T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/12699-S.22.19397
BAŞVURU NO : 2022/5265
KARAR TARİHİ : 30/09/2022
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : İrtifak hakkının bedelsiz terkini talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 07/04/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran şikayet başvurusunda özetle; Şahsına miras yoluyla intikal eden Ankara İli Çubuk İlçesi
Mahallesi ada parsel, ada parsel, ada parsel, ada parsel, ada parsel numaralı taşınmazların üzerinden enerji nakil hattı geçirilmesi maksadıyla geçmiş yıllarda Türkiye Elektrik Kurumu lehine irtifak hakkı kurulduğunu ve elektrik direklerinin döşendiğini, söz konusu hattın işlevsiz kalması üzerine direklerin uzun yıllar önce söküldüğünü, ancak tapuda kayıtlı irtifak hakkının kaldırılmadığını, idarece bu hususta işlem yapılmaması nedeniyle mağduriyetin oluştuğunu belirterek, irtifak hakkını koyduran idarenin söz konusu hakkı ücretsiz olarak tapudan terkin ettirmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. TEDAŞ Genel Müdürlüğünün sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; “Söz konusu taşınmazların tapu kayıtları üzerinde bulunan irtifak haklarının terkin işlemleri Kurumumuzca resen yürütülmemekte olup, taşınmaz malikinin dilekçesine istinaden sonuçlandırılmaktadır. Terkin işlemlerinin taşınmaz malikinin talebi üzerine yürütülmesi nedeniyle her türlü vergi, resim, harç vb.
masrafların taşınmaz maliki tarafından karşılanması istenilmektedir. Terkin işlemine konu irtifak hakları, Çubuk Asliye Hukuk Mahkemesinin D. İş; Karar ve Çubuk Asliye Hukuk
Mahkemesinin 1 D. İş; 1 Karar numaralı Bedel Tespit ve Tescil Davası sonucunda terkine konu taşınmazların kök kadastro parsellerinin tapu kayıtları üzerine ilgili Karar hükmü gereğince daimi olarak kurulmuş olup, kamulaştırma bedelleri 30.03.1976 tarih ve 685 sayılı makbuzla Ziraat Bankası
Çubuk Şubesine ödenmiş ve taşınmaz malikine yönelik gerekli tebliğ ve ilanlar Kurumumuzca yapılmıştır. Daha sonraki yıllarda söz konusu kadastro parselleri, imar çalışmaları sonucunda imar
parsellerine dönüşmüş ve Kurumumuz lehine kurulan irtifak hakları kadastro parsellerinden oluşan tüm imar parsellerinin tapu kayıtları üzerine nakledilmiştir. İrtifak hakkının kaynağı olan enerji nakil hattı ile güncel imar planının katmansal olarak üst üste getirilmesi sonucunda projenin isabet ettiği taşınmazların üzerinde bulunan irtifak haklarının terkini için, isabet eden irtifak alanı kadar bedel talep edilmektedir. Nitekim şikayet sahibi malikin dilekçesinde yer alan bir kısım taşınmaza yönelik bedelsiz terkin süreci yürütülmektedir. Taşınmaz malikinin başvurusuna istinaden, bedelli terkin işlemleri için taşınmaz malikinden hizmet bedeli talep edilmekte ve hizmet bedelinin ödendiğine dair dekontun Bölge Müdürlüğüne ibraz edilmesi sonrasında; tapu kayıtları üzerinden bulunan irtifak haklarının terkin edilmesine yönelik bedeller belirlenmektedir. Bu aşamada; Bölge Müdürlüğümüz bünyesinde görev yapmakta olan ve 3 (üç) kişiden oluşan kıymet takdir komisyonu tarafından taşınmazın bulunduğu bölgede yerel emlak bürolarından güncel satış bedelleri toplanılmakta, gerekli web araştırmaları yapılmakta, ilgili Belediye Başkanlığına başvuruda bulunularak rayiç bedel tespit edilmekte ve ilgili tapu müdürlüğünden bölgede yapılan emsal satışlar istenilmektedir. Ayrıca söz konusu komisyon tarafından taşınmazın fotoğrafları çekilerek kıymet takdir rapor ekine eklenilmektedir.
İmarlı taşınmazlar için bölgede yapılaşma var ise Maliyet Yöntemi kullanılarak bedel tespit edilerek, bedel ve terkin işleminin uygunluğuna yönelik TEDAŞ Yönetim Kurulu Kararı ve Enerji ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığı Taşınmaz Komisyon Kararı alınması üzere Genel Müdürlüğümüz Varlık Yönetimi Daire
Başkanlığına gönderilmektedir. Her ne kadar irtifak hakkının kaynağı olan dağıtım tesisi deplase/iptal edilmiş olsa dahi Kurumumuz tarafından irtifak hakkının kurulması aşamasında bedel ödenmiş olması nedeniyle, söz konusu irtifak haklarının bedelsiz terkin edilmesi malike yönelik sebepsiz zenginleşmeye sebep olabilecek ve bedelsiz terkin Kurum zararı oluşturabilecektir. Ayrıca Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 2019/7309 Esas ve 2020/1175 Karar numaralı İçtihatında yer alan “…. Dava konusu uyuşmazlık
Kamulaştırma Kanununun 22. Maddesi uyarınca tarafların anlaşmasıyla vazgeçme ve devir değil dava konusu taşınmazdan geçen enerji nakil hattının deplase edilmesi nedeniyle söz konusu irtifak hakkının bedeli karşılığı terkini, yani Borçlar Hukuk anlamında bir icap ve kabul ilişkisi temeline dayanmakta olup irtifak hakkı bedelinin, Kamulaştırma Kanununun değer biçmeye ilişkin 11. maddesinin hükümleri kıyasen uygulanarak belirlenmesi gerektiği tartışmasızdır.” Hükmü gereğince projeye bağlı kalınması koşulu ile bedelli terkin süreci yürütülmektedir.
İlk paragrafta bahsi geçtiği üzere Kıymet Takdir Komisyonu tarafından güncel bedel tespiti yapılmak üzere saha çalışmaları yürütülmekte olup, çalışmaların tamamı Kurumumuz personeli tarafından
Kurumumuz imkanları kullanılarak gerçekleştirilmektedir. Terkin işlemine konu dağıtım tesislerinin teknik özellikleri Kurumumuz arşivlerinden edinilmekte olup, güncel imar altlığı ile üst üste getirilerek projelendirilmektedir. Hizmet Bedeline ilişkin masraflar, Kurumumuz mühendislerinin günlük harcırahı, araçların kullanımına yönelik masraflar vb. tüm giderler düşünülerek ortalama olarak hesaplanmaktadır.
Hizmet satış cetvelleri Genel Müdürlüğümüz Yönetim Kurulu tarafından, 12.09.2005 tarih ve 25934 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren TEDAŞ Hizmet Satışı – Araç ve Gereç Kira
Yönetmeliği’nin 11. maddesinde yer alan “Hizmete katılan personelin yol, yatak ve yemek masraflarının gerçek tutarı hizmeti isteyen tarafından karşılanır.” Hükmü gereğince belirlenmektedir. Ayrıca terkine konu çalışmalar, taşınmazların yüzölçümünden bağımsız olarak ve her taşınmaz için ayrı ayrı gerçekleştirilmekte olup, bu nedenle her taşınmaz için ayrı hizmet bedeli talep edilmektedir.
Terkin işlemine konu taşınmaza yönelik taşınmaz maliki/kanuni vekili/varisi tarafından Kurumumuza yazılı talepte bulunulması durumunda, Bölge Müdürlüğümüzce terkin süreci başlatılmakta olup, Kurumumuz arşivi ve paydaş kurumlardan veri temin edilmektedir. Veri temini sonucunda yapılan değerlendirmeler neticesinde, irtifak hakkının kaynağı olan dağıtım tesisine yönelik projelendirme işlemleri yapılmakta ve dağıtım tesisi terkin talebine konu taşınmazın üzerine isabet ediyor ise bedelli terkin olarak, isabet etmiyor ancak dağıtım tesisi altında Kurumumuz lehine haklar korunuyor ise bedelsiz
olarak gerçekleştirilmektedir. Bedelsiz terkin işlemlerinde talep sahibinden herhangi bir bedel talep edilmemekte ve Bölge Müdürlüğümüzce Genel Müdürlüğümüz Makamı ve Enerji ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığı Taşınmaz Komisyonunun uygun bulması halinde terkin süreci sonuçlandırılmaktadır. Terkin işleminin bedel karşılığında yapılacağının belirlenmesi halinde ise, talep sahibi tarafından hizmet bedeli ödenmesi istenilmekte ve hizmet bedelinin ödenerek dekontun Bölge Müdürlüğümüze ibraz edilmesine müteakip ilk paragrafta sözü edilen kıymet takdir süreci yürütülmektedir. Hazırlanan detaylı rapor sonucunda terkin işleminin ve terkin bedelinin Genel Müdürlüğümüz Makam Olur’u/Yönetim Kurulu
Kararı ve Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı Taşınmaz Komisyonu tarafından uygun bulunması durumunda uygun bulunan terkin bedelinin Kurumumuz hesabına ödenerek banka dekontunun Bölge
Müdürlüğümüze ibraz edilmesi halinde süreç sonuçlandırılmaktadır. Terkin işlemlerine konu masraflar
Hizmet Satışı – Araç ve Gereç Kira Yönetmeliği ve Genel Müdürlüğümüz ekli Yönetim Kurulu Kararı ile belirlenmektedir.
Şikayet sahibi tarafından Bölge Müdürlüğümüzden talep edilmiş olan işleme ilişkin, dilekçe ekinde yer alan taşınmazlara yönelik projelendirme süreci tamamlanmış olup, bedelsiz terkine konu taşınmazlar için süreç yürütülmektedir. Bedelli terkine konu taşınmazlar için ise talep sahibinden hizmet bedeli istenilmiş olup, hizmet bedelinin ödenmesine müteakip Kıymet Takdir Raporu hazırlanacaktır.”
Denilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1. “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesi; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”
3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin 3. ve 4.
fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun;
5.1. “Mülkiyet hakkının içeriği” başlıklı 683 üncü maddesi; “Bir şeye malik olan kimse, hukuk düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir.
Malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kimseye karşı istihkak davası açabileceği gibi, her türlü haksız elatmanın önlenmesini de dava edebilir.”
5.2. “Taşınmaz mülkiyetinin kısıtlamaları” başlıklı 731 inci maddesi; “Taşınmaz mülkiyetinin kanundan doğan kısıtlamaları, tapu siciline tescil edilmeksizin etkili olur.
Bu kısıtlamaların ortadan kaldırılması veya değiştirilmesi, buna ilişkin sözleşmenin resmî şekilde düzenlenmesine ve tapu kütüğüne şerh verilmesine bağlıdır.
Kamu yararı için konulan kısıtlamalar kaldırılamaz ve değiştirilemez.”
5.3. “Sona ermesi” başlıklı 783 üncü maddesi; “İrtifak hakkı, tescilin terkini veya yüklü ya da yararlanan taşınmazın yok olmasıyla sona erer.”
5.4. “Mahkeme kararı” başlıklı 785 inci maddesi; “Lehine irtifak kurulan taşınmaz için bu hakkın sağladığı hiç bir yarar kalmamışsa, yüklü taşınmazın maliki bu hakkın terkinini isteyebilir.
Yüküne oranla çok az yarar sağlayan bir irtifak hakkının, bedel karşılığında kısmen veya tamamen terkini istenebilir.”
6. 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanunun;
6.1. “Ayni Sermaye Konulması ve Hazine Taşınmazlarının Devri” başlıklı 19 uncu maddesinin “B” bendinin (a) alt bendi; “Anonim şirket statüsünde olan ve/veya anonim şirket haline dönüştürülen kuruluşlardan sermayesinin tamamı ve/veya yarısından fazlası Devlete ait olanların kullanımındakilerin mülkiyeti, bedelleri şirketin kuruluşunda veya yapılacak sermaye artırımında ayni sermaye olarak konulmak üzere, ödeme yapılmaksızın ilgili kuruluşa devredilir. Bu suretle oluşan ayni sermaye karşılığı çıkarılacak hisseler bedel ödenmeksizin İdareye devredilmiş sayılır.”
6.2. “Kuruluşların Anonim Şirket Haline Dönüştürülmesi, Hak ve Yükümlülüklerinin Devri” başlıklı
20 nci maddesinin “B” bendi; “Kuruluşların özelleştirme programına alınmalarından önce mülkiyetinde
ve/veya tasarrufunda bulunan her türlü hak ve mameleki ile borçları, özelleştirme programına alındıktan ve özelleştirildikten sonra da aynen devam eder. Müessese, işletmeve işletme birimlerinin ayrı ayrı anonim şirkete dönüştürülmeleri halinde bağlı oldukları kuruluşların hak ve yükümlülüklerinden hangilerinin anonim şirkete dönüştüren bu kuruluşa intikal edeceğine, İdare tarafından karar verilir.”
7. 12/09/2005 tarihli ve 25934 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.
Genel Müdürlüğü (Tedaş) Hizmet Satışı – Araç ve Gereç Kira Yönetmeliğinin, 8 inci, 9 uncu, 10 uncu
ve 11 inci maddeleri; “(8) Hizmet satışı bedel hesabı aşağıda belirtilen unsurların toplamından oluşur:
a) İşçilik ve mühendislik hizmetleri.
b) Kullanılan malzeme fiyatı (Ambardan çıkacak malzemenin, hizmetin görüldüğü tarihteki piyasa fiyatıdır).
c) Hizmete katılan araç ve gereçlerin kira bedeli.
d) Personelin ferdi kaza sigorta masrafları.
e) Ekipman sigorta masrafları.
Yukarıdaki unsurlar göz önünde tutularak tespit edilecek bedeller, Hizmet Satışı Bedeli Sözleşmesinde belirtilir.
Her yıl periyodik olarak, değişen piyasa koşulları göz önüne alınarak tespit edilen araç ve gereçlere ait listeler ve bunlara ait kira hizmet bedelleri geçerlilik tarihi bir yıldır. Bir yılın bitiminde yeni yılın kira rayiç bedelleri hesaplanana kadar geçen süre içerisinde bir önceki yılın tespit edilen bedellerine Devlet
İstatistik Enstitüsü (DİE) tarafından yayımlanan 1994=100 Toptan Eşya Fiyat Endeksi (TEFE) uygulanır.
(9) Özel ihtisas gerektiren hizmetler için 8 inci maddedeki kurala bağlı kalmaksızın daha yüksek bedel tespit edilebilir.
(10) Hizmetin gerektirdiği tahmini bedel yatırılmadıkça, hizmete başlanamaz.
(11) Hizmete katılan personelin yol, yatak ve yemek masraflarının gerçek tutarı hizmeti isteyen tarafından karşılanır.”
8. 14/02/2018 tarihinde 30332 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Ana
Statüsü’nün 5 inci maddesinin (1) no’lu bendi ile 6 ncı maddesinin (2) no’lu bendinin (g) ve (ş) alt bendleri; “(1) Bu Ana Statü ile teşkil olunan Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (Teşekkül); tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir İktisadi Devlet Teşekkülüdür.
(g) Proje kontrol ve onay, geçici ve kesin kabul işlemleri vb. konuları bedeli karşılığında yapmak, (ş) Faaliyet konuları ile ilgili menkul ve gayrimenkuller ile her türlü ayni ve fikri hakları tasarruf etmek, menkul ve gayrimenkul satmak, satın almak, kiralamak ve kiraya vermek,”
9. Dağıtım Tesislerinin Deplase/İptaline İlişkin Uygulanacak Usul ve Esasların “Deplase/iptal Süreç ve Maliyetlerine Dair Esaslar” başlıklı 8 İnci maddesinin beşinci fıkrası; “Deplasesi/iptali yapılacak dağıtım tesisinin isabet ettiği mevcut ve yeni yerinin mülkiyet/irtifak/intifa/kiralama/tahsis/kullanım hakkının tapu tescil ve imar planı tadilatı işlemlerine ilişkin tüm bedel ve masraflar talep sahibi tarafından karşılanır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Kısmen Tavsiye Kısmen Ret
Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11. Başvuran, bir numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda, miras yoluyla şahsına intikal eden taşınmazlar üzerinde, Türkiye Elektrik Kurumu lehine kurulan irtifak haklarının bedelsiz terkinini talep etmektedir.
12. Şikayet başvuru belgesi ve ekleri ile ilgili İdarenin cevabi yazılarının incelenmesi neticesinde; 1976 yılında Çubuk Asliye Hukuk Mahkemesi Kararıyla başvuranın üst soyu adına kayıtlı kadastro parselleri üzerine Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) lehine irtifak hakkı kurulduğu, geçen yıllar zarfında, kadastro parsellerinin imar parsellerine dönüşmesiyle birlikte söz konusu irtifak haklarının, imar parsellerinin kayıtlı bulunduğu tapu kütüğünün ilgili sayfalarına kaydedildiği tespit edilmiştir. Başvurunun incelenmesinden başvuranın dedesinin 2005 yılında, babasının ise üst soyundan önce 1998 yılında vefat ettiği görülmektedir.
Dolayısıyla başvuranın söz konusu idari işlemler ve yargı süreci gerçekleştirilirken hak sahibi olmadığı, şu aşamada ise söz konusu taşınmazlar üzerinde 3/12 oranında hakka sahip olduğu tespit edilmiştir. Bilindiği üzere mirasçılarca başkaca bir işlem tesis edilmez ise, mirasın tamamı üzerinde elbirliği ile mülkiyet hakkına sahip olmaktadır. Dolayısıyla başvuranın paylı mülkiyete geçişle ilgili başkaca bir işlemi yok ise, olağan yönetim işlerini görmekte hak sahibi olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır. Olağanüstü yönetim işleri ile bu işlere ilişkin masrafların müteselsilen karşılanmasına ilişkin hükümler ise başvuran ile diğer mirasçılar arasında çözümlenmesi gereken konulardandır.
13. Bilindiği üzere, Elektrik sektöründeki dağınık yapıyı ortadan kaldırmak ve işletme bütünlüğünü sağlamak amacıyla 1970 yılında çıkarılan 1312 sayılı Kanun ile Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) kurulmuş, imtiyazlı şirketlerin görev bölgeleri ve belediye sınırları dışında tüm yurtta elektriğin üretim, iletim, dağıtım ve satış hizmetleri TEK bünyesinde toplanmıştır. Hizmetlerin daha etkin, daha verimli ve çağdaş bir şekilde sürdürülebilmesi amacıyla ve özelleştirme politikaları çerçevesinde TEK, Bakanlar Kurulunun 12.08.1993 tarih ve 93/4789 sayılı Kararı ile, Türkiye Elektrik Üretim-İletim A.Ş. (TEAŞ) ve Türkiye Elektrik Dağıtım
A.Ş. (TEDAŞ) adı altında iki ayrı İktisadi Devlet Teşekkülü olarak yeniden yapılandırılmıştır. 1994 yılında
TEAŞ ve TEDAŞ tüzel kişiliklerine kavuşmuşlardır. Dolayısıyla yukarıda bahsedilen mevzuat hükümleri çerçevesinde TEDAŞ, TEK lehine kurulan irtifak haklarında hak sahibidir.
14. Başvuranın dilekçeleri üzerinde yapılan incelemelerden, İdarece başvurandan bedel tespitine ilişkin hizmet ücreti ve akabinde belirlenecek bedelin fiyatı olmak üzere 2 kalem bedel talep edildiği, başvuranınsa bedelsiz terkin talebinde bulunduğu görülmektedir.
15. Şikayet başvuru ve ilgili İdarenin cevabi yazılarından söz konusu irtifak hakların mahkeme kararıyla koyulduğu, bedelsiz terke veya kamulaştırmasız el atmaya konu edilmediği, bilfiil mahkemece bedel belirlenerek hak sahibi adına ilgili Ziraat Bankası Şubesine ödeme yapıldığı görülmektedir. Bu aşamada tartışılması gereken husus; İdarece bedel ödenerek hak sahipliğinin kazanıldığı parselin İdarece herhangi bir faydaya konu edilmiyor olması sebebiyle bedelsiz olarak terk edilip edilemeyeceğidir. Bu noktada
Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 23/01/2020 tarihli ve 2020/1175 K sayılı kararı yol gösterici olmaktadır. Söz konusu Kararda; “1-Dosyada bulunan bilgi ve belgelere göre dava konusu taşınmazın geldisi olan ve tamamı 5000 m² yüzölçümlü 1132 parselin 1276 m²’lik kısmı için TEK lehine Ambarlı … 154 KV enerji nakil hattı sebebiyle kamulaştırma kararı alındığı ve tapuya irtifak hakkının tescil edildiği, ifrazlar sonucu dava konusu taşınmazın 2021 ada 4 parsel olarak 261 m² yüzölçümü ile 15.05.1989 tarihinde tapuya tescil edildiği, söz konusu irtifakın 261 m²’lik bölümünün dava konusu taşınmazda kaldığı, 13.03.2008 tarihli …
Yönetim Kurulu kararı gereği enerji nakil hattının iptal(demonte) edildiği, davacının taşınmazı 08/02/2013 tarihinde satın aldığı, …’ın 06/03/2013 tarihli yazısı ile ”demonte edilen enerji nakil hattının 05/03/2013 tarihinde güncel değerinin 103.278,00 TL bellirlendiği, bu bedelin ödenmesi halinde enerji nakil hattının terkininin sağlanacağının” davacıya bildirildiği, bunun üzerine bildirilen bedelin 07/03/2013 tarihinde davacı tarafça idarenin hesabına ödenerek tapu kaydında … lehine olan irtifak hakkının terkin edildiği anlaşılmıştır.
Dava konusu uyuşmazlık Kamulaştırma Kanununun 22.maddesi uyarınca tarafların anlaşmasıyla vazgeçme ve devir değil dava konusu taşınmazdan geçen enerji nakil hattının deplase edilmesi nedeniyle söz konusu irtifak hakkının bedeli karşılığı terkini, yani Borçlar Hukuku anlamında bir icap ve kabul ilişkisi temeline dayanmakta olup irtifak hakkı bedelinin; Kamulaştırma Kanununun değer biçmeye ilişkin 11.maddesinin hükümleri kıyasen uygulanarak belirlenmesi gerektiği tartışmasızdır.
Bu durumda mahkemece yapılması gereken; değerlendirme tarihinin davacı tarafça bedelin idareye ödendiği 07/03/2013 tarihi olduğunun kabulü ile öncelikle arsa niteliğindeki dava konusu taşınmazın emsal incelemesi yapılarak değeri belirlendikten sonra dava konusu taşınmazın tamamının yüzölçümü, geometrik durumu ve enerji nakil hattının taşınmazdan geçiş güzergahı dikkate alınıp söz konusu enerji nakil hakkı nedeniyle taşınmazın tamamında meydana gelecek olan değer düşüklüğü oranı belirlenip taşınmazın tamamının değeri ile bu oranın çarpılması sonucu irtifak tesisi nedeniyle taşınmazda meydana gelen değer kaybının hesaplanmasıdır. Bu sonuca göre de davalı idarece belirlenen ve davacı tarafından ödenen 103.278,00 TL bedel ile mahkemece belirlenen bedel arasında bir fark olup olmadığının tespitidir.
Mahkemece bu yönteme uyulmadan hesap yapan rapor doğrultusunda karar verilmesi…doğru görülmemiştir.” Denilmektedir.
16. Dolayısıyla herhangi bir faydaya veya projeye konu edilmeyen söz konusu taşınmazların iadesine ilişkin talebin ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde makul olduğunda, ancak ilgili İktisadi Devlet Teşekkülünce bedeli tahsil edilmeden söz konusu terkin işleminin gerçekleştirilmesinin kamu zararına sebebiyet vereceğinde şüphe bulunmamaktadır.
17. Bununla birlikte TEDAŞ Yönetim Kurulunca oy birliği ile alınan 04/02/2022 tarihli ve – sayılı kararın eki tablonun (Ş) bendi ve aynı bendin notlar bölümünde; İmar alanı içinde kalan alanlarda yapılacak irtifak hakkı terkini ve direk yeri satışı için yapılacak arazi ve büro çalışmaları için 2022 yılı için parsel başına 3950 TL hizmet bedeli belirlendiği, söz konusu hizmet bedeline KDV tutarı da eklendiğinde parsel başına 4661 TL gibi bir rakamın ortaya çıktığı görülmektedir.
18. Yönetim kurulu tarafından irtifak hakkı terkini arazi ve büro çalışmalarına karşılık olmak üzere Türkiye
Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü (Tedaş) Hizmet Satışı – Araç ve Gereç Kira Yönetmeliği’ne dayalı olarak bedel belirlendiği belirtilmekte ise de, bahsi geçen Yönetmeliğin incelenmesi neticesinde söz konusu faaliyetin yönetmelikte sayılan hizmetlerden olmadığı, bu nedenle adı geçen Yönetmeliğe dayalı olarak başvurandan tespit bedeli alınamayacağı anlaşılmaktadır.
19. Öte yandan, Dağıtım Tesislerinin Deplase/İptaline İlişkin Uygulanacak Usul ve Esaslar incelendiğinde, deplasesi/iptali yapılacak dağıtım tesisinin isabet ettiği mevcut ve yeni yerinin mülkiyet/irtifak/intifa/kiralama/tahsis/kullanım hakkının tapu tescil ve imar planı tadilatı işlemlerine ilişkin tüm bedel ve masrafların talep sahibi tarafından karşılanacağı yönündeki düzenlemenin halihazırda enerji nakil hattının var olduğu durumlar bakımından uygulama alanı bulacağı, somut uyuşmazlıkta olduğu gibi takyidata konu taşınmaz üzerinde enerji nakil hattının bulunmadığı durumlarda uygulanmasının hukuk ve hakkaniyete uygun olmadığı; Usul ve Esaslar’ın 9’uncu maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendinde yer alan daha önce deplasesi yapılmış dağıtım tesislerinin bulunduğu taşınmazların bu usul ve esaslar çerçevesinde değerlendirilerek bedel tespitini müteakip devredilecekleri düzenlemesinin de idarenin tasarrufu ile kaldırıldığından enerji nakil hattı bulunmayan taşınmazlar için yapılacak irtifak hakkı devir bedeli tespit çalışmalarının masrafının taşınmaz malikine yansıtılabileceği şeklinde yorumlanmasının hukuka aykırı olduğu kanaati oluşmuştur.
20. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, ilgili Mahkeme
Kararları, Kurumumuz kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Türkiye
Elektrik Dağıtım Anonim Şirketince irtifak hakkının devri için başvurandan bedel talep edilmesinde hukuka aykırılık bulunmamakla birlikte terkin bedelinin tespiti amacıyla yapılacak çalışmaların maliyetinin başvurandan talep edilmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idareler tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
22. Tapu irtifak hakkı şerhinin terkini ve taşınmazların tapu kayıtlarının iptali istemiyle taşınmazın bulunduğu yer (Çubuk) Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE;
Başvuranın tapu irtifak hakkı şerhinin bedelsiz terkinine ilişkin talebinin REDDİNE,
Diğer yandan, tapu irtifak hakkı şerhinin terkini bedelinin tespiti çalışmalarından kaynaklanan maliyetin başvurana yansıtılmaması hususunda TÜRKİYE ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ’NE
(TEDAŞ) TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURAN VE TÜRKİYE ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ’NE (TEDAŞ)
tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca İdare tarafından bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi