İptal edilen sorunun e-YDS puanlamasına etkisi ve Yönetmelik’in 11. maddesi çerçevesinde nasıl ele alınması gerektiği (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/841-S.22.1312

BAŞVURU NO : 2021/14333

KARAR TARİHİ : 19/01/2022

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ BAŞKANLIĞI

CUMHURBAŞKANLIĞI İDARİ İŞLER BAŞKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Yabancı dil seviyesi belirleme işlemine itiraz hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 25/08/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza tarihinde başvuruda bulunan ( ); 21/08/2021 tarihinde yapılan 2021 Elektronik Yabancı Dil Sınavına (e-YDS 2021/11- İngilizce) katıldığını, bu sınavda ÖSYM tarafından sonuçlar ve sorular açıklanmadan, 1 sorunun iptal edildiğini ve sınavın 79 soru üzerinden değerlendirildiğini, iptal edilen sorunun ÖSYM tarafından adayların bilgisine sunulmadığını, idare tarafından yapılan değerlendirmede 79 soru üzerinden yaptığı 55 doğrunun 69,62 puan ve (D) seviye olarak değerlendirildiğini, soru iptali olmayan olağan sınavlarda 80 soru üzerinden 56 doğrunun 70 puan olarak değerlendirildiğini ve (C) seviyesini sağladığını, 21/08/2021 tarihinde yapılan sınavda sonuçların değerlendirilmesinde; (C) seviyesi kabul edilmek için adayların; 80 soruda 56 doğru yapma gerekliliği, ÖSYM’nin bu sınava özgü uygulamasıyla 79 soru üzerinden 56 doğru yapması beklenerek (C) seviyede kabul edilme durumunun zorlaştırıldığını, soru iptalinde hiçbir kusuru ve etkisi olmamasına rağmen mağduriyetine neden olunduğunu ayrıca bu uygulama sınavlarda soru iptali ile aday aleyhine durum yaratmama kuralına aykırılık oluşturduğunu, diğer taraftan Yabancı Dil Bilgisi Seviye Belirleme Usul ve

Esasları Hakkında Yönetmelik’in “Yabancı Dil Seviyesi” başlıklı 11. maddesine göre ilgili Yönetmelikte

(D) seviyesi için alt sınır 60 puan, üst sınır 69 puan olarak belirlendiğini, sınav puanı olan 69,62’nin; (D)

seviye için üst sınır olan 69 puandan yüksek olmasına rağmen (D) seviyesi olarak değerlendirilerek mağduriyetine neden olunduğunu, aldığı 69,62 puanın, (D) seviye için üst sınır olan 69 puandan yüksek;

69 puan ile 70 puan arasında, 70 puana daha yakın bir derecede olduğunu bu nedenle ilgili Yönetmeliğe

göre yabancı dil bilgisi seviyenin (C) seviye olarak belirlenmesi gerektiğini beyan ederek idarenin 69,62 puanın (D) seviyesinde olduğu yönündeki değerlendirme işleminin iptal edilerek ve Yabancı Dil

Seviyesinin (C) seviyesi olarak belirlenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, T.C. Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı

Hukuk Müşavirliği’nin konuya ilişkin olarak Kurumumuza göndermiş olduğu 02/09/2021 tarih Sayı : 2022/841-S.22.1312

E- – yazısı ve eklerinden özetle; 2.1. 4 Ocak 2013 tarihli ve 28518 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Yabancı Dil Bilgisi Seviye Belirleme

Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik” kapsamında ve 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 347.maddesinin 2.fıkrasının a bendinin ve 6114 sayılı Kanun’un 7.maddesinin 3.fıkrasının verdiği yetki ile bilgisayar üzerinde (elektronik sınav) Başkanlığı tarafından Elektronik Yabancı Dil Sınavı (e-YDS)

yapılmakta olduğunu, 21 Ağustos 2021 tarihinde uygulanan 2021-Elektronik Yabancı Dil Sınavına (e-YDS 2021/11 İngilizce) ait madde analizlerin incelenmesi, cevap anahtarının kontrolleri neticesinde, e-YDS 2021/11 İngilizce Temel Soru Kitapçığının 80 numaralı sorusunun kesin iptal gerektiren teknik bir hatadan dolayı iptal edilerek değerlendirme dışı bırakılmasına karar verildiği, 2.2. Başvuranın 79 soru bulunan testte 55 doğrusu ve 24 yanlışı olup Kılavuzdaki düzenleme esas alınarak yapılan değerlendirme işlemi sonucuna göre puanı 69,62000 olarak hesaplandığını, Yabancı Dil Bilgisi

Seviye Tespit Sınavlarında (YDS) harf puanları belirlenirken, alınan sayısal puanların virgülden önceki kısmı esas alınmakta olduğunu, puanların yuvarlanmasına dair herhangi bir uygulama yapılmadığını, (C)

harf notunun 70 başlangıç puanından başladığını, bu nedenle (D) harf notu kapsamına 69 puanın küsuratıyla birlikte gireceği, 3. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma

Genel Müdürlüğü konuya ilişkin olarak Kurumumuza göndermiş olduğu 11/11/2021 tarih Sayı : 2022/841-S.22.1312 Eyazısı ve eklerinden özetle; tarafından Kurumunuza yapılan başvuruya istinaden Bakanlığımız görüşünün talep edildiği ilgi yazı incelenmiş olup, 21.04.2021 tarihli ve 31461 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 73 sayılı

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yapılan düzenlemeler kapsamında Bakanlığımızın kamu personel yönetimine ve kamu personel kayıtlarının merkezi olarak tutulmasına yönelik görevleri devredildiğinden konu hakkında Bakanlığımızca işlem tesis edilememiştir denildiği, 4. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, T.C. Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı

Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü konuya ilişkin olarak Kurumumuza göndermiş olduğu 23/12/2021 tarih Sayı : 2022/841-S.22.1312 E- – yazısı ve eklerinden özetle;

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesine dayanılarak yürürlüğe konulan Yabancı Dil

Bilgisi Seviye Belirleme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 5 inci maddesi uyarınca Yabancı Dil

Bilgisi Seviye Tespit Sınavı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığınca yapıldığı,

Ayrıca söz konusu Başkanlığın görev ve yetkileri 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve

Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 347 nci maddesinde düzenlenmiş olup 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri Hakkında

Kanunun 7 nci maddesinde anılan Başkanlık veya yargı mercilerince iptaline karar verilen soruların değerlendirme dışı bırakılacağı ve geçerli soruların puan değerinin yeniden saptanması suretiyle puanlama yapılacağı düzenlendiği, Diğer taraftan adayların yabancı dil seviyelerini hesaplamada kullanılacak puanlar anılan Yönetmeliğin 11 inci maddesinde belirtilmiş olup puanlamada yuvarlama yapılabileceğine ilişkin herhangi bir husus bulunmadığı, Açıklamalarına yer verildiği görülmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

5. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T. C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 6. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı

5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü

eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükümleri düzenlenmiştir.

7. 17/2/2011 tarihli ve 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri Hakkında

Kanun’un Temel ilkeler başlıklı 7 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Sınavlardan sonra Başkanlık veya yargı mercileri tarafından iptaline karar verilen sorular değerlendirme dışı bırakılarak geçerli soruların puan değerinin yeniden saptanması suretiyle puanlama yapılır.” 8. 04/01/2013 tarihli ve 28518 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış olan Yabancı Dil Bilgisi Seviye

Belirleme Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 11 inci maddesinde; (1) Adayların, Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavında aldıkları puanlara göre yabancı dil bilgisi seviyeleri; a) 90-100 arasında puan alanlar (A) seviyesinde, b) 80-89 arasında puan alanlar (B) seviyesinde, c) 70-79 arasında puan alanlar (C) seviyesinde, ç) 60-69 arasında puan alanlar (D) seviyesinde, d) 50-59 arasında puan alanlar (E) seviyesinde

kabul edilir.

Düzenlemesinin yer aldığı görülmektedir.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, 21/08/2021 tarihinde girmiş olduğu 2021-Elektronik Yabancı Dil Sınavının (e-YDS 2021/11

İngilizce) bir sorusunun ÖSYM’ nin kendi kusuru ile iptaline karar verdiğini ve akabinde adayın almış olduğu 69,62 puanın (D) seviye olarak belirlenmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığını belirterek, almış olduğu puanın (C) seviye olarak belirlenmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.

11. ÖSYM tarafından Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgelerden e-YDS 2021/11 İngilizce Temel

Soru Kitapçığının 80 numaralı sorusunun iptal edilerek değerlendirme dışı bırakılmasına karar verilerek değerlendirme işlemlerinin tamamlandığı, iptal edilen sorunun kesin iptal gerektiren teknik bir hatadan dolayı iptal edildiğini, başvuranın 79 soru bulunan testte 55 doğrusu ve 24 yanlışı olup Kılavuzdaki düzenleme esas alınarak yapılan değerlendirme işlemi sonucuna göre puanı 69,62 olarak hesaplandığı, 69,62 puanın küsuratının değerlendirme dışı bırakılarak ilgili yönetmeliğe göre yabancı dil bilgisi seviyesinin (D) seviye olarak belirlendiği açıklamalarına yer verildiği anlaşılmıştır.

12. Başvuruya konu edilen husus, ÖSYM tarafından gerçekleştirilen yabancı dil sınavlarında soru iptal edilmesi halinde oluşan küsuratlı puanların Yönetmeliğin 11 inci maddesinde tam olarak nasıl değerlendirileceği konusunda toplanmaktadır.

13. Bilindiği üzere, hukuk kurallarının önceden bilinmesi ve olaydan sonra geçmişe etkili olarak değiştirilememeleri, kişilere hukukî güvenlik sağlar. Kuralın içeriği kötü olsa bile, kişiler davranışlarını buna göre ayarlayabilirler. Tüm bu açıklama şeması, hukuk kurallarının herkesçe bilinen ve kişiden kişiye değişmeyen kurallar olduğu ve değerlendiren kişinin bu kuralları, kendisine göre değiştirmeden harfiyen uyguladığı varsayımı üzerine kuruludur. Bu anlamda her metin gibi, hukuk kuralı koyan metinlerin de okunması ve anlamının tespit edilmesi gerekir ki, işte bir metnin okunup ne anlama geldiğinin söylenmesine

“yorum” denir. Hukukta bu yorum o şekilde yapılmalı ki, yorumla ulaşılan sonuç, yorumcuya göre değişmesin. Aynı hukuk kuralını, ilgili olarak kim yorumlarsa yorumlasın aynı sonuca ulaşsın. Aksi takdirde, hukuk kuralları önceden bilinemez hale gelirler. Bu ise hukuk güvenliğini sarsar. (Kemal Gözler, “Yorum İlkeleri”, Kamu Hukukçuları Platformu Toplantısı, Ankara, 29.9.2012, s.17)

14. Yine Anayasa Mahkemesi kararlarında “hukuki güvenlik” ve “belirlilik” ilkeleri hukuk devleti olmanın önkoşullarından sayılmaktadır. Anayasa Mahkemesinin E.2014/87 K 2015/112 sayılı kararında; “Kişilerin hukuki güvenliğini sağlamayı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesinin hukuk kurallarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde Devlete güven duyabilmesini, Devletinde yasal düzenlemelerinde bu güvenlik duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kıldığını, belirlilik ilkesinin ise, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve

kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmasını, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesini” ifade ettiğini vurgulamaktadır.

15. Bu bağlamda Yabancı Dil Bilgisi Seviye Belirleme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 11 inci maddesinde; “60-69 arasında puan alanlar (D) seviyesinde” kabul edilir düzenlemesine yer verildiği görülmüş olup, 69 puan ile 70 puan arasında olan puanlara yönelik bir düzenleme olmadığı ayrıca küsuratlı olan puanlara yönelik nasıl bir usul ve esas izleneceğine yönelik bir düzenleme olmadığı görülmüştür.

16. İdare 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri Hakkında Kanunun 7 nci maddesinde anılan Başkanlık veya yargı mercilerince iptaline karar verilen soruların değerlendirme dışı bırakılacağı ve geçerli soruların puan değerinin yeniden saptanması suretiyle puanlama yapılacağını belirtmiş olsa da, buradaki ihtilaf soruların iptali ve yeniden puanlaması değil, anılan Yönetmeliğin 11 inci maddesine göre puan skalasındaki oluşan belirsizliğin adayın aleyhine yorumlanmasıdır.

17. Yani Yönetmeliğin 11 inci maddesine göre puan skalası her bir soru 1.25 puan üzerinden değerlendirilerek, 80 soru üzerinden en az 56 doğru yapan kişinin (C) seviyesini sağlaması amaçlanmıştır.

Ancak 21/08/2021 tarihinde yapılan sınavda idarenin bir soruyu iptal etmesi neticesinde, (C) seviyesi alabilmek için adayların; 79 soru üzerinden en az 56 doğru yapması beklenmektedir. Bu durum (C) seviyesi yeterliliğe sahip olma koşullarını ağırlaştırmaktadır.

18. Paragraf 13 ve 14 te ortaya konulan Anayasa Mahkemesinin kararı ve doktrin görüşleri gereğince, ülkemizde kendine özgü bir sınav olan ve adaylar açısından çok önemli sonuçlar doğuran bir sınavda, kişinin kendisinden kaynaklanmayan bir hata nedeniyle mevzuat hükmünün aleyhine yorumlanması hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri ile uyuşmamaktadır.

19. Bu bilgiler dikkate alındığında, başvuranın almış olduğu puanın (D) seviye için üst sınır olan 69 puanın üzerinde olduğu, İdarenin mevzuatta yer almayan bu boşluğu adayların aleyhine olarak yorumladığı, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri ışığında mevzuatta bir boşluk ve belirsizlik oluştuğu dikkate alındığında böyle bir durumun adayın lehine sonuç doğuracak bir şekilde değerlendirilmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olacağı, ayrıca Yabancı Dil Bilgisi Seviye Belirleme Usul Ve Esasları Hakkında

Yönetmeliğin 11 inci maddesinde belirtilen puan skalasının duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması, ayrıca keyfi uygulamalara karşı koruyucu önlem içerecek şekilde revize edilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

20. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın 2021-Elektronik Yabancı Dil Sınavından (e-YDS 2021/11 İngilizce) soru iptali neticesinde almış olduğu 69,62 puanın yabancı dil bilgisi seviyesinin (D) olarak belirlenmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi

Yönetim İlkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurulara ilişkin İdareden istenilen bilgi ve belge talep yazısına cevabın süresi içerisinde Kurumumuza gönderildiği ancak Kurumumuz tarafından talep edilen bilgi ve belgelerin cevaplanmasında dikkatli ve özenli davranılmadığı, şeffaflık ve kararların gerekçeli olması ilkelerinin gereklerinin yerine getirilmediği göz önünde bulundurularak bu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

22. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare

Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; 1. Başvuranın 2021-Elektronik Yabancı Dil Sınavından (e-YDS 2021/11 İngilizce) soru iptali neticesinde almış olduğu 69,62 puanın yabancı dil bilgisi seviyesinin (C) olarak belirlenmesi, 2. 04/01/2013 tarihli ve 28518 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış olan Yabancı Dil Bilgisi Seviye

Belirleme Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 11 inci maddesinin duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmasını, ayrıca keyfi uygulamalara karşı koruyucu önlem içerecek şekilde revize edilmesi, hususlarında ÖSYM BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;

Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve ÖLÇME, SEÇME ve YERLEŞTİRME MERKEZİ BAŞKANLIĞINA, ayrıca bilgileri için T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI İDARİ İŞLER BAŞKANLIĞI PERSONEL ve

PRENSİPLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi