|
ÖZET: Başvuran, Mamak Belediyesi’nde bulunan konutuna ait emlak vergisinde indirim talep etmektedir. 2016 yılında HSK tarafından meslekten ihraç edilen başvuran, 2019 yılında beraat etmesine rağmen, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 10/12/2018 tarihli yazısı gereğince başvurusu reddedilmiştir. Başvuran, bu durumu Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı bulmakta ve 2016, 2017, 2018 yıllarına ait ödediği 866,62 TL’nin iadesini talep etmektedir.
Mamak Belediyesi, başvuranın indirimli emlak vergisinden yararlanamayacağını, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın görüşü doğrultusunda belirtmiştir. Gelir İdaresi Başkanlığı ise, indirimli vergi uygulamasının yalnızca belirli şartları sağlayan mükelleflere tanındığını ifade etmiştir. Bu şartlar arasında, brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskene sahip olma ve hiçbir geliri olmama durumu yer almaktadır. Ancak, başvuranın gelirinin olmadığını belgelediği ve meskeninin bu şartları karşıladığı göz önünde bulundurulmalıdır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddedilmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığını tespit etmiştir. Bu nedenle, başvuranın indirimli emlak vergisi oranından yararlanması gerektiği yönünde tavsiye kararı verilmiştir. Mamak Belediyesi’nin, bu karar doğrultusunda yeniden işlem tesis etmesi ve sonuçları Kuruma bildirmesi gerekmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/12790-S.19830
BAŞVURU NO : 2019/17950
KARAR TARİHİ : 09/12/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MAMAK BELEDİYE BAŞKANLIĞI
GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : İndirimli bina vergisinden yararlanma talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 11/10/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; 24/0/2016 tarihinde HSK tarafından ihraç edildiğini, hakkında açılmış olan
FETO/PDY üyeliği davasından 23/09/2019 tarihinde beraat ettiğini ihraç işlemine karşı açmış olduğu davanın Danıştay’da derdest olduğunu, herhangi bir gelirinin olmadığını ve bu sebeple
Mamak Belediyesi sınırlarında bulunan konutu için emlak vergisinden muaf olmak amacıyla ilgili belediye başkanlığına başvuru yaptığını fakat başvurusunun Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 10/12/2018 tarihli yazısı gereğince ret edildiğini, bu durumun Anayasanın eşitlik ilkesine aykırılık teşkil ettiğini iddia ederek, 2016, 2017, 2018 yıllarına ilişkin yapmış olduğu 866,62
TL ödemenin iade edilmesini Kurumumuzdan talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. 31/10/2019 tarih ve …, … sayılı bilgi-belge isteme yazıları ile Mamak Belediye
Başkanlığından ve Gelir İdaresi Başkanlığından bilgi belge talebinde bulunulmuştur. Bu kapsamda, … Belediye Başkanlığı 05/11/2019 tarihli ve … sayılı, Gelir İdaresi Başkanlığı ise, 29/11/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazıyı Kurumumuza iletmiştir.
3. . Mamak Belediye Başkanlığının cevabi yazısında özetle;
3.1. …’in 04/10/2019 tarihli … kayıt numaralı başvurusu ekinde SGK tescil ve hizmet dökümü belgesinde 4c tescil hizmet bilgisinde Kamu Görevinden Çıkarıldı (Kanun/KHK Göre)
görüldüğünden Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığının 10/12/2018 tarih ……-(…)-E. … sayılı yazılarına istinaden indirimli bina vergisinden yararlanmasına imkan bulunmadığı belirtilmektedir.
4. Gelir İdaresi Başkanlığının cevabi yazısında özetle; 4.1. 2006/11450 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup onsekiz yaşını doldurmamış lanlar hariç olmak zere hiçbir geliri olmadığını belgeleyenlerin, gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları aylıktan ibaret bulunanların, gazileri, engellilerin, şehit dul ve yetimlerinin Türkiye sınırları içinde brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskene sahip olmaları halinde ( intifa hakkına sahip olunması hali dahil), bu meskene ait bina vergisi oranı 2007 ve müteakip yıllar için sıfıra indirildiği.
İndirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulaması, brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskene sahip ve düşük gelirli hiçbir geliri olmaması nedeniyle ekonomik güçlük içinde bulunan mükelleflere Devlet tarafından sağlanan bir imkan olduğu. Ancak, terör örgütleriyle veya
Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunanlarla ilişkisi olması nedeniyle Olağanüstü
Hal kapsamında alınan tedbirlere ilişkin olarak Kanun Hükmünde Kararnameler veya başkaca işlemlerle görevden çıkarılanların, indirmli bina vergisi oranı (sıfır) uygulamasından yararlanmalarına imkan bulunmadığı belirtilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…”, 6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 7. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 8 inci maddesinde; “Bina vergisinin oranı meskenlerde binde bir, diğer binalarda ise binde ikidir. Bu oranlar, 5216 sayılı Kanunun uygulandığı büyük şehir belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde % 100 artırımlı uygulanır.
Cumhurbaşkanı, vergi oranlarını yarısına kadar indirmeye veya üç katına kadar artırmaya yetkilidir.
Cumhurbaşkanı, kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup onsekiz yaşını doldurmamış olanlar hariç olmak üzere hiçbir geliri olmadığını belgeleyenlerin, gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları aylıktan ibaret bulunanların, gazilerin, engellilerin, şehitlerin dul ve yetimlerinin Türkiye sınırları içinde brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskeni olması (intifa hakkına sahip olunması hali dahil) halinde, bu meskenlerine ait vergi oranlarını sıfıra kadar indirmeye yetkilidir. Bu hüküm, yukarıda belirtilenlerin tek meskene hisse ile sahip olmaları halinde hisselerine ait kısım hakkında da uygulanır. Muayyen zamanda dinlenme amacıyla kullanılan meskenler hakkında bu hüküm uygulanmaz. Geliri olmadığını belgelemenin usul ve esaslarını belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Yeni inşa edilen bina veya binaların vergisi, arsasının (veya arsa payının) vergisinden az olamaz. Bu hüküm binaların inşalarının sona erdiği yılı takip eden bütçe yılından itibaren dört yıl uygulanır.” 7.1. Bahsi geçen kanunun 37 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Bu Kanun hükümleri saklı kalmak şartıyla, bu Kanuna göre alınacak vergiler hakkında 213 sayılı Vergi Usul
Kanunu ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.” 8. 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 3 üncü maddesinin (A) bendinde; “A) Vergi kanunlarının uygulanması: Bu Kanunda kullanılan “Vergi Kanunu” tabiri işbu Kanun ile bu
Kanun hükümlerine tabi vergi, resim ve harç kanunlarını ifade eder.
Vergi kanunları lafzı ve ruhu ile hüküm ifade eder. Lafzın açık olmadığı hallerde vergi kanunlarının hükümleri, konuluşundaki maksat, hükümlerin kanunun yapısındaki yeri ve diğer maddelerle olan bağlantısı göz önünde tutularak uygulanır.” 9. 29/12/2006 tarihli ve 26391 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2006/11450 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararının 1 inci maddesinde; “1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 8 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü gereğince kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup onsekiz yaşını doldurmamış olanlar hariç olmak üzere hiçbir geliri olmadığını belgeleyenlerin, gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları aylıktan ibaret bulunanların, gazilerin, özürlülerin, şehitlerin dul ve yetimlerinin Türkiye sınırları içinde brüt
200 m²’yi geçmeyen tek meskene sahip olmaları halinde (intifa hakkına sahip olunması hali
dahil), söz konusu meskene ait bina vergisi oranı, 2007 ve müteakip yıllar için sıfıra indirilmiştir.” 10. 12/05/2005 tarihli ve 25813 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Emlak Vergisi Kanunu
Seri No: 44 Genel Tebliğinde; “43 Seri No’lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliği
[20/03/2005 – 25671 S – R.G] ile hiçbir geliri olmayan ve brüt 200 m²’yi geçmeyen tek mesken sahibi olan mükelleflerin bu meskenlerine ait indirimli (sıfır) bina vergisi oranından faydalanmak için yukarıda belirtilen belgeleri, 38 Seri No’lu Emlak Vergisi Kanunu Genel
Tebliği ekinde yer alan “Hiçbir Geliri Olmadığını Belgeleyenlerin Tek Meskenlerine Ait
Form” ekinde ilgili belediyelere verme süresi 2004 yılı için 31/05/2005 tarihi mesai saati bitimine kadar uzatılmış, ayrıca 2004 yılında mesken sahibi olan ve 2005 yılı için indirimli vergi oranından faydalanma şartlarını taşıyan mükelleflerin istenilen belgeleri ilgili belediyelere verme süresi de 31/12/2005 tarihi olarak belirlenmiştir.
Ancak, Bakanlığımıza yapılan başvurular üzerine, mükelleflere kolaylık sağlamak amacıyla hiçbir geliri bulunmayan ve Türkiye sınırları içinde brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskene sahip olan mükelleflerin bu Tebliğ ekinde yer alan Taahhüt Belgesini ilgili belediyeye vermeleri halinde bu meskenleri için 2004 yılından itibaren indirimli (sıfır) bina vergisi oranının uygulanması uygun görülmüştür.
Bu durumda, söz konusu taahhüt belgesinin verilmesi yeterli olup, ayrıca mükelleflerin ikametgahlarının bulunduğu yer vergi dairesinden gelir vergisi mükellefi olmadıklarına ve
T.C. Emekli Sandığı, Bağ-Kur ve Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüklerinin ilgili birimlerinden aktif sigortalı bulunmadıklarına dair belge almalarına gerek bulunmamaktadır.” hükümleri amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ Hüseyin YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarenin, somut olayda başvuranın talebini yerine getirmemesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı tespit edildiğinden, talebin kabulü yönünde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
IV. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Başvuru; 200 m²’yi geçmeyen ve hiçbir geliri olmayan emlak vergisi mükellefinin indirimli bina vergisinden yararlanma talebi hakkındadır.
13. 1319 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin ikinci fıkrası, bazı şartları sağlayan mükelleflerin, indirimli emlak vergisi oranından yararlanmasına imkân tanımıştır. Bu kapsamda, Türkiye sınırları içinde brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskene malik olan (intifa hakkına sahip olunması hali dâhil) kişilerden, kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar dışında hiçbir geliri olmadığını belgeleyenler, geliri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından alınan aylıktan ibaret bulunanlar, gaziler, engelliler ve şehitlerin dulyetimleri söz konusu indirimli vergi uygulamasından faydalanabilmektedir.
14. Anılan şartlardan “hiçbir geliri olmama” hali, başvuru bakımından önem arz etmektedir.
Zira başvuran Mamak Belediyesine yaptığı müracaatta, Hâkimler ve Savcılar Kurulu Genel
Kurulu tarafından 24/08/2016 tarihinde meslekten çıkarıldığını belirterek, hiçbir geliri olmadığına vurgu yapmış ve yüzölçümü 200 m²’yi aşmayan meskeninin indirimli emlak vergisi oranından faydalanmasını talep etmiştir. Ancak Mamak Belediyesi, Gelir İdaresi
Başkanlığından aldığı görüş doğrultusunda ve söz konusu şartlardan herhangi birisine değinmeyerek sadece olağanüstü hal kapsamında meslekten çıkarılma işlemine dayanarak talebi reddetmiştir.
15. 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 3 üncü maddesinin (A) bendi, vergi kanunu tabirinin anılan Kanun ile bu Kanun hükümlerine tabi olan vergi, resim ve harç kanunlarını ifade ettiğini ve vergi kanunlarının lafzı ve ruhu ile hüküm ifade edeceğini hükme bağlamıştır. Başvuranın talebi hakkında Mamak Belediyesine görüş veren Gelir İdaresi Başkanlığı da, söz konusu hükmü gerekçe göstererek başvuranın talebinin reddedilmesi gerektiğini bildirmiştir. Oysaki
213 sayılı Kanunun anılan hükmü, lafzın açık olmadığı hallerde, vergi kanunlarının
konuluşundaki maksadın, ilgili hükmün kanunun yapısındaki yerinin ve diğer maddelerle olan bağlantısının dikkate alınacağını düzenlemiştir. Yani herhangi bir kanun maddesinin uygulanmasında öncelik söz konusu hükmün lafzından çıkan anlama verilecektir. Bu kapsamda, 1319 sayılı Kanunun 8 inci maddesinde de kimlerin indirimli emlak vergisinden yararlanabileceği tahdidi olarak belirlenmiş, brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskeni olanlardan hiçbir geliri olmayanların söz konusu imkândan faydalanabileceği, maddenin lafzında açıkça ortaya konulmuş ve buna ilişkin kısıtlayıcı başkaca bir esas da getirilmemiştir.
16. Dolayısıyla indirimli emlak vergisi oranından faydalanmak isteyen başvuranın, olağanüstü hal kapsamında mesleğinden çıkarıldığı; kendi beyanının hiçbir geliri olmama yönünde ortaya çıktığı; bununla birlikte, ne Mamak Belediyesi ne de Gelir İdaresi Başkanlığının, başvuranın sahip olduğu meskenin brüt 200 m² den büyük olduğu ve/veya gelirinin bulunduğuna dolayısıyla indirimli emlak vergisinden faydalanmamasını gerektirecek herhangi bilgi veya belge sunamadığı gözetildiğinde, başvuranın indirimli emlak vergisi oranından yararlanması gerektiği değerlendirilmektedir 17. Yukarıdan beri anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın, brüt 200m²’yi geçmeyen tek meskene sahip olması ve hiçbir geliri olmadığını taahhüt etmesi halinde indirimli emlak vergisi oranından yararlandırılması gerektiği kanaatine varılmıştır.
18. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; herhangi bir geliri olmayan ve brüt
200 m² geçmeyen tek bir konuta sahip olan emlak vergisi mükellefi şikayetçinin, sadece Gelir
İdaresi Başkanlığının yazısı doğrultusunda indirimli emlak vergisi uygulamasından yararlandırılmamasına yönelik olarak idarece yapılmış işlemlerin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği, ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
20. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara Vergi Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın indirimli emlak vergisi oranından yararlandırılması için yeniden işlem tesis edilmesi hususunda, MAMAK BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Bu kapsamda, başvuruya ilişkin verilen Kararın bir örneğinin de bilgi mahiyetinde GELİR
İDARESİ BAŞKANLIĞINA iletilmesine,
6328 Sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;
MAMAK BELEDİYE BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın; BAŞVURANA ve MAMAK BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi