|
ÖZET: Bu karar, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirilmesine ilişkin 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun yürürlük tarihleri üzerine odaklanmaktadır. Kamu kurumlarının, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi gibi profesyonelleri görevlendirme yükümlülüğünün 01/07/2016 tarihinde başladığı, ancak bu yükümlülüğün 6745 sayılı Kanun ile 01/07/2017 ve daha sonra 01/07/2020 tarihine ertelendiği belirtilmiştir. Bu durum, kamu kurumlarının, belirtilen tarihler arasında iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sunma zorunluluğunun olmadığını ortaya koymaktadır.
Kararda, iş güvenliği uzmanı olarak görev yapan başvuranın, bu süre zarfında fiilen iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunmadığı ve dolayısıyla ilave ödeme talebinin hukuken geçersiz olduğu vurgulanmıştır. Kamu kurumlarının, iş sağlığı ve güvenliği alanındaki yükümlülüklerini yerine getirmemesi gerekçe gösterilerek, başvuranın talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu karar, kamu kurumlarının iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri ile ilgili hukuki çerçeveyi net bir şekilde ortaya koymaktadır. |
1.3) Yapılan görevlendirmeden sonra kendisi tarafından idareye iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili
yapılması gereken tüm iş ve işlemler hakkında bilgi verildiğini, fakat işverence başlangıçta organize edilmesi gereken işlemlerle ilgili (İş sağlığı ve güvenliği kurulu kurulması vb.)
gereğinin yerine getirilmediğini,
1.4) İş sağlığı ve güvenliği mevzuatında iş sağlığı ve güvenliğine yönelik yapılacak işlerin
tamamının iş güvenliği uzmanlarının sorumluluğunda olmadığı, işverenin yapması gereken bazı işlemlerin bulunduğunu, örneğin İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği’nin 11 inci maddesinin 2 nci fıkrasına göre işverenin kendisine çalışma ortamı olarak oda temin etmesi gerektiğini, ayrıca iş sağlığı ve güvenliği konusunda idarenin iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalarda bulunmak üzere kurul oluşturmadığını ve risk değerlendirmesi yapılabilmesi için ekip oluşturmadığını, görevlendirme yapılmasına rağmen idarece yapılması gereken işlemlerin başlatılmamasının ve sonrasında hizmetin yapılmadığı sonucuna ulaşılarak tarafıma ödeme yapılmamasının hukuk ve adalet anlayışına aykırı olduğunu,
1.5) Kamu kurumlarında iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme zorunluluğunun
ertelenmiş olmasının kamu kurumlarında iş güvenliği uzmanı görevlendirilemeyeceği ve görevlendirildiği takdirde ilave ücret ödenemeyeceği anlamı taşımadığını, benzer durumda kamu kurumlarında görevlendirilen iş güvenliği uzmanlarına ilgili ilave ödemenin yapılması konusunda birçok mahkeme kararının mevcut bulunduğunu, ertelenen maddelerin 6331 sayılı kanunun iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sunulması için işverence görevlendirilmesi gereken iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimlerini açıklayan 6 ncı maddesi ile iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin desteklenmesi hususunu belirleyen 7 nci maddesi olduğunu, bu açıdan bakıldığında, kamu kurum ve kuruluşlarının 01/ 07/ 2017 tarihinden önce kurum içerisinden veya başka bir kamu kuruluşundan gerekli belgeye haiz iş yeri hekimi ve İş güvenliği uzmanı çalıştırmaları ve yasanın 8 inci maddesinde belirtilen ölçütler esasında ilave ödeme yapılmasını engelleyen yasal bir düzenleme bulunmadığını,
1.6) Herhangi bir kamu kurumu veya özel işyerlerinde görevlendirilen iş güvenliği uzmanlarının
görevlendirildikleri andan itibaren hukuki, cezai ve idari anlamda sorumluluk altına girerek bazı yaptırımlarla karşı karşıya kalmakta olduğunu, herhangi bir çalışanın iş kazası geçirmesi durumunda kusurları görüldüğü takdirde iş güvenliği uzmanlarının hapis cezaları ve tazminat ödemeleri gibi cezalarla muhatap olduğunu, dolayısıyla idarenin iddia ettiği gibi yapılması gereken hizmetlerin yerine getirilmemesi gibi bir durum söz konusu olmayıp ilave ücret ödemesi yapılmaması şeklinde tesis edilen işlem hukuka aykırı olduğunu,
1.7) Kamu personelinin, yoğun emek ve maddi harcama yaparak iş güvenliği uzmanlığı sertifikası
alabildiğini, buna istinaden yapılan görevlendirmenin sonucu olarak ücret ödenmemesi gibi bir işlem kabul edilebilir olmadığını, iş güvenliği uzmanlığı hizmetinin gördürülmesinin yasanın amir bir hükmü gereği olduğunu, bu görevin bedel ödenmeksizin yerine getirilmesinin de mümkün olmadığını, Anayasanın 18 inci ve 55 inci maddeleriyle hiç kimsenin zorla çalıştırılamayacağının ve çalışmanın karşılığı olan ücret ödemesinin yapılması gerektiğinin
Anayasal güvence altına alındığını,
1.8) 6331 sayılı kanunun 8 inci maddesinin 7 nci fıkrasında tarifi yapılan ilave ödeme tarifinin açık
olduğunu ve kesin hüküm içerdiğini, söz konusu kanun hükmünün gereği yerine getirilmeyip gerek normlar hiyerarşisine göre gerekse çeşitli kanaat, görüş vb. düzenlemelerle aksi yönde işlem tesis edilmesinin ve idare tarafından farklı yorumlanmasının hukuka aykırı olduğunu, ödemenin yapılabilmesi için görevlendirme yapılmasının gerek ve yeter şart olduğunu ifade
2 / 19ederek,
1.9) 13/ 05/ 2016- 13/ 02/ 2017 tarihleri arasında Denizli Defterdarlığı merkez ve ilçe birimlerinde
görev yapan personel sayısının belirlenerek 300 personel için görevlendirmeye dair ilave ödeme tutarı olarak hesapladığı 8.370,62 TL tutardan, 13/ 06/ 2016- 21/ 06/ 2016 tarihleri arasındaki 7 iş günü ( 7×8= 56 saat) iş sağlığı ve güvenliği eğitimi ders ücreti nedeniyle 30/ 09/ 2016 tarihinde ödemesi yapılan 429,32 TL tutarın düşülerek geri kalan 7.941,30 TL tutarın fazlasına dair hakkı saklı kalmak kaydıyla tarafıma ödenmesi hususunda tavsiye kararı alınmasını talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Denizli Valiliği Defterdarlık Personel Müdürlüğü’nün 28/ 11/ 2017 tarihli ve sayılı
yazısında;
2.1) Başvuranın, Valilik Makamının 13/ 05/ 2016 tarih ve sayılı Olur ’u ile Defterdarlıkta iş
güvenliği uzmanı olarak görevlendirildiği ve yine Valilik Makamının 13/ 02/ 2017 tarih ve sayılı Olur ’u ile görevinin sona erdirildiği,
2.2) Başvuranın 06/ 04/ 2017 tarihli dilekçesi ile 13/ 05/ 2016- 13/ 02/ 2017 tarihleri arasında
Defterdarlık merkez ve ilçe birimlerinde görev yapan personel sayısının belirlenerek hesaplanacak ilave ödeme tutarının tarafına ödenmesi talebinde bulun duğu, bunun üzerine, 02/ 05/ 2017 tarih ve sayılı yazıyla, iş sağlığı ve güvenliği eğitimi dışında 6331 sayılı
Kanun kapsamında yapılması gereken diğer işlemler ve onayda belirtilen yapılması gereken hizmetlerin yerine getirilmediği, bundan dolayı hizmeti verilmeyen ve ifası gerçekleşmeyen görevlerin ödemesinin yapılamayacağı belirtilerek başvuranın talebinin reddedildiği,
2.3) Başvuranın, iş güvenliği uzmanı olarak, 6331 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler uyarınca,
Defterdarlık merkez ve ilçe birimlerinin hizmet verdiği bina ve eklentilerinde iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi ile ilgili çalışmalar yapması, değerlendirme sonucunda alınması gereken sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunması ve takibini yapması, doğal afet, kaza, yangın veya patlama gibi durumlar için acil durum planlarının hazırlaması, konuyla ilgili periyodik eğitimleri ve tatbikatları yapması başta olmak üzere mevzuatın hükmettiği görev ve sorumlulukları yerine getirmesi gerektiği,
2.4) Başvuranın, görevlendirme onay tarihi olan 13/ 05/ 2016 tarihinden görevinin sonlandırıldığı
10/ 02/ 2017 tarihine kadar olan süre içerisinde, İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelikte yer alan 9 uncu maddesinde belirtilen görevleri, 10 uncu maddesinde belirtilen yetkileri ve 11 inci maddesinde belirtilen yükümlülükleri kapsamında sadece iş güvenliği uzmanı olarak 13- 21/ 06/ 2016 tarihleri arasında
268 personele 56 saat iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verdiği, bunun dışında gerçekleştirmiş
olduğu bir faaliyetinin bulunmadığı,
2.5) Başvuranın kısa ya da uzun zamanlı olarak Defterdarlığın hiçbir biriminde mesai harcamadığı
ve İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmeliğin 12’nci maddesinde belirtilen az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde görev yapan iş güvenliği uzmanlarının çalışma sürelerini açıklayan, “çalışan başına ayda en az 10 dakika görev yapması gerekir” hükmüne göre planlanmış çalışma sürelerine uygun bir çalışma süresi geçirmediği,
2.6) Başvuranın, iş güvenliği uzmanı olarak iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili konularda rehberlik ve
3 / 19danışmanlık yapmadığından, göreviyle ilgili mevzuat ve teknik gelişmeleri de göz önünde
bulundurarak tespit ettiği herhangi bir aksaklık ve eksikliğe ilişkin tedbir ve tavsiyeleri de bulunmadığı, bu nedenle bu süre zarfında iş sağlığı ve güvenliği hakkında yazılı olarak herhangi bir bildirimde bulunmadığı,
2.7) Başvuranın görevlendirilmesinin yapıldığı tarihten sonra başvuranla yapılan görüşmede, 6331
sayılı Kanun kapsamında yapılması gereken iş ve işlemlerle ilgili olarak genel bir değerlendirme toplantısı yapıldığı, 29/ 06/ 2016 tarih ve 6409 sayılı Defterdarlık Onayı ile başvuranın iş güvenliği uzmanı olarak yer aldığı İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu kurulduğu, ancak Kurulun oluşturulmasına müteakip iş sağlığı ve güvenliği konularını görüşmek üzere
Kurul üyelerinin bir araya gelerek toplantı yapmadığı ve karar almadığı, aynı zamanda başvuranın iş sağlığı ve güvenliği eğitiminden sonra söz konusu konularda Defterdarlıkça yerine getirilmesini istediği işlerle ilgili olarak taleplerini iletmek üzere Defterdarlıkla iletişimde bulunmadığı,
2.8) 01/ 07/ 2016 tarihinde başlaması gereken kamu kurum ve kuruluşlarında iş güvenliği uzmanı
görevlendirmesinin, 01/ 07/ 2017 tarihine ertelendiği için bu konuda Bakanlık bütçesinden ödenek gönderilemediği, 6331 sayılı Kanun kapsamında yapılması gereken işlemlerin ötelendiği, Defterdarlık tarafından iş sağlığı ve güvenliği iş ve işlemlerinden, eğitimler dışında başka bir faaliyette bulunulamadığı,
2.9) Başvuranın görevlendirmesinde herhangi bir zaman kısıtı konulmadığı ve görevlendirme
boyunca 6331 sayılı kanun gereğince sorumlu tutulmasına neden olan herhangi bir olayın meydana gelmediği,
2.10) Millî Eğitim Bakanlığı Yönetici ve Öğretmenlerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin
2006/ 11350 Bakanlar Kurulu Kararının 7 nci maddesi, 08/ 06/ 2016 tarihli ve sayılı eğitim onay belgesinde yer alan 657 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi ve 176 ncı maddesi hükümlerine göre de ek ders ücreti hesaplaması yapıldığı,
2.11) Bakanlığın Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığının http : //uygulama .sgb.gov.tr adresinde
bulunan Sgb.Net sistemi üzerinden ek ders modülünde hesaplama yapılırken 140 gösterge bazlı ödeme seçildiğinde haftalık en fazla 25 ek ders saatine kadar hesaplama yapılmasına izin verildiğinden, bunu aşan saat kayıtları sistem tarafından kabul edilmediği; bu nedenle 13- 14- 15- 16- 17/ 06/ 2016 tarihlerindeki eğitim için her gün 5’er saat olmak üzere toplam 25 saat, 20- 21/ 07/ 2016 tarihlerindeki eğitim için her gün 8’er saat olmak üzere toplam 16 saat üzerinden hesaplanmak üzere genel toplamda 41 saat üzerinden hesaplama yapıldığı ve bunun karşılığı olarak başvurana brüt 509,63 TL ek ders ücreti ödendiği, 509,63 TL’lik ödeme emri belgesinde 76,44 TL gelir vergisi ile 3,87 TL damga vergisi kesintisi yapıldığından ve geriye kalan net 429,32 TL’nin başvurana ödendiği,
2.12) Başvuranın, 06/ 04/ 2017 tarihli dilekçesinin ekinde göndermiş olduğu hesaplama tablosunda, İş
Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 8’inci maddesinin 7’nci fıkrasında belirtilen hüküm gereğince kamu kurum kuruluşlarında iş güvenliği uzmanı olarak çalışan kamu görevlilerine (görev yaptığı her saat için – 200- gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı tutarında ilave ödeme) yaptıkları hizmetin karşılığı olarak ödenmesi gereken ücreti“ kendi durumunu” örnek vererek anlatmak istediği; tabloda “personel başına görevlendirme gereken en az süre-dakika (az tehlikeli işyerleri için)” sütununda belirtilen 10 dakika süre, İş Güvenliği
Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmeliğin 12’nci maddesinde az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde görev yapan iş güvenliği uzmanlarının
4 / 19çalışma süresini açıklayan amir hükmü olmakla birlikte, başvuranın örneklediği tabloda
geçirmediği çalışma sürelerini çalışmış olarak varsayarak toplam süreyi ücretlendirdiği ve bunun sonunda 8.370,62 TL’lik bir sonuca ulaştığı; tabloda belirtilen çalışma sürelerinin kendisi tarafından yapılmadığı, başvuranın Kurum personeline toplam 56 saat iş sağlığı ve güvenliği eğitimi dışında tabloda belirtilen süreleri kapsayacak şekilde bir görev ifa etmediği ve vermiş olduğu eğitim bedelinin ek ders ücreti olarak ödendiği,
2.13) 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca, bir bedelin
ödenebilmesi için o hizmetin alınması dolayısıyla kamu giderinin gerçekleşmesi gerektiği, gerçekleşmeyen bir kamu giderinin ödenmesi durumunda ise anılan Kanunun 71 inci maddesine göre kamu zararı oluşacağı, bu nedenle başvuranın fiilen yaptığını iddia ettiği ancak gerçekte böyle bir çalışmasının olmadığı iş güvenliği uzmanlığını yapmış gibi göstererek kendisine ödeme yapılmasını talep etmesinin mevzuat yönünden de mümkün olmadığı,
3) Maliye Bakanlığı’nın 31/ 07/ 2017 tarihli ve sayılı yazısı ile 02/ 10/ 2017 tarihli ve
sayılı yazılarında, özetle;
3.1) 6331 sayılı Kanunun 38 inci maddesinin 20/ 08/ 2016 tarihli ve 6745 sayılı Kanunun 71 inci
maddesi ile değişiklik yapılmadan önceki hükümlerine göre, kamu kurum ve kuruluşlarında anılan Kanunla getirilen ve işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı eliyle ifa edilmesi gereken yükümlülükler bazı kurum veya kuruluşlar açısından 01/ 07/ 2016 tarihinde yürürlüğe girdiği; ancak, 6331 sayılı Kanunun 38 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin ( 1) numaralı alt bendinde yer alan “ 01/ 07/ 2016” ibaresinin, ilk olarak 07/ 09/ 2016 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan ve yayımı tarihinde yürürlüğe giren 6745 sayılı Kanunun 71 inci maddesiyle
“ 01/ 07/ 2017” şeklinde, daha sonra ise 01/ 07/ 2017 tarihli ve 30111 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 7033 sayılı Sanayinin Geliştirilmesi ve Üretimin Desteklenmesi Amacıyla Bazı
Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 86 ncı maddesiyle “ 01/ 07/ 2020” şeklinde değiştirildiği ve dolayısıyla belirtilen kapsamdaki kamu kurum ve kuruluşları açısından söz konusu 6 ve 7 nci maddelerinin yürürlüğe girme tarihinin 01/ 07/ 2020 tarihine ertelendiği,
3.2) Bu çerçevede, bazı kamu kurum ve kuruluşları açısından 6331 sayılı Kanunun 6 ve 7 nci
maddelerinde sayılan yükümlülükleri yerine getirme zorunluluğu 01/ 07/ 2020 tarihine ertelendiğinden ve bu kurumlar için 01/ 07/ 2020 tarihinden önce söz konusu yükümlülüklerin ifa edilmeye başlanması sorumluluğu bulunmadığının ve dolayısıyla anılan maddelerin uygulanmasına yönelik işyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanı görevlendirilerek ilgili personele ilave ödeme verilmeye başlanmasının hukuken mümkün olmadığının değerlendirildiği,
3.3) Öte yandan, 6331 sayılı Kanunun 38 inci maddesinin; 6745 sayılı Kanunun 71 inci maddesi ile
değişiklik yapılmadan önceki hükümleri gereğince sözü edilen yükümlülükleri 01/ 07/ 2016 tarihinde başlamış ve bu tarih itibarıyla da kendi çalışanları arasında iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmiş kamu kurumlarında ise uygulamanın yürürlük süresine ilişkin söz konusu düzenlemede yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği 070/ 9/ 2016 tarihine kadar uygulamanın devam ettiği göz önüne alınarak bu süreye kadar asli görevlerine ilave olarak işyeri hekimliği ve iş güvenliği uzmanlığı görevini ifa eden kişilere de çalışmaları karşılığında ödeme yapılmasının mümkün bulunduğu,
3.4) Bu itibarla, bazı kamu kurum ve kuruluşları açısından 6331 sayılı Kanunla getirilen
yükümlülükler 01/ 07/ 2016 tarihinde yürürlüğe girmiş olmasına rağmen, 6745 sayılı Kanunun
5 / 1971 inci maddesi ile yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği 07/ 09/ 2016 tarihi itibarıyla uygulama
tarihi 01/ 07/ 2017 tarihi olarak yeniden belirlendiğinden, bu kapsamdaki kurumlarda çalıştırılan işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanlarına 01/ 07/ 2016- 07/ 09/ 2016 tarihleri arasında söz konusu ek ödemenin yapılmasının, 07/ 09/ 2016 tarihinden itibaren 01/ 07/ 2020 tarihine kadar ise ek ödeme yapılmamasının gerektiği ve dolayısıyla kamu idareleri tarafından hatalı yapılan ödemelerin ilgililerden tahsil edilmesinin gerektiğinin değerlendirildiği,
3.5) Bu bağlamda, 6331 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesi uyarınca iş güvenliği uzmanı veya işyeri
hekimi görevlendirilebilmesine, İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin bu madde uyarınca hizmet alımı yoluyla yerine getirilebilmesine, anılan Kanun’un 8 inci maddesinin yedinci fıkrası kapsamında personelin asli görevlerinin yanında iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi olarak kendi kurumlarında veya diğer kamu kuramlarında görevlendirilebilmesine ve bu fıkranın “ilave ödeme”ye dair hükümlerinin uygulanabilmesine hukuken imkan bulunmadığının değerlendirildiği,
4) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın 07/ 11/ 2017 tarihli ve sayılı yazısı ve
eklerinde, özetle;
4.1) 29/ 12/ 2012 tarihli ve 28512 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İş Güvenliği Uzmanlarının
Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik’in 12 nci maddesinde iş güvenliği uzmanlarının anılan Yönetmelikte belirtilen görevlerini yerine getirmek için görev yapması gereken asgari süreler belirlenmiş olduğu, bu kapsamda işyerinde iş güvenliği uzmanı tarafından sunulacak hizmetlere ilişkin hizmet süresinin, işyerinin tehlike sınıfı dikkate alınarak çalışan sayısı ile çalışan başına ayrılması gereken asgari süre çarpılarak hesaplandığı,
4.2) 657 sayılı Kanuna tabi çalışanların kamu kurum ve kuruluşlarında İSG profesyoneli olarak
görevlendirilmesinde sözleşme imzalanması söz konusu olmamakla birlikte, anılan
Yönetmeliğin 14 üncü maddesinin üçüncü fıkrasının (e) bendi ve geçici 3 üncü maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, usulüne göre görevlendirme belgesi düzenlenmesi ve diğer belgelerin düzenlenmesi gerektiği,
4.3) Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek- 5b) İş Güvenliği Uzmanı Görevlendirme Belgesinde
görevlendirilene ilişkin bilgiler, görevlendirildiği süre (dakika/ay) ile birlikte görevlendirenin adı soyadı ve imzası yer almakla birlikte kurumdan alman onay yazısında yer alan bilgilere ilişkin de doldurulacak bir alan mevcut olduğu; belgenin alt kısmında, çalışan sayısının belirtileceği alan doldurulurken çırak ve stajyerler haricinde kamu kurum ve kuruluşlarına ait ilgili işyerinin bünyesinde bulunan tüm çalışan sayısının esas alınması gerektiği yönünde not eklendiği; hizmet sürelerinin sonradan değiştirilmesi hususunda ise onay belgesinde çalışma süresine ilişkin bir bilgiye yer verilmediğinden tekrar onay alınmasına ihtiyaç bulunmadığı değerlendirilmekle birlikte görevlendirme belgesinin (Ek- 5b) güncellenmesi gerektiğinin düşünüldüğü,
4.4) Konuya dair Devlet Personel Başkanlığı’nın 25/ 11/ 2014 tarihli ve sayılı yazısının sonuç ve
kanaat bölümünde “ … 6331 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesi uyarınca kamu kuramlarına, kendi çalışanlarına yönelik olarak iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunma yükümlülüğü getirildiği, ancak mezkur Kanunun 38/a-l maddesi gereğince 4857 sayılı İş Kanununun mülga 81 inci maddesi kapsamında en az 50 işçi çalıştırmayan kamu kurumlan için 01/ 07/ 2016 tarihine kadar söz konusu hizmeti sunma zorunluluğunun bulunmadığı, yasal zorunluluk olmamakla birlikte bu kurumlarca 01/ 07/ 2016 tarihinden önce de iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunulmasının mümkün bulunduğu … ” görüşü bulunduğu,
6 / 194.5) Ödemeler hususunda birimlerde görev alan iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi olma niteliğini
haiz personele asli görevlerinin yanında ikinci bir görev olarak verilmesinde ilave ödemeler hususunda 6331 sayılı Kanun’da açık mevzuat hükmü bulunmakla birlikte, ödemelere dair
Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünün görüşünün esas alınması gerektiği,
4.6) Risk değerlendirmesi, acil durum planlarının hazırlanması, yangınla mücadele ve ilkyardım,
sağlık gözetimi, iş kazaları ve meslek hastalıklarının bildirimi, çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin verilmesi, çalışanların bilgilendirilmesi, çalışan temsilcisinin veya temsilcilerinin görevlendirilmesi, iş sağlığı ve güvenliği kurulu kurulması gibi yükümlülüklerin ötelenmemiş olup esas itibariyle bir kısmı Kanunun yayım tarihi olan 30/ 6/ 2012, bir kısmı ise 31/ 12/ 2012 tarihinden itibaren tüm işyerleri için yürürlüğe girmiş bulunduğundan işverenlerce bu yükümlülüklerin yerine getirilmesinin gerekli olduğu,
4.7) Risk değerlendirmesi için oluşturulacak ekip ile ilgili olarak, 29/ 12/ 2012 tarihli ve 28512 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğinin geçici birinci maddesi uyarınca İSG profesyoneli görevlendirme yükümlülüğü başlamamış olan işyerlerinde risk değerlendirmesi anılan Yönetmeliğin altıncı maddesinde tanımlanan ekip içerisinde işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı bulunmaksızın diğer ekip üyeleri tarafından da yerine getirilebileceği; işveren talep ettiği takdirde anılan Yönetmeliğin 6 nci maddesi ikinci fıkrası kapsamında, kurulan ekibe destek olmak, çalışmanın nasıl yapılacağı hususunda ekibe yardım etmek üzere işyeri dışındaki kişi ve kuruluşlardan hizmet alabileceği; işyerinde iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturulması konusunda ise, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi bulundurma yükümlülüğü olmayan kurumlarda söz konusu kurul üyelerinin aranmayacağı, dolayısıyla iş güvenliği uzmanı istihdam etmeksizin anılan hizmetlerin ifası yukarıda yer aldığı şekliyle de mümkün olduğu,
5) Devlet Personel Başkanlığı’nın 19/ 11/ 2017 tarihli ve sayılı yazısında, özetle; işyerlerinde
iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi için işveren ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerinin düzenlenmesi amacıyla 30/ 06/ 2012 tarihli ve 28339 sayılı Resmi Gazete’de 6331 sayılı îş Sağlığı ve
Güvenliği Kanunu yayımlanmış olup, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından söz konusu Kanunun uygulanmasına ilişkin esas ve usullerin düzenlenmesi amacıyla çeşitli tarihlerde muhtelif yönetmelik ve tebliğler yayımlandığı, 3146 sayılı Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 1 inci ve 2 nci maddeleri ile
12 nci maddesi uyarınca, başvuru konusuna ilişkin görüş ve değerlendirmelerin Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından incelenmesinin uygun olacağı mütalaa edildiği, konuya ilişkin olarak Başkanlık tarafından diğer kamu kurum ve kuruluşlarına gönderilmiş görüş yazıları bulunmadığı, ifade edilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
6) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın
6.1) “Zorla çalıştırma yasağı” başlıklı 18 inci maddesinde;
“Hiç kimse zorla çalıştırılamaz . Angarya yasaktır .”
7 / 196.2) “Ücrette adalet sağlanması” başlıklı 55 inci maddesinde;
“Ücret emeğin karşılığıdır .”
6.3) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”
6.4) “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” bölümü altındaki “Genel İlkeler” başlıklı 128
inci maddesinde;
“Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir . Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır .”
7) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”
8) 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun
8.1) “İşverenin genel yükümlülüğü” başlıklı 4 üncü maddesinde;
“( 1) İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu çerçevede; a) Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar .
b) İşyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar .
c) Risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır .”
8.2) “İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri” başlıklı 6 ncı maddesinde;
“( 1) Mesleki risklerin önlenmesi ve bu risklerden korunulmasına yönelik çalışmaları da kapsayacak, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sunulması için işveren; a) Çalışanları arasından iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve on ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde diğer sağlık personeli görevlendirir . Çalışanları arasında belirlenen niteliklere sahip personel bulunmaması hâlinde, bu hizmetin tamamını veya bir kısmını ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alarak yerine getirebilir . Ancak belirlenen niteliklere ve gerekli belgeye sahip olması hâlinde, tehlike sınıfı ve çalışan sayısı dikkate alınarak, bu hizmetin yerine getirilmesini kendisi üstlenebilir . Belirlenen niteliklere ve
8 / 19gerekli belgeye sahip olmayan ancak 50’den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan
işyeri işverenleri veya işveren vekili tarafından Bakanlıkça ilan edilen eğitimleri tamamlamak şartıyla işe giriş ve periyodik muayeneler ve tetkikler hariç iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütebilirler .
b) Görevlendirdikleri kişi veya hizmet aldığı kurum ve kuruluşların görevlerini yerine getirmeleri amacıyla araç, gereç, mekân ve zaman gibi gerekli bütün ihtiyaçlarını karşılar .
c) İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmetlerini yürütenler arasında iş birliği ve koordinasyonu sağlar .
ç) Görevlendirdikleri kişi veya hizmet aldığı kurum ve kuruluşlar tarafından iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili mevzuata uygun olan ve yazılı olarak bildirilen tedbirleri yerine getirir .
d) Çalışanların sağlık ve güvenliğini etkilediği bilinen veya etkilemesi muhtemel konular hakkında; görevlendirdikleri kişi veya hizmet aldığı kurum ve kuruluşları, başka işyerlerinden çalışmak üzere kendi işyerine gelen çalışanları ve bunların işverenlerini bilgilendirir .”
8.3) “İşyeri hekimleri ve iş güvenliği uzmanları” başlıklı 8 inci maddesinde;
“( 1) İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanlarının hak ve yetkileri, görevlerini yerine getirmeleri nedeniyle kısıtlanamaz . Bu kişiler, görevlerini mesleğin gerektirdiği etik ilkeler ve mesleki bağımsızlık içerisinde yürütür .
( 2) İşverene iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili konularda rehberlik ve danışmanlık yapmak üzere görevlendirilen işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı, görev aldığı işyerinde göreviyle ilgili mevzuat ve teknik gelişmeleri göz önünde bulundurarak iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili eksiklik ve aksaklıkları, tedbir ve tavsiyeleri belirler ve işverene yazılı olarak bildirir . …
( 3) Hizmet sunan kuruluşlar ile işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanları, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yürütülmesindeki ihmallerinden dolayı, hizmet sundukları işverene karşı sorumludur .
( 4) Çalışanın ölümü veya maluliyetiyle sonuçlanacak şekilde vücut bütünlüğünün bozulmasına neden olan iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesinde ihmali tespit edilen işyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanının yetki belgesi askıya alınır .
… ( 7) Kamu kurum ve kuruluşlarında ilgili mevzuata göre çalıştırılan işyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanı olma niteliğini haiz personel, gerekli belgeye sahip olmaları şartıyla asli görevlerinin yanında, belirlenen çalışma süresine riayet ederek çalışmakta oldukları kurumda veya ilgili personelin muvafakati ve üst yöneticinin onayı ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarında görevlendirilebilir . Bu şekilde görevlendirilecek personele, görev yaptığı her saat için ( 200) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı tutarında ilave ödeme, hizmet alan kurum tarafından yapılır . Bu ödemeden damga vergisi hariç herhangi bir kesinti yapılmaz . Bu durumdaki görevlendirmeye ilişkin ilave ödemelerde, günlük mesai saatlerine bağlı kalmak kaydıyla, aylık toplam seksen saatten fazla olan görevlendirmeler dikkate alınmaz .”
8.4) “Yürürlük” başlıklı 38 inci maddesinde;
“1) Bu Kanunun;
9 / 19a) 6 ve 7 nci maddeleri;
1) 4857 sayılı İş Kanununun mülga 81 inci maddesi kapsamında çalışanlar hariç kamu
kurumları ile 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri için 1/ 7/ 2020 tarihinde, … yürürlüğe girer .”
9) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun
9.1) “Ders görevi” başlıklı 89 uncu maddesinde;
“Her derecedeki eğitim ve öğretim kurumları ile Üniversite ve Akademi (Askeri Akademiler dahil), okul, kurs veya yaygın eğitim yapan kurumlarda ve benzeri kuruluşlarda öğretmen veya öğretim üyesi bulunmaması halinde öğretmenlere, öğretim üyelerine veya diğer memurlara veyahut açıktan atanacaklara ücret ile ek ders görevi verilebilir .
Ücretle okutulacak ders saatlerinin sayısı, ders görevi alacakların nitelikleri ve diğer hususlar ilgili Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulunun kararı ile tespit olunur .”
9.2) “Ders ve konferans ücretleri” başlıklı 176 ncı maddesinde;
“Bu Kanunun 89’uncu maddesine göre kendilerine ders görevi verilenlere, ders saati başına gündüz öğretimi için 140, …gösterge rakamının bu Kanuna göre belirlenen aylık katsayısı ile çarpımından oluşan miktar üzerinden ek ders ücreti ödenir .”
10) 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun
10.1) “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde;
“Münhasıran bu Kanunun uygulanmasında;
… h) Kamu gideri : Kanunlarına dayanılarak yaptırılan iş, alınan mal ve hizmet bedelleri, sosyal güvenlik katkı payları, iç ve dış borç faizleri, borçlanma genel giderleri, borçlanma araçlarının iskontolu satışından doğan farklar, ekonomik, malî ve sosyal transferler, verilen bağış ve yardımlar ile diğer giderleri, … ifade eder .”
10.2) “Kamu zararı” başlıklı 71 inci maddesinin 4 üncü fıkrasında;
“Kamu zararının belirlenmesinde;
… b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması, esas alınır .”
… Alınmamış para, mal ve değerleri alınmış; sağlanmamış hizmetleri sağlanmış; yapılmamış inşaat, onarım ve üretimi yapılmış veya bitmiş gibi gösteren gerçek dışı belge düzenlemek suretiyle kamu kaynağında bir artışa engel veya bir eksilmeye neden olanlar ile bu gibi kanıtlayıcı belgeleri bilerek düzenlemiş, imzalamış veya onaylamış bulunanlar hakkında Türk
Ceza Kanunu veya diğer kanunların bu fiillere ilişkin hükümleri uygulanır . Ayrıca, bu fiilleri işleyenlere her türlü aylık, ödenek, zam, tazminat dahil yapılan bir aylık net ödemelerin iki katı
10 / 19tutarına kadar para cezası verilir . ”
11) 29/ 12/ 2012 tarihli ve 28512 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İş Güvenliği Uzmanlarının
Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmeliğin
11.1) “Tanımlar ” başlıklı 4 üncü maddesinde;
“ Bu Yönetmelikte geçen :
… d) Genel Müdürlük : İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünü, e) İSG-KATİP : İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri ile ilgili iş ve işlemlerin Genel Müdürlükçe kayıt, takip ve izlenmesi amacıyla kullanılan İş Sağlığı ve Güvenliği Kayıt, Takip ve İzleme
Programını, … ifade eder .”
11.2) “İş güvenliği uzmanlarının görevleri” başlıklı 9 uncu maddesinde;
“( 1) İş güvenliği uzmanları, aşağıda belirtilen görevleri yerine getirmekle yükümlüdür :
a) Rehberlik;
1) İşyerinde yapılan çalışmalar ve yapılacak değişikliklerle ilgili olarak tasarım, makine ve
diğer teçhizatın durumu, bakımı, seçimi ve kullanılan maddeler de dâhil olmak üzere işin planlanması, organizasyonu ve uygulanması, kişisel koruyucu donanımların seçimi, temini, kullanımı, bakımı, muhafazası ve test edilmesi konularının, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına ve genel iş güvenliği kurallarına uygun olarak sürdürülmesini sağlamak için işverene önerilerde bulunmak .
2) İş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili alınması gereken tedbirleri işverene yazılı olarak bildirmek .
3) İşyerinde meydana gelen iş kazası ve meslek hastalıklarının nedenlerinin araştırılması ve
tekrarlanmaması için alınacak önlemler konusunda çalışmalar yaparak işverene önerilerde bulunmak .
4) İşyerinde meydana gelen ancak ölüm ya da yaralanmaya neden olmayan, ancak çalışana,
ekipmana veya işyerine zarar verme potansiyeli olan olayların nedenlerinin araştırılması konusunda çalışma yapmak ve işverene önerilerde bulunmak .
b) Risk değerlendirmesi;
1) İş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapılmasıyla ilgili çalışmalara ve
uygulanmasına katılmak, risk değerlendirmesi sonucunda alınması gereken sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunmak ve takibini yapmak .
c) Çalışma ortamı gözetimi;
1) Çalışma ortamının gözetiminin yapılması, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı gereği
yapılması gereken periyodik bakım, kontrol ve ölçümleri planlamak ve uygulamalarını kontrol etmek .
2) İşyerinde kaza, yangın veya patlamaların önlenmesi için yapılan çalışmalara katılmak, bu
11 / 19konuda işverene önerilerde bulunmak, uygulamaları takip etmek; doğal afet, kaza, yangın veya
patlama gibi durumlar için acil durum planlarının hazırlanması çalışmalarına katılmak, bu konuyla ilgili periyodik eğitimlerin ve tatbikatların yapılmasını ve acil durum planı doğrultusunda hareket edilmesini izlemek ve kontrol etmek .
ç) Eğitim, bilgilendirme ve kayıt;
1) Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin ilgili mevzuata uygun olarak planlanması
konusunda çalışma yaparak işverenin onayına sunmak ve uygulamalarını yapmak veya kontrol etmek .
2) Çalışma ortamıyla ilgili iş sağlığı ve güvenliği çalışmaları ve çalışma ortamı gözetim
sonuçlarının kaydedildiği yıllık değerlendirme raporunu işyeri hekimi ile işbirliği halinde
EK- 2’deki örneğine uygun olarak hazırlamak .
3) Çalışanlara yönelik bilgilendirme faaliyetlerini düzenleyerek işverenin onayına sunmak ve
uygulamasını kontrol etmek .
4) Gerekli yerlerde kullanılmak amacıyla iş sağlığı ve güvenliği talimatları ile çalışma izin
prosedürlerini hazırlayarak işverenin onayına sunmak ve uygulamasını kontrol etmek .
5) Bakanlıkça belirlenecek iş sağlığı ve güvenliğini ilgilendiren konularla ilgili bilgileri, İSG
KATİP’e bildirmek .
d) İlgili birimlerle işbirliği;
1) İşyeri hekimiyle birlikte iş kazaları ve meslek hastalıklarıyla ilgili değerlendirme yapmak,
tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme ve araştırma yaparak gerekli önleyici faaliyet planlarını hazırlamak ve uygulamaların takibini yapmak .
2) Bir sonraki yılda gerçekleştirilecek iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili faaliyetlerin yer aldığı
yıllık çalışma planını işyeri hekimiyle birlikte hazırlamak .
3) Bulunması halinde üyesi olduğu iş sağlığı ve güvenliği kuruluyla işbirliği içinde çalışmak,
4) Çalışan temsilcisi ve destek elemanlarının çalışmalarına destek sağlamak ve bu kişilerle
işbirliği yapmak .
11.3) “İş güvenliği uzmanlarının yetkileri” başlıklı 10 uncu maddesinde;
“1) İş güvenliği uzmanının yetkileri aşağıda belirtilmiştir :
a) (Mülga : RG- 30/ 4/ 2015- 29342)
b) İşyerinde belirlediği hayati tehlikenin ciddi ve önlenemez olması ve bu hususun acil müdahale gerektirmesi halinde işin durdurulması için işverene başvurmak .
c) Görevi gereği işyerinin bütün bölümlerinde iş sağlığı ve güvenliği konusunda inceleme ve araştırma yapmak, gerekli bilgi ve belgelere ulaşmak ve çalışanlarla görüşmek .
ç) Görevinin gerektirdiği konularda işverenin bilgisi dâhilinde ilgili kurum ve kuruluşlarla işyerinin iç düzenlemelerine uygun olarak işbirliği yapmak .”
12 / 1911.4) “İş güvenliği uzmanlarının yükümlülükleri” başlıklı 11 inci maddesinde;
“( 1) İş güvenliği uzmanları, bu Yönetmelikte belirtilen görevlerini yaparken, işin normal akışını mümkün olduğu kadar aksatmamak ve verimli bir çalışma ortamının sağlanmasına katkıda bulunmak, işverenin ve işyerinin meslek sırları, ekonomik ve ticari durumları ile ilgili bilgileri gizli tutmakla yükümlüdürler .
( 2) İş güvenliği uzmanları, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yürütülmesindeki ihmallerinden dolayı, hizmet sundukları işverene karşı sorumludur .
( 3) İş güvenliği uzmanı, işverene yazılı olarak bildirilen iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili alınması gereken tedbirlerden acil durdurma gerektiren haller ile yangın, patlama, göçme, kimyasal sızıntı gibi hayati tehlike arz edenleri, belirlenecek makul bir süre içinde işveren tarafından yerine getirilmemesi hâlinde, işyerinin bağlı bulunduğu çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne yazılı olarak bildirmekle yükümlüdürler .
( 4) İş güvenliği uzmanı, görevlendirildiği işyerinde yapılan çalışmalara ilişkin tespit ve tavsiyeleri ile 9 uncu maddede belirtilen hususlara ait faaliyetlerini, işyeri hekimi ile birlikte yapılan çalışmaları ve gerekli gördüğü diğer hususları onaylı deftere yazar .”
11.5) “İş güvenliği uzmanlarının çalışma süreleri” başlıklı 12 nci maddesinde;
“ İş güvenliği uzmanları, bu Yönetmelikte belirtilen görevlerini yerine getirmek için aşağıda
belirtilen sürelerde görev yaparlar :
a) Az tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 10 dakika .”
12) 29/ 12/ 2012 tarihli ve 28512 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren İş
Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliğinin
12.1) “İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla sağlanacak şartlar” başlıklı 11
inci maddesinde;
“( 1) Tam süreli işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı görevlendirilmesi gerekli olmayan hallerde işveren, görevlendirdiği kişi veya OSGB’lerin görevlerini yerine getirmeleri amacı ile asgari bu maddedeki şartları sağlar .
( 2) 50 ve daha fazla çalışanı olan işyerlerinde işveren, a) İşyeri hekimi ile diğer sağlık personeline ve iş güvenliği uzmanına 8 metrekareden az olmamak üzere toplam iki oda temin eder .
… ( 3) 50’den az çalışanı olan işyerlerinde işveren, işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personelinin iş sağlığı ve güvenliği hizmetini etkin verebilmesi için çalışma süresince kullanılmak üzere uygun bir yer sağlar .”
12.2) “Görevlendirme belgesi ve sözleşme” başlıklı 14 üncü maddesinde;
“c) Kamu kurum ve kuruluşlarına ait işyerlerinde çalışanlar arasından görevlendirme yapılması durumunda en geç beş gün içerisinde İSG-KATİP’teki örneğine uygun görevlendirme belgesi düzenlenir ve sistem üzerinden ilgili kişiler tarafından onaylanır . Görevlendirmenin farklı bir kamu kurum ve kuruluşuna ait işyerlerine yapılması halinde düzenlenen
13 / 19çalışanları içerecek şekilde) ve istisnalar gerekse sürekli iyileştirme ve önleyici yaklaşımın
benimsenmesi kapsamında 4857 sayılı İş Kanununun ülkemizde çalışanların tümünü ve tüm ekonomik faaliyet kollarını içermemesi nedeniyle iş sağlığı ve güvenliği koşullarını düzenleyen müstakil 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu 30/ 06/ 2012 tarihli ve 28339 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir .
16) Bilindiği üzere, insan yaşamının kutsallığı çevresinde işverenin, işyerinde işçilerin sağlığını ve
iş güvenliğini sağlamak için gerekli olanı yapmak, bu husustaki şartları sağlamak ve araçları noksansız bulundurmakla yükümlü olduğu 4857 sayılı İş Kanunu’nun 77 nci maddesinin açık buyruğu iken, 4857 sayılı Kanun’un 77 nci ve devamı bir kısım maddeleri 6331 sayılı İş
Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 37 nci maddesiyle yürürlükten kaldırılmış olup, 6331 sayılı
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenin sağlık ve güvenlik önlemlerini alma yükümünü daha ayrıntılı bir biçimde düzenlemiştir .
17) İşverenin çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlama yükümünün genel çerçevesi, 6331 sayılı İş
Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4 üncü maddesinde çizilmiştir . Bu çerçevede işverenin, “çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü” olduğu belirtildikten sonra, yapacağı ve uymakla yükümlü bulunacağı birtakım esaslara yer verilmiştir .
18) 6331 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesinde ise, kamu kurumları dahil işyerlerinin kendi
kuruluşlarına yönelik olarak iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunma zorunluluğu getirilmiş, bu kapsamda kamu kurumlarının kendi çalışanları arasından iş sağlığı ve güvenliği uzmanı görevlendirebileceği gibi ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet satın alarak da bu yükümlülüğü yerine getirebilecekleri belirtilmiştir . Buna göre, kamu kurumlarının iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi niteliğini haiz gerekli sertifikaya sahip olan personeli kadro veya pozisyon unvanına bakılmaksızın tam zamanlı olarak istihdam edebilmesi mümkün kılınmıştır .
Bu şekilde tam zamanlı olarak çalıştırılanların, görevlendirme süresince kadro unvanı faklı olmakla birlikte, asli görevleri iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi olmaktadır . Mevcut düzenlemelere göre tam zamanlı olarak iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi olarak görevlendirilenlere ilave ödeme yapılması mümkün bulunmamaktadır .
19) Diğer yandan, 6331 sayılı Kanun’un 8 inci maddesinde, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan
personelin asli görevleri yanında çalışmakta oldukları kamu kurumunda veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarında ilave ödeme yapılmak suretiyle iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi olarak görevlendirilebilecekleri ifade edilmiştir .
20) Öte yandan, 6331 sayılı Kanun’un “Yürürlük” başlıklı 38 inci maddesinin ilk halinde,
Kanun’un 6, 7 ve 8 inci maddelerinin Kanun’un yayımı tarihi olan 30/ 06/ 2012 tarihinden iki yıl sonra, diğer bir ifadeyle 01/ 07/ 2014 tarihinden itibaren yürürlüğe girmesinin öngörüldüğü; ancak, 02/ 08/ 2013 tarihli ve 28726 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6495 sayılı Kanun’un
56 ıncı maddesi ile anılan 38 inci maddesinde değişikliğe gidilerek sadece 6 ve 7 nci
maddelerin yürürlük tarihleri 01/ 07/ 2016 tarihi olarak yeniden belirlenmiş; akabinde bu maddelerin yürürlük tarihleri önce 07/ 09/ 2016 tarihli ve 29824 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6745 sayılı Kanun ile 01/ 07/ 2017 olarak, akabinde ise 01/ 07/ 2017 tarihli ve 30111 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 67033 sayılı Kanun ile 01/ 07/ 2020 olarak değiştirilmiştir .
21) Daha öncesinde yürürlük tarihi 01/ 07/ 2014 olan 6331 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesinin
yürürlük tarihinin 02/ 08/ 2013 tarihli ve 28726 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6495 sayılı
Kanun ile 01/ 07/ 2016 tarihine ertelenmesinden önce, bazı kamu kurum ve kuruluşlarının söz konusu yükümlülüğü yerine getirmeye ve bu çerçevede iş sağılığı uzmanı ve işyeri hekimi
15 / 19olma niteliğini haiz personeli bu işlerde görevlendirmeye başlamış; ancak Kanun’un 8 inci
maddesinin yürürlük tarihinin de 01/ 07/ 2014 olarak belirlenmiş olması sebebiyle kısmi zamanlı olarak görevlendirilen personele ödeme yapmaması üzerine, 02/ 08/ 2013 tarihli ve
28726 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6495 sayılı Kanun ile söz konusu 8 inci madde
Kanun’un 38 inci maddesi kapsamından çıkarılarak, 6495 sayılı Kanun’un yayımlandığı tarih olan 02/ 08/ 2013 tarihinde bu maddenin de yürürlüğe girmesi sağlanmıştır . Bu itibarla, Kanun’un 8 inci maddesinin 02/ 08/ 2013 tarihinde yürürlüğe girdiğinin kabulü gerekmektedir .
22) Devlet Personel Başkanlığının 25/ 11/ 2014 tarihli ve sayılı yazısı ile 14/ 01/ 2016 tarihli ve
sayılı yazısında da belirtildiği üzere, 4857 sayılı İş Kanununun mülga 81 inci maddesi kapsamında iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunmakla mükellef olan kamu kurumları hariç olmak üzere, kamu kurumları için ertelemenin yapıldığı tarihe ( 01/ 07/ 2020) kadar iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunma yükümlülüğü bulunmamakla birlikte, 6 ncı maddenin yürürlük tarihinin ertelenmesi kamu kurumlarına gerekli altyapıyı hazırlamaları için ek süre verilmesi anlamına gelmekte olup, kamu kurumlarının bu tarihten önce hiçbir şekilde kendi personeline iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunamayacağı şeklinde yorumlanmasına ise imkan bulunmamaktadır . Zira, iş sağlığı ve güvenliği uluslararası düzeyde de kabul görmüş olan ve insan yaşamının kutsallığı çerçevesinde zorunluluk olsun veya olmasın her işverenin yerine getirmesi gerekli olan bir çalışan hakkıdır .
23) Ayrıca, kamu kurum ve kuruluşlarının Kanun’un 4 üncü maddesinde sayılan yükümlükleri ile
Kanun’un diğer maddelerinde düzenlenen ve bu Kanun’a göre çıkarılan Yönetmeliklerde yer alan yükümlülükleri devam etmekte olup, bu yükümlülüklerin en iyi bir şekilde hayata geçirilmesinin yolu, iş sağlığı ve güvenliği alanında düzenleme, gözetim ve denetim yetkisi olan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından ilgili mevzuatı uyarınca oluşturulan sistem çerçevesinde İş Sağlığı ve Güvenliği Sertifikası’na sahip personelin görevlendirilmesi veya bu konuda hizmet alınması olduğu aşikardır .
24) Bu bağlamda, Maliye Bakanlığı tarafından çeşitli kurumlara gönderilen, kamu kurum ve
kuruluşlarının, 6331 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesi uyarınca iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirilebilmesine, İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin bu madde uyarınca hizmet alımı yoluyla yerine getirilebilmesine, anılan Kanun’un 8 inci maddesinin yedinci fıkrası kapsamında personelin asli görevlerinin yanında iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi olarak kendi kurumlarında veya diğer kamu kuramlarında görevlendirilebilmesine ve bu fıkranın “ilave ödeme”ye dair hükümlerinin uygulanabilmesine hukuken imkan bulunmadığı yönündeki görüşüne katılmak mümkün değildir .
25) Ayrıca, yukarıda açıklandığı üzere, Kanun’un 8 inci maddesinin kanun koyucu tarafından
kasten ertelenmesinden vazgeçilmiş olduğundan, kamu kurum ve kuruluşlarının Kanun’un özellikle 8 inci maddesi çerçevesinde görevlendirme yoluna giderek bu kişilere ödeme yapılmamasının önünde hukuken herhangi bir engel bulunmamaktadır . Bunun yanında, işverenin personelinin iş sağlığı ve güvenliğine verdiği önemden dolayı, bu işlerin alanında sertifika sahibi personel vasıtasıyla gördürülmesi amacıyla görevlendirme yapması sonucunda bu hizmetleri fiilen yapmış olan personelin ücretinin ödenmesi veya Maliye Bakanlığının görüşü doğrultusunda sanki kamu zararına sebebiyet verilmişçesine hizmeti sunan personelden geri istenmesi yoluna gidilmesi, Anayasamızın angarya yasağını düzenleyen 18 inci maddesi ile ücretin emeğin karşılığı olduğunu hükmüne yer veren 55 inci maddesine aykırı olacaktır .
26) Bununla birlikte, kanun koyucu tarafından veya Kanun’un verdiği yetkiye dayanarak çıkarılan
16 / 19için ödeme yapılmasının kamu zararı olmasının yanında, işverenin oda temini, risk
değerlendirmesi vb. yükümlüklerini yerine getirmemiş olması geçerli bir mazeret değildir .
31) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen görüş yazısından
anlaşılacağı üzere, işverenin bunları iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmeden de yerine getirmesinin önünde herhangi bir engel bulunmadığı, işverenin Kanun’un 6 ncı maddesi kapsamı dışında kalan bir takım yükümlükleri ertelenmediğinden bu hizmetleri yerine getirilmesi zorunluluğu bulunmakla birlikte; ilgili mevzuat hükümlerinin incelenmesinden, bu durumun iş güvenliği uzmanı olarak başvuranın İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmeliğin 9 ucu maddesinde belirtilen görevlerin, 10 uncu maddesinde belirtilen yetkilerin ve 11 inci maddesinde belirtilen yükümlülüklerin birçoğunun yerine getirmesine de engel değildir .
32) Bu bağlamda, bir çalışma süresi belirlenmeksizin ve ifa etmediği bir görev için başvurana
ödeme yapılması, Kanun’un 8 inci maddesinde yer alan belirlene çalışma süresine riayet etme şartına uyulmaması nedeniyle hukuka uygun olmadığı tartışmasız olduğu gibi, ifa edilmeyen bir görev için ödeme yapılmasının kamu zararı olması yanında hakkaniyete de uygun olmayacağı aşikârdır .
33) Kaldı ki, başvuranın görevlendirildiği dönemde 08/ 06/ 2016 tarihli ve sayılı eğitim onay
belgesi uyarınca, 13- 21/ 06/ 2016 tarihleri arasında 268 personele verdiği iş sağlığı ve güvenliği eğitiminin ücretini, 657 sayılı Kanun’un 89 uncu maddesi ve 176 ncı maddesi hükümlerine göre ek ders ücreti olarak hesaplayarak başvurana ödemiş olduğu görülmektedir .
34) Başvuran tarafından ödemenin yapılması konusunda emsal olarak başvurusunun ekinde
Kurumumuza sunduğu İzmir 2 nci İdare Mahkemesinin 16/ 10/ 2015 tarihli ve sayılı kararı incelendiğinde, dava konusu olayda davacının iş güvenliği uzmanı görevlendirilmesinden sonra görevlendirildiği hastanede bu kapsamda çalışmalarda bulunduğu anlaşılmakta olup, mahkeme tarafından sunulan hizmetin karşılığının ödenmesi yönündeki kararının hukuka ve hakkaniyet uygun olduğu, ayrıca yukarıda bahsettiğimiz üzere Kanun’un bazı maddeleri ertelenmiş olsa da bu durumun iş güvenliği uzmanı görevlendirilmesine ve
Kanun’un 8 inci maddesi uyarınca ödeme yapılmasına engel olmadığı görüşümüze de uygun düşmektedir .
35) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın Anayasanın angarya yasağını
düzenleyen 18 inci maddesi ile ücretin emeğin karşılığı olduğu hükmünün yer aldığı 55 inci maddesinin ihlal edildiği yönündeki iddiasına itibar edilmemiş olup, yukarıda yer alan gerekçe ve açıklamalar çerçevesinde, Denizli Valiliği Defterdarlık Personel Müdürlüğünün başvuranın talebini reddetmesine yönelik 02/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı değerlendirildiğinden, başvuranın talebinin reddi yönünde karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
36) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin, başvurusu kapsamında idarenin başvuranla ilgili işlemleriyle ilgili bilgi ve belgelerin, süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun hareket ettiği; ancak
18 / 19başvuranın talebini reddederken bu işlem karşısında hangi sürede hangi mercilere
başvurabileceğinin göstermemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiş olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
37) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana
tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Denizli İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre başvurunun REDDİNE, Ret kararının BAŞVURANA ve DENİZLİ VALİLİĞİ’NE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi