|
ÖZET: Başvuru, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü ile ilgili işçilik alacaklarının ödenmesine dair bir talebi içermektedir. Başvuran, Çankırı Orta Kalfat Göleti İkmal işinin yüklenicisi olan Mühendislik İnşaat Taahhüt Turizm Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş’den alacaklıdır. İzmir 6. İcra Dairesi aracılığıyla gönderilen haciz ihbarnamesi ile, yüklenicinin Muğla Seydikemer Kayacık Göleti işine ilişkin hak ediş ödemelerinin yapılmadığı belirtilmiştir. Başvuran, yüklenicinin 2022 yılı hak edişinden veya teminatından alacaklarının ödenmesini talep etmektedir.
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, başvuranın talebine dair yaptığı açıklamada, haciz ihbarnamesinin kayıt altına alındığını ve söz konusu işin feshedildiğini belirtmiştir. Kesin hesap çalışmalarının devam ettiği, bu süreçte başvuranın alacaklarının yüklenicinin hak edişinden kesileceği ifade edilmiştir. Ayrıca, işçi alacaklarının ödenmesi için gerekli yasal düzenlemelere de atıfta bulunulmuştur. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin kabul edilmesi yönünde bir tavsiye kararı hazırlamıştır. Bu karar, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’ne, yüklenicinin hak edişlerinden başvuranın alacaklarının ödenmesi için işlem tesis edilmesi gerektiğini önermektedir. İlgili idarenin, bu tavsiye kararına uygun olarak 30 gün içinde gerekli işlemleri bildirmesi zorunludur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/3213-S.24.5096
BAŞVURU NO : 2023/19534
KARAR TARİHİ : 21.03.2024
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : İşçilik alacağı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 29.11.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; Devlet Su İşleri 5. Bölge ihalesi olan Çankırı Orta Kalfat Göleti İkmal işinin yüklenicisi
Mühendislik İnşaat Taahhüt Turizm Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş’den olan işçilik alacağının ödenmesi için Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne İzmir 6. İcra Dairesi aracılığıyla haciz ihbarnamesi gönderildiğini, bu bildirimle ilgili olarak Devlet Su İşleri 21. Bölge Müdürlüğü ihalesi olan Muğla
Seydikemer Kayacık Göleti ve Sulaması İkmali işi yüklenicisi Mühendislik İnşaat Taahhüt
Turizm Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş’ye hak ediş ödemesi yapılmadığının belirtildiğini fakat söz konusu işle ilgili olarak / ihale kayıt numarasıyla 21/3/2023 tarihinde yeniden ikmal ihalesi yapılacağının tespit edildiğini, dolayısıyla hak ediş ödemesi yapılacak işin tasfiye edildiğini belirterek borçlu yüklenici
Mühendislik İnşaat Taahhüt Turizm Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş’nin 2022 yılı hak edişinden veya kesin hak edişinden veya teminatından icra takibine konu edilen işçilik alacağının ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuru konusu hakkında Tarım ve Orman Bakanlığı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 21. Bölge
Müdürlüğünden alınan sayılı yazı ile Tarım ve Orman Bakanlığı Devlet Su İşleri Genel
Müdürlüğü 5. Bölge Müdürlüğünden alınan 26/1/2024 tarihli ve sayılı yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuranın İzmir 6. İcra Dairesi aracılığıyla gönderdiği haciz ihbarnamesinin sıra kaydının yapıldığı, söz konusu haciz ihbarnamesinde yer alan borçlu Müh. İnş. Taah. Turz. Gıda San. ve Tic. A.Ş’nin
Muğla Seydikemer Kayacık Göleti ve Sulaması işinin yüklenicisi olduğu, söz konusu işe ilişkin sözleşmenin 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun geçici 6. maddesi uyarınca feshedildiği, tasfiye edilen işin kesin hesap çalışmalarının devam ettiği, kesin hesap raporunun onaylanması akabinde düzenlenecek kesin hak ediş raporunda yüklenici alacağının oluşması halinde yasal mevzuatlar doğrultusunda kesintilerin (işçi alacakları, idare alacakları, haciz, temlik vb.) yapılabileceği, 2.2. Çankırı Orta Kalfat Göleti İkmali yapım işinin, Devlet Su İşleri 5. Bölge Müdürlüğü 52. Şube
Müdürlüğünün kontrollüğünde devam ettiği, bahse konu işe ilişkin olarak başvuru konusu edilen işçi alacağının firma hak edişinden kesilmesi gerektiğinin tespit edildiği, bununla birlikte tespit tarihinden bugüne kadar yüklenici firmaya herhangi bir hak ediş ödemesi gerçekleştirilmediği, başvurana ait işçi alacağının düzenlenecek ilk hak edişten kesileceği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35. maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”, 3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5. maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun “Adi ve rehinli alacakların sırası” başlıklı 206. maddesinde;
“Alacakları rehinli olan alacaklıların satış tutarı üzerinde rüçhan hakları vardır. Gümrük resmi ve akar vergisi gibi Devlet tekliflerinden muayyen eşya ve akardan alınması lazım gelen resim ve vergi, rehinli alacaklardan sonra gelir.
Bir alacak birden ziyade rehinle temin edilmiş ise satış tutarı borca mahsup edilirken her rehinin idare ve satış masrafı ve bu rehinlerden bir kısmı ile temin edilmiş başka alacaklar da varsa bunlar nazara alınıp paylaştırmada lazım gelen tenacübe riayet edilir.
Alacakları taşınmaz rehniyle temin edilmiş olan alacaklıların sırası ve bu teminatın faiz ve eklentisine şümulü Kanunu Medeninin taşınmaz rehnine müteallik hükümlerine göre tayin olunur.
Teminatlı olup da rehinle karşılanmamış olan veya teminatsız bulunan alacaklar masa mallarının satış
tutarından, aşağıdaki sıra ile verilmek üzere kaydolunur:
Birinci sıra:
A) İşçilerin, iş ilişkisine dayanan ve iflasın açılmasından önceki bir yıl içinde tahakkuk etmiş ihbar ve kıdem tazminatları dahil alacakları ile iflas nedeniyle iş ilişkisinin sona ermesi üzerine hak etmiş oldukları ihbar ve kıdem tazminatları, B) İşverenlerin, işçiler için yardım sandıkları veya sair yardım teşkilatı kurulması veya bunların yaşatılması maksadıyla meydana gelmiş ve tüzel kişilik kazanmış bulunan tesislere veya derneklere olan borçları, C) İflasın açılmasından önceki son bir yıl içinde tahakkuk etmiş olan ve nakden ifası gereken aile hukukundan doğan her türlü nafaka alacakları.
İkinci sıra:
Velayet ve vesayet nedeniyle malları borçlunun idaresine bırakılan kimselerin bu ilişki nedeniyle doğmuş olan tüm alacakları;
Ancak bu alacaklar, iflas, vesayet veya velayetin devam ettiği müddet yahut bunların bitmesini takip eden yıl içinde açılırsa imtiyazlı alacak olarak kabul olunur. Bir davanın veya takibin devam ettiği müddet hesaba katılmaz.
Üçüncü sıra:
Özel kanunlarında imtiyazlı olduğu belirtilen alacaklar.
Dördüncü sıra:
İmtiyazlı olmayan diğer bütün alacaklar.
Bir ve ikinci sıradaki müddetlerin hesaplanmasında aşağıdaki süreler hesaba katılmaz:
1. İflasın açılmasından önce mühlet de dahil olmak üzere geçirilen konkordato süresi.
2. İflasın ertelenmesi süresi.
3. Alacak hakkında açılmış olan davanın devam ettiği süre.
4. Terekenin iflas hükümlerine göre tasfiyesinde, ölüm tarihinden tasfiye kararı verilmesine kadar geçen süre.
Gemilerin paraya çevrilmesi halinde yapılacak sıra cetveli, bayrağına ve sicile kayıtlı olup olmadığına bakılmaksızın bütün gemiler için Türk Ticaret Kanununun 1389 ila 1397. maddesi hükümlerine göre düzenlenir.”
6. 4857 sayılı İş Kanunu’nun “Kamu makamlarının ve asıl işverenlerin hakedişlerinden ücret kesme yükümlülüğü” 36. maddesinde;
“Genel ve katma bütçeli dairelerle mahalli idareler veya kamu iktisadi teşebbüsleri yahut özel kanuna veya
Cumhurbaşkanlığı kararnamesine dayanılarak kurulan banka ve kuruluşlar; asıl işverenler müteahhide verdikleri her türlü bina, köprü, hat ve yol inşası gibi yapım ve onarım işlerinde çalışan işçilerden müteahhit veya taşeronlarca ücretleri ödenmeyenlerin bulunup bulunmadığının kontrolü, ya da ücreti ödenmeyen işçinin başvurusu üzerine, ücretleri ödenmeyen varsa müteahhitten veya taşeronlardan istenecek bordrolara göre bu ücretleri bunların hakedişlerinden öderler.
Bunun için hakediş ödeneceği ilgili idare tarafından işyerinde şantiye şefliği işyeri ilan tahtası veya işçilerin toplu bulunduğu yerler gibi işçilerin görebileceği yerlere yazılı ilan asılmak suretiyle duyurulur.
Ücret alacağı olan işçilerin her hakediş dönemi için olan ücret alacaklarının üç aylık tutarından fazlası hakkında adı geçen idarelere herhangi bir sorumluluk düşmez.
Anılan müteahhitlerin bu işverenlerdeki her çeşit teminat ve hakedişleri üzerinde yapılacak her türlü devir ve el değiştirme işlemleri veya haciz ve icra takibi bu işte çalışan işçilerin ücret alacaklarını karşılayacak kısım ayrıldıktan sonra, kalan kısım üzerinde hüküm ifade eder.
Bir işverenin üçüncü kişiye karşı olan borçlarından dolayı işyerinde bulunan tesisat, malzeme, ham, yarı işlenmiş ve tam işlenmiş mallar ve başka kıymetler üzerinde yapılacak haciz ve icra takibi, bu işyerinde çalışan işçilerin icra kararının alındığı tarihten önceki üç aylık dönem içindeki ücret alacaklarını karşılayacak kısım ayrıldıktan sonra, kalan kısım üzerinde hüküm ifade eder.
İşverenler, alt işverene iş vermeleri halinde, bunların işçilerinin ücretlerinin ödenip ödenmediğini işçinin başvurusu üzerine veya aylık olarak resen kontrol etmekle ve varsa ödenmeyen ücretleri hak edişlerinden keserek işçilerin banka hesabına yatırmakla yükümlüdür.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabul edilmesi hususunda hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran bir numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; işveren tarafından ödenmeyen ücret alacağının ihale makamı olan idare tarafından ödenmesini talep etmektedir.
9. Bilindiği üzere Anayasa, İş Kanunu, İcra ve İflas Kanunu ile işçinin ücret ve diğer işçilik alacaklarını koruyucu hükümler getirilmiştir. Özellikle sosyal devlet ilkesinin de gereği olarak mevzuatımızda işçilik
alacaklarına ayrı bir önem verilmiş ve işçinin haklarının ihlal edilmesi tehlikesini önleyici düzenlemeler yapılarak işçilik alacakları teminat altına alınmak istenmiştir. Bu bağlamda İcra ve İflas Kanunu’nun 206.
maddesi uyarınca da, işçilerin, iş ilişkisine dayanan ve iflasın açılmasından önceki bir yıl içinde tahakkuk etmiş ihbar ve kıdem tazminatları dâhil alacakları ile iflas nedeniyle iş ilişkisinin sona ermesi üzerine hak etmiş oldukları ihbar ve kıdem tazminatları birinci sıra alacağı olarak hüküm altına alınmış ve böylece icra ve iflas süreçlerinde işçinin korunması ilkesi kapsamında işçilik alacakları diğer alacaklar karşısında öncelenmiştir.
10. Öte yandan 4857 sayılı İş Kanunu’nun 36. maddesinde de, genel ve katma bütçeli dairelerle mahalli idareler veya kamu iktisadi teşebbüsleri yahut özel kanuna veya özel kanunla verilmiş yetkiye dayanılarak kurulan banka ve kuruluşlar ile asıl işverenlerin müteahhide verdikleri her türlü bina, köprü, hat ve yol inşası gibi yapım ve onarım işlerinde çalışan işçilerden müteahhit veya taşeronlarca ücretleri ödenmeyenlerin bulunup bulunmadığını kontrol edecekleri ya da ücreti ödenmeyen işçinin başvurusu üzerine, ücretleri ödenmeyen varsa müteahhitten veya taşeronlardan istenecek bordrolara göre bu ücretleri bunların hak edişlerinden ödeyecekleri düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre ihale makamı, işçi ücretlerinin ödenip ödenmediğini kontrol etmek durumundadır. Yapılacak olan kontrol ya da işçinin başvurusu üzerine ödenmeyen ücretlerin bulunduğunun tespit edilmesi halinde, belli şartlarla ihale makamının sorumluluğu söz konusu olur. Mezkûr maddenin ikinci fıkrasında ise, işçilerin her hak ediş dönemi için olan ücret alacaklarının üç aylık tutarından fazlası hakkında adı geçen idarelere herhangi bir sorumluluk düşmeyeceği öngörülmüştür. Maddede sözü edilen ücret her hak ediş dönemi için son üç aylık temel ücret olarak değerlendirilmelidir. Görüldüğü üzere ihale makamı olan kamu kurumunun, her hak ediş dönemine ilişkin son üç aylık ücretten sorumluluğu, yasadan doğan bir sorumluluk olup, hak ediş ödemelerinde söz konusu işlerde çalışan işçilerin ücret alacağının öncelikle ödenmesi gerekmektedir.
(Yargıtay Yirmi İkinci Hukuk Dairesinin 27/11/2019 tarihli ve E: 2017/25544, K: 2019/21620 sayılı kararı)
11. Bu açıklamalar sonrasında somut olaya gelince; başvuranın Devlet Su İşleri 5. Bölge ihalesi olan
Çankırı Orta Kalfat Göleti İkmal işinin yüklenicisi Mühendislik İnşaat Taahhüt Turizm Gıda
Sanayi ve Ticaret A.Ş’den ücret alacağı olduğu, söz konusu işçi alacağının yüklenicinin hak edişinden 4857 sayılı Kanun’un 36. maddesi uyarınca ödenmesi gerektiği, nitekim başvuru konusu edilen işçi alacağının firma hak edişinden kesilmesi gerektiğinin idare tarafından da tespit edildiği anlaşıldığından, idarece yükleniciye yapılacak hak ediş ödemesinden öncelikle başvuranın işçi alacağının ödenmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 12. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
13. 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, ilgili idarece tavsiye kararı üzerine 30 gün içerisinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre başvuranın talebinin kabulüne;
Başvuranın ücret alacağının yüklenicinin hak edişlerinden ödenmesine yönelik işlem tesis edilmesi hususunda Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne tavsiyede bulunulmasına,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Devlet Su
İşleri Genel Müdürlüğü tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın başvurana ve Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi