|
ÖZET: Başvuran, yurtdışından getirdiği cep telefonunun IMEI kaydı için ödediği 6.091,30 TL’nin iadesini talep etmiştir. Başvuru, 15 Haziran 2023 tarihinde yapılan ödemenin ardından, 7 Temmuz 2023 tarihinde kayıt işlemini tamamlayamadığı gerekçesiyle yapılmıştır. Ancak, başvuranın 7 Temmuz’da e-Devlet sistemine giriş yaptığına dair herhangi bir veri bulunmamaktadır. Bu nedenle, başvuru reddedilmiştir. İlgili idareler, başvuranın harcını iade almış olduğunu ve kayıt işlemini 20.000 TL üzerinden tamamladığını belirtmiştir.
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, IMEI kayıt işlemlerinin yasal çerçevede yürütüldüğünü ve harç ödemesinin kayıt işleminin tamamlanması için yeterli olmadığını vurgulamıştır. Harç bedelinin, kayıt tarihindeki güncel tutara göre belirlenmesi gerektiği ifade edilmiştir. Ayrıca, başvuranın, 7 Temmuz’da sistem yoğunluğu nedeniyle kaydını tamamlayamadığı iddiası, yapılan incelemeler sonucunda doğrulanmamıştır. Sonuç olarak, başvuranın talebi, gerekli belgelerin ve sistem girişinin eksikliği nedeniyle reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın durumu ile ilgili olarak ilgili idarelerle yazışmalar yapmış, ancak başvuranın kayıt işlemini tamamlamadığı sonucuna ulaşmıştır. Bu nedenle, başvuru reddedilmiş ve ilgili karar tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/7010-S.24.10967
BAŞVURU NO : 2023/17986
KARAR TARİHİ : 04.07.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, yolcu beraberinde getirilen cep telefonunun IMEI kayıt işlemlerinin 6.091,30-TL harç tutarı üzerinden tamamlanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 13.11.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza başvuruda bulunan (TCKN: ) tarafından özetle;
Mayıs ayında yurtdışından almış olduğu – IMEI no.lu telefonunun kayıt işlemleri için 6.091,30-TL vergi bedelini 15.06.2023 tarihinde e-Devlet üzerinden ödediği, 7 Temmuz
2023 tarihinin son gün olduğunun bildirilmesi sebebiyle sisteme girip kontrol etmek istediğinde onay
işlemini tamamlamak istediği, ancak sistem yoğunluğundan gerçekleştiremediği, 8 Temmuz 2023 tarihinde telefonunun kayıt dışı olduğu 90 gün içinde kapatılacağı mesajı geldiği, e-Devletinde de telefonunun kayıt dışı olarak göründüğü, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığına 19.07.2023 tarihinde işlemin düzeltilmesi talepli dilekçeyle başvuru yaptığı, ancak tarafına açıklayıcı olmayan matbu bir cevap gönderildiği, sadece 7 Temmuz 2023 tarihinde yapılan ödemelere bakıldığı beyan edildiği, oysaki ödemesini 15 Haziran 2023 tarihinde yaptığı, şimdi ise yatırdığı 6.091,30-TL’yi iade alarak 20.000,00-TL ödeme yapılmasının istendiği, söz konusu yazıya istinaden 20.000,00-TL ödeme yaparak telefonunu kaydettirmek zorunda kaldığı ve 6.091,30-TL’yi iade aldığı, bu defa eşi ‘ ın da aynı mağduriyeti yaşamış olduğundan Kurumumuza başvuruda bulunduğu ve BTK tarafından gönderilen yazıda özetle, 6.091,30-TL ödeme dekontunun BTK’ ya iletilmesi durumunda 20.000,00-TL’nin iadesinin yapılabileceğinin bildirildiği, bu nedenle eşi ile bütün işlemlerinin (ödeme, kayıt vb.) aynı anda yapmalarına ve aynı mağduriyeti yaşamaları sebebiyle Kurumumuza başvuruda bulunduğu iddia ve ifade edilerek talebinin tekrar değerlendirilerek telefon kaydının 6091,30-TL üzerinden güncellenerek 20.000,00-TL’nin tarafına iadesi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin
karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca 20.11.2023 tarihli Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu
Başkanlığından bilgi ve belge talep edildiği, cevap geldikten sonra 21.02.2024 tarihinde Türksat Uydu
Haberleşme Kablo TV ve İşletme Anonim Şirketi Genel Müdürlüğünden, 19.01.2024 tarihinde ise
Gelir İdaresi Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Akabinde tekrar 28.03.2024 tarihinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığına ve 22.04.2024 tarihinde Gelir İdaresi
Başkanlığı ile yazışma yapılmıştır.
2.1) Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu Başkanlığının 21.12.2023 tarihli ve sayılı cevabi
yazısı ve eklerinde özetle;
2.1.1) İthalat yoluyla yurda getirilen, yurt içinde imal edilen veya yurt dışından yolcu beraberinde getirilen
cihazlara ait IMEI numaralarının MCKS aracılığıyla kayıt altına alındığı, söz konusu cihazlara ilişkin iş ve işlemlerin 12.07.2014 tarihli ve 29058 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan Elektronik Kimlik Bilgisine
Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik ve 12.07.2014 tarihli ve 29058 sayılı Resmi
Gazete’ de yayımlanan Elektronik Kimlik Bilgisine Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair
Tebliğ’de yer alan hükümler doğrultusunda yürütüldüğü,
2.1.2) 07.07.2023 tarihli ve 32242 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7344 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı
(CBK) ile 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı (8) sayılı tarifenin “VII-Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım harcı” başlıklı bölümünün (1) numaralı fıkrasında yer alan (ticari mahiyette olmaksızın yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telefon cihazlar kapsamında)
maktu harç tutarı 20.000-TL olarak yeniden belirlenmiş olduğu, söz konusu kararın yayımı tarihini izleyen gün ( 08.07.2023) yürürlüğe girmiş bulunduğu, anılan kararın üçüncü ve son maddesinde bu Karar hükümlerinin Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yürütüleceği hükme bağlandığı, dolayısıyla söz konusu kullanım harcının Kurumlarının değil Hazine ve Maliye Bakanlığının (Gelir İdaresi BaşkanlığıGİB) gelir kalemi olduğu, buna paralel olarak harca dair düzenlemeler, tadil, yürürlük vb. konularda
Kurumlarının herhangi bir dahiliyeti olmadığı, somut olaya konu son düzenleme dâhil olmak üzere
İdarelerinden bu konuda görüş alınmadığı,
2.1.3) Bahse konu kayıt işlemlerinin e-Devlet bünyesinde gerçekleştirildiği, sistem üzerinde ilgili kurumlar
arası entegrasyon bulunduğu, söz konusu sistemde Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM), İçişleri Bakanlığı (Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü-NVİ), Hazine ve Maliye Bakanlığı (Gelir İdaresi
Başkanlığı-GİB), Ticaret Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü vb. kurum ve kuruluşlar ile yapılan protokoller kanalıyla entegrasyon sağlanarak hizmet verildiği, başvurucunun şartları yerine getirmesi durumunda kayıt işlemine Kurumlarının dahiliyeti bulunmadan doğrudan sistem üzerinde onay verildiği,
2.1.4) 19.10.2012 tarihli ve 2012/2 sayılı GİB Harçlar Kanunu İç Genelgesinde, yolcu beraberinde getirilen
telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olayın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri elektronik kimlik bilgisini haiz cihazın IMEI numarasının kayıt altına alınması olduğunun belirtildiği, bu dayanak ile hazırlanan ödeme sisteminin kayıt işleminin yapılması anında yürürlükte olan mevzuattaki harç tutarının yatırılmış olmasını aramakta olduğu ve kayıt işlemine bu gerekçe ile onay vermediği, başvuru konusu harca ilişkin elektronik doğrulama da Hazine ve Maliye Bakanlığının (GİB)
sistemleri aracılığıyla yapılmakta ve buna onay verilmemesi halinde işleme devam edilemediği,
2.1.5) IMEI kayıt işlemlerinde, ödeme kontrol işlemlerinin Kurumları ile herhangi bir ilişkisi olmaksızın
Türksat AŞ. tarafından GİB servisi kullanılarak yapıldığı, Türksat AŞ. sistemleri ile GİB arasında yapılan kontroller sonrasında başvuru işleminin tamamlanması için Kurumlarına Türksat AŞ. tarafından sadece
“Ödeme Alındı” bilgisi gönderildiği, tahsilat tutarıyla ilgili herhangi bir bilgi paylaşılmadığı, dolayısıyla alındı bilgisi dışında hangi tarihlerde hangi tutar üzerinden cihaz kaydı için tahsilat yapıldığına dair bilgi alınamayan konuda ve kayıt işleminin gerçekleşmemesinde Kurumları tarafından doğrudan yapılan herhangi bir işlem veya verilen bir karar olmadığı,
2.1.6) Harç ödemesinin kayıt işlemi sırasında e-Devlet sistemine entegre bankalar veya vergi daireleri
aracılığıyla yapılabildiği, ancak sadece harç bedelinin yatırılması kayıt işleminin yapılması anlamına gelmediği, harç ödemesi yapıldıktan sonra e-Devlet kayıt sayfasına dönülerek kayıt işleminin onaylanması ve sekiz rakamdan oluşan başvuru takip numarasının alınması gerektiği,
2.1.7) İlgili mevzuat uyarınca yurt dışından yolcu beraberinde getirilen cihazların IMEI numaralarının
kaydı amacıyla e-Devlet kapısı üzerinden yapılan başvurularda, bilgi ve belgelerin doğruluğundan başvuru sahibinin sorumlu olduğu, IMEI kayıt başvurularında e-Devlet kapısı üzerinden yapılan başvurularda dört adımlı bir sürecin tanımlanmış olduğu, bu dört adımın harç ödemesi de dâhil olmak üzere başvuru sahibi tarafından tamamlanarak e-Devlet kapısı ekranlarından nihayetlendirilmesi halinde cihaza ait IMEI numaraları, gerekli teknik kontroller yapılarak beyaz listeye alındığı ve söz konusu cihaza elektronik haberleşme hizmeti verilebilmesinin sağlandığı, bu noktada dikkat edilmesi gereken hususun söz konusu harcın tahakkuk aşaması olup, yukarıda izah edilen 19.12.2012 tarihli ve 2012/2 sayılı GİB Harçlar Kanunu
İç Genelgesinde, vergiyi doğuran olayın kayıt işleminin tamamlanması olarak benimsenmesinden ötürü, daha önce yatırılan harcın yeni tarihli kayıt işleminde kullanılmasının gerek yasal gerek de sistem üzerinden teknik olarak mümkün olmadığı,
2.1.8) Bu çerçevede, e-Devlet üzerinden sunulan “IMEI Kaydet” hizmeti ekranlarında harcın yatırılmasının
kayıt işlemi için yeterli olmadığı ve mutlaka işlem ile ilgili tüm aşamaların tamamlanarak takip numarası alınması suretiyle işlemin tamamlanmasının sağlanması gerektiğinin büyük puntolu yazılarla kullanıcılara bildirildiği, ayrıca Kurumun resmi internet sitesinde yer alan “Sıkça Sorulan Sorular” sekmesinin “Yurt
Dışından Getirilen Cihazlar” başlığı altında (https:tüketici.btk.gov.rt/merkezi-cihaz-kayit-sistemi)
vatandaşların bilgi edinmesi amacıyla kamuya açık olarak; “Harç parası yatırıldıktan sonra kayıt işlemi tamamlanmış oluyor mu? sorusuna cevap olarak: Hayır. E-Devlet kapısından kayıt işleminin son aşamasına kadar tamamlanması gerekmektedir…Harç ödemesi kayıt sırasında sisteme entegre bankalar ya da vergi dairesi aracılığıyla başvuru takip numarasının alınması gerekmektedir.” yanıtı verildiği,
2.1.9) Bu bağlamda somut olayda önemli olanın, kullanıcının yurda girişinden itibaren süresi içerisinde
kayıt işlemlerinin tüm unsurlarının eksiksiz tamamlanması hususu olduğu, bu nedenle kayıt işlemlerinin sadece bir parçası olan kullanım izin harcını yatıran, ancak işlemlerin tümünü sistem üzerinden tamamlamamış olan kişinin cihazının haberleşme hizmetine kapatılması hususunun Kurumları takdirinde değil bağlı yetkisine olan bir durum olduğu,
2.1.10) Kayıt işlemi yapılamayan veya sehven kayıt yapılan cihazlara ilişkin harç bedelinin iadesi
konusunda ilgili vergi dairesine başvurulması gerektiği, yapılan sorgulama sonucunda – IMEI numaralı cihazın adına ödeme belge numarası ile 22.09.2023 tarihinde TURKSAT web servisi tarafından kayıt altına alındığı, 07.07.2023 tarihinde mağduriyet yaşamış vatandaşlar için yapılan çalışma kapsamında Kurumlarına EGM, GİB ve
TÜRKSAT tarafından iletilen listelerde ’a ait herhangi bir veriye rastlanmadığı,
başvuranın GİB’den 6.091,30-TL harcı iade aldığı ve kayıt işlemini 20.000-TL üzerinden tamamlandığının anlaşıldığı, GİB’in 6.091,30-TL harç üzerinden kaydın tamamlanmasına dair kabulü olması halinde başvuran, yapılacak diğer incelemelerin de gerçekleşmesi sonucunda mağduriyet kapsamında değerlendirilebileceği,
2.1.11) 07.07.2023 tarihinde teknik sorun yaşaması nedeniyle IMEI kayıt başvurusunu tamamlayamadığı
teşvik edilebilen vatandaşlar için gerekli iş/işlemlerin tesis edilmesine yönelik Türksat AŞ. aracılığı ile
Kurumları ve Gelir İdaresi Başkanlığının dahil olduğu çalışmalar yapıldığı, harcın ödenmesine ilişkin sürecin Hazine ve Maliye Bakanlığından ( Gelir İdaresi Başkanlığı) görüş edinilmesi suretiyle Kurumları tarafından 01.01.2023-08.07.2023 tarihleri arasında geçerli olan 6091,30-TL harç tutarını yatıran ve 7
Temmuz 2023 tarihinde e-Devlet portalında kayıt girişiminde bulunan ve IMEI kayıt başvurusuna ilişkin diğer koşulları taşıyan (yurda çıkış-giriş, TC kimlik numarası geçerliliği, son 3 yıl içerisinde kayıtlı cihaz bulunup/bulunmadığı vb.) kişilerin kayıt başvuru işlemlerinin tamamlanmasının sağlandığı açıklamalarına yer verilmiştir.
2.2) Gelir İdaresi Başkanlığının 07.02.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.2.1) Konu hakkında Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığından alınan 21.12.2023 tarih ve
sayılı yazıda, ‘ın 6.091,30-TL harcı iade aldığı ve kayıt işlemini 20.000-TL üzerinden tamamladığı, Başkanlığımızın 6.091,30 TL harç üzerinden kaydın tamamlanmasına dair kabulü olması halinde, yapılacak diğer incelemelerin de gerçekleşmesi sonucunda başvuranın mağduriyet kapsamında değerlendirilebileceğinin ifade edildiğinin belirtildiği, IMEI kayıt harcının 15.06.2023 tarihinde e-Devlet üzerinden ödenmişse de, başvuranın 07.07.2023 tarihinde sisteme girip IMEI kaydının yapılıp yapılmadığını kontrol edip onay işlemini tamamlamak istediği, ancak sistem yoğunluğundan gerçekleştiremediği iddiası nedeniyle 6.091,30-TL harç üzerinden kaydın kabul edilip/edilmeyeceği yönündeki değerlendirmelerimizin ve 15.06.2023 tarihinde ödeme yapılan 6.091,30-TL harcın görüntülenip/görüntülenemediğine ilişkin bilgilerin, ayrıca, şikâyet konusunun çözümüne esas teşkil eden tüm bilgi ve belgeler ile kanuni dayanakları ve ikincil mevzuatı da içerecek şekilde mütalaamızın bildirilmesinin istenildiği anlaşıldığı,
2.2.2) 492 sayılı Kanuna bağlı (8) sayılı tarifenin “VIII- Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin
harcı” başlıklı bölümünde, ticari mahiyette olmaksızın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telsiz telefon cihazları kullanım izninin maktu harca tabi olduğu hükmüne yer verilmiş olup, söz konusu harcın tutarı 01.01.2023 tarihinden itibaren 6.091,30-TL olarak uygulanmakta iken, 7344 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 20.000-TL olarak yeniden belirlenmiş olduğu, söz konusu kararın 08.07.2023 tarihinde yürürlüğe girdiği, öte yandan, 19.10.2012 tarih ve 2012/2 sayılı
Harçlar Kanunu İç Genelgesinde, yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olayın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telsiz telefonlarının IMEI numarasının kayıt altına alınması olduğunun belirtildiği, bu çerçevede, yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olayın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telsiz telefonlarının IMEI numarasının kayıt altına alınması olduğundan, söz konusu işlemin yapılması sırasında, işlemin yapıldığı tarih itibarıyla
Harçlar Kanununa bağlı (8) sayılı tarifenin (VIII) inci bölümünde geçerli olan harç tutarının aranılması gerektiği,
2.2.3) Başkanlıklarınca sistem üzerinde yapılan araştırmada; Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı Harçlar
Vergi Dairesi Müdürlüğü kayıtlarında yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı olarak, adına, 15.06.2023 tarihinde internet sitesi üzerinden IMEI numarası
beyan edilerek 6.091,30 TL tutarında ödeme yapıldığı ve mükellefin hesabına ödeme belge numarası ile kaydedildiği, 07.07.2023 tarihinde söz konusu tahsilatın BTK tarafından sorgulanmadığı, BTK’dan alınan listeler üzerinden T.C. kimlik numarası ile yapılan sorgulamada, ilgili T.C.
kimlik numarasının listelerde yer almadığı, Harçlar Vergi Dairesi Müdürlüğünce, mükellefin 21.09.2023 tarihli dilekçesine istinaden ödeme belge numaralı 6.091,30-TL tutarlı ödemenin, T. İş Bankası A.Ş. IBAN numarasına 13.10.2023 tarihinde iade edildiği, 22.09.2023 tarihinde
IMEI numarası beyan edilerek 20.000,00 TL tutarlı bir ödemenin daha yapıldığının anlaşıldığı,
2.2.4) Bu itibarla, 07.07.2023 tarihinde mağduriyet yaşamış vatandaşlar için BTK tarafından yapılan
çalışma kapsamında hakkında bir veriye rastlanılmadığı dikkate alındığında, söz konusu telefonun 22.09.2023 tarihinde yapılan kayıt işlemine ilişkin olarak 20.000-TL harç tahsil edilmesi yönündeki işlemlerde mevzuata aykırılık teşkil eden bir husus bulunmadığı hususlarına yer verilmiştir.
2.3) Türksat Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme Anonim Şirketi Genel Müdürlüğünün
(TÜRKSAT’ın) 29.02.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.3.1) IMEI kaydet hizmeti ile yolcu beraberinde getirilen cihaz kaydı yapıldığı, bu kaydın yapılabilmesi
için de hizmetin kullanımı esnasında IMEI kayıt hakkının bulunup bulunmadığı, yurt dışı giriş- çıkış kaydının bulunup bulunmadığı, IMEI uygunluğu gibi kontrollerin yapıldığı, IMEI kayıt hakkının bulunup bulunmadığı, yurt dışı giriş- çıkış kaydının bulunup bulunmadığı, IMEI uygunluğu gibi kontrollerin BTK tarafından gerçekleştirilmekte olduğu, işleme devam edilip edilmeyeceği BTK web servislerinden alınan bilgiye istinaden gerçekleştirilebildiği,
2.3.2) İlgi yazımıza istinaden ‘ın 07 Temmuz 2023 tarihinde e-Devlet Kapısı’na
giriş yapıp yapmadığı ve e-Devlet Kapısı üzerinden sunulan IMEI Kaydet hizmetini kullanıp kullanmadığına dair inceleme yapıldığı, inceleme sonucunda; ‘ın 7 Temmuz 2023 tarihinde e-Devlet Kapısı’na giriş yapmadığı ve e-Devlet Kapısı üzerinden IMEI Kaydet hizmetini kullanmadığının görüldüğü,
2.3.3) 7 Temmuz 2023 tarihinde Resmi Gazete’ de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararıyla birlikte IMEI kayıt
harç bedelindeki değişiklik sebebiyle, eski kayıt bedelinden yararlanmak isteyen kullanıcıların son gün
IMEI Kaydet hizmetini yoğun kullanımları, BTK web servislerinin kullanımında da bir yoğunluğa sebep olmuş; web servis yanıt sürelerinin standartların üzerine çıkması sebebiyle hizmetin kullanımında aksamalar yaşandığı tespit edildiği, ancak; sistemde bir yoğunluk olmasına rağmen hizmetin kullanımı tamamen kesilmemiş ve kayıt işleminin gerçekleştirilebildiği,
2.3.4) BTK ekiplerinin talebi ile; 7 Temmuz 2023 tarihinde e-Devlet Kapısı IMEI Kaydet hizmetini
kullananların bilgilerinin BTK ekiplerine iletildiği, ‘ın bilgilerinin, 7 Temmuz
2023 tarihinde e-Devlet Kapısı üzerinden IMEI Kaydet hizmetini kullanmamış olması dolayısıyla, BTK
ekiplerine iletilmiş olan bu listede yer almadığı, ayrıca ile eşi arasında (eşinin 7
Temmuz 2023 tarihinde e-Devlet Kapısı’na giriş yapmış olduğu) 7 Temmuz 2023 tarihinde e-Devlet Kapısı girişi konusunda fark bulunmakta olduğu hususlarına yer verilmiştir.
2.4) Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu Başkanlığının 19.04.2024 tarihli ve sayılı cevabi
yazısında özetle;
2.4.1) 07.07.2023 tarihinde mağduriyet yaşamış vatandaşlar için yapılan çalışma kapsamında Kurumumuza
EGM, GİB ve Türksat tarafından iletilen listelerde ’a ait herhangi bir veriye rastlanılmadığı, yurda giriş tarihinin 03.06.2023 olması nedeni ile mağduriyet kapsamında değerlendirilen başvurucunun iade almış olduğu 6.091,30-TL harç ücreti nedeni ile mağduriyet kapsamından çıkarıldığı, iade alınan harç ücretinin GİB’e iadesi kabul edilmesi durumunda ve taraflarına ilgili belgenin iletilmesi sonrasında bireysel başvuru kaydında bulunan ödeme belge numarası değiştirilerek ödenmiş olan 20.000TL tutarındaki harç ücretinin GİB’den iade talebinde bulunabileceği açıklamalarına yer verilmiştir.
2.5) Gelir İdaresi Başkanlığının 02.05.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.5.1) ‘ın yurt dışından yolcu beraberinde getirdiği cihazına ait 6.091,30-TL telefon
kullanım izin harcını 15.06.2023 tarihinde ödediği, ancak söz konusu telefona ait – IMEI numaralarının kayıt işlemini bu harcı kullanarak 07.07.2023 tarihi ve öncesinde gerçekleştirmeyip, 22.09.2023 tarihinde ödediği, 20.000,00-TL tutarlı harca istinaden gerçekleştirdiği, BTK tarafından da 07.07.2023 tarihinde sisteme giriş yapan kişiler arasında adına veriye rastlanmadığının bildirildiği dikkate alındığında, adı geçen mükellefe ilişkin herhangi bir mağduriyetten söz edilemeyeceğinden, ‘a ait telefonun kaydının 6.091,30-TL üzerinden gerçekleştirilmesinin mümkün bulunmadığı, söz konusu telefonunun 22.09.2023 tarihinde yapılan kayıt işlemine ilişkin olarak 20.000-TL harç tahsil edilmesi yönündeki işlemlerde mevzuata aykırılık teşkil eden bir husus bulunmadığı hususlarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18.10.1982 tarihli Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
3.1) “Vergi ödevi” başlıklı 73’üncü maddesinde; “…Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler
kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.
Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Cumhurbaşkanına verilebilir”,
4) 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır…”,
6) 04.01.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun “Kanunun Şümulü” başlıklı 1’inci
maddesinin birinci fıkrasında, “Bu kanun hükümleri ikinci maddede yazılı olanlar dışında, genel bütçeye giren vergi, resim ve harçlar ile il özel idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim ve harçlar hakkında uygulanır”,
6.1) “Vergi Kanunlarının uygulanması ve ispat” başlıklı 3’üncü maddesinin (A) bendinin birinci
fıkrasında, “Vergi kanunlarının uygulanması: Bu Kanunda kullanılan ‘Vergi Kanunu’ tabiri işbu Kanun ile bu Kanun hükümlerine tabi vergi, resim ve harç kanunlarını ifade eder”,
6.2) “Vergiyi doğuran olay” başlıklı 19’uncu maddesinin birinci fıkrasında ise, “Vergi alacağı, vergi
kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülü ile doğar”,
7) 02.07.1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun “Mevzuu” başlıklı 108’inci maddesinde;
“ İmtiyazname, ruhsatname ve diplomalardan bu kanuna bağlı (8) sayılı tarifede yazılı olanları harca tabidir.”,
7.1) “Mükellef” başlıklı 109’uncu maddesinde; “İmtiyazname, ruhsatname ve diploma harçlarını
kendilerine bu belgeler verilen kişiler ödemekle mükelleftirler.”,
7.2) “Harç alma ölçüleri” başlıklı 110’uncu maddesinde; “İmtiyazname, ruhsatname ve diploma
harçları, (8) sayılı tarifede yazılı belgelerden, belgenin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınır.”,
7.3) “İşlemin yapılamayacağı” başlıklı 127’nci maddesinde; “Bu kanunda aksine hüküm bulunmadıkça,
harçların tamamı peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmaz.”,
7.4) (8) sayılı tarifenin VIII – Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı: (Ek : 4.12.1985-
3239/96-c md; Mülga : 28.5.1986 – 3293/7 mad; Yeniden düzenleme: 31.5.2012-6322/20 mad.)
“1.Ticari mahiyette olmaksızın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telsiz telefon cihazları kullanım izni (Söz konusu harç, elektronik kimlik bilgisinin kayıt altına alınması işleminden önce ödenir. Elektronik kimlik bilgisinin kayıt altına alınması için yapılan başvuru sırasında harcın ödendiğine ilişkin belge aranır ve harç ödenmeden kayıt işlemi yapılmaz. Harç ödenmeden kayıt işlemi yapılan ve kullanıma açılan cihazlar, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından kullanıma kapatılır. Ödenmeyen harç %50 fazlasıyla ilk kayıt tarihinden itibaren 6183 sayılı
Kanuna göre hesaplanan gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir. Bu tahsilat yapılmadan cihaz kullanıma açılamaz.)”,
8) 05.11.2008 tarihli ve 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun “Elektronik kimlik bilgisini
haiz cihazlar” başlıklı 55’nci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum tarafından izin verilmedikçe, abone kimlik ve iletişim bilgilerini taşıyan özel bilgiler veya cihazın teşhisine yarayan elektronik kimlik bilgileri yeniden oluşturulamaz, değiştirilemez, kopyalanarak çoğaltılamaz veya herhangi bir amaçla dağıtılamaz.”,
8.1) “Teknik uyumluluk” başlıklı 57’nci maddesinin birinci fıkrasında; “İşletmeciler, elektronik kimlik
bilgisi değiştirildiği tespit edilen, uluslararası dolaşım hizmetlerine yönelik düzenlemeler ve Kurum düzenlemelerine uymayan elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlara, kayıp, kaçak veya çalıntı cihazlara, elektronik haberleşme hizmeti veremezler. Ancak, Kurumun MCKS’sinde kayıtlı iken elektronik kimlik bilgisi kopyalanmış gerçek cihazlar ve mobil haberleşme hizmeti sunan işletmeciler tarafından finansman borcu bulunduğu bildirilen cihazlar borcun devam ettiği süre boyunca sadece eşleştirme yapılan abone numaraları ile kullanılmak üzere kullanıma açılır. İşletmeciler finansman borcu ödenen cihazları, eşleştirme yapılan numara kısıtının kaldırılmasını teminen MCKS’ye bildirir.”,
9) 12.07.2014 tarihli ve 29058 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz
Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik’in “Beyaz liste” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Beyaz liste; a) Mevzuata uygun bir şekilde; yolcu beraberinde getirilerek, ithal edilerek veya yurt içinde imal edilerek
Kuruma bildirilen ve kayıt işlemi tamamlanan, b) 5/4/1983 tarihli ve 2813 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun Kuruluşuna İlişkin Kanunun mülga Geçici 6’ncı maddesi kapsamında kayıt altına alınmış olan elektronik kimlik bilgisi değiştirilmemiş ve kopyalanmamış, cihazlara ait IMEI numaralarından oluşur.”,
9.1) “Siyah liste” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasında; “Siyah liste; kaçak, kayıp, çalıntı,
elektronik kimlik bilgisi değiştirilmiş ya da başka cihazlara kopyalanmış, bertaraf veya ihraç edildiği
Kuruma bildirilmiş, uluslararası daimi veri dolaşım hizmeti aldığı veya Kurum kayıtlarında yer almadığı halde ülkemiz sınırları içerisinde kullanımda olduğu tespit edilmiş ve son sinyal almasından itibaren kesintisiz bir yıl süreyle elektronik haberleşme şebekelerinden hizmet almamak suretiyle beyaz listeden çıkarılmış cihazlara ait IMEI numaralarından oluşur.”,
9.2) “Yolcu beraberinde getirilen cihazlara ait IMEI numaralarının kayıt altına alınması” başlıklı
14’ncü maddesinin birinci fıkrasında; “Yolcu beraberinde getirilen cihazın sahibi cihazının kayıt altına alınması için Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğde belirtilen bilgi ve belgeleri tamamlayarak e-Devlet kapısı üzerinden başvurusunu yapar.”, dördüncü fıkrasında; “Yolcu beraberinde getirilen cihazların kayıt altına alınması başvuruları yolcunun yurda giriş tarihinden itibaren üç yüz altmış beş gün içerisinde yapılır. Ancak bu süre, 4’ üncü maddenin birinci fıkrasının (h)
bendi hükmü gereği; Kurum kayıtlarında olmadığı halde haberleşme hizmeti sunulan cihazların yüz yirmi günlük kullanım süresini değiştirmez.”, beşinci fıkrasında; “e-Devlet kapısı üzerinden yapılan başvurularda, bilgi ve belgelerin eksiksiz ve doğru olmasından başvuru sahibi sorumludur.” yedinci fıkrasında; “Cihaza ait IMEI numarası veya numaraları, gerekli kontrollerden geçmesi halinde üç takvim yılı süreyle eşleştirilmiş beyaz listeye alınır.”,
10) 12.07.2014 tarihli ve 29058 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz
Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğin “Başvuru” başlıklı 4’ncü maddesinin birinci fıkrasında; “Elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlara ait IMEI numaralarının kayıt altına alınmasına ilişkin başvurular yurt dışından yolcu beraberinde getirilen cihazların sahipleri tarafından e-Devlet kapısı üzerinden yapılır.”, sekizinci fıkrasında; “Cihaza ait IMEI numarası veya numaraları, gerekli kontrollerden geçmesi halinde beyaz listeye alınır.”,
11) 16.06.2012 tarihli ve 28325 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Harçlar Kanunu Genel
Tebliğinde(67 Seri No.lu); “Söz konusu cihazlara ilişkin elektronik kimlik bilgisinin kaydedilebilmesi için harcın ödenmiş olması gerekmektedir. Bu nedenle, kayıt yapılmadan önce, harcın ödendiğine ilişkin vergi dairesi alındısının aslı aranır, alındıda yazan IMEI numarası ile kaydedilmesi istenen IMEI numarası karşılaştırıldıktan sonra kayıt işlemi yapılır. Kayıt işlemine esas alınan alındının bir örneği başvuru dosyasında muhafaza edilir.”,
12) 19.10.2012 tarihli ve 2012/2 sayılı Harçlar Kanunu İç Genelgesinde; “Yolcu beraberinde getirilen
telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olay, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulanan verici portatif telsiz telefonlarının IMEI numarasının kayıt altına alınmasıdır.
Ancak kayıt işlemine ilişkin harç, kayıttan önce ödendiğinden kayıt işleminin yapılamaması durumunda ödenen harcın iadesi mümkün bulunmaktadır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13) Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve
tüm dosya birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
14) Başvuran tarafından 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere özetle, mayıs ayında yurtdışından
almış olduğu – IMEI no.lu telefonunun kayıt işlemleri için 6.091,30TL vergi bedelini 15.06.2023 tarihinde e-Devlet üzerinden ödediği, 7 Temmuz 2023 tarihinin son gün olduğunun bildirilmesi sebebiyle sisteme girip kontrol etmek istediğinde onay işlemini tamamlamak istediği, ancak sistem yoğunluğundan gerçekleştiremediği, eşi ile bütün işlemlerinin (ödeme, kayıt vb.) aynı anda yapmalarına ve aynı mağduriyeti yaşadıkları iddia ve ifade edilerek talebinin tekrar değerlendirilerek telefon kaydının 6091,30-TL üzerinden güncellenerek 20.000,00-TL’nin tarafına iadesi talep edilmektedir.
15) Yolcu beraberinde yurt dışından getirilen elektronik kimlik bilgisine sahip cihazlara ait IMEI
numaralarının kayıt altına alınması işlemleri, 12.07.2014 tarihli ve 29058 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik ve aynı ismi taşıyan tebliğ hükümleri çerçevesinde yerine getirilmektedir. Buna göre cihaz sahibi e-devlet kapısı üzerinden sisteme giriş yaparak, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu başlığı altında yer alan hizmetlerden öncelikle cihaz kayıt hakkını sorgulaması, cihaz kayıt hakkı mevcut ise IMEI kaydet alanındaki gerekli bilgileri doldurmak ve belirlenen harç ücretini yatırmak suretiyle kayıt işleminin gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
16) 7344 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (CBK) ile (ticari mahiyette telefon kullanım izin harcı olmaksızın
yolcuların kendi kullanımları için yurtdışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telefon cihazlar kapsamında) maktu harç tutarının yeniden belirlendiği ve kararın yayımı tarihini izleyen gün (08.07.2023)
yürürlüğe girdiği anlaşıldığından IMEI kaydı için anılan tarihlerde sistem yoğunluğu olup olmadığı, ilgililerin harcı daha önce yatırsa bile İMEİ kaydını tamamlamadığı durumlarda, sistem yoğunluğu nedeniyle mağduriyet yaşayıp yaşamadığı ve bu durum göz önünde bulundurularak sistem yoğunluğundan kayıt tamamlanamasa bile 07.07.2023 tarihinde sisteme giriş yapılıp yapılamadığı hususlarının açıklığa kavuşturulması önem arz etmektedir. Bu noktada Kurumumuzca başvuranın talebinin çözüme kavuşabilmesi için üç idare ile beş kez yazışma yapılmıştır.
16.1) Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından gönderilen cevabi yazıda özetle; 07.07.2023
tarihinde teknik sorun yaşaması nedeniyle IMEI kayıt başvurusunu tamamlayamadığı tevsik edilebilen vatandaşlar için gerekli iş/işlemlerin tesis edilmesine yönelik Türksat AŞ. aracılığı ile Kurumları ve Gelir
İdaresi Başkanlığının dahil olduğu çalışmalar yapıldığı, harcın ödenmesine ilişkin sürecin Hazine ve
Maliye Bakanlığından ( Gelir İdaresi Başkanlığı) görüş edinilmesi suretiyle Kurumları tarafından 01.01.2023-08.07.2023 tarihleri arasında geçerli olan 6091,30-TL harç tutarını yatıran ve 7 Temmuz 2023 tarihinde e-Devlet portalında kayıt girişiminde bulunan ve IMEI kayıt başvurusuna ilişkin diğer koşulları taşıyan (yurda çıkış-giriş, TC kimlik numarası geçerliliği, son 3 yıl içerisinde kayıtlı cihaz bulunup/bulunmadığı vb.) kişilerin kayıt başvuru işlemlerinin tamamlanmasının sağlandığı, ayrıca
07.07.2023 tarihinde mağduriyet yaşamış vatandaşlar için yapılan çalışma kapsamında Kurumlarına EGM,
GİB ve TÜRKSAT tarafından iletilen listelerde ’a ait herhangi bir veriye rastlanmadığı, başvuranın GİB’den 6.091,30-TL harcı iade aldığı ve kayıt işlemini 20.000-TL üzerinden
tamamlandığının anlaşıldığı, GİB’in 6.091,30-TL harç üzerinden kaydın tamamlanmasına dair kabulü olması halinde başvuran, yapılacak diğer incelemelerin de gerçekleşmesi sonucunda mağduriyet kapsamında değerlendirilebileceği açıklamalarına yer verilmiştir.
16.2) Türksat Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü
(TÜRKSAT’ın) tarafından gönderilen cevabi yazıda özetle; 7 Temmuz 2023 tarihinde e-Devlet Kapısı
IMEI Kaydet hizmetini kullananların bilgilerinin BTK ekiplerine iletildiği, ‘ın bilgilerinin, 7 Temmuz 2023 tarihinde e-Devlet Kapısı üzerinden IMEI Kaydet hizmetini kullanmamış olması dolayısıyla, BTK ekiplerine iletilmiş olan bu listede yer almadığı, ayrıca ile eşi arasında (eşinin 7 Temmuz 2023 tarihinde e-Devlet Kapısı’na giriş yapmış olduğundan) 7
Temmuz 2023 tarihinde e-Devlet Kapısı girişi konusunda fark bulunmakta olduğu hususlarına yer verilmiştir.
16.3) Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından gönderilen cevabi yazıda özetle; ‘ın
yurt dışından yolcu beraberinde getirdiği cihazına ait 6.091,30-TL telefon kullanım izin harcını 15.06.2023 tarihinde ödediği, ancak söz konusu telefona ait – IMEI numaralarının kayıt işlemini bu harcı kullanarak 07.07.2023 tarihi ve öncesinde gerçekleştirmeyip,
22.09.2023 tarihinde ödediği 20.000,00-TL tutarlı harca istinaden gerçekleştirdiği, BTK tarafından da
07.07.2023 tarihinde sisteme giriş yapan kişiler arasında adına veriye
rastlanmadığının bildirildiği dikkate alındığında, adı geçen mükellefe ilişkin herhangi bir mağduriyetten söz edilemeyeceğinden, ‘a ait telefonun kaydının 6.091,30-TL üzerinden gerçekleştirilmesinin mümkün bulunmadığı, söz konusu telefonunun 22.09.2023 tarihinde yapılan kayıt işlemine ilişkin olarak 20.000-TL harç tahsil edilmesi yönündeki işlemlerde mevzuata aykırılık teşkil eden bir husus bulunmadığı hususlarına yer verilmiştir.
16.3.1) Kurumumuzca 06.02.2024 tarihinde Gelir İdaresi Başkanlığı ile gerçekleştirilen görüşmede; ayrıca
bazı başvuranların yapmış oldukları ödemelerin hesapta görüntülenemediği iddiaları sorulmuş olup, İdarece
IMEI harç ödemelerinin anlık olarak kullanıcıların hesabına işlendiği bilgisi verilmiştir.
17) Kurumumuza harç ücretinin değiştiği tarih olan 7 Temmuz 2023 tarihinde IMEI harç ücreti
yatırılmasına rağmen sistem üzerinden kaydın tamamlanamaması sebebiyle pek çok kişi tarafından müracaat edilmiştir. Sisteme giriş yapıldığı tespit edilenler hakkında 7 Temmuz 2023 tarihindeki harca göre kayıt işlemi gerçekleştirilmiştir. Kurumumuzun buna yönelik pek çok dostane çözüm kararı bulunmaktadır.
07.07.2023 tarihinde E-Devlet üzerinden 387.392 IMEI kayıt işleminin başarıyla tamamlandığı, sistem
yoğunluğu nedeniyle kaydı tamamlayamayan kişilerin sisteme kayıt yapmak amacıyla giriş yaptığı tespit edilmiştir. Ancak, başvuranın 7 Temmuz 2023 tarihinde sisteme giriş yaptığına dair hiçbir veri mevcut değildir. Başvuran tarafından ımeı kayıt işlemlerini eşi ile birlikte aynı anda benzer şekilde yaptığı, ancak tarafının harç ücreti tutarının 6091,30-TL üzerinden kabul edilmediği iddia edildiği için Kurumumuzca konunun açıklığa kavuşturulmasını teminen ilgililerin IMEI kaydının tamamlanması maksadıyla sisteme girilip/girilmediğinin tespitini yapabilmek için defaten yazışma gerçekleştirilmiştir. Buna karşın başvuran tarafından e-Devlet kapısına giriş yapılarak IMEI kaydet hizmeti kullandığına ilişkin bir tespit mümkün olmamıştır. Ayrıca TÜRKSAT tarafından ile eşi arasında
7 Temmuz 2023 tarihinde e-Devlet Kapısı girişi konusunda fark bulunmakta olduğu bildirilmiştir.
17.1) Bu noktada başvuran 7 Temmuz 2023 tarihinde kayıt yaptırmak üzere sisteme giriş yapmadığı
anlaşılmış olup, 15.06.2023 tarihinde harcı yatırmasına karşın IMEI kayıt işlemi tamamlanmadığı ve başvuran 7 Temmuz 2023 tarihinde eşinden farklı olarak kayıt yaptırmak üzere sisteme giriş yapmadığı anlaşılmış olup 07.07.2023 tarihinde kayıt için sisteme girilmediğinin tespit edildiği durumlarda, daha
önce ödenen harcın, harç tutarı değiştikten sonra kabul edilip edilemeyeceğine ilişkin olarak inceleme yapılması gerekmiştir. Mali yükümlülüklere ilişkin temel usulü düzenleyen 213 sayılı Vergi
Usul Kanunu’nun 19’uncu maddesinde, vergi alacağının, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülüyle doğacağı hususunun hükme bağlandığı, benzer şekilde Harçlar
Kanununda da yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcının, elektronik kimlik bilgisinin kayıt altına alınması işleminden önce ödeneceği düzenlenmiştir. Ayrıca 2012/2 Harçlar Kanunu İç Genelgesinde yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olayın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulanan verici portatif telsiz telefonlarının IMEI numarasının kayıt altına alınması olduğu ifade edilmiştir. Bu çerçevede harcı doğuran olay cihazın kayıt altına alınması (IMEI kayıt işleminin tamamlanması) olduğundan kayıt tarihindeki harç bedelinin esas alınması gerektiği anlaşılmaktadır. Diğer bir ifadeyle daha önce yatırılan ve güncel olmayan bir harcın yeni kayıt işleminde yeterli kabul edilmesi, vergiye ilişkin mevzuat hükümleri gereği kanunen mümkün olmamaktadır.
18) Bu çerçevede öncelikle mevzuat uyarınca elektronik kimlik bilgisi değiştirildiği tespit edilen,
uluslararası dolaşım hizmetlerine yönelik düzenlemeler ile Kurum düzenlemelerine uymayan elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlara, kayıp, kaçak veya çalıntı cihazlara elektronik haberleşme hizmeti verilemediği ve elektronik haberleşme hizmetinden faydalanabilmesi için elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların kayıt altına alınması gerektiği belirtilmelidir.
19) Elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların kaydı ise 5809 sayılı Kanun, Elektronik Kimlik Bilgisini
Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik ve aynı ismi taşıyan Tebliğ kapsamında yürütülmektedir. Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğin 1’inci maddesinde de; ithal veya imal edilen ya da yurt dışından yolcu beraberinde getirilen elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların elektronik haberleşme hizmetinden faydalanabilmesi için elektronik kimlik bilgilerinin kayıt altına alınması, kayıp, kaçak veya çalıntı cihazlara elektronik haberleşme hizmeti verilmesinin engellenmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesinin tebliğin amacı olduğu ifade edilmiştir.
Bu çerçevede; yolcu beraberinde getirilen cihazın sahibi, cihazının kayıt altına alınması için
Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğde belirtilen bilgi ve belgeleri tamamlayarak e-Devlet kapısı üzerinden başvurusunu yapması gerekmektedir. Diğer taraftan cihazın mevzuatta belirtilen süreler içinde kayıt altına alınmaması halinde ise elektronik haberleşme bağlantısı kesilmektedir.
20) Nitekim Kurumumuza daha önce yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcını ödemesine
rağmen kayıt sürecini tamamlamaması nedeniyle telefonunun kullanıma kapatılması sonucu mağduriyet oluştuğu iddiası ile yapılan başvuruda da; Yönetmelik hükümleri kapsamında yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı ödenmesine rağmen e-Devlet sisteminden kayıt işleminin tamamlamadığı için telefon izninin kapatılmasında hukuka aykırılık bulunmadığından başvurunun reddi, diğer taraftan hakkaniyet gereği güncel telefon kullanım izin harcı ödemesi yapılan ancak kayıt işlemi tamamlanmadığı için kapatılan cihazlara yönelik mağduriyet giderici tedbirler alınması yönünde de Bilgi Teknolojileri ve
İletişim Kurumu’na tavsiyede bulunulmasına karar verilmiştir. (Kamu Denetçiliği Kurumu, 2020/64022
Başvuru No.lu Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı, 18.11.2020) İlgili idarece de; KDK kararında tavsiye edilen ve kullanım izin harcı yatırıldığı halde e-Devlet üzerinden başvurunun tamamlanmaması sonucu oluşan mağduriyetleri giderici önlem olarak 20.02.2021 tarihli ve 31401 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair
Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik kapsamında Yönetmeliğin 14’üncü maddesinin dördüncü fıkrasının yeniden düzenlendiği belirtilmiştir. Nitekim Yönetmeliğin 14’üncü maddesinde; yolcu beraberinde getirilen cihazların kayıt altına alınması başvurularının yolcunun yurda giriş tarihinden itibaren
365 içerisinde yapılacağı ancak bu sürenin, haberleşme hizmeti sunulan cihazların 120 günlük kullanım
süresini değiştirmeyeceği hüküm altına alınmıştır. Bu çerçevede yolcu beraberinde getirilen cihazın, kayıt edilmeden ilk kullanım tarihinden itibaren azami 120 gün kullanılması mümkün olsa dahi elektronik haberleşme hizmetinin devam etmesini sağlamak amacıyla kayıt işleminin yurda giriş tarihinden itibaren
365 gün içerisinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
21) Yukarıda da ifade edildiği üzere yurt dışından yolcu beraberinde getirilen elektronik kimlik bilgisini
haiz cihazların (cep telefonları, dizüstü bilgisayarlar vs.) Türkiye’de kullanılabilmesi için, Türkiye’ye giriş tarihi itibariyle 365 gün içinde kayıt işlemlerinin yapılması zorunlu olup, aksi halde cihaz iletişime kapatılmaktadır. Bu duruma göre; cihaz sahibinin e-Devlet kapısı üzerinden sisteme giriş yaparak, Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumu başlığı altında yer alan hizmetlerden öncelikle cihaz kayıt hakkını sorgulaması, cihaz kayıt hakkı mevcut ise IMEI kaydet alanındaki gerekli bilgileri doldurmak ve belirlenen harç ücretini yatırmak suretiyle kayıt işleminin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. (Kamu Denetçiliği
Kurumu, 2019/11455 Başvuru No.lu Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı, 09.12.2019)
22) Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı ise 492 sayılı Harçlar Kanununa istinaden
alınmaktadır. 492 sayılı Kanuna bağlı (8) sayılı tarifenin “Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı” başlıklı bölümünde, ticari mahiyette olmaksızın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telsiz telefon cihazları kullanım izninin harca tabi olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca adı geçen Kanunda imtiyazname, ruhsatname ve diplomalardan bu kanuna bağlı (8) sayılı tarifede yazılı olanların harca tabi olduğu; imtiyazname, ruhsatname ve diploma harçlarını kendilerine bu belgeler verilen kişilerin ödemekle mükellef olduğu; anılan harçların, (8) sayılı tarifede yazılı belgelerden, belgenin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınacağı ve anılan kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, harçların tamamının peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmayacağı düzenlenmiştir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 19’uncu maddesinde, vergi alacağının, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülüyle doğacağı hükme bağlandığı için, yasa gereği ödeme daha önce yapılmış dahi olsa IMEI kaydının tamamlandığı tarihte ödenmesi öngörülen meblağlar geçerlidir. Bu çerçevede harcı doğuran olay cihazın kayıt altına alınması (IMEI kayıt işleminin tamamlanması) olduğundan kayıt tarihindeki harç bedelinin esas alınması gerektiği anlaşılmaktadır. Diğer bir ifadeyle daha önce yatırılan ve güncel olmayan bir harcın yeni kayıt işleminde yeterli kabul edilmesi, vergiye ilişkin mevzuat hükümleri gereği kanunen mümkün olmamaktadır.
23) Başvuran 15.06.2023 tarihinde e-Devlet üzerinden IMEI harç bedelini ödemiştir. Ancak Gelir İdaresi
Başkanlığı sitesi üzerinden harç bedelinin yatırılması kayıt işleminin yapılması ya da kayıt işleminin tamamlanması anlamına gelmemektedir. Harç ödemesi yapıldıktan sonra e-Devlet kayıt sayfasına dönülerek kayıt işleminin onaylanması ve başvuru takip numarasının alınması gerekmektedir. Dosyadan anlaşıldığı üzere başvuran 15.06.2023 tarihinde harç bedelini yatırmış ancak kayıt işlemini tamamlamamıştır İdarenin harç sonrası kaydın tamamlanması gerektiğine ilişkin büyük harflerle bilgilendirme yapmasına rağmen başvurunun harcı yatırdığı 15.06.2023 tarihinden sonra İMEİ harcının arttığı 07.07.2023 tarihine kadar kayıt tamamlanmış değildir. 07.07.2023 tarihinde 350 binden fazla kişi müracaat ettiği için oluşan sistem yoğunluğu nedeniyle kayıt tamamlanamasa bile en azından sisteme girilmiş olması gerekmektedir. Başvuranın ise sisteme giriş kaydı görünmemektedir. Kişi, sisteme girdiği halde sistem yoğunluğundan kaydı tamamlayamaması durumda İdarenin sorumluluğu gündeme gelecektir. Belirtildiği üzere Kurumumuzca bu durum özellikle araştırılmaktadır. Nitekim
İdarenin bu süreçte Kurumumuza iletmiş olduğu cevabi yazılarında, “ilgi tarihinde mağduriyet yaşayan vatandaşların mağduriyetlerinin giderilmesi adına çalışma yapıldığı, vatandaşların taraflarına göndermiş oldukları harç ödemesi ve yurda giriş çıkış belgeleri ile birlikte uygunluğu değerlendirilerek e-Devlet
IMEI Kaydet hizmetinden cihazları kayıt yapılabilir statüsüne taşındığı, 07.07.2023 günü ödemeyi yapıp kayıt işlemini tamamlamak üzere sisteme giriş yapan kişilerin Kurumlarınca tespitinin yapılabildiği ancak müracaat sahibinin bu tespitler içerisinde yer almaması nedeniyle kayıt işleminin tamamlanmasının mümkün olmadığı, her somut olay/kişiye özel teknik- idari-hukuki detaylı incelemenin yapıldığı ve sonuca göre işlem tesis edilip veya edilmeyeceği değerlendirildiği” ifadelerine yer verilmiştir. Ayrıca Kurumumuza bu konuda çok sayıda başvuru da yapılmış olup, sisteme girdiği anlaşılanlar hakkında dostane çözüm kararı tesis edilmiştir. Kurumumuzca yapılan yazışmalar ilgi tarihte sisteme giren bütün herkesin kaydı tespit edilebildiği yönündedir.
23.1) Bu noktada başvuran hakkında Kurumumuzun ilgili üç idare ile beş kere yazışmasına rağmen
07.07.2023 tarihinde IMEI kayıt hizmetine giriş yapıldığına ilişkin bir tespit yapılamamış ve TÜRKSAT
tarafından ile eşi arasında 7 Temmuz 2023 tarihinde e-Devlet Kapısı girişi konusunda fark bulunmakta olduğunun belirtildiği tespit edilmiştir
24) Kurumumuzca başvuranın harç yatırdığı 15.06.2023 tarihinde İMEİ kaydının tamamlanması
gerektiği konusunda gerekli bilgilendirmenin yapılıp yapılmadığı ayrıca incelenmiştir. İdarenin yazısı ve eklerine göre, İlgili idare tarafından da başvuru esnasında ekranda bulunan bilgilendirme metninde herhangi bir eksik işlem yapılmasını önleyebilmek için bold (kalın) puntolarla kullanıcıların bilgilendirildiği, başvuru sayfasında ödeme kontrol onay aşamasında onay butonu bulunduğu, bu sayfada cihaz kayıt harcı ödendikten sonra kayıt işleminin tamamlanması için onay aşamasına yönlendirileceği hususunda başvurucuların bilgilendirildiği ifade edilmiştir. Nitekim aşağıdaki görüntüde de yer aldığı üzere bilgilendirme kısmının son maddesinde de harç bedelinin ödenmesinin kayıt işlemi için yeterli olmadığı, başvuru numarasının ekranda görmeden hizmetten çıkış yapılmaması gerektiği bilgisi bulunmaktadır.
(https://www.turkiye.gov.tr/btk-imei-kaydet)
24.1) Ayrıca Kurumun resmi internet sitesinde de yurt dışından getirilen cihazların kayıt işlemlerine ilişkin
tüketicileri bilgilendirmeye yönelik açıklamaların yer aldığı, harç tutarının yatırıldıktan sonra kayıt işleminin tamamlanmadığının özel olarak belirtildiği tespit edilmiştir.
(https://tuketici.btk.gov.tr/merkezi-cihaz-kayit-sistemi)
25) Sonuç olarak başvuranın iddiaları, idarenin konuya ilişkin açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm
dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; IMEI kayıt işleminde bu kapsamda kişinin kimlik bilgilerinin kontrolünün Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, giriş-çıkış kontrollerinin ve pasaport ile ilgili hususların Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından, cihaza ilişkin kulanım harcı ödenip ödenmediğinin kontrolünün Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından, 3 yılda 1 adet cihaz hakkı getirme ile ilgili
Ticaret Bakanlığı tarafından, düzenlemenin kontrolünün ise Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu
Başkanlığı tarafından teknik alt yapı üzerinden gerçekleştirildiği, kişi kaydı tamamlamadığında İdarenin re-sen işlemi tamamlama yetkisinin bulunmadığı,
25.1) 07.07.2023 tarihinde Resmi Gazete’ de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararıyla birlikte IMEI kayıt harç
bedelindeki değişiklik sebebiyle, kullanıcıların eski kayıt bedelinden yararlanabilmek amacıyla son gün
IMEI Kaydet hizmeti kullanımındaki tek günde 370 binden fazla kişi kayıt işlemini tamamlamasının BTK web servislerinin kullanımında da bir yoğunluğa sebep olduğu ancak kaydı tamamlamasa bile sisteme giriş yapan herkesin tespit edilebildiği nitekim bu konuda kurumumuzun pek çok dosyasında olumlu sonuç aldığı, buna rağmen TÜRKSAT’ın göndermiş olduğu belgelerde başvuran tarafından e-Devlet
Kapısına hiç girilmediğinden dolayı e-Devlet Kapısı üzerinden IMEI Kaydet hizmeti kullanımını da gerçekleşmediğinin belirtildiği, ayrıca başvuran ile eşi arasında 7 Temmuz 2023 tarihinde e-Devlet
Kapısı girişi konusunda fark bulunmakta olduğunun ifade edildiği,
25.2) E-devlet üzerinden sunulan “IMEI Kaydet” hizmeti ekranlarında harcın yatırılmasının kayıt için tek
başına yeterli olmadığı ve mutlaka işlem ile ilgili tüm aşamaların tamamlanarak takip numarası alınması suretiyle işlemin tamamlanmasının sağlanması gerektiğinin büyük puntolu yazılarla https://www.turkiye.gov.tr/btk-imei-kaydet adresi aracılığıyla kullanıcılara bildirildiği, başvurunun harcı yatırdığı 15.06.2023 tarihinde de, harcı yatırmanın kaydı yaptırma anlamını gelmediği mutlaka kayıt sayfasına dönülerek kaydın tamamlanması ve numara alınması gerektiği yönünde bilgilendirme yapıldığının anlaşıldığı,
25.3) Söz konusu hususlar çerçevesinde harç ödemesinin yapılmasının IMEI kaydının tamamlanması için
yeterli olmadığı, harç yatırıldıktan sonra e-Devlet kayıt sayfasındaki onay butonunun basılması ve IMEI kayıt numarası alınması gerektiği ve yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcına esas olayın
IMEI numarasının kayıt alına alınması olduğu, daha önce yatırılan ancak işlemi tamamlanmayan harcın yeni kayıt işleminde yeterli kabul edilmesinin vergi mevzuatı gereği mümkün olmadığı,
25.4) Ayrıca, 07.07.2023 tarihinde mağduriyet yaşayan vatandaşların mağduriyetlerinin giderilmesi adına
ilgili idarelerce çalışma yapıldığı, vatandaşların taraflarına göndermiş oldukları harç ödemesi ve yurda giriş çıkış belgeleri ile birlikte uygunluğu değerlendirilerek e-Devlet IMEI Kaydet hizmetinden cihazları kayıt yapılabilir statüsüne taşındığı, 07.07.2023 günü ödemeyi yapıp – kaydı tamamlayamasa bile- kayıt işlemini tamamlamak üzere sisteme giriş yapan kişilerin tespitinin edilebildiği, nitekim bu konuda
Kurumumuza yapılan başvurularda ilgi tarihte sisteme girdiği buna rağmen sistem yoğunluğundan kaydını tamamlayamadığı tespit edilen pek çok kişinin talebinin İdarece kabul edilmesi üzerine dostane çözüm kararı verildiği, başvuranın 07.07.2023 tarihinde sisteme giriş yapıp yapmadığının tespiti için üç kurumla beş kez defaten yazışma yapıldığı, ancak başvuran tarafından e-Devlet Kapısı’na giriş yapılmadığından dolayı kayıt yaptırmak üzere e-Devlet Kapısı üzerinden IMEI Kaydet hizmetine de giriş yapmadığının tespit edildiği, bu noktada idare tarafından kişinin sisteme giriş yaptığına dair bir veri olmadan harç yatırılan tarih vergi usul mevzuatı gereği esas alınamayacağından talebin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
26) İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde makul sürede karar verme’ ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
27) 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘Dava Açma Süresinin
Yeniden İşlemeye Başlaması’ başlıklı 21’inci maddesinde; Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması halinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda başvuranın durumunun net olarak tespit edilebilmesi için üç idareyle beş defa yazışma yapılan başvuruya ilişkin incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi ve dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu başvurana 07.05.2024 tarih ve sayılı yazı ile bildirilmiştir.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, başvuran tarafından 15.06.2023 tarihinde harç yatırılmasına karşın 07.07.2023 tarihinde IMEI kaydını tamamlamak üzere sisteme girdiğine ilişkin veri olmadığından başvurunun REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi