|
ÖZET: Başvuran, yurtdışından satın aldığı 14 Pro Max telefonunun IMEI numaralarının kayıt işleminin yapılmasını talep etmiştir. Başvurusunda, telefonunu 28.12.2022 tarihinde e-devlet üzerinden kaydettirdiğini, harç bedelini ödediğini ve tüm bilgilerin onaylandığını belirtmiştir. Ancak, 25.09.2023 tarihinde telefonunun kullanıma kapatıldığını ve IMEI numarasının kayıt dışı olarak göründüğünü ifade etmiştir. Başvuran, bu durumun haksız olduğunu ve gerekli işlemlerin tamamlandığını savunarak IMEI numaralarının kullanıma açılmasını istemiştir.
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, başvuranın kayıt işlemlerinin tamamlanmadığını, harç ödendikten sonra e-devlet sisteminde gerekli adımların atılmadığını belirtmiştir. Kurum, IMEI kayıt işleminin tüm aşamalarının eksiksiz tamamlanması gerektiğini vurgulamış ve harç ödemesinin tek başına yeterli olmadığını ifade etmiştir. Ayrıca, kayıt işleminin tamamlanmaması durumunda, daha önce yatırılan harcın yeni kayıt işleminde geçerli olamayacağına dair mevzuat hükümlerine atıfta bulunulmuştur. Sonuç olarak, başvuranın IMEI kayıt işlemini tamamlamadığı ve idarenin kaydı tamamlama yetkisi bulunmadığı anlaşıldığından, Kamu Denetçiliği Kurumu başvurusunun reddine karar verilmiştir. Başvuranın, harç ödemesine rağmen kayıt işlemini tamamlamadığı için cihazının kullanıma kapatılması hukuka uygun bulunmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/11362-S.24.17295
BAŞVURU NO : 2024/5611
KARAR TARİHİ : 18.10.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, telefonuna ait IMEI numaralarının kayıt işlemine açılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 30.04.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi tarafından yapılan başvuruda dilekçesinde kayıtlı hususlarda özetle, yurtdışından 14 Pro
Max telefon satın aldığı, 23.12.2022 tarihinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinden çıkış 24.12.2022 tarihinde Türkiye’ye giriş yaptığı, 28.12.2022 tarihinde e-devlet üzerinden IMEI ve IMEI 2 numaralarını girerek kayıt yaptırdığı, kredi kartı ile 2700,00 TL tutarında ödeme yaptığı, bütün bilgilerinin e-devlet üzerinden onaylanıp işlemi bitirdiği, ancak 25.09.2023 tarihi itibariyle telefonunun kullanıma kapatıldığı, IMEI sorgulaması yaptığında telefonunun kayıt dışı olarak görüldüğü, BTK’ya gidip görüşme yaptığında şu anki vergiler de dâhil olmak üzeri 20.000,00 TL kadar ödeme yaparak telefonunuz tekrar kullanabileceğinin belirtildiği, fakat kendisinin işlemlerini önceden tamamladığı, ayrıca 120 gün içinde kendisine SMS veya mail yoluyla kayıt dışı hat veya telefon kullandığı uyarısının gelmediği, hatalı işlem yapılmış olsaydı sistemin yatırılan parayı kabul etmeyeceği iddia ve ifade edilerek IMEI numaralarının kullanıma açılması için gereğinin yapılması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir.
Başvuranın 27.09.2023 tarihinde Kurumumuza başvurması üzerine başvuru konusu hususunda 30.10.2023 tarihinde Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun ilgili hükümleri gereği Gönderme Kararı verilmiştir.
tarihinde başvuranın Kurumumuza tekrar başvurması üzerine 6328 sayılı Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanunu’nun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Kurumumuz tarafından 01.07.2024 tarihinde Gelir İdaresi Başkanlığından, gelen cevap üzerine 30.07.2024 tarihinde
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
2.1. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu Başkanlığının 10.09.2024 tarihli ve – – sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle;
2.1.1. Yurt dışından yolcu beraberinde getirilen elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların, ülkemiz içerisinde haberleşme hizmeti alabilmeleri için kayıt edilmeleri gerektiği, söz konusu kayıt işleminin usulü
5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu uyarınca yayımlanan ilgili Yönetmelik ve Tebliğler ile
düzenlendiği,
2.1.2. Söz konusu kullanım izin harcının Kurumlarının değil Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın (Gelir İdaresi
Başkanlığı-GİB) gelir kalemi olduğu, buna paralel olarak harca dair düzenlemeler, tadil, yürürlük vb.
konularda Kurumlarının herhangi bir dahiliyeti olmadığı,
2.1.3. Bahse konu kayıt işlemlerinin e-Devlet bünyesinde gerçekleştirilmekte olup sistem üzerinde ilgili kurumlar arası entegrasyonun olduğu, aöz konusu sistemde, Emniyet Genel Müdürlüğü, İçişleri Bakanlığı (Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü), Hazine ve Maliye Bakanlığı (GİB), Ticaret Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü vb. kurum ve kuruluşlarla yapılan protokoller kanalıyla entegrasyon sağlanarak hizmet verildiği, başvurucunun şartları yerine getirmesi durumunda kayıt işlemine Kurumları dâhiliyeti bulunmadan doğrudan sistem üzerinde onay verildiği,
2.1.4. 19.10.2012 tarihli ve 2012/2 sayılı GİB Harçlar Kanunu İç Genelgesi’nde, yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olayın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri elektronik kimlik bilgisini haiz cihazın IMEI numarasının kayıt altına alınması olduğunun belirtildiği, bu dayanak ile hazırlanan ödeme sisteminin, kayıt işleminin yapılması anında yürürlükte olan mevzuattaki harç tutarının yatırılmış olmasını aradığı ve kayıt işlemine bu gerekçe ile onay vermediği, başvuru konusu harca ilişkin elektronik doğrulamanın da Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın (GİB) sistemleri aracılığıyla yapıldığı ve buna onay verilmemesi halinde işleme devam edilemediği,
2.1.5. IMEI kayıt işlemlerinde, ödeme kontrol işlemlerinin, Kurumlarıyla herhangi bir ilişkisi olmaksızın
Türksat A.Ş. tarafından GİB servisi kullanılarak yapıldığı, Türksat A.Ş. sistemleri ile GİB arasında yapılan kontroller sonrasında başvuru işleminin tamamlanması için Kurumlarına Türksat A.Ş. tarafından sadece
“Ödeme Alındı” bilgisi gönderildiği, tahsilat tutarıyla ilgili herhangi bir bilgi paylaşılmadığı, dolayısıyla alındı bilgisi dışında hangi tarihlerde hangi tutar üzerinden cihaz kaydı için tahsilat yapıldığına dair bilgi alınamayan konuda ve kayıt işleminin gerçekleşmemesinde Kurumları tarafından doğrudan yapılan herhangi bir işlem veya verilen bir karar olmadığı,
2.1.6. Harç ödemesinin, kayıt işlemi sırasında e-Devlet sistemine entegre bankalar veya vergi daireleri aracılığıyla yapılabildiği, ancak sadece harç bedelinin yatırılmasının kayıt işleminin yapılması anlamına gelmediği, harç ödemesi yapıldıktan sonra e-Devlet kayıt sayfasına dönülerek kayıt işleminin onaylanması ve sekiz rakamdan oluşan başvuru takip numarasının alınması gerektiği,
2.1.7. Yurt dışından yolcu beraberinde getirilen cihazların IMEI numaralarının kaydı amacıyla e-Devlet kapısı üzerinden yapılan başvurularda, bilgi ve belgelerin doğruluğundan başvuru sahibinin sorumlu olduğu, IMEI kayıt başvurularında e-Devlet üzerinden dört adımlı bir süreç tanımlandığı, bu dört adımın harç ödemesi de dahil olmak üzere başvuru sahibi tarafından tamamlanarak e-Devlet kapısı ekranlarından
nihayetlendirilmesi halinde cihaza ait IMEI numaralarının, gerekli teknik kontroller yapılarak beyaz listeye alındığı ve söz konusu cihaza elektronik haberleşme hizmeti verilmesinin sağlandığı,
2.1.8. Bu noktada dikkat edilmesi gereken hususun söz konusu harcın tahakkuk aşaması olup, yukarıda izah edilen 19.12.2012 tarihli ve 2012/2 sayılı Gelir İdaresi Başkanlığı Harçlar Kanunu İç Genelgesi’nde, vergiyi doğuran olayın kayıt işleminin tamamlanması olarak benimsenmesinden ötürü, daha önce yatırılan harcın yeni tarihli kayıt işleminde kullanılmasının gerek yasal gerekse sistem üzerinden teknik olarak mümkün olmadığı,
2.1.9. Bu çerçevede; e-Devlet üzerinden sunulan “IMEI Kaydet” hizmeti ekranlarında harcın yatırılmasının kayıt için tek başına yeterli olmadığının ve mutlaka işlem ile ilgili tüm aşamaların tamamlanarak takip numarası alınması suretiyle işlemin tamamlanmasının sağlanması gerektiğinin büyük puntolu yazılarla kullanıcılara bildirildiği, ayrıca Kurumun resmi internet sitesinde yer alan “Sıkça Sorulan
Sorular sekmesinin” Yurt Dışından Getirilen Cihazlar” başlığı altında (https://tuketici.btk.gov.tr/merkezicihaz-kayit-sistemi) vatandaşlarımızın bilgi edinmesi amacıyla kamuya açık olarak; “Harç parası yatırıldıktan sonra kayıt işlemi tamamlanmış oluyor mu?” sorusuna cevap olarak: “Hayır. E-devlet kapısından kayıt işleminin son aşamasına kadar tamamlanması gerekmektedir … Harç ödemesi kayıt sırasında sisteme entegre bankalar ya da vergi dairesi aracılığıyla yapıldı ise e-Devlet kayıt sayfasına geri dönülerek kayıt işleminin onaylanması ve sekiz rakamdan oluşan başvuru takip numarasının alınması gerekmektedir.” yanıtı verildiği,
2.1.10. Bununla birlikte; TBMM Kamu Denetçiliği Kurumu’nun (KDK) 12.07.2024 tarihli 2024/7372S.24.11529 sayılı güncel kararında özetle: “E-devlet üzerinden sunulan “IMEI Kaydet” hizmeti ekranlarında harcın yatırılmasının kayıt için tek başına yeterli olmadığı ve mutlaka işlem ile ilgili tüm aşamaların tamamlanması gerektiği, harç yatırıldıktan sonra e-devlet kayıt sayfasındaki onay butonuna basılması ve IMEI kayıt numarası alınması gerektiği ve yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcına esas olayın IMEI numarasının kayıt alınması olduğu, daha önce yatırılan ancak işlemi tamamlanmayan harcın yeni kayıt işleminde yeterli kabul edilmesinin vergi mevzuatı gereğince mümkün olmadığı” belirtilerek başvurunun Kurumları lehine resmi olarak reddedildiği,
2.1.11. Kullanım izin harcını gelir kalemi olarak toplayan Hazine ve Maliye Bakanlığı (Gelir İdaresi
Başkanlığı) ile yapılan yazışmalarda özetle ilgili mevzuat gereği kayıt işleminin “tamamlandığı” anın vergiyi doğuran olay zamanı olduğunun ve kaydın tamamlanması anında da “güncel” harcın arandığının çok kere tevsik edildiği,
2.1.12. Ayrıca İdarelerince ilgili e-Devlet ekranlarında gerekli uyarıların yapıldığı, bu çerçevede; “işlem sonunda size verilecek olan kayıt başvuru numarasını görmeden sistemden çıkmayınız!” ibaresinin, kalın bir yazı metni ile kullanıcılara işlem esnasında gösterilerek ve gerekli uyarılar yapıldığına da dikkat çekildiği,
2.1.13. Benzer gerekçelerle Ankara 4. İdare Mahkemesi’nin 31.10.2023 tarihli ve E.2023/618 K.2023/1922 sayılı kararıyla davacı ile aynı istemde bulunulan davanın Kurum lehine reddedildiği,
2.1.14. Bu bağlamda somut olayda önemli olanın kullanıcının yurda girişinden itibaren süresi içerisinde kayıt işlemlerinin tüm unsurlarını eksiksiz tamamlaması olduğu, bu nedenle kayıt işlemlerinin sadece bir parçası olan kullanım izin harcını yatıran, ancak işlemlerin tümünü sistem üzerinden tamamlamamış olan kişinin cihazının haberleşme hizmetine kapatılması hususunun Kurumlarının takdirinde değil bağlı yetkisinde olan bir durum olduğu,
2.1.15. Kurumlarınca yapılan incelemeler sonucunda başvuru konusunun, 07.07.2023 tarihli ve 32242 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7344 sayılı CBK ile kullanım izin harcının 20.000 TL olarak belirlenmesi sonrasında 07.07.2023 tarihinde yaşanan olağanüstü yoğunlukla ilgili bir husus olmadığı, bir önceki yılın (2022) harç ücretine (2732,40 TL) ilişkin bir başvuru olduğunun görüldüğü, bu kapsamda söz konusu başvuru, 07.07.2023 tarihinde yaşanan olağanüstü yoğunluğa ilişkin mağduriyet giderici çalışmalar kapsamında değerlendirilemediği, kayıt işlemi yapılamayan veya sehven kayıt yapılan cihazlara ilişkin harç bedelinin iadesi konusunda ise ilgili vergi dairesine başvurulması gerektiği,
açıklamalarına yer verilmiştir.
2.2. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 23.07.2024 tarihli ve – sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.2.1. Konuya ilişkin olarak Başkanlıklarınca sistem üzerinde yapılan araştırmada; Mersin Vergi Dairesi
Başkanlığı Toros Vergi Dairesi Müdürlüğü kayıtlarında T.C. kimlik numaralı adına yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı olarak 28.12.2022 tarihinde
Başkanlılarına ait www.gib.gov.tr internet adresi üzerinde yer alan sanal pos uygulaması vasıtasıyla, T.
Garanti Bankası A.Ş.’ye ait *** numaralı kredi kartı ile IMEI numarası beyan edilerek 2.732,40 TL tutarında ödeme yapıldığı ve mükellef hesabına ödeme belge numarası ile kaydedildiğinin görüldüğü açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. …”
3.2. “Vergi ödevi” başlıklı 73’üncü maddesinde; “…Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.
Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Cumhurbaşkanına verilebilir”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne yer verilmiştir.
5. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in
“Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.” düzenlemesine yer verilmiştir.
6. 04.01.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun
6.1. “Kanunun Şümulü” başlıklı 1’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Bu kanun hükümleri ikinci maddede
yazılı olanlar dışında, genel bütçeye giren vergi, resim ve harçlar ile il özel idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim ve harçlar hakkında uygulanır”,
6.2. “Vergi Kanunlarının uygulanması ve ispat” başlıklı 3’üncü maddesinin (A) bendinin birinci fıkrasında, “Vergi kanunlarının uygulanması: Bu Kanunda kullanılan ‘Vergi Kanunu’ tabiri işbu Kanun ile bu Kanun hükümlerine tabi vergi, resim ve harç kanunlarını ifade eder”,
6.3. “Vergiyi doğuran olay” başlıklı 19’uncu maddesinin birinci fıkrasında ise, “Vergi alacağı, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülü ile doğar”,
7. 02.07.1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun
7.1. “Mevzuu” başlıklı 108’inci maddesinde; “İmtiyazname, ruhsatname ve diplomalardan bu kanuna bağlı (8) sayılı tarifede yazılı olanları harca tabidir.”
7.2. “Mükellef” başlıklı 109’uncu maddesinde; “İmtiyazname, ruhsatname ve diploma harçlarını kendilerine bu belgeler verilen kişiler ödemekle mükelleftirler.”
7.3. “Harç alma ölçüleri” başlıklı 110’uncu maddesinde; “İmtiyazname, ruhsatname ve diploma harçları, (8) sayılı tarifede yazılı belgelerden, belgenin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınır.”
7.4. “İşlemin yapılamayacağı” başlıklı 127’nci maddesinde; “Bu kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, harçların tamamı peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmaz.”
7.5. “Memurların sorumluluğu” başlıklı 128 inci maddesinde; “Gerekli harçları tamamen almadan işlem yapan memurlar harcın ödenmesinden mükellefler ile müteselsilen sorumludurlar.”
7.6. (8) sayılı tarifenin VIII – Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı: (Ek : 4.12.19853239/96-c md; Mülga : 28.5.1986 – 3293/7 md; Yeniden düzenleme: 31.5.2012-6322/20 md.) “1.Ticari mahiyette olmaksızın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telsiz telefon cihazları kullanım izni (Söz konusu harç, elektronik kimlik bilgisinin kayıt altına alınması işleminden önce ödenir. Elektronik kimlik bilgisinin kayıt altına alınması için yapılan başvuru sırasında harcın ödendiğine ilişkin belge aranır ve harç ödenmeden kayıt işlemi yapılmaz. Harç ödenmeden kayıt işlemi yapılan ve kullanıma açılan cihazlar, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından kullanıma kapatılır. Ödenmeyen harç %50 fazlasıyla ilk kayıt tarihinden itibaren 6183 sayılı Kanuna göre hesaplanan gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir. Bu tahsilat yapılmadan cihaz kullanıma açılamaz.)”
8. 24.11.2022 tarihli ve 32023 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 542 sıra nolu Vergi Usul Kanunu Genel
Tebliği’nde; “Bu hüküm uyarınca yeniden değerleme oranı 2022 yılı için % 122,93 (yüz yirmi iki virgül doksan üç) olarak tespit edilmiştir.”
9. 05.11.2008 tarihli ve 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun
9.1. “Elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlar” başlıklı 55’nci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum tarafından izin verilmedikçe, abone kimlik ve iletişim bilgilerini taşıyan özel bilgiler veya cihazın teşhisine yarayan elektronik kimlik bilgileri yeniden oluşturulamaz, değiştirilemez, kopyalanarak çoğaltılamaz veya herhangi bir amaçla dağıtılamaz.”
9.2. “Teknik uyumluluk” başlıklı 57’nci maddesinin birinci fıkrasında; “İşletmeciler, elektronik kimlik bilgisi değiştirildiği tespit edilen, uluslararası dolaşım hizmetlerine yönelik düzenlemeler ve Kurum düzenlemelerine uymayan elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlara, kayıp, kaçak veya çalıntı cihazlara, elektronik haberleşme hizmeti veremezler. Ancak, Kurumun MCKS’sinde kayıtlı iken elektronik kimlik bilgisi kopyalanmış gerçek cihazlar ve mobil haberleşme hizmeti sunan işletmeciler tarafından finansman borcu bulunduğu bildirilen cihazlar borcun devam ettiği süre boyunca sadece eşleştirme yapılan abone numaraları ile kullanılmak üzere kullanıma açılır. İşletmeciler finansman borcu ödenen cihazları, eşleştirme yapılan numara kısıtının kaldırılmasını teminen MCKS’ye bildirir.”
10. 12.07.2014 tarihli ve 29058 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz
Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmeliği’nin
10.1. “Beyaz liste” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Beyaz liste; a) Mevzuata uygun bir şekilde; yolcu beraberinde getirilerek, ithal edilerek veya yurt içinde imal edilerek
Kuruma bildirilen ve kayıt işlemi tamamlanan, b) 5/4/1983 tarihli ve 2813 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun Kuruluşuna İlişkin Kanun’un mülga Geçici 6 ncı maddesi kapsamında kayıt altına alınmış olan elektronik kimlik bilgisi değiştirilmemiş ve kopyalanmamış, cihazlara ait IMEI numaralarından oluşur.”
10.2. “Siyah liste” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasında; “Siyah liste; kaçak, kayıp, çalıntı, elektronik kimlik bilgisi değiştirilmiş ya da başka cihazlara kopyalanmış, bertaraf veya ihraç edildiği Kuruma bildirilmiş, uluslararası daimi veri dolaşım hizmeti aldığı veya Kurum kayıtlarında yer almadığı halde ülkemiz sınırları içerisinde kullanımda olduğu tespit edilmiş ve son sinyal almasından itibaren kesintisiz bir yıl süreyle elektronik haberleşme şebekelerinden hizmet almamak suretiyle beyaz listeden çıkarılmış cihazlara ait IMEI numaralarından oluşur.”
10.3. “Yolcu beraberinde getirilen cihazlara ait IMEI numaralarının kayıt altına alınması” başlıklı 14’ncü maddesinin birinci fıkrasında; “Yolcu beraberinde getirilen cihazın sahibi cihazının kayıt altına alınması için Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğde belirtilen bilgi ve belgeleri tamamlayarak e-Devlet kapısı üzerinden başvurusunu yapar.”, dördüncü fıkrasında; “Yolcu beraberinde getirilen cihazların kayıt altına alınması başvuruları yolcunun yurda giriş tarihinden itibaren üç yüz altmış beş gün içerisinde yapılır. Ancak bu süre, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (h) bendi hükmü gereği; Kurum kayıtlarında olmadığı halde haberleşme hizmeti sunulan cihazların yüz yirmi günlük kullanım süresini değiştirmez.”, beşinci fıkrasında; “e-Devlet kapısı üzerinden yapılan başvurularda, bilgi ve belgelerin eksiksiz ve doğru olmasından başvuru sahibi sorumludur.” Yedinci fıkrasında; “Cihaza ait
IMEI numarası veya numaraları, gerekli kontrollerden geçmesi halinde üç takvim yılı süreyle eşleştirilmiş beyaz listeye alınır.”
11. 12.07.2014 tarihli ve 29058 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz
Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğ’in “Başvuru” başlıklı 4’ncü maddesinin birinci fıkrasında; “Elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlara ait IMEI numaralarının kayıt altına alınmasına ilişkin başvurular yurt dışından yolcu beraberinde getirilen cihazların sahipleri tarafından e-Devlet kapısı üzerinden yapılır.”, sekizinci fıkrasında; “Cihaza ait IMEI numarası veya numaraları, gerekli kontrollerden geçmesi halinde beyaz listeye alınır.”
12. 16.06.2012 tarihli ve 28325 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 67 Seri No.lu Tebliğ’de; “Söz konusu cihazlara ilişkin elektronik kimlik bilgisinin kaydedilebilmesi için harcın ödenmiş olması gerekmektedir.
Bu nedenle, kayıt yapılmadan önce, harcın ödendiğine ilişkin vergi dairesi alındısının aslı aranır, alındıda
yazan IMEI numarası ile kaydedilmesi istenen IMEI numarası karşılaştırıldıktan sonra kayıt işlemi yapılır.
Kayıt işlemine esas alınan alındının bir örneği başvuru dosyasında muhafaza edilir.”
13. 19.10.2012 tarihli ve 2012/2 sayılı Harçlar Kanunu İç Genelgesi’nde; “Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olay, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulanan verici portatif telsiz telefonlarının IMEI numarasının kayıt altına alınmasıdır.
Ancak kayıt işlemine ilişkin harç, kayıttan önce ödendiğinden kayıt işleminin yapılamaması durumunda ödenen harcın iadesi mümkün bulunmaktadır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
15. Bir numaralı paragrafta açıklandığı üzere başvuran tarafından özetle, yurtdışından 14 Pro Max model telefon satın aldığı, 23.12.2022 tarihinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinden çıkış 24.12.2022 tarihinde
Türkiye’ye giriş yaptığı, 28.12.2022 tarihinde e-devlet üzerinden IMEI ve IMEI 2 numaralarını girerek kayıt yaptırdığı, kredi kartı ile 2.700,00 TL tutarında ödeme yaptığı, bütün bilgilerini e-devlet üzerinden onaylayıp işlemi bitirdiği, ancak 25.09.2023 tarihi itibariyle telefonunun kullanıma kapatıldığı ve kayıt dışı olarak görüldüğü, ilk 120 gün içerisinde mesaj gelmediği, daha sonra yeni harcın yatırılarak kayıt yapılmasını istendiği iddia ve ifade edilerek IMEI numaralarının kullanıma açılması için gereğinin yapılması talep edilmektedir.
16. Somut olaydaki uyuşmazlığın, başvuran tarafından yurtdışından yolcu beraberi getirilen telefonunun harç ve IMEI kayıt işlemlerini yaptırmış olmasına rağmen telefonunun kullanıma haksız şekilde kapatıldığı iddiası olduğu anlaşılmıştır. Bu noktada, ilgili tarihlerde başvuran tarafından harç yatırıldıktan sonra kayıt yaptırmak üzere sisteme giriş yapılıp yapılmadığı hususu önem arz etmektedir. Bu nedenle
Kurumumuzca başvuranın 28.12.2022 tarihinde IMEI Kaydet uygulamasının tüm aşamalarını eksiksiz şekilde yerine getirip getirmediğini tespit etmek üzere ilgili idare ile yazışma ve görüşmeler yapılmıştır.
17. Konu hususunda Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından Kurumumuza gönderilen cevabi yazıda özetle; somut olayda önemli olanın kullanıcının yurda girişinden itibaren süresi içerisinde kayıt işlemlerinin tüm unsurlarını eksiksiz tamamlaması olduğu, bu nedenle kayıt işlemlerinin sadece bir parçası olan kullanım izin harcını yatıran, ancak işlemlerin tümünü sistem üzerinden tamamlamamış olan kişinin cihazının haberleşme hizmetine kapatılması hususunun Kurumları takdirinde değil bağlı yetkisinde olan bir durum olduğu, yapılan incelemeler sonucunda başvuru konusunun, 07.07.2023 tarihli ve 32242 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanan 7344 sayılı CBK ile kullanım izin harcının 20.000 TL olarak belirlenmesi sonrasında 07.07.2023 tarihinde yaşanan olağanüstü yoğunlukla ilgili bir husus olmadığı, bir önceki yılın (2022) harç ücretine (2.732,40 TL) ilişkin bir başvuru olduğu, söz konusu başvurunun, 07.07.2023 tarihinde yaşanan olağanüstü yoğunluğa ilişkin mağduriyet giderici çalışmalar kapsamında değerlendirilemediği, kayıt işlemi yapılamayan veya sehven kayıt yapılan cihazlara ilişkin harç bedelinin iadesi konusunda ise ilgili vergi dairesine başvurulması gerektiği bilgisi verilmiştir.
18. Başvuranın ilgi tarihte sisteme girerek IMEI kayıt işleminin tüm aşamalarını eksiksiz şekilde
tamamlandığını iddia ettiğinden, aşamalarının harç yatırıldıktan sonra tamamlanıp tamamlanmadığı tamamlamadığı hususunda Kurumumuz ile idare arasında defaten görüşmeler ve yazışma gerçekleştirilmiştir. Başvuran tarafından IMEI kayıt işlemleri için sisteme girerek kayıt yaptırdığı ifade edilmiş olsa da ilgi tarihte IMEI kaydet uygulamasının tüm aşamalarını eksiksiz şekilde yerine getirdiğine ilişkin bir tespit mümkün olmamıştır. Kayıtlara göre, başvuran tarafından harç yatırılmış ancak IMEI kaydın tamamlanarak IMEI kayıt numarası alınmamıştır. Bu noktada IMEI kayıt işleminin tüm aşamaları tamamlanmadan sistemde çıkılması durumunda, daha önce ödenen harcın, harç tutarı değiştikten sonra kabul edilip edilemeyeceğine ilişkin olarak inceleme yapılması gerekmiştir.
19. Mali yükümlülüklere ilişkin temel usulü düzenleyen 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 19’uncu maddesinde, vergi alacağının, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülüyle doğacağı hükme bağlanmıştır. 213 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesi üzerinden harçlara da uygulanabilen bu madde, harç alacağının doğabilmesi için harcın gündeme gelmesine sebep hizmet veya işlemin gerçekleşmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu bakımdan, IMEI kayıt harcının, işlemin yapıldığı zaman diliminde veya o işlem öncesinde peşin olarak ödenmesi gerekmektedir.
20. Mevzuat uyarınca öncelikle elektronik kimlik bilgisi değiştirildiği tespit edilen, uluslararası dolaşım hizmetlerine yönelik düzenlemeler ile Kurum düzenlemelerine uymayan elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlara, kayıp, kaçak veya çalıntı cihazlara elektronik haberleşme hizmeti verilemediği ve elektronik haberleşme hizmetinden faydalanabilmesi için elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların kayıt altına alınması gerektiği belirtilmelidir.
21. Elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların kaydı 5809 sayılı Kanun, Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz
Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik ve aynı ismi taşıyan Tebliğ kapsamında yürütülmektedir. Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğin 1’inci maddesinde de; ithal veya imal edilen ya da yurt dışından yolcu beraberinde getirilen elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların elektronik haberleşme hizmetinden faydalanabilmesi için elektronik kimlik bilgilerinin kayıt altına alınması, kayıp, kaçak veya çalıntı cihazlara elektronik haberleşme hizmeti verilmesinin engellenmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesinin tebliğin amacı olduğu ifade edilmiştir.
Bu çerçevede; yolcu beraberinde getirilen cihazın sahibi, cihazının kayıt altına alınması için Elektronik
Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğ’de belirtilen bilgi ve belgeleri tamamlayarak e-Devlet kapısı üzerinden başvurusunu yapması gerekmektedir. Diğer taraftan cihazın mevzuatta belirtilen süreler içinde kayıt altına alınmaması halinde ise elektronik haberleşme bağlantısı kesilmektedir.
22. Nitekim Kurumumuza daha önce yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcını ödemesine rağmen kayıt sürecini tamamlamaması nedeniyle telefonunun kullanıma kapatılması sonucu mağduriyet oluştuğu iddiası ile yapılan başvuruda da; Yönetmelik hükümleri kapsamında yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı ödenmesine rağmen e-devlet sisteminden kayıt işleminin tamamlamadığı için telefon izninin kapatılmasında hukuka aykırılık bulunmadığından başvurunun reddi, diğer taraftan hakkaniyet gereği güncel telefon kullanım izin harcı ödemesi yapılan ancak kayıt işlemi tamamlanmadığı için kapatılan cihazlara yönelik mağduriyet giderici tedbirler alınması yönünde de Bilgi Teknolojileri ve
İletişim Kurumu’na tavsiyede bulunulmasına karar verilmiştir. (Kamu Denetçiliği Kurumu, 2020/64022
Başvuru No.lu Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı, 18.11.2020) İlgili idarece de; KDK kararında tavsiye edilen ve kullanım izin harcı yatırıldığı halde e-Devlet üzerinden başvurunun tamamlanmaması sonucu oluşan mağduriyetleri giderici önlem olarak 20.02.2021 tarihli ve 31401 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair
Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik kapsamında Yönetmeliğin 14’üncü maddesinin
dördüncü fıkrasının yeniden düzenlendiği belirtilmiştir. Nitekim Yönetmeliğin 14’üncü maddesinde; yolcu beraberinde getirilen cihazların kayıt altına alınması başvurularının yolcunun yurda giriş tarihinden itibaren
365 içerisinde yapılacağı ancak bu sürenin, haberleşme hizmeti sunulan cihazların 120 günlük kullanım
süresini değiştirmeyeceği hüküm altına alınmıştır. Bu çerçevede yolcu beraberinde getirilen cihazın, kayıt edilmeden ilk kullanım tarihinden itibaren azami 120 gün kullanılması mümkün olsa dahi elektronik haberleşme hizmetinin devam etmesini sağlamak amacıyla kayıt işleminin yurda giriş tarihinden itibaren
365 gün içerisinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
23. Yukarıda da ifade edildiği üzere yurt dışından yolcu beraberinde getirilen elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların (cep telefonları, dizüstü bilgisayarlar vs.) Türkiye’de kullanılabilmesi için, Türkiye’ye giriş tarihi itibariyle 365 gün içinde kayıt işlemlerinin yapılması zorunlu olup, aksi halde cihaz iletişime kapatılmaktadır. Bu duruma göre; cihaz sahibinin e-devlet kapısı üzerinden sisteme giriş yaparak, Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumu başlığı altında yer alan hizmetlerden öncelikle cihaz kayıt hakkını sorgulaması, cihaz kayıt hakkı mevcut ise IMEI kaydet alanındaki gerekli bilgileri doldurmak ve belirlenen harç ücretini yatırmak suretiyle kayıt işleminin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. (Kamu Denetçiliği
Kurumu, 2019/11455 Başvuru No.lu Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı, 09.12.2019)
24. Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı ise 492 sayılı Harçlar Kanunu’na istinaden alınmaktadır. 492 sayılı Kanuna bağlı (8) sayılı tarifenin “Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı” başlıklı bölümünde, ticari mahiyette olmaksızın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telsiz telefon cihazları kullanım izninin harca tabi olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca adı geçen Kanun’da imtiyazname, ruhsatname ve diplomalardan bu Kanun’a bağlı (8)
sayılı tarifede yazılı olanların harca tabi olduğu; imtiyazname, ruhsatname ve diploma harçlarını kendilerine bu belgeler verilen kişilerin ödemekle mükellef olduğu; anılan harçların, (8) sayılı tarifede yazılı belgelerden, belgenin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınacağı ve anılan Kanun’da aksine hüküm bulunmadıkça, harçların tamamının peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmayacağı düzenlenmiştir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 19’uncu maddesinde, vergi alacağının, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülüyle doğacağı hükme bağlandığı için, yasa gereği ödeme daha önce yapılmış dahi olsa IMEI kaydının tamamlandığı tarihte ödenmesi öngörülen meblağlar geçerlidir.
25. Ancak daha önceki aşamaların tamamlanması ve Gelir İdaresi Başkanlığı sitesi üzerinden harç bedelinin yatırılması kayıt işleminin yapılması ya da kayıt işleminin tamamlanması anlamına gelmemektedir. Harç ödemesi yapıldıktan sonra e-devlet kayıt sayfasına dönülerek kayıt işleminin onaylanması ve başvuru takip numarasının alınması gerekmektedir.
26. Kurumumuzca yapılan yazışmalarda idareye yolcu beraberinde cihaz getiren kullanıcılar için ilgi tarihte sisteme girilmesi gerektiğine ilişkin bilgilendirme yapılıp yapılmadığı sorulmuştur. İdare tarafından verilen cevabi yazıda, e-Devlet üzerinden sunulan “IMEI Kaydet” hizmeti ekranlarında harcın yatırılmasının kayıt için tek başına yeterli olmadığı ve mutlaka işlem ile ilgili tüm aşamaların tamamlanarak takip numarası alınması suretiyle işlemin tamamlanmasının sağlanması gerektiğinin büyük puntolu yazılarla kullanıcılara bildirildiği ifade edilmiştir. Nitekim aşağıdaki görüntüde de yer aldığı üzere bilgilendirme kısmının son maddesinde de harç bedelinin ödenmesinin kayıt işlemi için yeterli olmadığı, başvuru numarasının ekranda görmeden hizmetten çıkış yapılmaması gerektiği bilgisi bulunmaktadır. (https://www.turkiye.gov.tr/btkimei-kaydet)
27. Ayrıca Kurumun resmi internet sitesinde de yurt dışından getirilen cihazların kayıt işlemlerine ilişkin tüketicileri bilgilendirmeye yönelik açıklamaların yer aldığı, harç tutarının yatırıldıktan sonra kayıt işleminin tamamlanmadığının özel olarak belirtildiği tespit edilmiştir.
(https://tuketici.btk.gov.tr/merkezi-cihaz-kayit-sistemi)
28. Sonuç olarak başvuranın iddiaları, idarenin konuya ilişkin açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde;
28.1. IMEI kayıt işleminde bu kapsamda kişinin kimlik bilgilerinin kontrolünün Nüfus ve Vatandaşlık İşleri
Genel Müdürlüğü tarafından, giriş-çıkış kontrollerinin ve pasaport ile ilgili hususların Emniyet Genel
Müdürlüğü tarafından, cihaza ilişkin kulanım harcı ödenip ödenmediğinin kontrolünün Gelir İdaresi
Başkanlığı tarafından, 3 yılda 1 adet cihaz hakkı getirme ile ilgili Ticaret Bakanlığı tarafından, düzenlemenin kontrolünün ise Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığı tarafından teknik alt yapı üzerinden gerçekleştirildiği,
28.2. E-devlet üzerinden sunulan “IMEI Kaydet” hizmeti ekranlarında harcın yatırılmasının kayıt için tek başına yeterli olmadığı ve mutlaka işlem ile ilgili tüm aşamaların tamamlanması gerektiği, harç yatırıldıktan sonra e-devlet kayıt sayfasındaki onay butonuna basılması ve IMEI kayıt numarası alınması gerektiği ve yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcına esas olayın IMEI numarasının kayıt alına alınması olduğu, daha önce yatırılan ancak işlemi tamamlanmayan harcın yeni kayıt işleminde yeterli kabul edilmesinin vergi mevzuatı gereğince mümkün olmadığı,
28.3. Bu noktada, başvuranın ilgi tarihte sisteme giriş yaparak IMEI kayıt işleminin tüm aşamalarını eksiksiz şekilde tamamladığının idarece tespit edilmediği, ilgili e-Devlet ekranlarında gerekli uyarıların yapıldığı, “işlem sonunda size verilecek olan kayıt başvuru numarasını görmeden sistemden çıkmayınız!” ibaresinin, kalın bir yazı metni ile kullanıcılara işlem esnasında gösterildiği, başvuranın harç yatırdığı ancak
IMEI kaydını tamamlamadığı, harç yatırıldıktan çok sonra da telefonun alınmasından 120 gün geçmediği müddetçe kayıt işlemi yapılabildiği için, sistemin başvuran tarafından iddia edildiği şekilde harcı kabul etmeme söz konusu olmayacağı, IMEI kaydının pek çok idarenin ortak işlemi sonucu gerçekleştiği, idarenin harç yatırıldıktan sonra kayıt işlemi gerçekleşmediğinde kendinden kaydı tamamlama görev ve yetkisi olmadığı, idarenin IMEI kayıt işlemini tamamlamadan sistemden çıkan başvuran için, tekrar kayıt yaptırmak istediği tarihte vergi usul mevzuatı gereği güncel harcın yatırılması gerektiği anlaşıldığından talebin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
29. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. İdarece, Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarelerin başvuranla ilgili işlemlerinde, “Makul sürede karar verme” ve
“Karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
30. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli Ret
Kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup; dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı Ankara İdare Mahkemelerde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosyanın kapsamına göre;
Başvuranın yolcu beraberinde getirdiği cihaz için harç ödemesini yaptığı ancak konu hususundaki bilgilendirmeye rağmen IMEI kayıt işleminin tüm aşamalarını eksiksiz şekilde yerine getirmediği, idarenin ise kaydı tamamlama yetkisi olmadığı anlaşıldığından ŞİKÂYET BAŞVURUSUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURAN ile BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi