|
ÖZET: Başvuran, 2021 yılı Şubat ayında yeni bir bina inşa ettiklerini ve bu bina için internet altyapısı talep ettiklerini belirtmiştir. Türk Telekom’a yapılan başvuruların ardından, internet hizmetinin sağlanacağına dair sözler verilmiş ancak daha sonra bu hizmetin sağlanamayacağı bildirilmiştir. Başvuran, internet altyapısının eksikliği nedeniyle iş yerindeki zorunlu eğitimleri gerçekleştiremediğini ve bu durumun kendisini mağdur ettiğini ifade etmiştir. Ayrıca, Türk Telekom’un Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na (BTK) yaptığı açıklamalar hakkında bilgi talep etmektedir.
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, başvuranın yaptığı şikayetlerin incelendiğini ve ilgili adreste sabit internet altyapısının bulunmadığını belirtmiştir. Türk Telekom’un bu lokasyonda altyapı kurulumunun yatırım planında yer almadığı ifade edilmiştir. Başvuranın talebinin, evrensel hizmet projeleri kapsamında değerlendirilemeyeceği, ancak ilerleyen dönemlerde işletmecilerin yatırım planları doğrultusunda hizmet sunabileceği belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerini değerlendirerek, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na, ilgili yükümlü işletmecinin altyapı çalışması yapması için tavsiyede bulunmuştur. Bu kararın, başvuranın mağduriyetinin giderilmesi amacıyla gerekli işlemlerin yapılması için önem taşıdığı vurgulanmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/12231-S.22.18688
BAŞVURU NO : 2022/5065
KARAR TARİHİ : 22/09/2022
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ULAŞTIRMA VE ALTYAPI BAKANLIĞI
BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU BAŞKANLIĞI
İnternet altyapı çalışması talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 04/04/2022
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1.Başvuran, 2021 yılı Şubat ayında Mahallesi Sokakta yeni bir bina yaptıklarını, binaları için elektrik, su, doğal gaz gibi internet için de ilgili mercilere başvuru yaptıklarını, internet altyapısı hariç diğer tüm ihtiyaçlarının giderildiğini, 2021 yılı Şubat ayı içerisinde, Sakarya Türk Telekom Müdürlüğü’ne bizzat, internet hizmeti için başvuruda bulunduklarını ve bina sakinlerinin imzasını içeren bir dilekçeyle, elden teslim ettiklerini, ilgili firmanın dilekçeyi işleme aldığını ve takip numarası verdiklerini, takip numarasından sorgulama yaptıklarında “ekiplerimiz çalışıyor, hızlanmaları için gerekeni yapacağız” şeklinde cevap aldıklarını, bu süreçte CİMER ve BTK üzerinden yaşadıkları mağduriyeti dile getiren başvuruda bulunduklarını ancak birbirine benzer cevaplar verilerek, altyapılarının olmadığı ve altyapı taleplerinin kayıt altına alındığının bildirildiğini, mağduriyetlerini Türk Telekomünikasyon A.Ş. CEO’suna e- posta yoluyla dile getirdiklerini, bunun üzerine Türk Telekom Sakarya İl Müdürlüğü ticari faaliyetler yöneticisinin kendilerine telefon ile ulaşarak internet hizmeti sağlanacağına ilişkin söz verdiğini ancak daha sonradan sabit internet hizmetinin hiçbir şekilde veremediklerini söylediğini, kendisi ve kardeşinin
Sakarya Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde hemşire olarak görev yaptığını, koranavirüs nedeniyle hastanenin zorunlu hizmet içi eğitimlerini elektronik ortamda yaptığını ancak kendilerinin ikamet ettiği yerde hiçbir şekilde internet altyapısı olmadığı için zorunlu tutulan eğitimler için arkadaşlarının evine gitmek zorunda kaldıklarını ifade ve iddia ederek, Türk Telekom A.Ş’nin BTK’ya yaptığı açıklama hakkında bilgi verilmesini ve mağduriyetlerinin giderilip, ikamet ettikleri binaya sabit internet hizmetinin getirilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2.Kurumumuz tarafından hazırlanan 28/04/2022 tarih ve S. sayılı “Bilgi ve Belge Talebi” konulu yazısına istinaden Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Hukuk Müşavirliğinden alınan bila tarih ve E. sayılı cevabi yazıda özetle;
“ Tüketici Şikâyet Yönetim Sistemi (TŞYS) nezdinde 16.05.2022 tarihinde yapılan sorgulamada ait yedi (7) adet BTK-CİMER, altı (6) adet BTK-WEB şikâyet kaydına rastlanıldığı ayrıca 2020-
2022 tarih aralığında bahse konu adrese ilişkin olarak sorgulama yapıldığı ve başvuru sahibi dışında
başkaca bir şikâyetçi kaydına rastlanılmadığı, yine şikâyet konusuna ilişkin idaremize karşı açılmış dava bulunmadığı, başvuranın CİMER ve BTK üzerinden yaptığı şikâyetler incelendiğinde bazılarında faks ihtiyacına ilişkin sabit ev telefonu bağlanmasını bazılarında ise sabit internet hizmeti talep ettiği verilen cevaplarda mukim olduğu adreste sabit altyapı olmaması nedeniyle talebinin karşılanmadığının belirtildiği ve mobil şebeke üzerinden hizmet alınabileceğinin ifade edildiği,
Başvuranın başvurusuna istinaden daha önce Türk Telekom’dan açıklama talep edildiği, ilgili lokasyona yönelik sabit internet altyapısı kurulması hususunun yatırım planı kapsamında yer almadığı bilgisinin Türk
Telekom tarafından iletildiği,
5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununun 5 inci maddesinde “internet hizmetleri” ifadesi yer aldığı, herhangi
bir teknoloji ayrımına gidilmediği, başvuranın sabit internet talebinde bulunduğu adreste ise 4.5G mobil hizmetin bulunduğu anlaşıldığından başvuranın talep ettiği adreste ses ve geniş bant internet hizmetlerine erişiminin olduğu değerlendirildiği, öte yandan başvuranın KDK’ya başvuruda bulunduğu dilekçede Türk
Telekom’un projelendirme çalışmalarında bulunacağının yazdığı ancak Kısım 1-2 evrensel hizmet projelerinde genellikle 81 il genelinde nüfusu 500’ün altında olan altyapı kurulumunun zor olduğu ve işletmeciler tarafından ticari olarak kârlı görülmeyen yerleşim yerlerinde hizmet verildiği, dolayısıyla başvuranın talebinin mevcut evrensel hizmet çalışmaları kapsamında yer almamakla birlikte başvuranın dilekçesinden mukim olduğu adresin işletmeciler tarafından kârlı görülmeyen, coğrafi olarak zor yerleşim yerlerinden olmadığı, zaman içerisinde işletmecilerin yatırım planları doğrultusunda hizmet sunabileceği bir bölge olduğu da anlaşılmış olup mevcut evrensel hizmet projeleri kapsamında sabit internet taleplerine yönelik olarak yapılabilecek bir işlemin bulunmadığı”
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3.Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının,
3.1.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye
Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”,
3.2.“Haberleşme hürriyeti” başlıklı 22 nci maddesinde;
“Herkes, haberleşme hürriyetine sahiptir…” ,
4.6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun, “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
5. 1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin,
5.1. “Haberleşme Genel Müdürlüğü” başlıklı 483 üncü maddesinde;
“Haberleşme Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır:
a)Haberleşme ve posta hizmetleri ve bunlarla ilgili evrensel hizmetler ile acil durum haberleşmesine yönelik politika, strateji ve hedeflerin belirlenmesi amacıyla çalışmalar yapmak ve uygulanmasını takip etmek,
b)Haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetler ve acil durum haberleşmesine yönelik hizmet politikalarını ve yürütülme esaslarını belirlemek amacıyla çalışmalar yapmak ve uygulanmasını takip etmek,
c)Haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetler ve acil durum haberleşmesine yönelik altyapı ve hizmetleri planlamak, kurmak, kurdurmak, işletmek, işlettirmek, geliştirmek ve bu alandaki farklı seçeneklerin birbirini tamamlayıcı şekilde yürütülmesini sağlayacak esasları belirlemek ve denetlemek,
d)Haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetleri karşılayacak evrensel hizmet yükümlüleri ile verilecek evrensel hizmetlerin net maliyetini belirlemek ve gerektiğinde bu amaçla hizmet satın almak,
e)Verilen evrensel hizmetlerle ilgili net maliyetin gerçekleşip gerçekleşmediğine dair evrensel hizmet yükümlülerini denetlemek ve evrensel hizmet yükümlülerine gerçekleşen net maliyeti ödemek.”,
6.5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununun,
6.1.“Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde;
“Bu Kanunun amacı; kamu hizmeti niteliğini haiz, ancak işletmeciler tarafından karşılanmasında mali güçlük bulunan evrensel hizmetin sağlanması, yürütülmesi ve elektronik haberleşme sektörü ile bu Kanun kapsamında belirlenen diğer alanlarda evrensel hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.”,
6.2.“Tanımlar” başlıklı 2 nci maddesinde;
“Bu Kanunda geçen;
Bakanlık: Ulaştırma Bakanlığını,
Kurum: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunu…
Evrensel hizmet: Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde coğrafi konumlarından bağımsız olarak herkes tarafından erişilebilir, önceden belirlenmiş kalitede ve herkesin karşılayabileceği makul bir bedel
karşılığında asgari standartlarda sunulacak olan, internet erişimi de dahil elektronik haberleşme hizmetleri ile bu Kanun kapsamında belirlenecek olan diğer hizmetleri,
Evrensel hizmet yükümlüsü: Elektronik haberleşme sektöründe, ilgili mevzuatına göre Kurumca yetkilendirilmiş ve bu Kanun kapsamındaki hizmetleri sağlamakla yükümlü kılınan işletmeciyi…
İşletmeci: İlgili mevzuatına göre Kurumca veya bu Kanun kapsamına alınmış hizmetler bakımından ilgili diğer mercilerce yetkilendirilmiş olan işletmecileri,
Alt yapı: Evrensel hizmetin sağlanmasını teminen hizmetin verilebilmesi için gerektiğinde öncelikle fiziki ortamın oluşturulmasına yönelik her türlü teçhizat, ekipman, bilgisayar, yazılım ve donanımı…
ifade eder.”,
6.3.“İlkeler” başlıklı 3 üncü maddesinde;
“Evrensel hizmetin sağlanmasında ve bu hususta yapılacak düzenlemelerde aşağıdaki ilkeler göz önüne
alınır:
a)Evrensel hizmetten, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan herkes, bölge ve yaşadığı yer ayırımı gözetilmeksizin yararlanır…
d)Evrensel hizmet, önceden belirlenmiş hizmet kalitesi standartlarında sunulur.
e)Evrensel hizmetin sunulmasında ve ulaşılmasında devamlılık esastır.” ,
6.4.“İşletmecinin yükümlülüğü” başlıklı 4 üncü maddesinde;
“İşletmeciler, bu Kanunda belirlenen evrensel hizmeti sağlamakla yükümlüdür. İmtiyaz ve görev sözleşmeleri ile ruhsat ve genel izinlerde her ne ad altında olursa olsun 3 üncü maddede belirtilen ilkelere aykırı düzenlemeler yapılamaz.
Bilgi teknolojileri yaygınlığı, internet alt yapısı ve karasal sayısal yayıncılık için ihtiyaç duyulan alt yapı malzemelerinin alımı ve montajı ile ulaşımı deniz yolu ile sağlanabilen yolcu taşıma hizmetlerinde yükümlü işletmeci şartı aranmaz.”,
6.5.“Evrensel hizmetin kapsamı” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Evrensel hizmet…
e)İnternet hizmetlerini…
kapsar.
Evrensel hizmetin kapsamı; ülkenin sosyal, kültürel, ekonomik ve teknolojik şartları da göz önünde bulundurularak, üç yılı aşmamak üzere belirli aralıklarla, Cumhurbaşkanınca yeniden belirlenebilir.”,
7.2813 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun Kuruluşuna İlişkin Kanunun, “Kuruluş”
başlıklı 5 inci maddesinde;
“Kanunlarla verilen görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak üzere kamu tüzel kişiliğini haiz, idari ve mali özerkliğe sahip (…) Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu kurulmuştur. Kurum, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu ile Başkanlık teşkilatından oluşur.
Kurum görevlerini yerine getirirken bağımsızdır. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi Kuruma emir ve talimat veremez.
Kurum’un ilişkili olduğu bakanlık Ulaştırma Bakanlığıdır.”,
8. 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanununun,
8.1.“Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde;
“Elektronik haberleşme hizmetlerinin yürütülmesi ve elektronik haberleşme alt yapı ve şebekesinin tesisi ve işletilmesi ile her türlü elektronik haberleşme cihaz ve sistemlerinin imali, ithali, satışı, kurulması, işletilmesi, frekans dahil kıt kaynakların planlaması ve tahsisi ile bu konulara ilişkin düzenleme, yetkilendirme, denetleme ve uzlaştırma faaliyetlerinin yürütülmesi bu Kanuna tabidir…
16/06/2005 tarihli ve 5369 sayılı Evrensel Hizmetin Sağlanması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması
Hakkında Kanun… hükümleri saklıdır.”,
8.2.“Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 3 üncü maddesinde;
“Bu Kanunda geçen…
İşletmeci: Yetkilendirme çerçevesinde elektronik haberleşme hizmeti sunan ve/veya elektronik haberleşme şebekesi sağlayan ve alt yapısını işleten şirketi,
dd)Kurul: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulunu,
ee) Kurum: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunu, ifade eder.”,
8.3.“Kurumun görev ve yetkileri” başlıklı 6 ncı maddesinde;
“Kurumun görev ve yetkileri şunlardır…
İlgili kanun hükümleri dahilinde, evrensel hizmetlere ilişkin hizmet kalitesi ve standartları da dahil olmak üzere, gerektiğinde her türlü elektronik haberleşme hizmetine yönelik hizmet kalitesi ve standartlarını belirlemek, denetlemek, denetlettirmek ve buna ilişkin usul ve esasları belirlemek…”,
9.Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliği’nin 19 uncu maddesinde;
“İşletmeciler; Kurum düzenlemeleri, ilgili mevzuat ve elektronik haberleşme hizmet, şebeke ve altyapılarının tanım, kapsam ve sürelerinde öngörülen şartlara ve aşağıda yer alan kayıt, kural ve yükümlülüklere uygun olarak elektronik haberleşme hizmetini sunma hakkına sahiptir…
Evrensel hizmet: İşletmeci, evrensel hizmetler ile ilgili olarak 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu ve ilgili mevzuat hükümlerine uymakla yükümlüdür…” hükümlerine amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11.Başvuran özetle, Türk Telekom A.Ş’nin BTK’ya yaptığı açıklama hakkında bilgi verilmesi ve ikamet ettikleri binaya sabit internet hizmetinin yerine getirilerek mağduriyetinin giderilmesi talebiyle
Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
12.Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından verilen cevabi yazıda özetle; başvuranın benzer konuda CİMER ve BTK-Web üzerinden yaptığı 13 başvurunun tespit edildiği, mezkûr başvurulara verilen cevaplarda mukim olduğu adreste sabit altyapı olmaması nedeniyle talebinin karşılanmadığı ve mobil şebeke üzerinden hizmet alınabileceği ifade edilmiştir. Ayrıca başvuranın talep ettiği sabit internet altyapısı kurulması hususunda Türk Telekom A.Ş’den açıklama talep edildiği, ilgili şirket tarafından yapılan açıklamada ilgili lokasyona yönelik sabit internet altyapısı kurulması hususunun yatırım planı kapsamında yer almadığı bilgisinin verildiği ifade edilmiştir.
13. Türk Dil Kurumu tarafından yapılan tanıma göre haberleşme; “iletişim, yazışma” anlamlarına gelmektedir. Haberleşme bireylerin kendi aralarında ya da bireylerin teknik cihazlar ile arasındaki bilgi ve haber aktarımıdır. Haberleşme terimi, mektup, telgraf, faks, teleks, e-posta, SMS, telefon, internet gibi araçların bütününü kapsamakta olup günümüzde “internet” haberleşmenin en önemli parçalarından biri haline gelmiştir. Bireyler internet sayesinde birbirleri ile daha hızlı şekilde iletişim kurabilmekte ve bilgiye daha hızlı bir şekilde ulaşabilmektedir.( Tuğçe HACIFAZLIOĞLU, “Haberleşmenin Engellenmesi
Suçu”, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi SBE, 2018, s.2.) Anayasamızda da herkesin, haberleşme hürriyetine sahip olduğu hüküm altına alınmıştır.
14. 1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Haberleşme Genel Müdürlüğü’nün görev ve yetkileri arasında; haberleşme ve posta hizmetleri ve bunlarla ilgili evrensel hizmetler ile acil durum haberleşmesine yönelik politika, strateji ve hedeflerin belirlenmesi amacıyla çalışmalar yapmak ve uygulanmasını takip etmek; haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetler ve acil durum haberleşmesine yönelik hizmet politikalarını ve yürütülme esaslarını belirlemek amacıyla çalışmalar yapmak ve uygulanmasını takip etmek; haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetler ve acil durum haberleşmesine yönelik altyapı ve hizmetleri planlamak, kurmak, kurdurmak, işletmek, işlettirmek, geliştirmek ve bu alandaki farklı seçeneklerin birbirini tamamlayıcı şekilde yürütülmesini sağlayacak esasları belirlemek ve denetlemek; haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetleri karşılayacak evrensel hizmet yükümlüleri ile verilecek evrensel hizmetlerin net maliyetini belirlemek ve gerektiğinde bu amaçla hizmet satın almak; verilen evrensel hizmetlerle ilgili net maliyetin gerçekleşip gerçekleşmediğine dair evrensel hizmet yükümlülerini denetlemek ve evrensel hizmet yükümlülerine gerçekleşen net maliyeti ödemek olarak hükmedilmiştir.
15. 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununun amacı; kamu hizmeti niteliğini haiz, ancak işletmeciler tarafından karşılanmasında mali güçlük bulunan evrensel hizmetin sağlanması, yürütülmesi ve elektronik haberleşme sektörü ile bu Kanun kapsamında belirlenen diğer alanlarda evrensel hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek olduğuna hükmedilmiştir.
15.1. 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununda; “Bakanlık”, “Ulaştırma Bakanlığını”; “Kurum”, “Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumunu”; “Evrensel hizmet”, “Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde coğrafi konumlarından bağımsız olarak herkes tarafından erişilebilir, önceden belirlenmiş kalitede ve herkesin karşılayabileceği makul bir bedel karşılığında asgari standartlarda sunulacak olan, internet erişimi de dahil elektronik haberleşme hizmetleri ile bu Kanun kapsamında belirlenecek olan diğer hizmetleri”; “Evrensel hizmet yükümlüsü”, “Elektronik haberleşme sektöründe, ilgili mevzuatına göre Kurumca yetkilendirilmiş ve bu Kanun kapsamındaki hizmetleri sağlamakla yükümlü kılınan işletmeciyi”; “İşletmeci”, “İlgili mevzuatına göre Kurumca veya bu Kanun kapsamına alınmış hizmetler bakımından ilgili diğer mercilerce yetkilendirilmiş olan işletmecileri; “Alt yapı”, “Evrensel hizmetin sağlanmasını teminen hizmetin verilebilmesi için gerektiğinde öncelikle fiziki ortamın oluşturulmasına yönelik her türlü teçhizat, ekipman, bilgisayar, yazılım ve donanımı” ifade edeceğine hükmedilmiştir.
15.2. 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununda; evrensel hizmetin sağlanmasında ve bu hususta yapılacak düzenlemelerde bazı ilkelerin göz önüne alındığını belirtip bunlardan bazılarının; evrensel hizmetten, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan herkes, bölge ve yaşadığı yer ayırımı gözetilmeksizin yararlanır; evrensel hizmet, önceden belirlenmiş hizmet kalitesi standartlarında sunulur; evrensel hizmetin sunulmasında ve ulaşılmasında devamlılık esastır; şeklinde olduğu hükmedilmiştir.
15.3. 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununda; işletmeciler, bu Kanunda belirlenen evrensel hizmeti sağlamakla yükümlü olduğu; imtiyaz ve görev sözleşmeleri ile ruhsat ve genel izinlerde her ne ad altında olursa olsun 3 üncü maddede belirtilen ilkelere aykırı düzenlemeler yapılamayacağı; bilgi teknolojileri yaygınlığı, internet alt yapısı ve karasal sayısal yayıncılık için ihtiyaç duyulan alt yapı malzemelerinin alımı ve montajı ile ulaşımı deniz yolu ile sağlanabilen yolcu taşıma hizmetlerinde yükümlü işletmeci şartı aranmayacağına hükmedilmiştir.
15.4. 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununda; evrensel hizmetin kapsamında internet hizmetlerinde olduğunu; evrensel hizmetin kapsamı; ülkenin sosyal, kültürel, ekonomik ve teknolojik şartları da göz önünde bulundurularak, üç yılı aşmamak üzere belirli aralıklarla, Cumhurbaşkanınca yeniden belirlenebileceğine hükmedilmiştir.
16. 2813 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun Kuruluşuna İlişkin Kanununda; kanunlarla verilen görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak üzere kamu tüzel kişiliğini haiz, idari ve mali özerkliğe sahip Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu kurulduğu; kurum, Bilgi Teknolojileri ve İletişim
Kurulu ile Başkanlık teşkilatından oluşacağı; kurum görevlerini yerine getirirken bağımsız olacağı; hiçbir organ, makam, merci veya kişi kuruma emir ve talimat veremeyeceği; kurumun ilişkili olduğu bakanlığın
Ulaştırma Bakanlığı olduğuna hükmedilmiştir.
17. 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu kapsamının, elektronik haberleşme hizmetlerinin yürütülmesi ve elektronik haberleşme alt yapı ve şebekesinin tesisi ve işletilmesi ile her türlü elektronik haberleşme cihaz ve sistemlerinin imali, ithali, satışı, kurulması, işletilmesi, frekans dahil kıt kaynakların planlaması ve tahsisi ile bu konulara ilişkin düzenleme, yetkilendirme, denetleme ve uzlaştırma faaliyetlerinin yürütülmesi olduğu; 16/06/2005 tarihli ve 5369 sayılı Evrensel Hizmetin
/
Sağlanması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun hükümlerinin saklı olduğu belirtilmiştir.
17.1. 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanununda; “İşletmeci”, “Yetkilendirme çerçevesinde elektronik haberleşme hizmeti sunan ve/veya elektronik haberleşme şebekesi sağlayan ve alt yapısını işleten şirketini”; “Kurul”, “Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulunu”; “Kurum”, “Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunu” ifade edeceğine hükmedilmiştir.
17.2. 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanununa göre, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun görev ve yetkilerinden bazıları; ilgili kanun hükümleri dahilinde, evrensel hizmetlere ilişkin hizmet kalitesi ve standartları da dahil olmak üzere, gerektiğinde her türlü elektronik haberleşme hizmetine yönelik hizmet kalitesi ve standartlarını belirlemek, denetlemek, denetlettirmek ve buna ilişkin usul ve esasları belirlemek olduğuna hükmedilmiştir.
18. Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliğinde, işletmecilerin hak ve yükümlülüklerini düzenleyen 19 uncu maddesinde, işletmeciler; kurum düzenlemeleri, ilgili mevzuat ve elektronik haberleşme hizmet, şebeke ve altyapılarının tanım, kapsam ve sürelerinde öngörülen şartlara, kayıt, kural ve yükümlülüklere uygun olarak elektronik haberleşme hizmetini sunma hakkına sahip olduğu düzenlenmiştir. Ayrıca işletmeci, evrensel hizmetler ile ilgili olarak 5369 sayılı Evrensel Hizmet
Kanunu ve ilgili mevzuat hükümlerine uymakla yükümlü olduğu düzenlenmiştir.
19. 1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Haberleşme Genel Müdürlüğü’nün görev ve yetkileri düzenlenmiş olup evrensel hizmetlere yönelik işlerin Haberleşme Genel Müdürlüğü’nün görevleri arasında olduğu tespit edilmiştir.
20. Bilgi teknolojileri ve iletişim sektörü, ekonomik ve sosyal gelişmenin temel altyapısını oluşturan önemli bir sektör haline gelmiş, bilgi ve iletişim teknolojileri ile hizmetlerine erişim, elektrik ve su gibi temel ihtiyaçlar arasına girmiştir. Bu doğrultuda, internet erişiminin sunulması, elde edilen sosyal ve ekonomik faydaları açısından günümüzde bir zorunluluk haline gelmiştir. Günümüzde internete erişim zorunlu bir ihtiyaç olmakla beraber internet altyapısının kurulmadığı yerler bulunmaktadır. Bu kapsamda Evrensel
Hizmet Kanunu ile internet hizmeti evrensel hizmet kapsamına alınmıştır.
21. Kamu hizmetlerinden herkesin yararlanma hakkı vardır ve vatandaşlar bu haktan ekonomik ve mali gerekçeler nedeniyle mahrum bırakılmamalıdır. Bu genel ilke gözetildiğinde, işletmecilerin bu gerekçelerle yatırım yapmaktan kaçındıkları coğrafi alanlara da hizmetlerin götürülmesi gerekmektedir. Bu gerekliliğin sağlanması ve kaynaklarının oluşturulması Devletin görevleri arasındadır. Bu nedenle, evrensel hizmet niteliği bulunan hizmetlerin, sağlanması, yürütülmesi ve bu yükümlülüğün yerine getirilmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi amacıyla 5369 sayılı Evrensel
Hizmet Kanunu düzenlenmiştir.
22. Evrensel hizmetler, temel hak ve hürriyetlerin korunması, bireylerin yaşam kalitelerinin ve refah düzeylerinin yükseltilmesi, bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılması ve toplumun belirli kesimlerinde sosyal dışlanmanın önlenmesi amacıyla, tüm vatandaşların düzenli ve sürekli olarak erişiminin sağlanması gereken, toplum için vazgeçilemez hizmetlerdir. Evrensel hizmet, tüketicilerin büyük bölümüne, piyasa şartlarında ticari olarak sunulabilen kamu hizmetlerinin, ticari olarak sunulamadığı bölgeler ve tüketici gruplarında da varlığının garanti altına alınması; böylece tüm vatandaşların siyasi otoriteler tarafından kabul görmüş hizmetlere, belirlenen asgari kalitede ve karşılanabilir fiyatlarla ulaşmalarının sağlanmasıdır.
Evrensel hizmet sunumunun sağlanması esasen bir sosyal politika aracıdır ve tüm sosyal politikalar gibi
.t
temel amacı toplumun refah düzeyinin artırılmasıdır. Bireyin gündelik yaşamı için vazgeçilmez hizmetlerin en azından asgari düzeyde sunumunda evrensel hizmet ne kadar gelişirse sosyal devlet de o kadar gelişecektir. (Işıl IRMAK, “Evrensel Hizmet; Türkiye Posta Sektöründe Evrensel Hizmet Regülasyonu İçin
Öneriler”, DPT: 2786, 2008, s.6-15).
23. 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununun 6 ncı maddesi ile işletmecilerin ekonomik olmadığı gerekçesiyle hizmet sunmadıkları bölgelerde, evrensel hizmet sağlama yükümlülüğü olan işletmecilerin katlanmak zorunda oldukları mali külfetin paylaştırılması sonucu ortaya çıkacak hizmetin net maliyetinin karşılanmasını teminen, toplanması öngörülen katkı payları belirlenmiştir. Buna göre, yetkilendirme bedellerinden, yerleşik işletmecinin ve GSM şirketlerinin net satış gelirlerinden, sektörde verilen idari para cezalarından ve düzenleyici kurumun bütçesinden belli yüzdeler ayrılarak bütçeye “Evrensel Hizmet
Gelirleri” adı altında gelir kaydedilmektedir.
23.1. 5369 sayılı Kanun, evrensel hizmetten, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan herkes, bölge ve yaşadığı yer ayrımı gözetilmeksizin yararlanacağı hükmünün emredici nitelikte olduğu, işletmecilerin bu kanun ve diğer mevzuata uymakla yükümlü olduğu, Türk Telekomünikasyon Anonim
Şirketi’nin tabi olduğu evrensel hizmet yükümlülüğü olduğu tespit edilmiştir.
24. Öte yandan, Sayın Cumhurbaşkanımızın 27/11/2019 tarihli konuşmasında;
“Hükümete geldiğimizde ülkemizde toplam üç bin geniş bant internet abonesi vardı, bugün Türkiye’de
75 milyonun üzerinde geniş bant internet abonesi bulunuyor. Mobil telefon abonesi sayısı 23 milyondu,
bugün 82 milyonun üzerine çıktı. Fiber hat uzunluğumuz 81 bin kilometreydi, bugün dikkat edelim 364 bin kilometreyi geçtik. Ancak bu fiber hat konusunda yavaş gittiğimizi görüyoruz. Firmalarımızın fiber hat yatırımını hızlandırması gerekiyor, aksi takdirde G5 teknolojisini etkin bir şekilde kullanamayız.
Fiber hat yatırımları konusunda engel çıkartanlar, karşılarında bizzat şahsımı bulacaklarını bilmelidirler.” hususlarını belirterek, ilgili kurum ve kuruluşların konuyla ilgili gerekli iş ve işlemleri yapması hususu talimatlandırılmıştır.
25. Kurumumuza yapılan benzer nitelikteki, “İnternet alt yapı çalışması yapılması talebi” ile ilgili 2019/14342 numaralı başvuru hakkında 21/02/2020 tarih ve 4543 sayılı “Tavsiye Kararı”; “İnternet alt yapı çalışması yapılması talebi” ile ilgili 2020/19167 numaralı başvuru hakkında 09/09/2020 tarih ve 81177 sayılı “Tavsiye Kararı” ; “İnternet alt yapı çalışması yapılması talebi” ile ilgili 2020/94162 numaralı başvuru hakkında 15/10/2020 tarih ve 91475 sayılı “Tavsiye Kararı” verilmiştir.
26. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; evrensel hizmetten, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan herkesin, bölge ve yaşadığı yer ayrımı gözetilmeksizin yararlanacağı hükmünün mevzuatta emredici nitelikte olduğundan ve Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketinin tabi olduğu evrensel hizmet yükümlülüğü olmasından dolayı Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ve Bilgi Teknolojileri ve
İletişim Kurumu tarafından ilgili yükümlü işletmeciye kanunun emredici hükmünü uygulaması hususunda öneri ve uyarılarda bulunması, gerekli alt yapı çalışması yapılması amacıyla işlemlerin tesis ettirilmesinin gerektiği tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
27. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi
/
yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Bu ilkelere göre yapılan değerlendirmede, başvurana idarece verilen cevabi yazıda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup, ilgili İdarenin “Karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. İdarenin bundan sonra bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
V.HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
28. 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna, dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, ilgili idarece tavsiye kararı üzerine 30 gün içerisinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Şikâyet başvurusu kapsamında, ilgili yükümlü işletmeciye altyapı çalışması yapılması amacıyla işlemlerin tesis ettirilmesi hususunda ULAŞTIRMA ve ALTYAPI BAKANLIĞINA ve BİLGİ
TEKNOLOJİLERİ ve İLETİŞİM KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın Başvurana Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuna tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin
otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi