|
ÖZET: Başvuru, Atakum Belediyesi’nde indirimli emlak vergisi oranından yararlanma talebine ilişkindir. Başvuran, Samsun İli, Atakum İlçesi’nde brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskene sahip olduğunu ve kamu görevinden çıkarıldığı için gelirinin bulunmadığını belirterek, 16/08/2018 tarihinde indirimli emlak vergisi için başvuruda bulunmuştur. Ancak, Atakum Belediye Başkanlığı, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın yazısına dayanarak başvuranın bu imkandan yararlanamayacağını ifade etmiştir.
Gelir İdaresi Başkanlığı’nın görüşü, indirimli emlak vergisi uygulamasının, terör örgütleriyle ilişkilendirilen kamu görevlileri için geçerli olmadığını belirtmektedir. Ancak, başvuranın durumunun bu kriterlere girmediği ve yalnızca gelirinin olmaması durumunun dikkate alınması gerektiği değerlendirilmiştir. İlgili mevzuat, brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskene sahip olan ve hiçbir geliri bulunmayan kişilerin indirimli emlak vergisinden yararlanabileceğini açıkça belirtmektedir. Sonuç olarak, başvuranın indirimli emlak vergisi oranından yararlandırılması gerektiği kanaatine varılmıştır. Atakum Belediye Başkanlığı’na, başvuranın talebinin kabul edilmesi ve gerekli işlemlerin yapılması yönünde tavsiyede bulunulmuştur. Ayrıca, bu kararın uygulanmasına ilişkin sürecin 30 gün içinde bildirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/3998-S.5861
BAŞVURU NO : 2018/17155
KARAR TARİHİ : 31/05/2019
TAVSİYE KARARI
ATAKUM BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : İndirimli emlak vergisi oranından yararlanma talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 19/12/2018
I. BAŞVURANLARIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihli başvuruda şikayetçi özetle, “ Samsun İli, Atakum İlçesi, Mahallesi, Sokak, No: adresinde m²’yi geçmeyen tek meskene sahip olduğunu, kamu görevinden çıkarıldığından herhangi bir gelirinin olmadığını, 16/08/2018 tarihinde Emlak Vergisi 8 inci maddesi uyarınca indirimli (0) oranlı emlak vergisi uygulamasından faydalanmak amacıyla Atakum Belediye Başkanlığına müracaatta bulunduğunu, Emlak Vergisi Kanunundaki şartların oluşmasına rağmen Atakum Belediye
Başkanlığı’nın Gelir İdaresi Başkanlığının 27/10/2017 tarihli ve sayılı yazısına istinaden, söz konusu imkândan yararlandırılmadığını iddia ederek, indirimli emlak vergisi imkânından faydalanmayı” talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. 04/01/2019 tarihli ve , sayılı yazılarla Atakum Belediye Başkanlığı ile Gelir
İdaresi Başkanlığından başvuruya ilişkin bilgi-belge talep edilmiştir. Bu kapsamda, Atakum Belediye Başkanlığı 17/01/2019 tarihli ve sayılı, Gelir İdaresi Başkanlığı ise, 10/01/2019 tarihli ve sayılı cevabi yazıyı Kurumumuza iletmiştir.
3.1. Şikayetçinin dilekçesine istinaden talebinin incelendiği, adı geçenin başvurusu esnasında bizzat sözlü ve yazılı olarak Kanun Hükmünde Kararname kamu kurumundaki görevinden ihraç olduğunu beyan ettiği, bu nedenle şahsa indirimli (0) oranlı Emlak Vergisi uygulaması konusunda tereddüte düşüldüğü ve Gelir İdaresi Başkanlığından görüş talep edildiği ve alınan görüş çerçevesinde başvuranın indirimli emlak vergisi imkânından faydalanamayacağın bildirildiği, ifade edilmiştir.
4. Gelir İdaresi Başkanlığının anılan yazısı ve eklerinde özetle, 4.1. 1319 sayılı Kanunun 37 nci maddesinde, söz konusu Kanunun hükümleri saklı kalmak kaydıyla, alınacak vergiler hakkında 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanacağının belirtildiği; 4.2. 213 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (A) bendinde ise, vergi kanunlarının lafzı ve ruhu ile hüküm ifade ettiği, lafzın açık olmadığı hallerde vergi kanunları hükümlerinin, konuluşundaki maksat, hükümlerin kanunun yapısındaki yeri ve diğer maddelerle olan bağlantısının göz önünde tutulacağının hüküm altına alındığı; 4.3. Bu kapsamda, indirimli bina vergisi uygulamasının, Devlet tarafından sağlanan bir imkân olduğu ve terör örgütleriyle veya Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulananlarla ilişkisi olduğu gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılanların söz konusu imkândan yararlanamayacağı belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5.2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler” hükmü yer almaktadır.
6. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir” hükmü yer almaktadır.
7.1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 8 inci maddesinde; “Bina vergisinin oranı
meskenlerde binde bir, diğer binalarda ise binde ikidir. Bu oranlar, 5216 sayılı Kanunun uygulandığı büyük şehir belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde % 100 artırımlı uygulanır.
Bakanlar Kurulu, vergi oranlarını yarısına kadar indirmeye veya üç katına kadar artırmaya yetkilidir.
Bakanlar Kurulu, kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup onsekiz yaşını doldurmamış olanlar hariç olmak üzere hiçbir geliri olmadığını belgeleyenlerin, gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları aylıktan ibaret bulunanların,
gazilerin, engellilerin, şehitlerin dul ve yetimlerinin Türkiye sınırları içinde brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskeni olması (intifa hakkına sahip olunması hali dahil) halinde, bu meskenlerine ait vergi oranlarını sıfıra kadar indirmeye yetkilidir. Bu hüküm, yukarıda belirtilenlerin tek meskene hisse ile sahip olmaları halinde hisselerine ait kısım hakkında da uygulanır. Muayyen zamanda dinlenme amacıyla kullanılan meskenler hakkında bu hüküm uygulanmaz. Geliri olmadığını belgelemenin usul ve esaslarını belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Yeni inşa edilen bina veya binaların vergisi, arsasının (veya arsa payının) vergisinden az olamaz. Bu hüküm binaların inşalarının sona erdiği yılı takip eden bütçe yılından itibaren dört yıl uygulanır” hükmü bulunmaktadır.
7.1. 1319 sayılı Kanunun 37 nci maddesinin birinci fıkrası, “Bu Kanun hükümleri saklı kalmak şartıyla, bu Kanuna göre alınacak vergiler hakkında 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır” hükmünü
amirdir.
8. 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 3 üncü maddesinin (A) bendinde; “Vergi kanunlarının uygulanması: Bu Kanunda kullanılan “Vergi Kanunu” tabiri işbu Kanun ile bu Kanun hükümlerine tabi vergi, resim ve harç kanunlarını ifade eder.
Vergi kanunları lafzı ve ruhu ile hüküm ifade eder. Lafzın açık olmadığı hallerde vergi kanunlarının hükümleri, konuluşundaki maksat, hükümlerin kanunun yapısındaki yeri ve diğer maddelerle olan bağlantısı gözönünde tutularak uygulanır” düzenlemesi bulunmaktadır.
9. 29/12/2006 tarihli ve 26391 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2006/11450 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararının 1 inci maddesi, “1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 8 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü gereğince kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup onsekiz yaşını doldurmamış olanlar hariç olmak üzere hiçbir geliri olmadığını belgeleyenlerin, gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları aylıktan ibaret bulunanların, gazilerin, özürlülerin, şehitlerin dul ve yetimlerinin Türkiye sınırları içinde brüt
200 m2’yi geçmeyen tek meskene sahip olmaları halinde (intifa hakkına sahip olunması hali
dahil), söz konusu meskene ait bina vergisi oranı, 2007 ve müteakip yıllar için sıfıra indirilmiştir” hükmünü amirdir.
10. 31/12/2003 tarihli ve 25333 sayılı üçüncü mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Emlak
Vergisi Kanunu Genel Tebliğinde (Seri No: 38), “Bakanlar Kurulunca belirlenecek indirimli 2 vergi oranından, Türkiye’de brüt yüzölçümü 200 m yi geçmeyen tek meskeni olan veya tek meskenin intifa hakkına sahip bulunan; – Kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup 18 yaşını doldurmamış olanlar hariç olmak üzere hiçbir geliri olmadığını belgeleyenler, – Gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları emekli, dul, yetim, ölüm ve maluliyet aylığından ibaret bulunanlar, – Gaziler,
– Şehitlerin dul ve yetimleri, yararlanacaklardır” ifadelerine yer verilmiştir.
11. 12/05/2005 tarihli ve 25813 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Emlak Vergisi Kanunu
Genel Tebliğinde (Seri No: 44), “ … Bakanlığımıza yapılan başvurular üzerine, mükelleflere kolaylık sağlamak amacıyla hiçbir geliri bulunmayan ve Türkiye sınırları içinde brüt 200 2 m ’yi geçmeyen tek meskene sahip olan mükelleflerin bu Tebliğ ekinde yer alan Taahhüt
Belgesini ilgili belediyeye vermeleri halinde bu meskenleri için 2004 yılından itibaren indirimli (sıfır) bina vergisi oranının uygulanması uygun görülmüştür.
Bu durumda, söz konusu taahhüt belgesinin verilmesi yeterli olup, ayrıca mükelleflerin ikametgahlarının bulunduğu yer vergi dairesinden gelir vergisi mükellefi olmadıklarına ve
T.C. Emekli Sandığı, Bağ-Kur ve Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüklerinin ilgili birimlerinden aktif sigortalı bulunmadıklarına dair belge almalarına gerek bulunmamaktadır” ifadeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12.Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 13. Başvuru, 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 8 inci maddesinin ikinci fıkrası bağlamında gündeme gelen indirimli emlak vergisi oranından yararlanma talebine ilişkindir.
14. 1319 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin ikinci fıkrası, bazı şartları sağlayan mükelleflerin, indirimli emlak vergisi oranından yararlanmasına imkân tanımıştır. Bu kapsamda, Türkiye sınırları içinde brüt 200 m² yi geçmeyen tek meskene malik olan (intifa hakkına sahip olunması hali dâhil) kişilerden, kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar dışında hiçbir geliri olmadığını belgeleyenler, geliri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından alınan aylıktan ibaret bulunanlar, gaziler, engelliler ve şehitlerin dulyetimleri söz konusu indirimli vergi uygulamasından faydalanabilmektedir.
15. Anılan şartlardan “hiçbir geliri olmama” hali, başvuru bakımından önem arz etmektedir.
Zira başvuran Atakum Belediye Başkanlığı’na yaptığı müracaatta, Kamu görevinden
Olağanüstü Kanun Hükmünde Kararname ile kamu görevinden çıkarıldığını belirterek, hiçbir 2 geliri olmadığına vurgu yapmış ve yüzölçümü 200 m yi aşmayan meskeninin indirimli emlak vergisi oranından faydalanmasını talep etmiştir. Ancak Atakum Belediye Başkanlığı, Gelir
İdaresi Başkanlığından aldığı görüş doğrultusunda ve söz konusu şartlardan herhangi birisine değinmeyerek sadece olağanüstü hal kapsamında kamu görevinden çıkarılma işlemine dayanarak talebi reddetmiş ve bu durumu da başvurana gerekçe göstererek bildirmiştir.
16. 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 3 üncü maddesinin (A) bendi, vergi kanunu tabirinin anılan Kanun ile bu Kanun hükümlerine tabi olan vergi, resim ve harç kanunlarını ifade ettiğini ve vergi kanunlarının lafzı ve ruhu ile hüküm ifade edeceğini hükme bağlamıştır. Başvuranın talebi hakkında Atakum Belediyesine görüş veren Gelir İdaresi Başkanlığı da, söz konusu
hükmü gerekçe göstererek başvuranın talebinin reddedilmesi gerektiğini bildirmiştir. Oysaki
213 sayılı Kanunun anılan hükmü, lafzın açık olmadığı hallerde, vergi kanunlarının
konuluşundaki maksadın, ilgili hükmün kanunun yapısındaki yerinin ve diğer maddelerle olan bağlantısının dikkate alınacağını düzenlemiştir. Yani herhangi bir kanun maddesinin uygulanmasında öncelik söz konusu hükmün lafzından çıkan anlama verilecektir. Bu kapsamda, 1319 sayılı Kanunun 8 inci maddesinde de kimlerin indirimli emlak vergisinden 2 yararlanabileceği tahdidi olarak belirlenmiş, brüt 200 m yi geçmeyen tek meskeni olanlardan hiçbir geliri olmayanların söz konusu imkândan faydalanabileceği, maddenin lafzında açıkça ortaya konulmuş ve buna ilişkin kısıtlayıcı başkaca bir esas da getirilmemiştir.
17. Oysaki Kanun koyucu, indirimli vergi oranından yararlanabilecekleri tahdidi surette belirlemiştir. Bu durum, idari mercilerin iş ve işlemlerinde, söz konusu sınırlamalarla bağlı olduğuna işaret etmektedir. Yani ilgili idareler, Kanunda zikredilen unsurların müracaatta bulunanlar bakımından gerçekleşip gerçekleşmediğine bakıp gerekli işlemleri yapmakla yetinecektir. Bunun dışında, yasama organının iradesinin ötesine geçerek yeni şartlar ihdas etmek, idari mercilerin yaptığı işlemleri, hukuka aykırı hale getirecektir.
18.Dolayısıyla indirimli emlak vergisi oranından faydalanmak isteyen başvuranın, olağanüstü hal kapsamında kamu görevinden çıkarıldığı; kendi beyanının hiçbir geliri olmama yönünde ortaya çıktığı; bununla birlikte, ne Atakum Belediye Başkanlığı ne de Gelir İdaresi 2
Başkanlığının, başvuranın sahip olduğu meskenin brüt 200 m den büyük olduğu ve/veya gelirinin bulunduğuna dair bilgi veya belge sunamadığı gözetildiğinde, başvuranın indirimli emlak vergisi oranından yararlanması gerektiği değerlendirilmektedir.
19.Yukarıdan beri anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; 2 başvuranın, brüt 200 m yi geçmeyen tek meskene sahip olması ve hiçbir geliri olmadığını taahhüt etmesi halinde indirimli emlak vergisi oranından yararlandırılması gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20.İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; 20.1. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuru konusuyla ilgili olarak başvurana gerekçeli olarak cevap verildiği; bu suretle “kararların gerekçeli olması” ilkesine uygun davranıldığı tespit edilmiştir. Ancak başvurana iletilmiş olan yazıda idarenin bu kararına karşı hangi sürelerde hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği anlaşıldığından, “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilerek bahse konu ilkeye uygun davranılması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Samsun
Vergi Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜ ile;
Başvuranın indirimli emlak vergisi oranından yararlandırılması için yeniden işlem tesisi ve bu kapsamda herhangi bir borç tahakkuku yapılması halinde, ilgili işlemin geri alınması hususunda,
ATAKUM BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Bu kapsamda, başvuruya ilişkin verilen Kararın bir örneğinin de bilgi mahiyetinde GELİR
İDARESİ BAŞKANLIĞINA iletilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Atakum Belediye Başkanlığı
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemlerin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, ATAKUM BELEDİYE BAŞKANLIĞINA ve GELİR İDARESİ
BAŞKANLIĞINA tebliğine ;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi