploma harçlarını
kendilerine bu belgeler verilen kişiler ödemekle mükelleftirler.”
7.2) “Harç alma ölçüleri” başlıklı 110’uncu maddesinde; “İmtiyazname, ruhsatname ve diploma
harçları, (8) sayılı tarifede yazılı belgelerden, belgenin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınır.”
7.3) “İşlemin yapılamayacağı” başlıklı 127’nci maddesinde; “Bu kanunda aksine hüküm bulunmadıkça,
harçların tamamı peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmaz.”
7.4) “Memurların sorumluluğu” başlıklı 128 inci maddesinde; “Gerekli harçları tamamen almadan
işlem yapan memurlar harcın ödenmesinden mükellefler ile müteselsilen sorumludurlar.”
7.5) (8) sayılı tarifenin VIII – Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı: (Ek : 4.12.1985-
3239/96-c md; Mülga : 28.5.1986 – 3293/7 md; Yeniden düzenleme: 31.5.2012-6322/20 md.) “1.Ticari mahiyette olmaksızın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telsiz telefon cihazları kullanım izni (Söz konusu harç, elektronik kimlik bilgisinin kayıt altına
alınması işleminden önce ödenir. Elektronik kimlik bilgisinin kayıt altına alınması için yapılan başvuru sırasında harcın ödendiğine ilişkin belge aranır ve harç ödenmeden kayıt işlemi yapılmaz. Harç ödenmeden kayıt işlemi yapılan ve kullanıma açılan cihazlar, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından kullanıma kapatılır. Ödenmeyen harç %50 fazlasıyla ilk kayıt tarihinden itibaren 6183 sayılı
Kanuna göre hesaplanan gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir. Bu tahsilat yapılmadan cihaz kullanıma açılamaz.)”
8) 24.11.2022 tarihli ve 32023 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 542 sıra nolu Vergi Usul Kanunu
Genel Tebliğinde; “Bu hüküm uyarınca yeniden değerleme oranı 2022 yılı için % 122,93 (yüz yirmi iki virgül doksan üç) olarak tespit edilmiştir.”
9) 05.11.2008 tarihli ve 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanununun “Elektronik kimlik bilgisini
haiz cihazlar” başlıklı 55’nci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum tarafından izin verilmedikçe, abone kimlik ve iletişim bilgilerini taşıyan özel bilgiler veya cihazın teşhisine yarayan elektronik kimlik bilgileri yeniden oluşturulamaz, değiştirilemez, kopyalanarak çoğaltılamaz veya herhangi bir amaçla dağıtılamaz.”
9.1) “Teknik uyumluluk” başlıklı 57’nci maddesinin birinci fıkrasında; “İşletmeciler, elektronik kimlik
bilgisi değiştirildiği tespit edilen, uluslararası dolaşım hizmetlerine yönelik düzenlemeler ve Kurum düzenlemelerine uymayan elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlara, kayıp, kaçak veya çalıntı cihazlara, elektronik haberleşme hizmeti veremezler. Ancak, Kurumun MCKS’sinde kayıtlı iken elektronik kimlik bilgisi kopyalanmış gerçek cihazlar ve mobil haberleşme hizmeti sunan işletmeciler tarafından finansman borcu bulunduğu bildirilen cihazlar borcun devam ettiği süre boyunca sadece eşleştirme yapılan abone numaraları ile kullanılmak üzere kullanıma açılır. İşletmeciler finansman borcu ödenen cihazları, eşleştirme yapılan numara kısıtının kaldırılmasını teminen MCKS’ye bildirir.”
10) 12.07.2014 tarihli ve 29058 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz
Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmeliğin “Beyaz liste” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Beyaz liste; a) Mevzuata uygun bir şekilde; yolcu beraberinde getirilerek, ithal edilerek veya yurt içinde imal edilerek
Kuruma bildirilen ve kayıt işlemi tamamlanan, b) 5/4/1983 tarihli ve 2813 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun Kuruluşuna İlişkin Kanunun mülga Geçici 6 ncı maddesi kapsamında kayıt altına alınmış olan elektronik kimlik bilgisi değiştirilmemiş ve kopyalanmamış, cihazlara ait IMEI numaralarından oluşur.”
10.1) “Siyah liste” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasında; “Siyah liste; kaçak, kayıp, çalıntı,
elektronik kimlik bilgisi değiştirilmiş ya da başka cihazlara kopyalanmış, bertaraf veya ihraç edildiği
Kuruma bildirilmiş, uluslararası daimi veri dolaşım hizmeti aldığı veya Kurum kayıtlarında yer almadığı halde ülkemiz sınırları içerisinde kullanımda olduğu tespit edilmiş ve son sinyal almasından itibaren kesintisiz bir yıl süreyle elektronik haberleşme şebekelerinden hizmet almamak suretiyle beyaz listeden çıkarılmış cihazlara ait IMEI numaralarından oluşur.”
10.2) “Yolcu beraberinde getirilen cihazlara ait IMEI numaralarının kayıt altına alınması” başlıklı
/
14’ncü maddesinin birinci fıkrasında; “Yolcu beraberinde getirilen cihazın sahibi cihazının kayıt altına alınması için Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğde belirtilen bilgi ve belgeleri tamamlayarak e-Devlet kapısı üzerinden başvurusunu yapar.”, dördüncü fıkrasında; “Yolcu beraberinde getirilen cihazların kayıt altına alınması başvuruları yolcunun yurda giriş tarihinden itibaren üç yüz altmış beş gün içerisinde yapılır. Ancak bu süre, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (h)
bendi hükmü gereği; Kurum kayıtlarında olmadığı halde haberleşme hizmeti sunulan cihazların yüz yirmi günlük kullanım süresini değiştirmez.”, beşinci fıkrasında; “e-Devlet kapısı üzerinden yapılan başvurularda, bilgi ve belgelerin eksiksiz ve doğru olmasından başvuru sahibi sorumludur.” yedinci fıkrasında; “Cihaza ait IMEI numarası veya numaraları, gerekli kontrollerden geçmesi halinde üç takvim yılı süreyle eşleştirilmiş beyaz listeye alınır.”
11) 12.07.2014 tarihli ve 29058 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz
Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğin “Başvuru” başlıklı 4’ncü maddesinin birinci fıkrasında; “Elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlara ait IMEI numaralarının kayıt altına alınmasına ilişkin başvurular yurt dışından yolcu beraberinde getirilen cihazların sahipleri tarafından e-Devlet kapısı üzerinden yapılır.”, sekizinci fıkrasında; “Cihaza ait IMEI numarası veya numaraları, gerekli kontrollerden geçmesi halinde beyaz listeye alınır.”
12) 16.06.2012 tarihli ve 28325 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 67 Seri No.lu Tebliğde; “Söz konusu
cihazlara ilişkin elektronik kimlik bilgisinin kaydedilebilmesi için harcın ödenmiş olması gerekmektedir.
Bu nedenle, kayıt yapılmadan önce, harcın ödendiğine ilişkin vergi dairesi alındısının aslı aranır, alındıda yazan IMEI numarası ile kaydedilmesi istenen IMEI numarası karşılaştırıldıktan sonra kayıt işlemi yapılır.
Kayıt işlemine esas alınan alındının bir örneği başvuru dosyasında muhafaza edilir.”
13) 19.10.2012 tarihli ve 2012/2 sayılı Harçlar Kanunu İç Genelgesinde; “Yolcu beraberinde getirilen
telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olay, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulanan verici portatif telsiz telefonlarının IMEI numarasının kayıt altına alınmasıdır.
Ancak kayıt işlemine ilişkin harç, kayıttan önce ödendiğinden kayıt işleminin yapılamaması durumunda ödenen harcın iadesi mümkün bulunmaktadır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
15) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere özetle, 22.12.2022 tarihinde İnternet Vergi
Dairesi’ne 2.732,40 TL harç tutarı ödenmiş olmasına rağmen e-Devlet sistemi üzerinde olması gereken yönlendirmelerin gereği gibi yapılmaması nedeniyle kayıt işleminin yapılamadığını, daha fazla mağdur olmak istemediği için 2023 yılı tarifesiyle 6.091 TL harcı yeniden ödeyerek kayıt işlemini gerçekleştirdiğini, harç tutarını zamanında ödediği halde mağdur edildiğini iddia ve ifade ederek; 2022 yılında ödediği 2732 TL harcın telefon kayıt ücreti olarak kabul edilerek 2023 yılında tekrar ödediği 6.091
TL harcın ivedilikle tarafına iade edilmesini ve ilgililer hakkında gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
16) Bu çerçevede Kurumumuzca ön inceleme ve araştırma yapılmış olup konuyla ilgili Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından gönderilen cevabi yazıda ise özetle; Merkezi Mobil Cihaz
Kimlik Tanımı Veri Tabanı Sisteminde yer alan veriler incelendiğinde; 22.12.2022 tarihinde (2022 güncel harç tutarı) harç tutarının ödendiği ancak kayıt işleminin tamamlanamaması sebebiyle cihazın kayıt altına alınamadığı, cihaz kayıt işleminin tamamlanamaması sebebiyle yeniden kayıt başvurusunun yapıldığı ve 2023 yılı için belirlenen güncel cihaz kayıt ücretinin ödenerek 05.05.2023 tarihinde cihazın kayıt altına alındığı açıklamalarına yer verilmiştir.
17) Başvuranın iddialarına ilişkin Kurumumuzca inceleme ve araştırma yapılmış olup, e-Devlet
sistemi üzerinde olması gereken yönlendirmelerin gereği gibi yapılmaması nedeniyle kayıt işleminin yapılamadığı iddiası konusunda İdarece e-devlet üzerinden sunulan “IMEI Kaydet” hizmeti ekranlarında harcın yatırılmasının kayıt için tek başına yeterli olmadığı ve mutlaka işlem ile ilgili tüm aşamaların tamamlanarak takip numarası alınması suretiyle işlemin tamamlanmasının sağlanması gerektiğinin büyük puntolu yazılarla kullanıcılara bildirildiğini, başvuru esnasında ekranda bulunan bilgilendirme metninde herhangi bir eksik işlem yapılmasını önleyebilmek için bold (kalın) puntolarla kullanıcıların bilgilendirildiğini ifade edilmiştir.
18) Bu noktada başvuranın 22.12.2022 tarihinde harç yatırdığı ancak IMEI kaydını tamamlamadığını, daha
sonra tamamlanmadığı anlaşılıp kaydı tamamlamak istendiğinde değişen harç farkını ödeyerek kaydı tamamladığı anlaşılmıştır. IMEI kayıt işlemi tamamlanmadan önce ödenen harcın, harç tutarı değiştikten sonra kabul edilip edilemeyeceğine ilişkin olarak Mali yükümlülüklere ilişkin temel usulü düzenleyen 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 19’uncu maddesinde, vergi alacağının, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülüyle doğacağı hükme bağlanmıştır.
213 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesi üzerinden harçlara da uygulanabilen bu madde, harç alacağının
doğabilmesi için harcın gündeme gelmesine sebep hizmet veya işlemin gerçekleşmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu bakımdan, IMEI kayıt harcının, işlemin yapıldığı zaman diliminde veya o işlem öncesinde peşin ödenmesi gerekmektedir.
19) Bu çerçevede öncelikle mevzuat uyarınca elektronik kimlik bilgisi değiştirildiği tespit edilen,
uluslararası dolaşım hizmetlerine yönelik düzenlemeler ile Kurum düzenlemelerine uymayan elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlara, kayıp, kaçak veya çalıntı cihazlara elektronik haberleşme hizmeti verilemediği ve elektronik haberleşme hizmetinden faydalanabilmesi için elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların kayıt altına alınması gerektiği belirtilmelidir.
20) Elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların kaydı ise 5809 sayılı Kanun, Elektronik Kimlik Bilgisini
Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik ve aynı ismi taşıyan Tebliğ kapsamında yürütülmektedir. Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğin 1’inci maddesinde de; ithal veya imal edilen ya da yurt dışından yolcu beraberinde getirilen elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların elektronik haberleşme hizmetinden faydalanabilmesi için elektronik kimlik bilgilerinin kayıt altına alınması, kayıp, kaçak veya çalıntı cihazlara elektronik haberleşme hizmeti verilmesinin engellenmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesinin tebliğin amacı olduğu ifade edilmiştir.
Bu çerçevede; yolcu beraberinde getirilen cihazın sahibi, cihazının kayıt altına alınması için Elektronik
/
Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğde belirtilen bilgi ve belgeleri tamamlayarak e-Devlet kapısı üzerinden başvurusunu yapması gerekmektedir. Diğer taraftan cihazın mevzuatta belirtilen süreler içinde kayıt altına alınmaması halinde ise elektronik haberleşme bağlantısı kesilmektedir.
21) Nitekim Kurumumuza daha önce yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcını ödemesine
rağmen kayıt sürecini tamamlamaması nedeniyle telefonunun kullanıma kapatılması sonucu mağduriyet oluştuğu iddiası ile yapılan başvuruda da; Yönetmelik hükümleri kapsamında yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı ödenmesine rağmen e-devlet sisteminden kayıt işleminin tamamlamadığı için telefon izninin kapatılmasında hukuka aykırılık bulunmadığından başvurunun reddi, diğer taraftan hakkaniyet gereği güncel telefon kullanım izin harcı ödemesi yapılan ancak kayıt işlemi tamamlanmadığı için kapatılan cihazlara yönelik mağduriyet giderici tedbirler alınması yönünde de Bilgi Teknolojileri ve
İletişim Kurumu’na tavsiyede bulunulmasına karar verilmiştir. (Kamu Denetçiliği Kurumu, 2020/64022
Başvuru No.lu Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı, 18.11.2020) İlgili idarece de; KDK kararında tavsiye edilen ve kullanım izin harcı yatırıldığı halde e-Devlet üzerinden başvurunun tamamlanmaması sonucu oluşan mağduriyetleri giderici önlem olarak 20.02.2021 tarihli ve 31401 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair
Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik kapsamında Yönetmeliğin 14’üncü maddesinin dördüncü fıkrasının yeniden düzenlendiği belirtilmiştir. Nitekim Yönetmeliğin 14’üncü maddesinde; yolcu beraberinde getirilen cihazların kayıt altına alınması başvurularının yolcunun yurda giriş tarihinden itibaren
365 içerisinde yapılacağı ancak bu sürenin, haberleşme hizmeti sunulan cihazların 120 günlük kullanım
süresini değiştirmeyeceği hüküm altına alınmıştır. Bu çerçevede yolcu beraberinde getirilen cihazın, kayıt edilmeden ilk kullanım tarihinden itibaren azami 120 gün kullanılması mümkün olsa dahi elektronik haberleşme hizmetinin devam etmesini sağlamak amacıyla kayıt işleminin yurda giriş tarihinden itibaren
365 gün içerisinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
22) Somut olayda incelemesi yapılan uyuşmazlık konusu ise özetle; başvuranın 22.12.2022 tarihinde
İnternet Vergi Dairesi’ne 2.732,40 TL harç tutarı ödenmiş olmasına rağmen kayıt işleminin tamamlanmaması sebebiyle 2023 yılı için belirlenen 6.091 TL harç tutarını yeniden ödeyerek kayıt işlemini gerçekleştirilmesi dolayısıyla 2022 yılında ödenen harç bedelinin kabul edilmesi suretiyle 05.05.2023 tarihli IMEI kaydına esas ödenen 2023 yılı harç bedelinin iadesi talebi hakkındadır.
23) Yukarıda da ifade edildiği üzere yurt dışından yolcu beraberinde getirilen elektronik kimlik bilgisini
haiz cihazların (cep telefonları, dizüstü bilgisayarlar vs.) Türkiye’de kullanılabilmesi için, Türkiye’ye giriş tarihi itibariyle 365 gün içinde kayıt işlemlerinin yapılması zorunlu olup, aksi halde cihaz iletişime kapatılmaktadır. Bu duruma göre; cihaz sahibinin e-devlet kapısı üzerinden sisteme giriş yaparak, Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumu başlığı altında yer alan hizmetlerden öncelikle cihaz kayıt hakkını sorgulaması, cihaz kayıt hakkı mevcut ise IMEI kaydet alanındaki gerekli bilgileri doldurmak ve belirlenen harç ücretini yatırmak suretiyle kayıt işleminin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. (Kamu Denetçiliği
Kurumu, 2019/11455 Başvuru No.lu Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı, 09.12.2019)
24) Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı ise 492 sayılı Harçlar Kanununa istinaden
alınmaktadır. 492 sayılı Kanuna bağlı (8) sayılı tarifenin “Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı” başlıklı bölümünde, ticari mahiyette olmaksızın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından
getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telsiz telefon cihazları kullanım izninin harca tabi olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca adı geçen Kanunda imtiyazname, ruhsatname ve diplomalardan bu kanuna bağlı (8) sayılı tarifede yazılı olanların harca tabi olduğu; imtiyazname, ruhsatname ve diploma harçlarını kendilerine bu belgeler verilen kişilerin ödemekle mükellef olduğu; anılan harçların, (8) sayılı tarifede yazılı belgelerden, belgenin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınacağı ve anılan kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, harçların tamamının peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmayacağı düzenlenmiştir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 19’uncu maddesinde, vergi alacağının, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülüyle doğacağı hükme bağlandığı için, yasa gereği ödeme daha önce yapılmış dahi olsa IMEI kaydının tamamlandığı tarihte ödenmesi öngörülen meblağlar geçerlidir.
25) Ancak daha önceki aşamaların tamamlanması ve Gelir İdaresi Başkanlığı sitesi üzerinden harç
bedelinin yatırılması kayıt işleminin yapılması ya da kayıt işleminin tamamlanması anlamına gelmemektedir. Harç ödemesi yapıldıktan sonra e-devlet kayıt sayfasına dönülerek kayıt işleminin onaylanması ve başvuru takip numarasının alınması gerekmektedir. İlgili idare tarafından da başvuru esnasında ekranda bulunan bilgilendirme metninde herhangi bir eksik işlem yapılmasını önleyebilmek için bold (kalın) puntolarla kullanıcıların bilgilendirildiği, başvuru sayfasında ödeme kontrol onay aşamasında onay butonu bulunduğu, bu sayfada cihaz kayıt harcı ödendikten sonra kayıt işleminin tamamlanması için onay aşamasına yönlendirileceği hususunda başvurucuların bilgilendirildiği ifade edilmiştir. Nitekim aşağıdaki görüntüde de yer aldığı üzere bilgilendirme kısmının son maddesinde de harç bedelinin ödenmesinin kayıt işlemi için yeterli olmadığı, başvuru numarasının ekranda görmeden hizmetten çıkış yapılmaması gerektiği bilgisi bulunmaktadır. (https://www.turkiye.gov.tr/btk-imei-kaydet)
/
25.1) Ayrıca Kurumun resmi internet sitesinde de yurt dışından getirilen cihazların kayıt işlemlerine ilişkin
tüketicileri bilgilendirmeye yönelik açıklamaların yer aldığı, harç tutarının yatırıldıktan sonra kayıt işleminin tamamlanmadığının özel olarak belirtildiği tespit edilmiştir.
(https://tuketici.btk.gov.tr/merkezi-cihaz-kayit-sistemi)
26) Dosya kapsamında yapılan incelemede başvuranın, bilgilendirmelerin gereği gibi yapılmadığı
iddiasının yanı sıra İnternet Vergi Dairesi’nde ödenmesi gereken harç tutarını zamanında ödediği halde tekrar harç farkını talep edilmesini şikayet konusu yaptığı anlaşılmıştır. Başvuru konusu sorunun IMEI
/
kayıt harcının arttığı 07.07.2023 tarihinde olduğu gibi harç yatırdıktan sonra sistem yoğunluğu nedeniyle kaydın tamamlanmaması değil, 22.12.2022 tarihinde harç yatırıldıktan sonra sehven ana sayfaya dönülüp IMEI kaydının tamamlanmamış olmasından kaynaklanmaktadır. Sistemden kaynaklanan bir yoğunluk olmaksızın kişinin harç yatırdıktan sonra işlemin tamamlanmadığını bilerek/bilmeyerek IMEI kaydını tamamlamamasına ilişkin olarak Kurumumuza daha önce kararlar tesis edilmiştir. 2019 yılında yapılan bir başvuruya ilişkin yapılan incelemede başvuranın yurtdışında iken
618.60 TL olan yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcını ödediği, ancak aynı gün Resmi
Gazetede yayımlanan ancak ertesi gün yürürlüğe giren Cumhurbaşkanı Kararı gereği telefon kullanım izin harcında artırıma gidildiği ve başvuranın yürürlük tarihi sonrasında yurda giriş yaptığı, tüm bu nedenlerle de başvuranın yüz yirmi günün içerisinde herhangi bir gün e-devlet üzerinden IMEI kaydını yapabileceği beklentisinin haklı beklenti olarak görülmesine imkan bulunmadığı, cihaz kaydının yapılabilmesi için güncel harç tutarının ödenmesinin istenmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı tespit edilememiştir. (Kamu Denetçiliği Kurumu, 2019/18570 Başvuru No.lu Ret Kararı, 15.04.2020)
27) Yukarıda yer verilen karardan farklı olarak somut olayda başvuranın harcı ödediği tarihte yurt içinde
olduğu ve kayıt işlemi yapma iradesinin bulunduğu ancak IMEI kayıt işlemlerini tamamlamaması nedeniyle kaydı gerçekleştirdiği süreçteki harç miktarını ödemek istemesi nedeniyle Kurumumuza başvurduğu anlaşılmıştır. Buna karşın 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 19’uncu maddesinde, vergi alacağının, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülüyle doğacağı hususunun hükme bağlandığı, benzer şekilde Harçlar Kanununda da yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcının, elektronik kimlik bilgisinin kayıt altına alınması işleminden önce ödeneceği düzenlenmiştir.
Ayrıca 2012/2 Harçlar Kanunu İç Genelgesinde yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olayın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulanan verici portatif telsiz telefonlarının IMEI numarasının kayıt altına alınması olduğu ifade edilmiştir. Bu çerçevede harcı doğuran olay cihazın kayıt altına alınması (IMEI kayıt işleminin tamamlanması) olduğundan kayıt tarihindeki harç bedelinin esas alınması gerektiği anlaşılmaktadır. Diğer bir ifadeyle daha önce yatırılan ve güncel olmayan bir harcın yeni kayıt işleminde yeterli kabul edilmesi, vergiye ilişkin mevzuat hükümleri gereği kanunen mümkün olmamaktadır.
28) Sonuç olarak başvuranın iddiaları, idarenin konuya ilişkin açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm
dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; IMEI kayıt işleminde bu kapsamda kişinin kimlik bilgilerinin kontrolünün Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, giriş-çıkış kontrollerinin ve pasaport ile ilgili hususların Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından, cihaza ilişkin kulanım harcı ödenip ödenmediğinin kontrolünün Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından, 3 yılda 1 adet cihaz hakkı getirme ile ilgili
Ticaret Bakanlığı tarafından, düzenlemenin kontrolünün ise Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu
Başkanlığı tarafından teknik alt yapı üzerinden gerçekleştirildiği, kişi kaydı tamamlamadığında İdarenin re-sen işlemi tamamlama yetkisinin bulunmadığı,
28.1) Başvuru e-Devlet sistemi üzerinde olması gereken yönlendirmelerin gereği gibi yapılmaması
nedeniyle kayıt işleminin yapılamadığına yönelik verinin tespit edilemediği, harcın yatırıldığı 22.12.2022 tarihinde sistem yoğunluğu nedeniyle yapılamadığına ilişkin bir bulgu elde edilemediği, IMEI kaydının tamamlanmamasının bilgilendirme metninde belirtilmesine ve “Bilgilendirme Metnini okudum” onayına rağmen harç yatırıldıktan sonra sehven “ana sayfaya dönülüp IMEI kaydının tamamlanmamış” olmasından kaynaklandığı, e-devlet üzerinden sunulan “IMEI Kaydet” hizmeti ekranlarında harcın yatırılmasının kayıt
için tek başına yeterli olmadığı ve mutlaka işlem ile ilgili tüm aşamaların tamamlanarak takip numarası alınması suretiyle işlemin tamamlanmasının sağlanması gerektiğinin büyük puntolu yazılarla kullanıcılara bildirildiği, Başvurucunun e-Devlet kapısı üzerinden gerçekleştirdiği işlemler esnasında bilgilendirme metinleri ile gerekli uyarılar yapılmakla birlikte kayıt işleminin tamamlanıp tamamlanmadığı hususunda sonuç adımında bilgi verildiği, başvuru sayfasında ödeme kontrol onay aşamasında onay butonu bulunduğunu, ayrıca bu sayfada cihaz kayıt harcı ödendikten sonra kayıt işleminin tamamlanması için onay aşamasına yönlendirileceği hususunda başvurucuların bilgilendirildiğini, harç ödemesinin yapılmasının
IMEI kaydının tamamlanması için yeterli olmadığı, harç yatırıldıktan sonra e-devlet kayıt sayfasındaki onay butonunun basılması ve IMEI kayıt numarası alınması gerektiği, bu çerçevede yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcına esas olayın IMEI numarasının kayıt alına alınması olduğu, daha önce yatırılan ancak işlemi tamamlanmayan harcın yeni kayıt işleminde yeterli kabul edilmesinin vergi mevzuatı gereği mümkün olmadığı anlaşılmış olup idarenin işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
29) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde makul sürede karar verme’ ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
30) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
REDDİNE,
Kararın Başvurana ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi