|
ÖZET: Başvuran, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ipekböcekçiliği yatırımlarını destekleme projesine 15 Ocak 2021 tarihinde hibe başvurusunda bulunmuş ve 24 Mart 2021 tarihinde başvurusu kabul edilmiştir. Ancak, proje sürecinde gerekli izinlerin alınması ve dut fidanlarının dikilmesi şartı nedeniyle sürecin durdurulduğunu, bu nedenle projenin tamamlanamadığını belirtmektedir. Başvuran, proje kapsamında 35.000 TL’den fazla harcama yaptığını ifade ederek, tamamladığı dut bahçesi için ödenmesi gereken tutarın kendisine verilmesini talep etmiştir.
İlgili idare, başvuranın gerekli izinleri zamanında almadığını ve proje süresini tamamlayamadığını belirterek, hibe ödemesinin mümkün olmadığını ifade etmiştir. İdare, yatırım süresinin belirlenmesinde tebliğ ve uygulama rehberinde çelişkili düzenlemeler olduğunu, bu durumun başvuranın hak kaybına yol açtığını kabul etmiştir. Bu nedenle, Tarım ve Orman Bakanlığı’na, mevzuattaki çelişkilerin giderilmesi ve başvuranın mağduriyetinin önlenmesi için öneride bulunulması kararlaştırılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın dut bahçesi için yaptığı harcamaların ödenmesi talebi reddedilmiş, ancak mevzuattaki çelişkilerin giderilmesi gerektiği tespit edilmiştir. Bu durum, başvuranın hak kaybını önlemek amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı’na tavsiye edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/6933-S.22.10631
BAŞVURU NO : 2021/20868
KARAR TARİHİ : 01/06/2022
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : İpekböcekçiliği yatırımlarının desteklenmesine ilişkin hibe projesinin sonlandırılmasından kaynaklı mağduriyet iddiasına ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 08/12/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, Tarım ve Orman Bakanlığı Hayvancılık Genel Müdürlüğünce hazırlanan ipekböcekçiliği yatırımlarının desteklenmesine ilişkin projeye 15/01/2021 tarihinde yatırımcı olarak hibe başvurusunda bulunduğunu, başvurusunun kabul edildiğinin 24/03/2021 tarih ve sayılı yazı ile tarafına bildirildiğini; Proje Uygulama Rehberinde belirtilen yükümlülüklerini yerine getirdiğini; yetkililerin işe başlamadan önce iki kez ‘saha etüdü’ çalışması yapmasına ve arazide dut fidanlarının dikili olmadığını görmelerine karşın, bu konuda herhangi bir uyarı yapmaksızın, ipekböceği besleme evi yapımı için gerekli olan olumlu kurum görüşünün dut fidanlarının dikili olması şartına bağlanarak sürecin idare tarafından durdurulduğunu, bu sebeple projenin 30.11.2021 tarihine kadar sonuçlanmasının mümkün olmadığını, söz konusu proje kapsamında ise 35.000 TL üzerinde harcama yaptığını; iddia ve şikâyetle, Uygulama Rehberi 6. Bölüm başlığı altında ‘İpekböceği yatırım konularında projenin tamamlanan kısımları için ayrı ayrı veya birlikte hakediş düzenlenir ve ödeme yapılır’ denildiğinden, tamamlamış olduğu dut bahçesi için projede ayrılan tutarın tarafına ödenmesinin sağlanması hususunda gereğini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Ankara Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 24.03.2022 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle, 2.1. Arıcılık, İpekböcekçiliği, Kaz ve Hindi Yetiştiriciliği Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin
Uygulama Esasları Tebliği (2020/36) kapsamında, ipekböcekçiliği yatırım taleplerinin bütçe imkânları
/
çerçevesinde değerlendirilerek; Merkez Proje Değerlendirme Komisyonunun 15/03/2021 tarih ve sayılı kararı ile başvuranın İpekböcekçiliği başvurusunun uygun görüldüğü, uygulama esasları tebliği ve uygulama rehberi hükümleri doğrultusunda projesini 10 iş günü içerisinde İl Proje Yürütme Birimine teslim etmesi gerektiğinin 24.03.2021 tarih ve sayılı yazıları ile başvurana bildirildiği; 2.2. Bahse konu tebliğin “Başvuruda istenilen belge ve bilgiler” kısmı e) bendinde “İpekböcekçiliği yatırımları tüzel kişi hariç olmak üzere, yeni inşaat yaptırılacak işletmelerde inşaatın yapılacağı alan yatırımcıya ait olmalıdır. Yatırım yerinin eş, birinci derecede akrabalara ve kardeşlere müstakil tapu ile ait olması durumunda, alınacak noter onaylı muvafakat ile inşaat yapılabilecektir.” denildiğini; 2.3. Bu maddeye istinaden eşinin annesine ait Ankara ili, Kızılcahamam ilçesi, mahallesi/köyü, pafta, parsel tapusu ile başvuruda bulunduğu, daha sonra aynı mahallede 967 no.lu parseli satın alarak proje yerinde değişiklik yaptığı; 2.4. 20.04.2021 tarihinde başvurana ait Ankara ili, Kızılcahamam ilçesi, mahallesi/köyü, mevkiinde bulunan no.lu parsele teknik elemanlar tarafından gidilerek yatırım yeri tespitinin yapıldığı; 2.5. İnşaat yatırımı için gerekli yasal izinlerin proje uygulama süresi içerisinde alınmasının yatırımcının sorumluluğunda olduğu, inşaat izni ve yapı kullanım ruhsatının alınması sürecinin termin planında belirtilen süre içerisinde gerçekleştirilmesinin gerektiği; 2.6. Söz konusu projenin yapılacağı parselin tarla vasıflı olması nedeniyle parselde yapılması planlanan yapı ile ilgili tarım dışı amaçlı kullanım için 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında İl Müdürlükleri görüşünün alınmasının gerektiği; 2.7. 19.10.2021 tarih ve sayılı yazı ile Kızılcahamam Belediye Başkanlığı tarafından
Kızılcahamam ilçesi, mahallesi, ada, no.lu parselde yapılması planlanan 122,50 2 m lik Besleme Evi ile ilgili 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında 2 kurum görüşünün sorulduğu, bu yazının 21.10.2021 tarih ve kayıt numarası ile Tarımsal Altyapı ve Arazi
Değerlendirme Şube Müdürlüğüne intikal ettiği, Bakanlıkları mevzuat ve talimatları doğrultusunda
25.10.2021 tarih ve sayılı yazıları ile dosyasında eksik görülen Su Tahsisi belgesinin
gönderilmesinin istendiği; 2.8. 27.10.2021 tarihli dilekçesi ile yeraltı suyunun kullanılmayacağı yönünde beyan verildiği, bu dilekçenin 01.11.2021 tarih ve sayılı kayıt ile Şube Müdürlükleri evrak sistemine girdiği, akabinde dosyasında eksik olan etüt ücretinin 04.11.2021 tarihinde Mal müdürlüğü hesabına tahsilat kayıt numarası ile yatırıldığı ve aynı tarihte talep sahibi tarafından dosyasına ibraz edildiği; 2.9. 04.11.2021 tarihinde (etüt ücretinin yatırıldığı tarih) teknik elemanlarca araziye gidilerek aynı gün içerisinde arazi etüt çalışması yapılarak etüt raporunun hazırlandığı ve hazırlanan etüt raporunun imza ve onaya sunulduğu, etüt raporunun imza süreci tamamlandıktan sonra 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi
Kullanımı Kanunu kapsamında İl Müdürlükleri görüşüne esas olan kurum görüşlerinin yazılarak;
12.11.2021 tarih ve sayılı yazıları ile Valilikçe verilen tarım dışı kullanım izninin ilgili Belediye
Başkanlığına bildirildiği; /
2.10. Yukarıda kronolojik bir şekilde açıklandığı üzere, Tarımsal Altyapı ve Arazi Değerlendirme Şube
Müdürlüklerince İpekböcekçiliği projesine ilişkin tarım dışı kullanım izin talebi ve talebin sonuçlandırılma sürecinde eksik evrakların ve mevzuat gereği ilgililerince serbest çalışan bir ziraat mühendisi tarafından hazırlanması gereken Proje Teknik Raporunun hazırlanmasını müteakip 04.11.2021 tarihinde teknik ekiplerce arazinin yerinde incelenmesi sonucunda 04.11.2021 12.11.2021 tarihleri arasında
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında 8 gün içerisinde izinlerin
tamamlandığı; 2.11. Yatırım yeri tespitinin Nisan ayında yapılmasına rağmen, yatırımcının gerekli izin için İl
Müdürlüklerine Ekim ayında müracaat ettiğini; 2.12. Söz konusu Tebliğ (2020/36) ve Uygulama Rehberinin 5. Bölüm Yatırım Projesi Değişikliği kısmı 3. maddesi ç) bendinde “Onaylanan ve yatırıma başlanan projelerin fiziki tamamlama süresi aynı yılın
Kasım ayının son iş günüdür.”; 6. Bölüm (Hakedişe Müracaat ve Değerlendirme, Hakediş Raporlarının ve
Hakediş İcmallerinin Düzenlenmesi ) 6.1 maddesi Hak edişe Müracaat kısmı a) bendinde de, “Yatırımın süresi içinde tamamlanmasını takiben yatırımcı, hak edişlerinin düzenlenmesi için il/ilçe müdürlüğüne müracaat eder.”; b) bendinde “İl Proje Yürütme Birimi hak ediş belgelerinin düzenlenmesi için yerinde tespit yapar.”; Genel Esaslar 5. Maddesinde de, “Yatırımcı inşaat için hibe hak edişine müracaatında yasal izinlerini veya fen ve sağlık kurallarına uyumlu olmak kaydıyla ilgili yasal mevzuat çerçevesinde aldığı izinleri ibraz etmek zorundadır. İbraz etmediği sürece hak ediş düzenlenemez.” ; denildiğini; 2.13. Buna göre Besleme Evi proje inşaatı için gerekli Tarım Dışı Amaçla Kullanım iznini 12.11.2021 tarihinde aldığını, başvuranın Besleme Evi inşaat yapımını proje tamamlama tarihi olan
30.11.2021 tarihine kadar; başvuru dosyasında yer alan taahhütnamenin 13. maddesinde; İstenen bilgi ve
belgeleri vaktinde ibraz edeceğini, 14. maddesinde de yatırım için gerekli yasal izinleri hak ediş zamanına kadar almayı taahhüt etmiş olmasına rağmen gerçekleştiremediği; 2.14. İpek böcekçiliği projesinde besleme evi inşaatı- makine, alet ve ekipman alımları ile dut bahçesi tesisinin bir bütün olarak kabul edilmekte olduğu, dolayısıyla dut bahçesi tesisi için ayrı ödeme yapılmasının söz konusu olamayacağı; Açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Tarım ve Orman Bakanlığı Hayvancılık Genel Müdürlüğü’nün 19.5.2022 tarihinde Kurumumuz kayıtlarına giren sayılı cevabi yazısında özetle, 3.1. 20/10/2020 tarih ve 3099 sayılı Hayvancılık Yatırımlarının Desteklenmesine ilişkin Cumhurbaşkanı
Kararı ile Arıcılık, İpek Böcekçiliği, Kaz ve Hindi Yetiştiriciliği Yatırımlarının desteklenmesine ilişkin
Uygulama Esasları Tebliği (Tebliğ No: 2020/36) ve Uygulama Rehberi kapsamında, Ankara ili için
‘ın da dahil olduğu 5 asil 5 yedek üreticinin ipekböceği besleme evi, makine alet-ekipman ve dut bahçesi yatırımının programa alındığı; 3.2. Besleme evi + makine alet-ekipman ve dut bahçesi tesisi yatırımının bütün bir proje olarak değerlendirilmekte olduğu; toplu besleme evi projelerinde geçerli olmak üzere (dut bahçesi tesisi ilkbahar ve sonbahar döneminde mevsime bağlı olarak yapılabildiğinden) inşaatı tamamlanan besleme evi yatırımı için dut bahçesi tesisinin proje süresi içerisinde tamamlanması koşulu ile yatırımcının hakedişe esas
/
belgelerle İl Proje Yürütme Birimine (İPYB) yazılı olarak başvuru yapması suretiyle ödemeye ilişkin sürecin tamamlanmakta olduğu; 3.3. Yatırım programı kapsamında tek başına dut bahçesi tesisinin yatırım niteliği taşımadığı; 3.4. Yatırım Programının konusu itibariyle; a- besleme evi inşaatı, makine alet-ekipman alımı, b- besleme evi inşaatı, makine alet ekipman alımı ve dut bahçesi tesisi, olmak üzere iki farklı şekilde uygulandığı; 3.5. Yatırım projesinin olmazsa olmaz birincil uygulama ve kabul koşulunun besleme evi inşaatının tamamlanması, yasal izinlerin de süresi içinde alınması olduğu; sadece dut bahçesi yatırımına yönelik ödeme yapılamadığı; 3.6. Yatırım Projesine ilişkin 2022 yılı 07 bütçe tertibinde ödenek bulunmaması nedeniyle 2021 yılı sonuna kadar yatırımı tamamlanmayan projelerin yok hükmünde olduğu, yatırımcının hibe desteklemesi ile ilgili
İl Tarım ve Orman Müdürlüğüne müracaatı sırasında konu ile ilgili Yatırımın desteklenmesine ilişkin
Uygulama Rehberi Ekler Ek-6 “Taahhütname” de belirtilen hususları kabul ve taahhüt ederek başvurusunu yaptığı; 3.7. Buna göre: yatırım projesini kendi sorumluluğu altında gerçekleştirmeyi; tarafına tebliğ tarihinden itibaren yatırım termin planına uygun süresi içinde tamamlamayı; yatırımların bitirilmesi sonrasında hak edişe müracaat etmeyi; desteklemeye esas hibe tutarının üzerindeki gerçekleşmeleri kendi öz kaynağından karşılamayı; yatırım projesindeki standartlara uygun, gerekli özen, verimlilik, şeffaflık ilkelerine uymayı; Projede yer alan ve destekleme dışında tutulan iş ve işlemleri ayni katkı olarak karşılamayı; yatırımdan vazgeçtiği veya tamamlayamadığı hallerde desteklemeden yararlanmayacağını; istenen bilgi ve belgeleri vaktinde ibraz edeceğini; yatırım için gerekli yasal izinleri hak ediş zamanına kadar almayı; taahhüt ettiği; 3.8. Yatırım Programının uygulanmasına yönelik ilgili mevzuat hükümleri gereği proje illerinde, İl Proje
Değerlendirme Kurulu (İPDK) proje yürütme ve değerlendirme birimlerinin oluşturulduğu, İPYB’de yatırım öncesi yatırımcının gösterdiği alan için yer tespitini (halihazır durum tespiti) yaptığı; 3.9. Yatırımcının 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve ilgili diğer mevzuat çerçevesinde izinlerini almakla yükümlü olduğu, gerekli izinleri almadan arazi üzerinde herhangi bir işlem tesis edemeyeceği; 3.10. Yatırımcının yatırım programına alınma aşamasında belirlediği termin plan dâhilinde yatırıma ilişkin her safhada yapılan her uygulama hakkında (bahçe tesisi için; arazi izni alındı/hazırlık/fidan dikimi yapıldı gibi, inşaat için temel alanı belirlendi/demir döşendi/beton atıldı vs) İPYB’ye bilgi vermekle yükümlü olduğu; 3.11. Uygulama alanına defalarca gidilmiş olsa dahi söz konusu yatırımın ilgili mevzuat çerçevesinde izinlerinin alınması ve süresi içerisinde tamamlanması şartıyla ödeme yapılabileceği, Besleme evi inşaatına ilişkin yatırım tamamlanmadan ve gerekli izinler alınmadan kabul ve ödeme yapılamayacağı; 3.12. Tüplü dut fidanı ile yılın her mevsiminde ve her zaman dikim yapılabileceği, ancak dut bahçesi tesisinde çoğunlukla açık kök dut fidanı kullanılmakta olduğu, iklim koşulları nedeniyle ilkbahar ve
/
sonbaharda dikim yapılabildiği; Toplu/tekli besleme evi inşası için dut bahçesinin tesis edilmiş olması şartı bulunmuyorsa da birlikte besleme evi kabulü sırasında dut bahçesi olmadan da kabul yapılmadığı; 3.13. Başvuranın 30 Kasım 2021 tarihine kadar besleme evi ile ilgili gerekli izinleri almasının, yatırımın tamamlanması ve yazılı olarak İPYB’ye ödemeye esas evraklar ile başvuruda bulunmuş olmasının gerektiği ancak üreticinin yatırımını tamamlayamadığı; 3.14. Programa ilişkin süreç tamamlandığından başvurana ek süre verilmesinin de mümkün olmadığı; Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, 4.1. “Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması” başlıklı 45. maddesinde, “Devlet, tarım arazileri ile çayır ve mer’aların amaç dışı kullanılmasını ve tahribini önlemek, tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak maksadıyla, tarım ve hayvancılıkla uğraşanların işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır.
Devlet, bitkisel ve hayvansal ürünlerin değerlendirilmesi ve gerçek değerlerinin üreticinin eline geçmesi için gereken tedbirleri alır.” 4.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”; 5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun, 5.1. “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”; 6. 18/4/2006 tarihli ve 5488 sayılı Tarım Kanunu’nun, 6.1. “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “Bu Kanunun amacı; tarım sektörünün ve kırsal alanın, kalkınma plân ve stratejileri doğrultusunda geliştirilmesi ve desteklenmesi için gerekli politikaların tespit edilmesi ve düzenlemelerin yapılmasıdır.”; 6.2. “Tarım politikalarının öncelikleri” başlıklı 6. maddesinde, “Tarım politikalarının öncelikleri şunlardır: … g) Destekleme ve yönlendirme tedbirlerinin alınması. …; 6.3. “Tarımsal desteklemelerin amacı ve ilkeleri” başlıklı 18. maddesinde, “Tarımsal desteklemelerin amacı; tarım sektörünün öncelikli problemlerinin çözümüne katkıda bulunmak, uygulanan politikaların etkinliğini artırmak, sektörün bu politikalara uyumunu kolaylaştırmaktır. Tarımsal destekleme politikaları, ekonomik ve sosyal etkinlik ve verimlilik koşullarını sağlayacak programlarla uygulanır. Ödemeler bütçe imkânları çerçevesinde ve programların niteliğine bağlı olarak, gerekli denetim ve kontrollerin tamamlanmasından sonra ödenir. …”
6.4. “Tarımsal destekleme araçları” başlıklı 19. maddesinde, “Tarımsal destekleme araçları şunlardır:
a) Doğrudan gelir desteği: Üreticilere, tarımsal üretim amacıyla işledikleri araziler için Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen birim ödeme miktarı üzerinden, doğrudan ödeme yapılır. Ödeme miktarları, üreticilerin tarım politikaları amaçları ve çevre koruma koşullarına uyumunu kolaylaştırmak üzere farklı düzeylerde belirlenebilir. Doğrudan gelir desteği ödemelerine ilişkin esas ve usûller, bu Kanunun temel yapısıyla çelişmeyecek şekilde, her yıl Kurulun tavsiyesi ile Bakanlık tarafından çıkarılacak uygulama tebliğleri ile belirlenir. Uygulama tebliğleri, ilgili yılın ilk iki ayı içerisinde yayımlanır. Bakanlık, gerektiğinde ek tebliğler çıkarabilir.
ç) Hayvancılık destekleri: Hayvancılık faaliyetlerinde ırk ıslahı, kaba yem üretiminin artırılması, verimliliğin artırılması, işletmelerin ihtisaslaşması, işletmelerde hijyen şartlarının sağlanması, hayvan sağlığı ve refahı, hayvan kimlik sisteminin teşviki, hayvansal ürünlerin işlenmesi ve pazarlanması ile bunlarla ilgili kontrol, takip ve standartların iyileştirilmesi ve su ürünlerinin desteklenmesi amacıyla destekleme tedbirleri alınır. Hayvancılık desteklemelerinde, bölge ve iller bazında farklı destekler uygulamaya ve ödeme miktarlarını belirlemeye, Cumhurbaşkanı yetkilidir.
e) Kırsal kalkınma destekleri: Kırsal gelirlerin artırılması ve çeşitlendirilmesi, kırsal altyapı (…) ve sosyal yapının güçlendirilmesi, modern sulama sistemlerinin geliştirilmesi ile doğal kaynakların korunması ve geliştirilmesi amacıyla, kırsal toplum kesimlerinin birlikte veya ferdî olarak yürütecekleri yatırım projelerinin maliyetinin bir kısmı, masraf paylaşma esasına göre, Devlet tarafından karşılanır. Kırsal kalkınma destekleri uygulaması Bakanlık tarafından yapılır. Kırsal yatırımların desteklenmesinde, köy ve diğer kırsal alanda yaşayan topluma istihdam sağlayıcı tarımsal ve tarım dışı ekonomik yatırımlara öncelik tanınır. Kırsal kalkınma destekleri çerçevesinde desteklenecek projeli yatırımlarda; hedef kitle ve yerel paydaşların katılımı, tabandan yukarı yaklaşım, sürdürülebilirlik, uygun teknolojilerin kullanılması ve modern işletmecilik sistemlerinin yaygınlaştırılması ilkelerine uyulması esastır. Desteklenecek yatırım projelerinin konuları, desteklemelerin proje türleri bazında hangi oranlarda yapılacağı ve uygulamaya dönük diğer hususlar, Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir. …”; 7. 21.10.2021 tarihli ve 31281 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 20/10/2020 tarihli ve 3099 sayılı
Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Hayvancılık Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin
Karar’ın, 7.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1. maddesinde, “(1)Bu Kararın amacı; kırsal alanlarda istihdamın geliştirilmesi, gelirlerin artırılması, üretim ve kalitenin yükseltilmesi, tarımsal faaliyetlerde yeni teknolojilerin kullanımının yaygınlaştırılması için modern işletmelerin kurulması ve rehabilitasyonu ile makine, alet ve ekipman alımı yatırımlarının desteklenmesidir. (2)Bu Karar; … e) İpek böceği yetiştiriciliğinin geliştirilmesi için, gerçek ve tüzel kişilerin bu alanda yapacakları yatırımları, kapsar.
(3)Bu Karar, Bakanlıkça belirlenecek illerde 2020-2022 yıllarında uygulanır.” 7.2. “Yatırım konuları ve hibe oranları” başlıklı 2. maddesinde, (1) Bu Karar kapsamında aşağıda belirtilen oranlarda hibe desteği uygulanır.
Yatırım konuları Uygulanacak hibe oranları (%)
İpekböcekçiliği 100
/
(Besleme evi yapımı, makine, alet ve ekipman alımı ve dut bahçesi tesisi)
(3) Hibe desteğinden, projesi onaylanan ve projesinde belirtilen süre içinde yatırımını tamamlayanlar yararlanır. Devam eden yatırımlara ek süre verilmesine Bakanlık yetkilidir.” 7.3. “Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar” başlıklı 6. maddesinde, “(1) Bu Kararın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak tebliğ ile belirlenir.” 8. 05.12.2020 tarihli ve 31325 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Arıcılık, İpekböcekçiliği, Kaz ve
Hindi Yetiştiriciliği Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Uygulama Esasları Tebliği’nin (Tebliğ
No: 2020/36), 8.1. “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “(1) Bu Tebliğin amacı; kırsal alanlarda istihdamın geliştirilmesi, alternatif gelir kaynaklarının oluşturulması, üretim ve kalitenin yükseltilmesi için arıcılık, ipekböcekçiliği, kaz ve hindi yetiştiriciliğinde yeni teknolojilerin kullanımının yaygınlaştırılarak modern işletmelerin kurulması ve makine, alet, ekipman alımına yönelik usul ve esasların belirlenmesidir.”; 8.2. “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde, “(1) Bu Tebliğ, üretim potansiyeline göre 2020-2022 yılları için
Bakanlıkça belirlenecek illerde; arıcılık, ipekböcekçiliği, kaz ve hindi yetiştiriciliğine yönelik yatırımların desteklenmesine ilişkin usul ve esasları kapsar.” 8.3. “İpekböcekçiliği” başlıklı 8. maddesinde, “( 1) Bu Tebliğ kapsamında Bakanlıkça belirlenecek illerde dut bahçesi tesisi, ipek böceği besleme evi inşası, makine, alet ve ekipman alımından gerçek ve tüzel kişiler yararlandırılır. …” 8.4. “Yatırım süresi” başlıklı 10. maddesinde, “(1) Yatırıma ilişkin uygulama, yer tespit tutanağının düzenlendiği tarih itibari ile başlar ve bir yıl içerisinde bitirilir. Yatırım projesinin belirlenen sürede tamamlanmaması halinde yatırımcının gerekçesi ile yapacağı yazılı başvurusu üzerine, il proje değerlendirme komisyonunun uygun görüşü doğrultusunda, merkez proje değerlendirme komisyonunca yatırımcıya bir defaya mahsus olmak üzere bir yıl ek süre verilebilir. (2) Termin planına göre yükümlülüklerini yerine getirmeyen, yatırımını tamamlamayan veya yatırım yapmaktan vazgeçen yatırımcının projesi il değerlendirme komisyonu tarafından iptal edilir ve hibe desteğinden yararlandırılmazlar.” 8.5. “Yatırım konuları hakkında genel esaslar” başlıklı 11. maddesinde, “(1) Bu Tebliğ kapsamındaki esaslar çerçevesinde başvurusu onaylanarak arıcılık, ipekböcekçiliği, kaz ve hindi yetiştiriciliğine yönelik yatırımlarını tamamlayan yatırımcılara destekleme ödemesi yapılır. (6) İnşaat yatırımları hakkında uygulanacak esaslar şunlardır: a) Yatırımcı proje gereğince yapacağı yapı ve tesislerle ilgili her türlü izinleri yetkili mercilerden almak ve yürürlükteki mevzuata uymak zorundadır. İnşaat izni ve yapı kullanım ruhsatının alınması süreci, termin planında belirtilenden daha uzun sürecekse ilgili birimlerden olumlu görüş veya yatırımcıdan taahhütname alınmak koşulu ile bu bent kapsamı dışında tutulur….”
“Destekleme hak edişine başvuru ve hak ediş belgelerinin hazırlanması” başlıklı 14. maddesinde, “(1)
Yatırımcı, tamamlanan yatırımlarına ilişkin hak edişleri için dilekçe ile il/ilçe müdürlüğüne başvurur. (2)
Hak edişler il proje yürütme birimince uygulama rehberinde yer alan kriterlere uygun olarak hazırlanır.
(3) İpekböcekçiliği yatırım konularında projenin tamamlanan kısımları için ayrı ayrı veya birlikte hak ediş düzenlenir. …”
/
9. Arıcılık, İpekböcekçiliği, Kaz ve Hindi Yetiştiriciliği Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Proje
Uygulama Rehberi’nin 1. Bölüm Amaç ve Kapsam, Yasal Dayanaklar, Tanımlar, Destek ve Kurumsal Çerçeve 9.1. 1.1 “Amaç ve Kapsam” başlıklı maddesinde, “…Bu rehber, kırsal alanlarda istihdamın geliştirilmesi, alternatif gelir kaynaklarının oluşturulması, üretim ve kalitenin yükseltilmesi için arıcılık, ipekböcekçiliği, kaz ve hindi yetiştiriciliğinde yeni teknolojilerin kullanımının yaygınlaştırılarak modern işletmelerin kurulması ve makine, alet, ekipman alımına yönelik yatırımların desteklenmesini, yönetimini, başvuru koşullarını, yatırımcının yükümlülüklerini, yatırıma alınma koşullarını, yatırım için hak ediş düzenlemeyi, teknik şartların belirlenmesini, yatırımların izlenmesi ve raporlamanın çerçevesini açıklamaktadır.”; 2. Bölüm Hibe Desteği Uygulanacak İller, Destekleme Konuları ve Hibe Oranları, Yararlanma
Koşulları 9.2. 2.1. “Yatırım Konularına Göre Hibe Desteği Kapsamları ve Uygulanacak İller” başlıklı maddesinde, “b) İpekböcekçiliği Destekleme Konuları ve Uygulama İlleri; İpek böceği yetiştiriciliği yatırımları dut bahçesi tesisi ile besleme evi, makine, alet – ekipman alımını kapsar. Tebliğ kapsamında; Ankara, Antalya, Bilecik, Bingöl, Bolu, Bursa, Çanakkale, Diyarbakır, Elazığ, Eskişehir, Hatay, İzmir, Karaman, Kayseri, Kırşehir, Konya, Muğla, Sakarya, Sivas, Tunceli ve Yozgat illerinde toplu/tekli besleme evi inşaatı makine, alet – ekipman alımı ve dut bahçesi tesisi yatırımları desteklenecektir. …” 3. Bölüm Başvuru Şekli, Yeri, Zamanı ve Aranacak Şartlar 9.3. 3.2. “Desteklemeden Yararlanamayacak Olanlar” başlıklı maddesinde, “a) Hibe desteklerinden kamu, kurum ve kuruluşları, gerçeğe aykırı beyanda bulunan ve/veya belge ibraz edenler, desteklemelerden men cezası bulunanlar ve tebliğde belirtilen hükümlere uymayanlar,…” 5. Bölüm Yatırıma Alınma, Başvurusu Yatırıma Uygun Bulunanlar İçin İstenecek Bilgi ve Belgeler, Yatırım Tablosu, Yatırımcının Sorumluluğu, Yatırıma Başlama Süresi, Proje Değişikliği 9.4. 5.1. “Yatırıma Alınma” başlıklı maddesinde, “a) İl Müdürlüğü, MPDK tarafından yatırımı onaylanmış olan yatırımcılara resmi bildirim yapar. Hangi yatırım konusuna başvurulmuş ise yatırımı tamamlaması için süreç başlatılır. Arıcılık yatırımlarında talep edilen makine, alet-ekipmanlara ait faturalar ile kaz, hindi ve ipekböcekçiliği projelerinde inşaat, makine, alet-ekipman ve dut bahçesi tesisi projelerinin hazırlanmasını ve 10 (on) iş günü içerisinde İPYB’ne teslim edilmesini yazı ile ister (EK-8) b)
Eksikliklerin tespiti halinde yatırımcıya bunları tamamlaması için beş iş günü ek süre verilir. c) İnşaat yatırımı için gerekli yasal izinlerin proje uygulama süresi içerisinde alınması yatırımcının sorumluluğundadır. ç) Süresi içinde yatırım konusunun gerektirdiği bilgi ve belgeleri sunmayan, onaylatmayan veya vazgeçen yatırımcı asil listeden çıkarılır ve bu durum yazı ile yatırımcıya bildirilir. d)
Yatırım listesinden çıkarılanların yerine varsa yedek listedeki yatırımcıya sırası ile teklif çağrısı yapılır. Bu işleme bütçe imkânları dâhilinde devam edilir.”; 9.5. 5.2. “Yatırım İçin Uygun Bulunanlardan İstenecek Bilgi ve Belgeler” başlıklı maddesinde, “ç)Yatırım Projesi Değişikliği 3) Proje değişikliklerinde; ç) Onaylanan ve yatırıma başlanan projelerin fiziki tamamlanma süresi aynı yılın kasım ayının son iş günüdür. …”; /
6. Bölüm Hak Edişe Müracaat ve Değerlendirme, Hak Ediş Raporlarının ve Hak Ediş İcmallerinin
Düzenlenmesi 9.6. 6.1. “Hak Edişe Müracaat” başlıklı maddesinde, “a)Yatırımın süresi içinde tamamlanmasını takiben yatırımcı, hak edişlerin düzenlenmesi için il/ilçe müdürlüğüne müracaat eder. b) İPYB hak ediş belgelerinin düzenlenmesi için yerinde tespit yapar.”; 9.7. 6.2. “Hak Ediş Raporlarının Düzenlenmesi ve Onaylanması” başlıklı maddesinde, “a) Genel
Esaslar 3)İpekböceği yatırım konularında projenin tamamlanan kısımları için ayrı ayrı veya birlikte hak ediş düzenlenir ve ödeme yapılır. 5) Yatırımcı inşaat için hibe hak edişine müracaatında yasal izinlerini veya fen ve sağlık kurallarına uyumlu olmak kaydıyla ilgili yasal mevzuat çerçevesinde aldığı izinleri ibraz etmek zorundadır. İbraz etmediği sürece hak ediş düzenlenmez. İPYB uygulama rehberindeki kriterlere göre hazırlanan ve düzenlenen rapor esas alınarak hak edişler İPDK tarafından (EK-23) onaylanır. b)
Desteklemeye esas inşaat işleri makine, alet-ekipman alımı ve dut bahçesi teknik kriterler3) İpekböcekçiliği yatırımları ile ilgili teknik kriterler ç) Dut bahçesi tesisi; her bir üretici için, sınırları belirlenmiş asgari sıralar arası 2,5 metre, sıra üzeri 1,3 metre olmak üzere asgari 300 adet ichinosa çeşidi dut fidanı dikilecek şekilde planlanmalıdır. ..” 10. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 10.1. “Ret kararı” başlıklı 33. maddesinde, “İnceleme ve araştırma sonucunda şikâyetin yerinde olmadığı kanaatine varılması hâlinde ret kararı verilir.”; Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi inceleme ve araştırması neticesinde, başvuranın dut bahçesi tesisi için yapmış olduğu harcamaların ödenmesi yönündeki isteminin reddini; Arıcılık, İpekböcekçiliği, Kaz ve Hindi Yetiştiriciliği
Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Uygulama Esasları Tebliği (2020/36) ile Proje Uygulama
Rehberinde yatırım süresine ilişkin getirilen düzenlemelerdeki çelişki nedeniyle başvuranın hak kaybına uğradığının tespiti ile hak kaybının giderilmesine yönelik bir çalışma yapılması; ayrıca muhtemel mağduriyetlerin önlenmesi amacıyla yatırım süresine ilişkin tebliğ hükümleri ile uygulama rehberinde yer alan hükümler arasındaki çelişkinin giderilmesi; hususlarında Tarım ve Orman Bakanlığına tavsiyede bulunulmasını önermiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Başvuran özetle, Tarım ve Orman Bakanlığı Hayvancılık Genel Müdürlüğünce hazırlanan ipekböcekçiliği yatırımlarının desteklenmesine ilişkin proje kapsamında hibe başvurusunun kabul edildiğini, ilgili mevzuatında belirtilen yükümlülüklerini yerine getirmesine karşın ipekböceği besleme evi yapımı için gerekli olan olumlu kurum görüşünün dut fidanlarının dikili olması şartına bağlanarak sürecin idare tarafından durdurulduğunu, bu sebeple projesini öngörülen süre içinde tamamlayamadığını, söz konusu proje kapsamında ise 35.000 TL üzerinde harcama yaptığını; iddia ve şikâyetle, ‘İpekböceği yatırım konularında projenin tamamlanan kısımları için ayrı ayrı veya birlikte hakediş düzenlenir ve ödeme yapılır’
denildiğinden, tamamlamış olduğu dut bahçesi için projede ayrılan tutarın tarafına ödenmesinin sağlanması hususunda gereğini talep etmektedir.
13. T.C. Anayasası’nın “Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması” başlıklı 45.
maddesinde, tarım ve hayvancılıkla uğraşan kesime, ‘tarımsal üretim planlama ilkelerine uygun olarak yapacakları bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak’ için ihtiyaç duydukları işletme araç ve gereçleri ile diğer girdilerin sağlanması noktasında Devletin kolaylık sağlayacağı belirtilerek, “tarımsal destekleme” anayasal güvence altına alınmış; 5488 sayılı Tarım Kanunu ile de Anayasanın bu amir hükmüne uygun olarak tarım politikalarının öncelikleri arasında destekleme ve yönlendirme tedbirlerinin alınmasına yer verilmiştir.
5488 sayılı Kanun’un 18. maddesinde tarımsal destekleme politikalarının, ekonomik ve sosyal etkinlik ve
verimlilik koşullarını sağlayacak programlarla uygulanacağı, ödemelerin bütçe imkânları çerçevesinde ve programların niteliğine bağlı olarak, gerekli denetim ve kontrollerin tamamlanmasından sonra yapılacağı düzenlenmiş, tarımsal destekleme araçlarına Kanun’un 19. maddesinde tek tek sayılmak suretiyle yer verilmiştir.
14. Kırsal alanlarda istihdamın geliştirilmesi, gelirlerin artırılması, üretim ve kalitenin yükseltilmesi, tarımsal faaliyetlerde yeni teknolojilerin kullanımının yaygınlaştırılması için modern işletmelerin kurulması ve rehabilitasyonu ile makine, alet ve ekipman alımı yatırımlarının desteklenmesi amacıyla
Bakanlıkça belirlenecek illerde 2020-2022 yıllarında uygulanmak üzere 20.10.2020 tarihli ve 3099 sayılı
Cumhurbaşkanı Kararı ile Hayvancılık Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Karar 21.10.2020 tarihli ve
31281 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe konulmuştur.
15. Söz konusu Cumhurbaşkanı Kararının “Yatırım konuları ve hibe oranları” başlıklı 2. maddesinde, yatırım konularına ve uygulanacak hibe oranlarına yer verilmiş olup karar kapsamında İpekböcekçiliği (Besleme evi yapımı, makine, alet ve ekipman alımı ve dut bahçesi tesisi) yatırımı konusunda %100 hibe desteği verileceği, hibe desteğinden projesi onaylanan ve projesinde belirtilen süre içinde yatırımını tamamlayanların yararlanacağı, devam eden yatırımlara ek süre verilmesine Bakanlığın yetkili olduğu, Kararın uygulanmasına ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça çıkarılacak Tebliğ ile belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
16. 05.12.2020 tarihli ve 31325 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Arıcılık, İpekböcekçiliği, Kaz ve Hindi
Yetiştiriciliği Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Uygulama Esasları Tebliği ile üretim potansiyeline göre 2020-2022 yılları için Bakanlıkça belirlenecek illerde; arıcılık, ipekböcekçiliği, kaz ve hindi yetiştiriciliğine yönelik yatırımların desteklenmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiş olup Tebliğ’in
“Yatırım süresi” başlıklı 10. maddesinde, yatırıma ilişkin uygulamanın, yer tespit tutanağının düzenlendiği tarih itibari ile başlayacağı ve bir yıl içerisinde bitirileceği, yatırım projesinin belirlenen sürede tamamlanmaması halinde yatırımcının gerekçesi ile yapacağı yazılı başvurusu üzerine, il proje değerlendirme komisyonunun uygun görüşü doğrultusunda, merkez proje değerlendirme komisyonunca yatırımcıya bir defaya mahsus olmak üzere bir yıl ek süre verilebileceği, termin planına göre yükümlülüklerini yerine getirmeyen, yatırımını tamamlamayan veya yatırım yapmaktan vazgeçen yatırımcının projesinin il değerlendirme komisyonu tarafından iptal edileceği ve hibe desteğinden yararlandırılmayacağı; “Yatırım konuları hakkında genel esaslar” başlıklı 11. maddesi ile yatırımcının proje gereğince yapacağı yapı ve tesislerle ilgili her türlü izinleri yetkili mercilerden almak ve yürürlükteki mevzuata uymak zorunda olduğu, inşaat izni ve yapı kullanım ruhsatının alınması süreci, termin planında
belirtilenden daha uzun sürecekse ilgili birimlerden olumlu görüş veya yatırımcıdan taahhütname alınmak koşulu ile bu bent kapsamı dışında tutulacağı; “Destekleme hak edişine başvuru ve hak ediş belgelerinin hazırlanması” başlıklı 14. maddesinde de, hak edişlerin uygulama rehberinde yer alan kriterlere uygun olarak hazırlanacağı ve ipekböcekçiliği yatırım konularında projenin tamamlanan kısımları için ayrı ayrı veya birlikte hak ediş düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
17. Söz konusu Tebliğe göre İl proje yürütme ve değerlendirme biriminde görev yapan teknik personelin ve yatırımcıların projelere müracaatları aşamasından, yatırımların denetlenmesi aşamasına kadar usule ilişkin tarafların bilmeleri gereken tüm hususlara ayrıntılı olarak Uygulama Rehberinde yer verilmiştir.
Buna göre İpek böceği yetiştiriciliği yatırımları dut bahçesi tesisi ile besleme evi, makine, alet – ekipman alımını kapsamakta olup, Rehberin 5. bölümünde İnşaat yatırımı için gerekli yasal izinlerin proje uygulama süresi içerisinde alınmasının yatırımcının sorumluluğunda olduğu, onaylanan ve yatırıma başlanan projelerin fiziki tamamlanma süresinin aynı yılın Kasım ayının son iş günü olduğu; 6. bölümünde, İpekböceği yatırım konularında projenin tamamlanan kısımları için ayrı ayrı veya birlikte hak ediş düzenlenerek ödeme yapılacağı, yatırımcının inşaat için hibe hak edişine müracaatında yasal izinlerini veya fen ve sağlık kurallarına uyumlu olmak kaydıyla ilgili yasal mevzuat çerçevesinde aldığı izinleri ibraz etmek zorunda olduğu, ibraz etmediği sürece hak ediş düzenlenmeyeceği, hüküm altına alınmıştır.
18. Başvuranın 15.1.2021 tarihinde imzaladığı Taahhütname incelendiğinde ise, tarafına tebliğ tarihinden itibaren yatırımı termin planına uygun süresi içinde tamamlamayı (md.2); istenen bilgi ve belgeleri vaktinde ibraz edeceğini (md. 13); yatırım için gerekli yasal izinleri hak ediş zamanına kadar almayı (md.
14) taahhüt ettiği; görülmüştür.
19. Yukarıda yer verilen hükümlerin birlikte incelenmesinden özetle, tarımsal desteklemenin Anayasanın 45. maddesindeki hüküm ile anayasal güvence altına alındığı, 5488 sayılı Tarım Kanunu ile de Anayasanın bu amir hükmüne uygun olarak tarım politikalarının öncelikleri arasında “destekleme ve yönlendirme tedbirlerinin alınması”na yer verildiği, tarımsal desteklemelere ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı ile hibe desteğinden projesi onaylanan ve projesinde belirtilen süre içinde yatırımını tamamlayanların yararlanacağının hüküm altına alındığı hususları anlaşılmıştır. Yatırımcının sorumluluklarına ve bu kapsamda uygulamaya dönük ayrıntılara Uygulama Tebliği ve Rehberinde yer verilmekte olup ipek böceği yetiştiriciliği yatırımları dut bahçesi tesisi ile besleme evi, makine, alet – ekipman alımı faaliyetlerini kapsamakta olup, yatırım programı kapsamında tek başına dut bahçesi tesisi yatırım niteliği taşımamaktadır. Tebliğe göre yatırıma ilişkin uygulama, yer tespit tutanağının düzenlendiği tarih itibari ile başlayacak ve bir yıl içerisinde bitirilecek, yatırım projesinin belirlenen sürede tamamlanmaması halinde yatırımcının gerekçesi ile yapacağı yazılı başvurusu üzerine, il proje değerlendirme komisyonunun uygun görüşü doğrultusunda, merkez proje değerlendirme komisyonunca yatırımcıya bir defaya mahsus olmak üzere bir yıl ek süre verilebilecektir. Bununla birlikte inşaat izni ve yapı kullanım ruhsatının alınması süreci, termin planında belirtilenden daha uzun sürecekse ilgili birimlerden olumlu görüş veya yatırımcıdan taahhütname alınmak koşulu ile inşaat yatırımları hakkında uygulanacak esaslar kapsamı dışında tutulması mümkün olabilecektir. Uygulama Rehberinde yer alan ilkelere bakıldığında ise, inşaat yatırımı için gerekli yasal izinlerin proje uygulama süresi içerisinde alınmasının yatırımcının sorumluluğunda olmakla, onaylanan ve yatırıma başlanan projelerin fiziki tamamlanma süresi aynı yılın Kasım ayının son iş günü olarak düzenlenmiştir. Yine Rehbere göre yatırımcılar hak edişe müracaat edebilmek için proje gereğince yapacakları yapı ve tesislerle ilgili her türlü yasal izni proje uygulama süresi içerisinde almak ve termin
/
planına göre yatırımlarını süresi içinde tamamlamakla mükellef olmakla birlikte ipekböcekçiliği yatırım konularında toplu besleme evi yapımı için projenin tamamlanan kısımlarına yönelik ayrı ayrı veya birlikte hak ediş düzenlenebilecektir.
20. Uygulamanın nasıl olacağına ve tarafların bu süreçteki yükümlülüklerine ilişkin ayrıntıların yer aldığı
Tebliğ ve Rehber hükümleri incelendiğinde, “yatırım süresi” yönünden her iki metinde, projenin fiziki olarak son tamamlanma tarihlerinin birbirinden farklı olarak düzenlendiği dikkat çekmektedir. Tebliğin 10.
maddesinde bu süre yer tespit tutanağının düzenlenmesinden itibaren 1 yıl olarak belirlenmiş, hatta gerekçelendirilerek yapılacak yazılı başvuruya istinaden bir yıl ek süre verilebileceği belirtilmiş; Rehberde ise onaylanan ve yatırıma başlanan projelerin aynı yılın Kasım ayının son iş gününe kadar tamamlanacağı öngörülmüştür. Sonuç olarak projenin fiziki tamamlanma tarihine ilişkin her iki metinde de farklı tarihlerin belirlendiği, düzenlemelerin birbiri ile çelişik olduğu, bu durumun ise hak kaybına yol açabileceği değerlendirilmiştir.
21. Dosyası kapsamında mevcut bilgi ve belgelerden, başvuranın Arıcılık, İpekböcekçiliği, Kaz ve Hindi
Yetiştiriciliği Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Uygulama Esasları Tebliği (2020/36) kapsamında
15.1.2021 tarihinde yapmış olduğu ipekböcekçiliği yatırım talebinin Merkez Proje Değerlendirme
Komisyonunun 15.3.2021 tarih ve 2 sayılı kararı ile uygun görüldüğü, çalışmaların uygulama esasları tebliği ve uygulama rehberi hükümleri doğrultusunda gerçekleştirilebilmesi için projesini 10 iş günü içerisinde İl Proje Yürütme Birimine teslim etmesi gerektiğinin 24.03.2021 tarih ve sayılı yazı ile başvurana bildirildiği; başvuran projeye ilk olarak eşinin annesine ait taşınmazın tapusu ile başvuruda bulunmuşsa da daha sonra proje yerinde değişiklik yaptığı (15.4.2021 tarihli parselin yerinde gösterilmesi krokisi); 20.4.2021 tarihinde teknik elemanlar tarafından söz konusu taşınmaza gidilerek önerilen yatırım projesine uygun olduğuna yönelik tespitin yapıldığı; taşınmazın tarla vasıflı olması nedeniyle parselde yapılması planlanan Besleme Evi ile ilgili 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında Kızılcahamam Belediye Başkanlığının 19.10.2021 tarihli yazısı ile kurum görüşlerinin sorulduğu, 25.10.2021 tarihli yazı ile başvurandan dosyasında eksik görülen Su Tahsisi belgesinin gönderilmesinin istendiği; başvuranın 27.10.2021 tarihli dilekçesi ile yeraltı suyunun kullanılmayacağı yönünde beyanda bulunduğu, akabinde dosyasında eksik olan etüt ücretinin 04.11.2021 tarihinde Mal
Müdürlüğü hesabına yatırılarak aynı tarihte talep sahibi tarafından dosyasına ibraz edildiği ve teknik elemanlarca araziye gidilerek aynı gün içerisinde arazi etüt çalışmasının yapıldığı, etüt raporunun imza sürecinin tamamlanmasını müteakip 12.11.2021 tarih ve sayılı yazıları ile Valilikçe verilen tarım dışı kullanım izninin ilgili Belediye Başkanlığına bildirildiği, uygulama rehberi ve Taahütnamede projenin fiziki tamamlanma süresi olarak belirlenen 30.11.2021 tarihine kadar başvuranın besleme evi inşaatını tamamlayamadığı bu sebeple hibe desteğinden yararlandırılmadığı hususları anlaşılmıştır.
22. Başvuranın ilgili mevzuatında belirtilen yükümlülüklerini yerine getirmesine karşın ipekböceği besleme evi yapımı için gerekli olan olumlu kurum görüşünün dut fidanlarının dikili olması şartına bağlanarak sürecin idare tarafından durdurulduğu, bu sebeple projesini öngörülen süre içinde tamamlayamadığı iddiası ve ilgili mevzuatına atıfla tamamlamış olduğu dut bahçesi için projede ayrılan tutarın tarafına ödenmesinin sağlanması hususunda Bakanlık Hayvancılık Genel Müdürlüğü ve Hukuk
Hizmetleri Genel Müdürlüğünden ek bilgi ve belge talebinde bulunulmuş başvurandan da ipekböcekçiliği yetiştiriciliği için bugüne dek yapıldığı belirtilen ve idaresinden talep ettiği harcamalara dair faturaların şikâyet dosyasına ek evrak yapılması talep edilmiştir.
/
23. Tarım ve Orman Bakanlığı Hayvancılık Genel Müdürlüğü 17.5.2022 tarihli yazısında Yatırım programı kapsamında tek başına dut bahçesi tesisinin yatırım niteliği taşımadığını, Yatırım Programının konusu itibariyle besleme evi inşaatı, makine alet-ekipman alımı veya besleme evi inşaatı, makine alet ekipman alımı ve dut bahçesi tesisi, olmak üzere iki farklı şekilde uygulandığı, başvuranın dut bahçesi tesisini de içerecek şekilde hibe başvurusunda bulunduğu; tüplü dut fidanı ile yılın her mevsiminde ve her zaman dikim yapılabileceği, ancak dut bahçesi tesisinde çoğunlukla açık kök dut fidanı kullanılmakta olduğundan iklim koşulları nedeniyle ilkbahar ve sonbaharda dikim yapılabildiği; toplu besleme evi projelerinde geçerli olmak üzere inşaatı tamamlanan besleme evi yatırımları için dut bahçesi tesisinin proje süresi içerisinde tamamlanması koşulu ile yatırımcının hakedişe başvurabileceği; toplu/tekli besleme evi inşası için dut bahçesinin tesis edilmiş olması şartı bulunmuyorsa da birlikte besleme evi kabulü sırasında dut bahçesi olmadan kabul yapılamayacağı açıklamalarına yer verilmiştir. İnceleme raporunun yazıldığı tarih itibari ile de başvuran talebine konu ettiği harcamalarına ilişkin faturaları şikâyet başvuru dosyasına ek evrak olarak sunmamıştır. Bu açıklamaların ışığında başvuranın dut bahçesi tesisi için yapmış olduğu harcamaların ödenmesi isteminin reddi gerekmiştir.
24. Dosyası kapsamında mevcut bilgi ve belgeler, idarenin konuya ilişkin getirmiş olduğu açıklamalar ve ilgili mevzuat birlikte ele alınıp değerlendirildiğinde; başvuranın ipekböcekçiliği hibe yatırımına ilişkin başvurusunun idaresince 15.1.2021 tarihinde kabulünden sonra yatırımın yapılacağı taşınmazın projeye uygunluğuna ilişkin yer tespit tutanağının 15.4.2021 tarihinde ve buna ilişkin raporun 20.4.2021 tarihinde düzenlendiği, başvuranın Besleme Evi inşaatı için gerekli Tarım Dışı Amaçla Kullanım izni için idarelere
6 ay sonra başvuruda bulunduğu ve inşaat iznini 12.11.2021 tarihinde aldığı, uygulama rehberinde
öngörülen projenin fiziki tamamlanma süresi olan 30.11.2021 tarihine kadar inşaatın tamamlanmasının fiilen mümkün olmaması nedeniyle başvuran hibe projesinden yararlandırılmamışsa da, Tebliğde yatırım süresinin yer tespit tutanağının düzenlenmesinden itibaren 1 yıl olarak belirlenmiş olması ayrıca gerekçelendirilerek yapılacak yazılı başvuruya istinaden bir yıl ek süre verilebileceği düzenlemesine yer verilmiş olması karşısında başvuranın hak kaybına uğradığı değerlendirilmiş, mevzuattaki bu çelişki nedeniyle başvuranın uğradığı mağduriyetin giderilmesine yönelik bir çalışma yapılması; ayrıca muhtemel mağduriyetlerin önlenmesi amacıyla yatırım süresi yönünden tebliğ hükümleri ile uygulama rehberinde yer alan hükümler arasındaki çelişkinin giderilmesi yönünde düzenleme yapılması hususlarında idareye tavsiyede bulunulması gerekmiştir.
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 25. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarelerin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden idarenin iyi yönetim ilkelerinden “dürüstlük”, “makul sürede karar verme”
“nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
26. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca
/
başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar, 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili
İdarenin işlemine karşı Ankara Mahkemelerinde dava yolu açıktır.
V. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KISMEN RET KISMEN KABULÜNE; 1. Başvuranın dut bahçesi tesisi için yapmış olduğu harcamaların ödenmesi yönündeki isteminin
REDDİNE;
2. Arıcılık, İpekböcekçiliği, Kaz ve Hindi Yetiştiriciliği Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Uygulama
Esasları Tebliği (2020/36) ile Proje Uygulama Rehberinde yatırım süresine ilişkin getirilen düzenlemelerdeki çelişki nedeniyle başvuranın hak kaybına uğradığının tespiti ile hak kaybının giderilmesine yönelik bir çalışma yapılması; ayrıca muhtemel mağduriyetlerin önlenmesi amacıyla yatırım süresine ilişkin tebliğ hükümleri ile uygulama rehberinde yer alan hükümler arasındaki çelişkinin giderilmesi; hususlarında TARIM VE ORMAN BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis edilecek
işlemin veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kararın, Başvurana ve Tarım ve Orman Bakanlığına tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/