İş kazası sonucu tazminat taleplerinde işverenin ve işçinin kusur oranlarının belirlenmesi ve iş sağlığı güvenliği yükümlülüklerinin değerlendirilmesi (Yargıtay)

10. Hukuk Dairesi         2023/6212 E.  ,  2024/12625 K.

“İçtihat Metni”

MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/388 E., 2023/119 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : İzmir 2. İş Mahkemesi
SAYISI : 2015/246 E., 2021/245 K.

Taraflar arasındaki iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacılar vekili ve davalılardan … vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacılar vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacıların murisi …’ün 07.02.2015 tarihinde inşaatın kalıp çakma işinde çalışırken düştüğünü ve tedavi gördüğü hastanede hayatını kaybettiğini, iş kazasının meydana gelmesinde kusurun tamamen davalılarda olduğunu, davalıların yasal mevzuatta yer alan iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin yükümlülüklerine aykırı hareket ettiklerini beyanla, davalı …-… İnşaat Taahhüt Plan Proje ve Taah. Ticaret ile Buca Belediyesi Başkanlığı aleyhine açtığı asıl davada fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere 10.000 TL maddi, her bir davacı için ayrı ayrı 50.000 TL manevi tazminatın 18.2.2015 tarihinden faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini istemiştir.

Davalı … aleyhine açılan birleşen 2015/425 Esas sayılı davada, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere 10.000 TL maddi, her bir davacı için ayrı ayrı 50.000 TL manevi tazminatın kaza tarihinden faizi ile davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini istemiştir.

Davalılar … İnş.Taah.ve Bil. Tek. Hiz. San. Tic. A.Ş., Rit İnş. Taah. Doğalgaz Tıbbi Cih. A.Ş. ve … aleyhine açılan birleşen 2018/245 Esas sayılı dosyada, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere 10.000 TL maddi, her bir davacı için ayrı ayrı 50.000 TL manevi kaza tarihinden faizi ile müştereken ve müteselsilen tahsilini istemiştir.

Davacı vekili Buca Belediyesine açmış oldukları davayı atiye bıraktıklarını beyan etmiş, yargılama aşamasında maddi tazminata ilişkin istemini … yönünden 308.939,11 TL, … yönünden 1.418,22 TL, … yönünden 16.202,66 TL,… yönünden 24.113,09 TL, … yönünden 74.758,13 TL olarak ıslah etmiştir.

II. CEVAP
Davalı … vekili cevap dilekçesinde, müvekkili Belediye tarafından davalı … İnşaat şirketine inşaat projesinde ihale ile iş verildiğini, bahse konu işin bitim tarihinin 21.06.2013 olduğunu, bahse konu kazanın meydana geldiği tarihte davalı … İnşaat firmasıyla hiçbir ilişiğinin bulunmadığını, davanın husumetten reddine karar verilmesi gerektiğini beyanla davanın reddini talep etmiştir.

Davalı … – … İnşaat Plan Proje ve Taah. Tic. vekili cevap dilekçesinde; … …’ün müvekkili asıl işveren …’un alt işvereni durumunda olan … İnş. Ltd. Şti.’nde kalıpçı olarak çalıştığını, temel iş sağlığı ve iş güvenliği eğitimi verildiğini, kişisel koruyucu donanımların teslim edildiğini, çalışırken kendisine verilen emniyet kemerini kullanmadığını, kazanın meydana gelmesinde … işçinin kusurlu olduğunu beyanla davanın reddini talep etmiştir.

Davalı … vekili cevap dilekçesinde, kazaya konu Buca Sosyal Yaşam kampüsü yapılması işinin 08.05.2013 tarihinde yapılan ihale neticesinde Rit İnş Taah / … İnş şirketlerine verildiğini, anahtar teslimi götürü bedel sözleşmesi imzalandığını, belediyeleri tarafından söz konusu işçinin çalıştırılmadığını, bu nedenle husumet yokluğu nedeniyle müvekkili açısından davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, iş kazasının meydana gelmesinde müvekkili belediyenin sorumlu olmadığını beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalılar … İnş. Taah. ve Bil. Tek. Hiz. San. Tic. A.Ş., Rit İnş. Taah. Doğalgaz Tıbbi Cih. A.Ş. ve … vekili, … işçiye temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verildiğini, baret, iş eldiveni, vs gibi gerekli ekipmanların imza karşılığında teslim edildiğini, kazazede işçinin düşme tehlikesi bulunan kalıp üzerinde çalışırken kendisine verilen emniyet kemerini kullanmadığını ve verilen iş güvenliği eğitiminde belirtilen konuda gerekli, özeni göstermediğini, kazanın meydana gelmesinde … işçinin kusurlu olduğunu beyanla davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile kazanın davalılar Rit İnşaat Taah. Doğalgaz Tıbbi Cih. San. ve Tic. A.Ş.-… İnşaat Plan Proje ve Taah. Tic.-… Ortak Girişimi tarafından yapılan İzmir Büyükşehir Belediyesi Sosyal Yaşam Kampüsü inşaatında meydana geldiği, … …’ün söz konusu inşaatta alt işveren … İnşaat Taah. ve Bil. Tek. Hiz. San. ve Tic. Ltd. Şti işçisi olduğu, bina inşaatının 2. kat kiriş kalıplarını hazırlama işini yaparken kalıp tahtalarının üzerinde bulunduğu esnada dengesini kaybederek kalıbın kenarından yaklaşık 7 metre yükseklikten dolgusu yapılmamış olan zemine düşerek hayatını kaybettiği, SGK’nın 10.10.2016 tarihli raporunda, olayın 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13/a-b maddesi uyarınca iş kazası olduğu, kaza olayının meydana gelmesinde işverenin (asıl işveren ve alt işveren müteselsil olarak) % 80 oranında, … işçi …’ün ise % 20 oranında kusurlu olduğu kanaati belirtildiği, İzmir 36. Asliye Ceza Mahkemesince yapılan yargılamada 06.02.2017 tarihli bilirkişi raporunda; kaza olayının meydana gelmesinde işyerinde alt işveren konumundaki … İnşaat Taah. ve Bil. Tek. Hiz. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin yetkilisi ve inşaat mühendisi …’un tali kusurlu olduğu, işyerinde asıl işveren durumunda olan Rit-… inşaat ortaklığının yetkilisi ve şantiye şefi inşaat mühendisi …’ın tali kusurlu olduğu, işyeri iş güvenliği uzmanı kim ise bu şahsın tespiti ile tali kusurlu olduğu, … kalıp ustası …’ün asli kusurlu olduğu kanaati belirtildiği, yapılan yargılama sonunda mahkemece sanıklar … ve …’un cezalandırılmasına karar verildiği, kusur durumunun tespitine ilişkin bilirkişi heyetinin 12.06.2019 tarihli raporunda davalı … İnşaat şirketinin %50, davalı Rit İnşaat şirketinin %10, davalı …’un %10, davalı …’ın %5, kazazede işçinin %25 davalılar … ve İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığının kazanın meydana gelmesinde kusurunun olmadığı tespit edildiği ve hükme esas alındığı, davaya konu iş kazasının yaşandığı sosyal yaşam kampüsü inşaatında İzmir Büyükşehir Belediyesi Başkanlığının ihale makamı olduğu, 11.07.2013 tarihli sözleşme ile işin (kaba inşaat) götürü usulde Rit İnşaat – … İnşaat – … ortak girişimine ihale edildiği, davalı … İnşaatın ise bir kısım işleri alt işveren olarak devraldığı, sözleşmeye konu sosyal yaşam kampüsü inşaatının yapımında davalı … Belediyesinin işçi çalıştırmadığı ve işin idaresinin tamamı ile diğer davalı şirketlerde olduğu, 12.06.2019 tarihli bilirkişi heyet raporunda da davalı … Başkanlığına atfı kabil herhangi bir kusurun bulunmadığı tespit edilmiş olduğundan Birleşen İzmir 13. İş Mahkemesinin 2015/425 Esas sayılı davasının reddine karar verildiği, asıl davada davalı … Belediyesi aleyhine açılan davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği, Rit İnşaat Taah. Doğalgaz Tıbbi Cih. San. ve Tic. A.Ş.-… İnşaat Plan Proje ve Taah. Tic.-… Ortak Girişimi’nin İzmir Büyükşehir Belediyesi Sosyal Yaşam Kampüsü inşaatının yapımı işini İzmir Büyükşehir Başkanlığından 11.07.2013 tarihli anahtar teslim götürü bedel sözleşmesi ile üstlendiği ve asıl işveren olarak Rit İnşaat Taah. Doğalgaz Tıbbi Cih. San. ve Tic. A.Ş.-… İnşaat Plan Proje ve Taah. Tic.-… Ortak Girişiminin söz konusu inşaatın bir kısım inşaat işlerini (Kaba İnşaat vb.) alt işveren konumundaki … İnşaat Taah. ve Bil. Tek. Hiz. San. ve Tic. Ltd. Şti.’ne verdiği, kaza olayının meydana geldiği inşaatta şantiye şefi olan …’ın, sevk ve idareden sorumlu olması ve şantiye şefi olması sebebiyle işveren vekili konumunda olduğu, …-… İnş. Taah. Ticaret vekilinin 06.07.2015 tarihli cevap dilekçesinde de, asıl işveren …’un aynı zamanda alt işvereni durumunda olan … İnş. Ltd. Şti.‘nin ortağı ve yetkilisi olduğu belirtilmiş olmakla, bahsi geçen davalıların asıl/alt işveren ve işveren vekilli konumunda olduklarının kabul edildiği, kazalı işçinin olay tarihinde kalıp ustası olarak çalıştığı, 46 yaşında deneyimli bir işçi olduğu, keza, İzmir İnşaat Sanatkarları Esnaf Odasının yazılarında 95 TL olarak bildirilen emsal ücretin, davacı tarafın günlük 100 TL ücret iddiasını 95 TL’lik kısmı yönünden doğruladığı anlaşılmış, buna göre müteveffanın günlük 95 TL ücret karşılığı çalıştığı, bunun da dönemin asgari ücretinin 2,3720 katına tekabül ettiği, 02.04.2021 tarihli bilirkişi ek raporunun teknik verilere dayalı ve her türlü denetime elverişli olduğu değerlendirildiği, raporda her bir davacı için hesap edilen maddi tazminat bedelleri doğrultusunda birleşen İzmir 10. İş Mahkemesinin 2018/245 Esas sayılı dosyasındaki davalılar ve asıl davada Buca Belediyesi dışındaki davalılar aleyhine açılan maddi tazminat talebinin kabulüne karar verildiği davaya konu olan olayın sonucunun ağırlığı, olayın oluş şekli, olay sonrası yaşananlar, tarafların belirlenen sosyal ve ekonomik durumları, kusur durumuna ilişkin bilirkişi heyet raporları, davacıların yaşları ve sıfatları, olay tarihindeki paranın alım gücü, Türk Medeni Kanununun 4. maddesindeki hakkaniyet ilkesi ile Türk Borçlar Kanununun 50 ve 52. maddesi hükmü dikkate alınarak manevi tazminatın belirlendiği gerekçesiyle ,”Birleşen İzmir 13. İş Mahkemesinin 2015/425 Esas sayılı davasının reddine; asıl davada davalı … Belediyesi aleyhine açılan dava atiye bırakılmış olmakla esas hakkında hüküm kurulmasına yer olmadığına; Birleşen İzmir 10. İş Mahkemesinin 2018/245 Esas sayılı dosyası ve asıl davada davalılar … (mirasçıları), …, … İnş. Taah. ve Bilg. Tek. Hiz. San ve Tic Ltd Şti ile Rit İnşaat Taah. Doğalgaz Tıbbi Cih. San. Ve Tic AŞ. Aleyhine açılan maddi tazminat davasının kabulü ile , davacı … için 308.939,11 TL, … için 1.418,22 TL, … için 16.202,66 TL, … için 24.113,09 TL, … için 74.758,13 TL olmak üzere toplam 425.431,21 TL’nin kaza tarihi olan 07.02.2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte adı geçen davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak davacılara verilmesine; Birleşen İzmir 10. İş Mahkemesinin 2018/245 Esas sayılı dosyası ve asıl davada davalılar … (mirasçıları), …, … İnş. Taah. ve Bilg. Tek. Hiz. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile Rit İnşaat Taah. Doğalgaz Tıbbi Cih. San. ve Tic AŞ. aleyhine açılan manevi tazminat davasının kısmen kabulü ile davacı … için 25.000,00 TL, … için 10.000,00 TL, … için 10.000,00 TL, … için 10.000,00 TL, … için 5.000,00 TL olmak üzere toplam 60.000,00 TL’nin kaza tarihi olan 07.02.2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte adı geçen davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak davacılara verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine “karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili ve davalılar …, … İnş. Şti. – Rit İnş. Şti. vekili istinaf yoluna başvurmuş, … İnş. Şti. – Rit İnş. Şti. vekiline HMK 344 üncü maddesi uyarınca eksik istinaf harcını tamamlaması hususunda muhtıra çıkarılmış, yaal süre içerisinde harç eksikliği giderilmediğinden 11.02.2022 tarihli ek karar ile bu davalılar yönünden istinaf başvurusu yapılmamış sayılmasına karar verilmiş bu nedenle davalılardan … yönünden istinaf başvurusu incelenmiştir.

B. İstinaf Sebepleri
Davacılar vekili; iş kazasının meydana gelmesinde davalı … Belediyesinin kusurlu olduğunu, Sosyal Yaşam Kampüsü inşaatının, Büyükşehir Belediyesinin asıl işi niteliğinde olduğunu, dolayısıyla bahse konu kampüsün inşa edilmesini kapsayan tüm süreçlerde İzmir Büyükşehir Belediyesinin diğer işverenler ile birlikte müteselsilen sorumlu tutulması gerektiğini, davalı … Belediyesine karşı açılan davanın reddine karar verilmesinin hukuka aykırılık teşkil ettiğini, hükmedilen manevi tazminatın uğranılan manevi zararla orantılı, duyulan üzüntüyü hafifletici olmadığını, takdir edilen manevi tazminatın az olduğunu belirterek istinaf yoluna başvurmuştur.

Davalı … İşçan vekili; mütevefa işçinin ücretinin, kayıtlarda görüldüğü gibi asgari ücret olduğunu, asıl kusurlunun … işçi olduğunu, işçilerin iş sağlığı ve güvenliği konusunda eğitildiğini, iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin gerekli kişisel donanımların verildiğini, kazazede işçi …’ün düşme tehlikesi bulunan kalıp üzerinde çalışırken kendisine verilen emniyet kemerini kullanmadığını ve verilen iş güvenliği eğitiminde belirtilen hususlara uygun olarak hareket etmediğini, kusur oranının kazalı işçi yönünden düşük belirlendiğini, hükmedilen manevi tazminat miktarının fahiş olduğunu belirterek istinaf yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosya kapsamındaki yazı, bilgi ve belgelere, yasaya uygun gerektirici nedenlere, İlk Derece Mahkemesince taraflarca gösterilen delillerin toplanmasında, değerlendirilmesinde usul ve esas bakımından hukuka aykırılık bulunmamasına, kararın dayandığı delillerle kanuna uygun sebeplere göre; İzmir Büyükşehir Belediyesi Sosyal Yaşam Kampüsü İnşaatının yapımının Rit İnşaat Taahhüt Doğalgaz Tıbbi Cih. San. Tic. A.Ş. – … İnş. Plan Proje ve Taahhüt Tic.-… Ortak Girişimi tarafından yapıldığı …’ün sözkonusu inşaatta alt işveren … İnş. Taahhüt ve Bilişim Teknik Hiz. San. Tic. Ltd. Şti işçisi olarak kalıp ustası olarak çalıştığı bina inşaatının 2.kat kiriş kalıplarını hazırlama işi esnasında 250 cm boyundaki teleskobik demir direkleri üzerine yerleştirilmiş ızgara olarak tabir edilen kalıp tahtalarının üzerinde bulunduğu esnada dengesini kaybederek kalıbın kenarından yaklaşık 7 metre yükseklikten dolgusu yapılmamış zemine düşerek ağır yaralandığı bilahare vefat ettiği, meydana gelen kazanın iş kazası olduğu, hükme esas alınan kusur raporuna göre … ile Buca Belediye Başkanlığının kusurlarının bulunmadığı, işveren … İnş. ….Ltd. Şti.’nin %50, Rit İnş…. Tic. A.Ş.’nin %10, … %10, …’ın %5, kazazede işçi … %25 oranında kusurlu olduğu, kusur raporunun İş kanunu, İşçi Sağlığı ve İş Sağlığı Tüzüğü’ne ve somut dosya delillerine uygun olduğu, kusura yönelik itirazların yerinde olmadığı, hükme esas alınan hesap raporunda hata bulunmadığı, hüküm altına alınan manevi tazminat miktarının Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 23.06.2004 tarih, 13/291-370 kararındaki ilkelere göre hakkaniyete uygun olduğu gerekçesiyle davacılar ve davalı … vekillerinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davacılar vekili; sunmuş olduğu temyiz dilekçesi ile istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü itirazlarını yinelemek suretiyle kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemlerine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 417 nci maddesi, 5510 sayılı Kanun’un 13 üncü maddesi ile 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2 nci ve 77 nci maddeleri ile 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4 üncü maddeleridir.

3. Değerlendirme
A) Davacılar vekilinin manevi tazminata ilişkin temyiz itirazlarının incelenmesinde;
Miktar veya değeri kesinlik sınırını geçmeyen davalara ilişkin nihai kararlar, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 362 nci maddesi uyarınca temyiz edilemez. Temyize konu edilen miktarın kesinlik sınırının altında kalması hâlinde anılan Kanun’un 366 ncı maddesi atfıyla aynı Kanun’un 352 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca temyiz dilekçesinin reddine karar vermek gerekir.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nu 110 uncu maddesi kapsamında dava yığılması (objektif dava birleşmesi) kapsamında her bir talebin ayrı bir dava olduğu ve ayrı ayrı hüküm ve sonuç doğuracağı açıktır.

Dosya içeriğine göre, temyize konu edilen miktarların Bölge Adliye Mahkemesinin karar tarihi itibari ile kesinlik sınırı olan 238.730,00 TL’nin altında bulunduğu anlaşılmakla bu kısma yönelik temyiz itirazlarının aşağıdaki şekilde reddine karar verilmiştir.

B) Davacılar vekilinin maddi tazminata ilişkin temyiz itirazlarının incelenmesinde;
1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacılar vekili tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
Davacılar vekilinin manevi tazminat istemine yönelik temyiz isteminin miktardan REDDİNE,

Davacılar vekilinin maddi tazminata yönelik temyiz itirazlarının reddine, Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Temyiz yoluna başvuru harcı ve aşağıda yazılı temyiz harcının davacılardan alınmasına,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
09.12.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.