|
ÖZET: Başvuru, yurtdışından alınan telefonun IMEI kaydı için yapılan harç ödemesinin ardından, sistem yoğunluğu nedeniyle kayıt işleminin tamamlanamaması üzerine yapılmıştır. Başvuran, 7 Temmuz 2023 tarihinde 6.000 TL harç ödemesi gerçekleştirmiş, ancak yoğunluk nedeniyle kayıt işlemini tamamlayamamıştır. Ertesi gün sisteme giriş yaptığında, kayıt ücretinin ödenmediğine dair bir bildirim almıştır. İlgili tarihlerde yapılan başvurular sonucunda, başvuranın cihazının kaydının gerçekleştirilmediği belirtilmiştir.
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, IMEI kayıt işlemlerinin yürütülmesi için gerekli olan belgelerin e-Devlet üzerinden tamamlanması gerektiğini vurgulamıştır. Ayrıca, harç ödemesinin kayıt işleminin tamamlanması için yeterli olmadığı, başvuru sahibinin tüm adımları takip etmesi gerektiği ifade edilmiştir. Başvuranın yurda giriş tarihi 10 Temmuz 2023 olduğundan, harcın ödendiği tarihte kayıt yapma hakkı bulunmamaktadır. Bu nedenle, başvurunun reddedilmesi yönünde karar verilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın IMEI kayıt işlemi için gerekli şartları sağlamadığı ve harç ödemesinin kayıt hakkı doğurmadığı tespit edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/6518-S.24.10223
BAŞVURU NO : 2024/646
KARAR TARİHİ : 14.06.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Harç bedellerinde güncelleme yapılmasına yönelik karar sonrasında yurda girişi bulunan başvuranın 7 Temmuz 2023 tarihinde IMEI harç ödemesini gerçekleştirdiği için IMEI kayıt işlemlerinin tamamlanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 14.01.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Şikâyetçi Kurumumuza yapılan başvuru dilekçesinde kayıtlı olan hususlarda özetle; yurtdışından
almış olduğu telefonunun harcını güncel bedel üzerinden 6 bin lira olarak ödedikten sonra Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığı’na kayıt yaptırmak istediğini fakat sistemde yaşanan yoğunluk nedeniyle gece 23:59’a kadar denemesine rağmen kayıt yaptıramadığını, ertesi gün sisteme kayıt için girdiğinde kayıt ücretinin ödenmediği yönünde bildirimle karşılaştığını, 24.07.2023 ve 22.08.2023 tarihlerinde başvuru yapmasına rağmen kendisinden kaynaklı olmayan bir sorun nedeniyle cep telefonunun kaydının gerçekleştirilmediğini, Tarafına “normal seyrin dışında öngörülemeyen artışların yaşandığı dönemlerde verilen hizmetlerde kısmi gecikmeler yaşanmakla birlikte, hizmet 7/24 esasına göre sürdürülmeye ve gelen taleplerin karşılanmasına devam edilmektedir” şeklinde bilgilendirme yapıldığını iddia ve ifade ederek; IMEI kayıt işleminin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin
karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma
/
gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
2.1) Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu Başkanlığının 26.03.2024 tarihli ve sayılı cevabi
yazısı ve eklerinde özetle;
2.1.1) Yurt dışından yolcu beraberinde getirilen elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların, ülkemiz
içerisinde haberleşme hizmeti alabilmeleri için kayıt edilmeleri gerektiği, söz konusu kayıt işleminin usulünün 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu uyarınca yayımlanan ilgili Yönetmelik ve Tebliğler ile düzenlendiğini,
2.1.2) 07.07.2023 tarihli ve 32242 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 7344 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı
(CBK) ile 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı (8) sayılı tarifenin “VIII-Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı” başlıklı bölümünün (1) numaralı fıkrasında yer alan (ticari mahiyette telefon kullanım izin harcı olmaksızın yolcuların kendi kullanımları için yurtdışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telefon cihazlar kapsamında) maktu harç tutarının 20.000 TL olarak yeninden belirlendiği, söz konusu kararın yayımı tarihini izleyen gün (08.07.2023) yürürlüğe girdiği, anılan kararın üçüncü ve son maddesinde bu Karar hükümlerinin Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yürütüleceğinin hükme bağlandığı,
2.1.3) Ülkemizde yurt dışından yolcu beraberinde getirilen mobil cihazların kayıt başvurularının
01.11.2012 tarihinden itibaren e-Devlet üzerinden internet ortamında yapılmaya başlandığını, IMEI kayıt
başvurusu işlemlerinin e-Devlet üzerinden internet ortamında yapılmasının sağlanması ile kişilerin, mobil işletmecilerin Abone Kayıt Merkezlerine giderek, bayilere herhangi bir ücret ödeme ve başvuru yapma zorunluluğunun ortadan kalktığını, sürecin daha hızlı bir şekilde işlemesinin sağlandığını ve fiziki evrak akış zorunluluğunun ortadan kalkmasıyla birlikte kaynak tasarrufu da sağlandığı,
2.1.4) IMEI kayıt başvurusu hizmetinin e-devlet üzerinden gerçekleştirilmesi sürecinde Emniyet Genel
Müdürlüğü (EGM), İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü (NVİ), Hazine ve
Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) ile Kurumları arasında yapılan protokoller çerçevesinde entegrasyonların yapıldığı, e-Devlet üzerinden sunulan “IMEI Kaydet” hizmeti kullanılarak yolcu beraberinde getirilen cihazın kayıt altına alınmasında gerekli bazı kontrollerin adı geçen Kurumlar tarafından gerçekleştirildikten sonra Kurumlarınca Yönetmelik ve Tebliğ kapsamındaki kontrollerin gerçekleştirildiği ve kontrollerden geçen IMEI’lerin kayıt altına alındığı,
2.1.5) Bu kapsamda kişinin kimlik bilgilerinin NVİ tarafından, giriş-çıkış kontrolleri ve pasaport ile ilgili
hususlar EGM tarafından, cihaza ilişkin kullanım harcı ödenip ödenmediğinin kontrolünün GİB tarafından,
3 yılda 1 adet cihaz hakkı getirme ile ilgili Ticaret Bakanlığı düzenlemesinin kontrolünün ise Kurumlarının
teknik alt yapısı üzerinden gerçekleştirilerek bu kontrollerde herhangi bir olumsuzluk olmaması halinde kayıt işlemine sistem üzerinden doğrudan onay verildiği,
2.1.6) 19.10.2012 tarihli ve 2021/2 sayılı GİB Harçlar Kanunu İç Genelgesinde yolcu beraberinde getirilen
telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olayın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri elektronik kimlik bilgisini haiz cihazın IMEI numarasının kayıt altına alınması olduğunun belirtildiği, bu dayanak ile hazırlanan ödeme sisteminin, kayıt işleminin yapılma anında yürürlükte olan mevzuattaki harç tutarının yatırılmış olmasını aradığını ve kayıt işlemine bu gerekçe ile onay vermediğini,
başvuru konusu harca ilişkin elektronik doğrulamanın da Hazine ve Maliye Bakanlığının sistemleri aracılığı ile yapıldığı, buna onay verilmemesi halinde işleme devam edilmediği,
2.1.7) IMEI kayıt işlemlerinde ödeme kontrol işlemlerinin, Kurumlarının herhangi bir ilişkisi olmaksızın
Türksat A.Ş. tarafından GİB servisi kullanılarak yapıldığı, Türksat A.Ş. sistemleri ile GİB arasında yapılan kontroller sonrasında başvuru işlemlerinin tamamlanması için Kurumlarına Türksat A.Ş. tarafından sadece
“Ödeme Alındı” bilgisinin gönderildiğini, tahsilat tutarıyla ilgili herhangi bir paylaşım yapılmadığını, dolayısıyla alındı bilgisi dışında hangi tarihte hangi tutar üzerinden cihaz kaydı için tahsilat yapıldığına dair bilgi alınmayan konuda ve kayıt işleminin gerçekleşmesinde Kurumları tarafından doğrudan yapılan herhangi bir işlem veya verilen bir karar olmadığı,
2.1.8) Harç ödemesinin kayıt işlemi sırasında e-devlet sistemine entegre bankalar veya vergi daireleri
aracılığı ile yapılabildiği ancak sadece harç bedelinin yatırılmasının kayıt işleminin yapılması anlamına gelmediğini, harç ödemesi yapıldıktan sonra e-devlet kayıt sayfasına dönülerek kayıt işleminin onaylanması ve sekiz rakamdan oluşan başvuru takip numarasının alınması gerektiği,
2.1.9) Yurtdışından yolcu beraberinde getirilen cihazların IMEI numaralarının kaydı amacıyla e-Devlet
kapısı üzerinden yapılan başvurularda, bilgi ve belgelerin doğruluğundan başvuru sahibinin sorumlu olduğunu, IMEI kayıt başvurularında e-Devlet üzerinden dört adımlı bir sürecin tanımlanarak e-Devlet kapısı ekranlarında nihayetlendirilmesi halinde cihaza ait IMEI numaralarının, gerekli teknik kontroller yapılarak beyaz listeye alındığı ve söz konusu cihaza elektronik haberleşme hizmeti verilmesinin sağlandığını,
2.1.10) Dikkat edilmesi gereken hususunun söz konusu harcın tahakkuk aşaması olduğu, 19.12.2012 tarihli
ve 2012/2 sayılı Gelir İdaresi Başkanlığı Harçlar Kanunu İç Genelgesinde vergiyi doğuran olayın kayıt işleminin tamamlanması olarak benimsendiği,
2.1.11) IMEI kayıt işlemlerinin sade, basit ve kolay adımlardan oluştuğu, ödeme adımı için banka/pos
sayfalarını açan vatandaşların e-devlet ekranına geri dönmelerinde sorun yaşadığını görüldüğü, Türksat ile yapılan çalışmalar neticesinde BKM entegrasyonunun sağlandığı, bu durum ile e-devlet üzerinde ödemelerin alınabilmesinin sağlandığı, bununla beraber 7 Temmuz 2023 günü hayatın olağan akışının çok üzerinde bir kayıt talebinin alındığı ve sistemde yoğunluk olduğunu, vatandaşların süreç zorluğundan ziyade sistemlere aşırı yüklenmeleri nedeniyle sorunlar yaşadığının gözlemlendiği,
2.1.12) e-Devlet üzerinden sunulan “IMEI Kaydet” hizmeti ekranlarında harcın yatırılmasının kayıt için tek
başına yeterli olmadığı ve mutlaka işlem ile ilgili tüm aşamaların tamamlanarak takip numarası alınması suretiyle işlemin tamamlanmasının sağlanması gerektiği büyük puntolu yazılarla kullanıcılara bildirildiği, ayrıca kurumun resmi internet sitesinde yer alan “Sıkça Sorulan Sorular sekmesinin” Yurtdışından Getirilen
Cihazlar” başlığı altında (https://tukatici.btk.gov.tr/merkezi-cihaz-kayit-sistemi) vatandaşların bilgi edinmesi amacıyla kamuya açık olarak “Harç parası yatırıldıktan sonra kayıt işlemi tamamlanmış olmuyor mu?” sorusuna cevap olarak “Hayır, E-Devlet kapısından kayıt işleminin son aşamasına kadar tamamlanması gerekmektedir… Harç ödemesi kayıt sırasında sisteme entegre bankalar ya da vergi dairesi aracılığıyla yapıldı ise e-Devlet kayıt sayfasına geri dönülerek kayıt işleminin onaylanması ve sekiz rakamdan oluşan başvuru takip numarasının alınması gerekmektedir. ”yanıtının verildiği,
2.1.13) E-Devlet ekranlarında gerekli uyarıların yapıldığı “…işlem sonunda size verilecek olan kayıt
başvuru numarasını görmeden sistemden çıkmayınız !” ibaresinin, kalın bir yazı metni ile kullanıcılara işlem esnasında gösterilerek gerekli uyarıların yapıldığı,
2.1.14) Somut olayda önemli olan hususun; yurda girişinden itibaren süresi içinde kayıt işlemlerinin tüm
unsurlarını eksiksiz tamamlaması olduğu, bu nedenle kayıt işlemlerinin sadece bir parçası olan kullanım izin harcını yatıran ancak işlemlerin tümünü sistem üzerinden tamamlamamış olan kişinin cihazının haberleşme hizmetine kapatılması hususunun Kurumlarının takdirinde değil bağlı yetkisinde olan bir durum olduğunu,
2.1.15) 07.07.2023 tarihli ve 32241 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7344 sayılı
Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında telefon kullanım izin harcının yürürlük tarihinin 08.07.2023 olacak şekilde güncellenmesi sonucunda altyapısı TÜKSAT A.Ş. tarafından sunulan e-Devlet kapısı hizmetlerinde
07.07.2023 tarihinde olağanüstü bir yoğunluk yaşandığı, cep telefonu kullanım izin harcının tahsiline ilişkin
iş ve işlemlerin Hazine ve Maliye Bakanlığı tasarruf ve kontrolünde olması nedeniyle vatandaşlar tarafından 08.07.2023 tarihinden önce Hazine ve Maliye Bakanlığı (Gelir İdaresi Başkanlığı) hesaplarına yatırılan harcın, 7344 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının yayımı tarihi sonrasında da kullanılabileceğine dair
Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığının 17.07.2023 tarihli ve E- [ / sayılı yazı kapsamında Kurumlarına olumlu görüş iletmesi sonucunda, 07.07.2023 tarihinde teknik sorun yaşaması nedeniyle IMEI kayıt başvurusunu tamamlayamadığı tevsik edilen vatandaşlar için gerekli iş/işlemlerin tesis edilmesine yönelik Turksat A.Ş. aracılığı ile Kurumları ve Gelir İdaresi Başkanlığının dahil olduğu çalışmaların yapıldığı,
2.1.16) MCKS üzerinden yapılan sorgulama sonucunda yurt dışından getirilen “ IMEI
numaralı telefonun kayıt dışı olduğu bilgisinin yer aldığı, yaşanan ve olağanın çok üzerinde gerçekleşen başvuruların işlemlerinde kesintiyle karşılaşan vatandaşlar için harç belgesi, yurda giriş bilgileri ve e-devlet üzerinde işlem denemesi gibi bilgilere göre yeninden kayıt için imkan verildiği ancak başvurucunun yurda girişinin 10.07.2023 olması nedeniyle bu kapsamda değerlendirilmediği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18.10.1982 tarihli Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
3.1) “Vergi ödevi” başlıklı 73’üncü maddesinde; “…Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler
kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.
Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Cumhurbaşkanına verilebilir”,
4) 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, /
hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır”,
6) 04.01.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun “Kanunun Şümulü” başlıklı 1’inci
maddesinin birinci fıkrasında, “Bu kanun hükümleri ikinci maddede yazılı olanlar dışında, genel bütçeye giren vergi, resim ve harçlar ile il özel idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim ve harçlar hakkında uygulanır”,
6.1) “Vergi Kanunlarının uygulanması ve ispat” başlıklı 3’üncü maddesinin (A) bendinin birinci
fıkrasında, “Vergi kanunlarının uygulanması: Bu Kanunda kullanılan ‘Vergi Kanunu’ tabiri işbu Kanun ile bu Kanun hükümlerine tabi vergi, resim ve harç kanunlarını ifade eder”,
6.2) “Vergiyi doğuran olay” başlıklı 19’uncu maddesinin birinci fıkrasında ise, “Vergi alacağı, vergi
kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülü ile doğar”,
7) 02.07.1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununun “Mevzuu” başlıklı 108’inci maddesinde;
“ İmtiyazname, ruhsatname ve diplomalardan bu kanuna bağlı (8) sayılı tarifede yazılı olanları harca tabidir.”
7.1) “Mükellef” başlıklı 109’uncu maddesinde; “İmtiyazname, ruhsatname ve diploma harçlarını
kendilerine bu belgeler verilen kişiler ödemekle mükelleftirler.”
7.2) “Harç alma ölçüleri” başlıklı 110’uncu maddesinde; “İmtiyazname, ruhsatname ve diploma
harçları, (8) sayılı tarifede yazılı belgelerden, belgenin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınır.”
7.3) “İşlemin yapılamayacağı” başlıklı 127’nci maddesinde; “Bu kanunda aksine hüküm bulunmadıkça,
harçların tamamı peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmaz.”
7.4) “Memurların sorumluluğu” başlıklı 128 inci maddesinde; “Gerekli harçları tamamen almadan
işlem yapan memurlar harcın ödenmesinden mükellefler ile müteselsilen sorumludurlar.”
7.5) (8) sayılı tarifenin VIII – Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı: (Ek : 4.12.1985-
3239/96-c md; Mülga : 28.5.1986 – 3293/7 md; Yeniden düzenleme: 31.5.2012-6322/20 md.) “1.Ticari mahiyette olmaksızın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telsiz telefon cihazları kullanım izni (Söz konusu harç, elektronik kimlik bilgisinin kayıt altına alınması işleminden önce ödenir. Elektronik kimlik bilgisinin kayıt altına alınması için yapılan başvuru sırasında harcın ödendiğine ilişkin belge aranır ve harç ödenmeden kayıt işlemi yapılmaz. Harç ödenmeden kayıt işlemi yapılan ve kullanıma açılan cihazlar, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından kullanıma kapatılır. Ödenmeyen harç %50 fazlasıyla ilk kayıt tarihinden itibaren 6183 sayılı
Kanuna göre hesaplanan gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir. Bu tahsilat yapılmadan cihaz kullanıma açılamaz.)”
8) 24.11.2022 tarihli ve 32023 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 542 sıra nolu Vergi Usul Kanunu
Genel Tebliğinde; “Bu hüküm uyarınca yeniden değerleme oranı 2022 yılı için % 122,93 (yüz yirmi iki
virgül doksan üç) olarak tespit edilmiştir.”
9) 05.11.2008 tarihli ve 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanununun “Elektronik kimlik bilgisini
haiz cihazlar” başlıklı 55’nci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum tarafından izin verilmedikçe, abone kimlik ve iletişim bilgilerini taşıyan özel bilgiler veya cihazın teşhisine yarayan elektronik kimlik bilgileri yeniden oluşturulamaz, değiştirilemez, kopyalanarak çoğaltılamaz veya herhangi bir amaçla dağıtılamaz.”
9.1) “Teknik uyumluluk” başlıklı 57’nci maddesinin birinci fıkrasında; “İşletmeciler, elektronik kimlik
bilgisi değiştirildiği tespit edilen, uluslararası dolaşım hizmetlerine yönelik düzenlemeler ve Kurum düzenlemelerine uymayan elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlara, kayıp, kaçak veya çalıntı cihazlara, elektronik haberleşme hizmeti veremezler. Ancak, Kurumun MCKS’sinde kayıtlı iken elektronik kimlik bilgisi kopyalanmış gerçek cihazlar ve mobil haberleşme hizmeti sunan işletmeciler tarafından finansman borcu bulunduğu bildirilen cihazlar borcun devam ettiği süre boyunca sadece eşleştirme yapılan abone numaraları ile kullanılmak üzere kullanıma açılır. İşletmeciler finansman borcu ödenen cihazları, eşleştirme yapılan numara kısıtının kaldırılmasını teminen MCKS’ye bildirir.”
10) 12.07.2014 tarihli ve 29058 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz
Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmeliğin “Beyaz liste” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Beyaz liste; a) Mevzuata uygun bir şekilde; yolcu beraberinde getirilerek, ithal edilerek veya yurt içinde imal edilerek
Kuruma bildirilen ve kayıt işlemi tamamlanan, b) 5/4/1983 tarihli ve 2813 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun Kuruluşuna İlişkin Kanunun mülga Geçici 6 ncı maddesi kapsamında kayıt altına alınmış olan elektronik kimlik bilgisi değiştirilmemiş ve kopyalanmamış, cihazlara ait IMEI numaralarından oluşur.”
10.1) “Siyah liste” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasında; “Siyah liste; kaçak, kayıp, çalıntı,
elektronik kimlik bilgisi değiştirilmiş ya da başka cihazlara kopyalanmış, bertaraf veya ihraç edildiği
Kuruma bildirilmiş, uluslararası daimi veri dolaşım hizmeti aldığı veya Kurum kayıtlarında yer almadığı halde ülkemiz sınırları içerisinde kullanımda olduğu tespit edilmiş ve son sinyal almasından itibaren kesintisiz bir yıl süreyle elektronik haberleşme şebekelerinden hizmet almamak suretiyle beyaz listeden çıkarılmış cihazlara ait IMEI numaralarından oluşur.”
10.2) “Yolcu beraberinde getirilen cihazlara ait IMEI numaralarının kayıt altına alınması” başlıklı
14’ncü maddesinin birinci fıkrasında; “Yolcu beraberinde getirilen cihazın sahibi cihazının kayıt altına alınması için Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğde belirtilen bilgi ve belgeleri tamamlayarak e-Devlet kapısı üzerinden başvurusunu yapar.”, dördüncü fıkrasında; “Yolcu beraberinde getirilen cihazların kayıt altına alınması başvuruları yolcunun yurda giriş tarihinden itibaren üç yüz altmış beş gün içerisinde yapılır. Ancak bu süre, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (h)
bendi hükmü gereği; Kurum kayıtlarında olmadığı halde haberleşme hizmeti sunulan cihazların yüz yirmi günlük kullanım süresini değiştirmez.”, beşinci fıkrasında; “e-Devlet kapısı üzerinden yapılan başvurularda, bilgi ve belgelerin eksiksiz ve doğru olmasından başvuru sahibi sorumludur.” yedinci fıkrasında; “Cihaza ait IMEI numarası veya numaraları, gerekli kontrollerden geçmesi halinde üç takvim yılı süreyle eşleştirilmiş beyaz listeye alınır.”
11) 12.07.2014 tarihli ve 29058 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz
Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğin “Başvuru” başlıklı 4’ncü maddesinin birinci fıkrasında; “Elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlara ait IMEI numaralarının kayıt altına alınmasına ilişkin başvurular yurt dışından yolcu beraberinde getirilen cihazların sahipleri tarafından e-Devlet kapısı üzerinden yapılır.”, sekizinci fıkrasında; “Cihaza ait IMEI numarası veya numaraları, gerekli kontrollerden geçmesi halinde beyaz listeye alınır.”
12) 16.06.2012 tarihli ve 28325 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 67 Seri No.lu Tebliğde; “Söz konusu
cihazlara ilişkin elektronik kimlik bilgisinin kaydedilebilmesi için harcın ödenmiş olması gerekmektedir.
Bu nedenle, kayıt yapılmadan önce, harcın ödendiğine ilişkin vergi dairesi alındısının aslı aranır, alındıda yazan IMEI numarası ile kaydedilmesi istenen IMEI numarası karşılaştırıldıktan sonra kayıt işlemi yapılır.
Kayıt işlemine esas alınan alındının bir örneği başvuru dosyasında muhafaza edilir.”
13) 19.10.2012 tarihli ve 2012/2 sayılı Harçlar Kanunu İç Genelgesinde; “Yolcu beraberinde getirilen
telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olay, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulanan verici portatif telsiz telefonlarının IMEI numarasının kayıt altına alınmasıdır.
Ancak kayıt işlemine ilişkin harç, kayıttan önce ödendiğinden kayıt işleminin yapılamaması durumunda ödenen harcın iadesi mümkün bulunmaktadır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
15) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere özetle, yurtdışından almış olduğu telefonunun
harcını güncel bedel üzerinden 6 bin lira olarak ödediğini fakat sistemde yaşanan yoğunluk nedeniyle kayıt yaptıramadığını, kendisinden kaynaklı olmayan bir sorun nedeniyle cep telefonunun kaydının gerçekleştirilmediğini iddia ederek IMEI kayıt işleminin yapılmasını talep etmektedir.
16) Ülkemizde elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların kaydı 5809 sayılı Kanun, Elektronik Kimlik
Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik ve aynı ismi taşıyan Tebliğ kapsamında yürütülmektedir. Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğin 1’inci maddesinde de; ithal veya imal edilen ya da yurt dışından yolcu beraberinde getirilen elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların elektronik haberleşme hizmetinden faydalanabilmesi için elektronik kimlik bilgilerinin kayıt altına alınması, kayıp, kaçak veya çalıntı cihazlara elektronik haberleşme hizmeti verilmesinin engellenmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesinin tebliğin amacı olduğu ifade edilmiştir.
Bu çerçevede; yolcu beraberinde getirilen cihazın sahibi, cihazının kayıt altına alınması için Elektronik
Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğde belirtilen bilgi ve belgeleri tamamlayarak e-Devlet kapısı üzerinden başvurusunu yapması gerekmektedir. Ancak cihazın mevzuatta belirtilen süreler içinde kayıt altına alınmaması halinde ise elektronik haberleşme bağlantısı kesilmektedir.
17) Nitekim Yönetmelikte; yolcu beraberinde getirilen cihazların kayıt altına alınması başvurularının
yolcunun yurda giriş tarihinden itibaren 365 gün içerisinde yapılacağı ancak bu sürenin, haberleşme hizmeti sunulan cihazların 120 günlük kullanım süresini değiştirmeyeceği hüküm altına alınmıştır. Bu çerçevede
/
cihazın, kayıt edilmeden ilk kullanım tarihinden itibaren azami 120 gün kullanılması mümkün olsa dahi elektronik haberleşme hizmetinin devam etmesini sağlamak amacıyla kayıt işleminin yurda giriş tarihinden itibaren 365 gün içerisinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
18) Bu duruma göre özetle; cihaz sahibinin e-Devlet kapısı üzerinden sisteme giriş yaparak, Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumu başlığı altında yer alan hizmetlerden öncelikle cihaz kayıt hakkını sorgulaması, cihaz kayıt hakkı mevcut ise IMEI kaydet alanındaki gerekli bilgileri doldurarak belirlenen harç ücretini ödemesi gerekmektedir. Ancak daha önceki aşamaların tamamlanması ve Gelir İdaresi
Başkanlığı sitesi üzerinden harç bedelinin yatırılması kayıt işleminin yapılması ya da kayıt işleminin tamamlanması anlamına gelmemektedir. Harç ödemesi yapıldıktan sonra e-Devlet kayıt sayfasına dönülerek kayıt işleminin onaylanması ve başvuru takip numarasının alınması gerekmektedir.
19) Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı ise 492 sayılı Harçlar Kanununa istinaden
alınmaktadır. 492 sayılı Kanuna bağlı (8) sayılı tarifenin “Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı” başlıklı bölümünde, ticari mahiyette olmaksızın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telsiz telefon cihazları kullanım izninin harca tabi olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca adı geçen Kanunda anılan harçların, (8) sayılı tarifede yazılı belgelerden, belgenin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınacağı ve anılan kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, harçların tamamının peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmayacağı düzenlenmiştir.
20) Somut olayda başvuran yurtdışından almış olduğu telefonunun harcını güncel bedel üzerinden 7.7.2023
tarihinde ödedikten sonra Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığı’na kayıt yaptırmak istediğini fakat sistemde yaşanan yoğunluk nedeniyle saat 23:59’a kadar denemesine rağmen kayıt yaptıramadığını, ertesi gün sisteme kayıt için girdiğinde kayıt ücretinin ödenmediği yönünde bildirimle karşılaştığını,
24.07.2023 ve 22.08.2023 tarihlerinde başvuru yapmasına rağmen kendisinden kaynaklı olmayan bir sorun
nedeniyle cep telefonunun kaydının gerçekleştirilmediğini ifade etmektedir.
21) Bu kapsamda; 7344 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (CBK) ile (ticari mahiyette telefon kullanım izin harcı
olmaksızın yolcuların kendi kullanımları için yurtdışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telefon cihazlar kapsamında) maktu harç tutarının yeniden belirlendiği ve kararın yayımı tarihini izleyen gün (08.07.2023) yürürlüğe girdiği anlaşıldığından IMEI kaydı için anılan tarihlerde sistem yoğunluğu olup olmadığı, ilgililerin sistem yoğunluğu nedeniyle mağduriyet yaşayıp yaşamadığı ve bu durum göz önünde bulundurularak sistem yoğunluğundan kayıt tamamlanamasa bile sisteme giriş yapılıp yapılamadığı hususlarının açıklığa kavuşturulması önem arz etmektedir.
22) Konuyla ilgili olarak Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından gönderilen cevabi yazıda
özetle; MCKS üzerinden yapılan sorgulama sonucunda yurt dışından getirilen “ IMEI numaralı telefonun kayıt dışı olduğu bilgisinin yer aldığı, yaşanan ve olağanın çok üzerinde gerçekleşen başvuruların işlemlerinde kesintiyle karşılaşan vatandaşlar için harç belgesi, yurda giriş bilgileri ve edevlet üzerinde işlem denemesi gibi bilgilere göre yeninden kayıt için imkan verildiği ancak başvurucunun yurda girişinin 10.07.2023 olması nedeniyle bu kapsamda değerlendirilmediği açıklamalarına yer verilmiştir.
23) Yukarıda da ifade edildiği üzere yurt dışından yolcu beraberinde getirilen elektronik kimlik bilgisini
haiz cihazların (cep telefonları, dizüstü bilgisayarlar vs.) Türkiye’de kullanılabilmesi için, Türkiye’ye giriş tarihi itibariyle 365 gün içinde kayıt işlemlerinin yapılması zorunlu olup, aksi halde cihaz iletişime
/
kapatılmaktadır. İdarece; IMEI kayıt hizmetinde kimlik bilgilerinin NVİ tarafından, giriş-çıkış kontrolleri ve pasaport ile ilgili hususlar EGM tarafından, cihaza ilişkin kullanım harcı ödenip ödenmediğinin kontrolünün GİB tarafından, 3 yılda 1 adet cihaz hakkı getirme ile ilgili Ticaret
Bakanlığı düzenlemesinin kontrolünün ise Kurumlarının teknik alt yapısı üzerinden gerçekleştirilerek bu kontrollerde herhangi bir olumsuzluk olmaması halinde kayıt işlemine sistem üzerinden doğrudan onay verildiği belirtilmektedir.
24) Bu kapsamda somut olaydaki şikayete konu uyuşmazlığın 07.07.2023 tarihindeki başvuru yoğunluğu
ve sistem hatası iddiaları nedeniyle IMEI kaydının tamamlanamamış olmasından değil başvuranın ilgili tarihte yurda giriş yapmamasından kaynaklandığı tespit edilmiştir. Diğer bir ifadeyle başvuranın
07.07.2023 tarihinde kaydın tamamlaması için gerekli olan yurtta bulunma şartını sağlamadığı görülmüştür.
Harç ödemesini gerçekleştirerek 7 Temmuz 2023 tarihinde kayıt için müracaat etmiş olsa dahi ilgili belgelerin incelenmesi neticesinde başvuranın 10 Temmuz 2023 tarihinde ülkeye giriş yaptığı anlaşılmıştır. Harcın kayıt yaptırmadan önce ödenme imkanı mevcuttur. Ancak kayıt yapılması için yurda giriş dahil diğer şartların yerine getirilmesi gerekmektedir. Kayıt yapma hakkı doğduğunda ise güncel harç yatırılmalıdır. Bu noktada başvuranın kaydı, iddia edilenin aksine, sistem yoğunluğundan değil kendisinden kaynaklanan bir sebeple gerçekleşmiştir. Zira harç yatırdığı dönemde, yurda giriş yapma şartını karşılamamaktadır. Bu nedenle başvuran 7 Temmuz 2023 tarihinde kayıt yapma hakkına sahip değildir.
25) Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik’in “Yolcu
beraberinde getirilen cihazlara ait IMEI numaralarının kayıt altına alınması” başlıklı 14 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında bulunan hüküm gereği yolcu beraberinde getirilen cihazların kayıt altına alınması başvurularının yolcunun yurda giriş tarihinden itibaren üç yüz altmış beş gün içerisinde yapılması gerektiği hüküm altına alınmış olup başvuranın belirtilen şartı taşımadığı, harç yatırdığı tarihte ülkede bulunmadığı anlaşılmaktadır.
26) Nitekim 2019 yılında Kurumumuza yapılan bir başvuruya ilişkin yapılan incelemede de başvuranın
yurtdışında iken yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcını ödediği, ancak aynı gün Resmi
Gazete’de yayımlanan ancak ertesi gün yürürlüğe giren Cumhurbaşkanı Kararı gereği telefon kullanım izin harcında artırıma gidildiği ve başvuranın yürürlük tarihi sonrasında yurda giriş yaptığı, tüm bu nedenlerle de başvuranın yüz yirmi günün içerisinde herhangi bir gün e-devlet üzerinden IMEI kaydını yapabileceği beklentisinin haklı beklenti olarak görülmesine imkan bulunmadığı, cihaz kaydının yapılabilmesi için güncel harç tutarının ödenmesinin istenmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı hususları tespit edilmiştir. (Kamu Denetçiliği Kurumu, 2019/18570 Başvuru No.lu Ret Kararı, 15.04.2020)
27) Sonuç olarak başvuranın iddiaları, idarenin konuya ilişkin açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm
dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; IMEI kayıt işleminde bu kapsamda kişinin kimlik bilgilerinin kontrolünün Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, giriş-çıkış kontrollerinin ve pasaport ile ilgili hususların Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından, cihaza ilişkin kulanım harcı ödenip ödenmediğinin kontrolünün Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından, 3 yılda 1 adet cihaz hakkı getirme ile ilgili
Ticaret Bakanlığı tarafından, düzenlemenin kontrolünün ise Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu
Başkanlığı tarafından teknik alt yapı üzerinden gerçekleştirildiği,
27.1) Başvuranın 10.07.2023 tarihinde yurda girdiği, böylece yurda giriş tarihinin harç yatırdığı 07.07.2023
tarihinden ileriki bir tarihte olduğunun anlaşıldığı, harç yatırdığı tarihte henüz kayıt yapma hakkının
/
doğmadığı, kayıt yapılması için yurda giriş dahil diğer şartların yerine getirilmeden harç yatırılmasının kayıt yapma hakkı vermediği, vergi mevzuatı gereği başvuru şartları sağlandığındaki güncel harcın yatırılması gerektiği,
27.2) Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik’in “Yolcu
beraberinde getirilen cihazlara ait IMEI numaralarının kayıt altına alınması” başlıklı 14’üncü maddesinin dördüncü fıkrasında, başvurunun, yolcunun yurda giriş tarihinden itibaren üç yüz altmış beş gün içerisinde yapılacağı hükmü dikkate alındığında, başvuranın yurtdışında iken harç ücretini yatırdığı tarihte, kayıt olma hakkının doğmadığı anlaşıldığından, bu noktada başvuranın kaydının başvuranın kusuru olmayan bir sebepten ya da sistem yoğunluğundan değil, bizzat harç yatırdığı tarihte yurtta olmadığı dolayısıyla şartları sağlamadığı için, 07.07.2023 tarihindeki harca göre IMEI kaydının yapılması talebinin, İdarece yerine getirilmemesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı tespit edilmiştir
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
28) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde makul sürede karar verme’ ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
29) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU BAŞKANLIĞI’NA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/