|
ÖZET: Başvuru, işsizlik ödeneği tutarına yönelik bir itirazı içermektedir. Başvuran, 2018 yılında işsiz kaldığını ve mücbir sebepler nedeniyle 2022 yılına kadar işsizlik ödeneği başvurusunda bulunamadığını belirtmiştir. Başvurusu kabul edilmesine rağmen, brüt maaşı 20 bin TL olmasına karşın, ödeneğin brüt 15 bin TL üzerinden hesaplanarak 5.100 TL olarak ödendiğini ifade etmiştir. Ocak zammıyla birlikte ödeneğin 8 bin TL olması gerektiğini, ancak “işsizlik ödeneği brüt maaşın yüzde 40’ını geçemez” kuralı nedeniyle 6 bin TL civarında ödeme alındığını vurgulamıştır.
Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü (İŞKUR), başvuranın işsizlik ödeneği talebinin, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’na uygun olarak değerlendirildiğini belirtmiştir. Başvurunun mücbir sebep kapsamında geç yapıldığı, bu nedenle gecikmenin işsizlik ödeneği süresinden düşülmediği ifade edilmiştir. Ödeneğin hesaplanmasında, başvuranın son dört aylık kazançlarının dikkate alındığı ve 2022 ile 2023 yıllarında geçerli asgari ücretin brüt tutarlarının üst sınır olarak alındığı açıklanmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/6762-S.23.11118
BAŞVURU NO : 2023/2128
KARAR TARİHİ : 02/06/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : İşsizlik ödeneğinin tutarına yapılan itiraz hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 08/02/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza 03/02/2023 tarihinde yapılan başvuruda başvuran; 2018 yılında işsiz kaldığını, mücbir sebepten dolayı 2022 yılına kadar işsizlik ödeneğine başvuru yapamadığını, mücbir sebep ortadan kalkınca başvuru yaptığını ve başvurusunun kabul edildiğini, brüt maaşı 20 bin TL civarı olmasına rağmen brüt 15 bin TL üzerinden 5100 TL işsizlik ödeneği aldığını, Ocak zammından sonra işsizlik ödeneğinin 8 bin TL olmasına rağmen “işsizlik ödeneği brüt maaşın yüzde 40’ını geçemez” hükmü dikkate alınarak 6 bin
TL civarında ödeme yapıldığını belirterek işsizlik ödeneğinin brüt maaşının tutarı dikkate alınarak yaklaşık
8 bin TL üzerinden yatmasını ayrıca 2018 yılına ait aylık tutarlarının 2022 asgari ücret brüt tutarı üzerinden
yapılan hesaplama ve ödemenin mağduriyetine sebep verdiğini ifade etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge isteme yazısına cevaben Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü
(İŞKUR) İşsizlik Sigortası Daire Başkanlığı tarafından gönderilen cevabi yazıda özetle:
2.1. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunun;
48 inci maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan “Sigortalı işsizin, bu maddede belirtilen ödeme ve
hizmetlerden yararlanabilmesi için işten ayrılma bildirgesi ile birlikte hizmet akdinin feshedildiği tarihi izleyen günden itibaren otuz gün içinde Kuruma doğrudan veya elektronik ortamda başvurması gerekir.
Mücbir sebepler dışında, başvuruda gecikilen süre işsizlik ödeneği almaya hak kazanılan toplam süreden düşülür” hükmü ile işsizlik ödeneğinin başvuru esasları, /
50 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Günlük işsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime
esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkıdır. Bu şekilde hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı, 4857 sayılı İş Kanununun 39 uncu maddesine göre on altı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde seksenini geçemez.” hükmü ile işsizlik ödeneğinin miktarı,
50 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet
akdine tabi olanlardan, son üç yıl içinde; a) 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 180 gün, b) 900 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 240 gün, c) 1080 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 300 gün, Süre ile işsizlik ödeneği verilir.” hükmü ile işsizlik ödeneğinin hak sahipliği süresi,
50 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “İşsizlik ödeneği başvuruları izleyen ayın sonuna kadar
sonuçlandırılır. İşsizlik ödeneği, her ayın beşinde aylık olarak işsizin kendisine ödenir.” hükmü ile başvuruların sonuçlandırılması ve ödeme tarihi,
51 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Bu Kanun uyarınca sigortalı sayılanlardan hizmet akitleri
aşağıda belirtilen hallerden birisine dayalı olarak sona erenler, Kuruma süresi içinde şahsen başvurarak yeni bir iş almaya hazır olduklarını kaydettirmeleri ve bu Kanunda yer alan prim ödeme koşullarını sağlamış olmaları kaydıyla işsizlik ödeneği almaya hak kazanırlar.” hükmü ile işsizlik ödeneğinin hak sahipliği koşulları belirlendiği, 2.2. Günlük işsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkıdır. Bu şekilde hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı ise aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde seksenini geçemeyeceği, 2.3. Başvuranın, 22/11/2018 tarihli hizmet akdi feshi ile 02/08/2022 tarihinde Kocaeli Çalışma ve İş
Kurumu İl Müdürlüğümüze bağlı Gebze Hizmet Merkezine işsizlik ödeneği başvurusunda bulunduğu, söz konusu başvuru, hizmet akdinin feshedildiği tarihi izleyen günden itibaren otuz gün içinde yapılmamış olmakla birlikte, geç başvurunun mücbir sebep kapsamında olduğu anlaşıldığından, başvuruda gecikilen süre işsizlik ödeneği almaya hak kazanılan toplam süreden düşülmediği, başvuranın toplam işsizlik ödeneği süresi 300 gün (10 ay) olarak belirlenmiş ve ilgilinin işsizlik ödeneği 29/07/2022 tarihinden itibaren bağlandığı, 2.4. Günlük işsizlik ödeneğinin miktarının, “sigortalının son dört aylık prime esas kazançları” dikkate alınarak hesaplandığından, aylık işsizlik ödeneğinin miktarının belirlenmesi için ilgilinin fesih tarihinden önceki kazançlarına ilişkin SGK kayıtlarının baz alındığı, söz konusu kazançlar dikkate alınmak üzere, (binde 7,59 damga vergisi düşüldükten sonra) sigortalının günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkı 6.042,35 TL olarak hesaplandığı, ancak 29/07/2022 – 31/12/2022 tarihleri arasında gerçekleşen ödemeler,
2022 yılı döneminde geçerli olan asgari ücretin brüt tutarının yüzde seksenini (5.137,51 TL) yasa gereği
geçemeyeceği için ilgiliye bu dönemde 2022 yılı kapsamında üst sınır olan 5.137,51 TL işsizlik ödeneği ödendiği, 01/01/2023 – 27/05/2023 tarihleri arasında planlanan ödemeler için ise; 01/01/2023 tarihinden itibaren geçerli olan asgari ücretin brüt tutarındaki artışa istinaden “aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde sekseni” üst sınırı da (7.945,63 TL) yükseldiğinden, ilgilinin fesih tarihinden önceki günlük
ortalama brüt kazancının yüzde kırkı olarak hesaplanan tutarın tümünün ödenmesi imkânı doğmuş ve işsizlik ödeneğinin aylık tutarı 2023 dönemi için 6.042,35 TL olarak güncellendiği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
5. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun; 5.1. “İşsizlik ödeneğinin; miktarı, ödeme süreleri ve zamanı ile sigorta primleri” başlıklı 50.
maddesinin birinci, ikinci fıkralarında;
“Günlük işsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkıdır. Bu şekilde hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı, 4857 sayılı
İş Kanununun 39 uncu maddesine göre onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde seksenini geçemez.”
“Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olanlardan, son üç yıl içinde; a) 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 180 gün, b) 900 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 240 gün, c) 1080 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 300 gün, süre ile işsizlik ödeneği verilir.
5.2. “İşsizlik ödeneğine hak kazanmanın şartları” başlıklı 51. maddesinin birinci fıkrasında;
“Bu Kanun uyarınca sigortalı sayılanlardan hizmet akitleri aşağıda belirtilen hallerden birisine dayalı olarak sona erenler, Kuruma süresi içinde şahsen başvurarak yeni bir iş almaya hazır olduklarını kaydettirmeleri ve bu Kanunda yer alan prim ödeme koşullarını sağlamış olmaları kaydıyla işsizlik ödeneği almaya hak kazanırlar.”
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
/
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran; 2018 yılında işsiz kaldığını, mücbir sebepten dolayı 2022 yılına kadar işsizlik ödeneğine başvuru yapamadığını, mücbir sebep ortadan kalkınca başvuru yaptığını ve başvurusunun kabul edildiğini, brüt maaşı 20 bin TL civarı olmasına rağmen brüt 15 bin TL üzerinden 5100 TL işsizlik ödeneği aldığını, Ocak zammından sonra işsizlik ödeneğinin 8 bin TL olmasına rağmen “işsizlik ödeneği brüt maaşın yüzde 40’ını geçemez” hükmü dikkate alınarak 6 bin TL civarında ödeme yapıldığını belirterek işsizlik ödeneğinin brüt maaşının tutarı dikkate alınarak yaklaşık 8 bin TL üzerinden yatmasını ayrıca 2018 yılına ait aylık tutarlarının 2022 asgari ücret brüt tutarı üzerinden yapılan hesaplama ve ödemenin mağduriyetine sebep verdiğini ifade etmektedir.
8. Başvuruya konu uyuşmazlığın; İŞKUR tarafından başvurana yapılan “işsizlik ödeneği” ödeme miktarı noktasında toplandığı görülmektedir.
9. 4447 sayılı kanunun 50 inci maddesinde işsizlik ödeneğinin; miktarı, ödeme süreleri ve zamanı ile sigorta primlerine ilişkin koşulların hüküm altına alındığı görülmektedir. Şöyle ki; günlük işsizlik ödeneğinin, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkı olarak belirlendiği, ödeneğe hak kazanma koşullarının ise; hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olanlardan, 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 180 gün, 900 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 240 gün,1080 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 300 gün, süre ile işsizlik ödeneği verileceğinin hüküm altına alındığı ayrıca hesaplanan işsizlik ödeneği miktarının, 4857 sayılı İş Kanununun 39 uncu maddesine göre on altı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde seksenini geçemeyeceği düzenlenmiştir.
10. Başvuran 22/11/2018 tarihli hizmet akdi feshi ile 02/08/2022 tarihinde Kocaeli Çalışma ve İş Kurumu
İl Müdürlüğümüze bağlı Gebze Hizmet Merkezine işsizlik ödeneği başvurusunda bulunmuştur. Söz konusu başvuru, hizmet akdinin feshedildiği tarihi izleyen günden itibaren otuz gün içinde yapılmamış olmakla birlikte, geç başvurunun mücbir sebep kapsamında olduğu anlaşıldığından, başvuruda gecikilen süre işsizlik ödeneği almaya hak kazanılan toplam süreden düşülmemiştir.
11. Başvuranın aylık prim bilgilerinin tetkikinde, 2018/7, 8, 9 ve 10. aylarda 30 SSK prim günü ve 15.221,40 TL İŞ-KUR prim kazancının bulunduğu, 2018/11. ayda ise 22 SSK prim gününün bulunduğu ve 11.162,36 TL İŞ-KUR prim kazancının bulunduğu ayrıca 22/11/2018 tarihinde iş akdinin feshedildiği tespit edilmiştir.
12. Başvuran, hizmet akdinin sona erdiği 22/11/2018 tarihinden önceki son 120 günde hizmet akdine tabi olmakla birlikte hizmet akdinin sona erdiği tarihten önceki son üç yılda 1.080 gün işsizlik sigortası primi bulunduğundan toplam işsizlik ödeneği süresi 300 gün (10 ay) olarak belirlenmiş ve ilgilinin işsizlik ödeneği talep tarihi itibariyle 29/07/2022 tarihinden itibaren bağlanmıştır.
13. Günlük işsizlik ödeneğinin miktarı 4447 sayılı Kanunun 50’nci maddesi uyarınca “sigortalının son dört aylık prime esas kazançları” dikkate alınarak hesaplandığından, aylık işsizlik ödeneğinin miktarının belirlenmesi için başvuranın fesih tarihinden önceki kazançlarına ilişkin SGK kayıtlarının baz alındığı, söz konusu kazançlar dikkate alınmak üzere, (binde 7,59 damga vergisi düşüldükten sonra) sigortalının
günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkı 6.042,35 TL olarak hesaplandığı, ancak 29/07/2022 – 31/12/2022 tarihleri arasında gerçekleşen ödemeler, 2022 yılı döneminde geçerli olan asgari ücretin brüt tutarının yüzde seksenini (5.137,51 TL) yasa gereği geçemeyeceği için ilgiliye bu dönemde 2022 yılı kapsamında üst sınır olan 5.137,51 TL işsizlik ödeneği ödendiği, 01/01/2023 – 27/05/2023 tarihleri arasında planlanan ödemeler için ise; 01/01/2023 tarihinden itibaren geçerli olan asgari ücretin brüt tutarındaki artışa istinaden “aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde sekseni” üst sınırı da (7.945,63 TL)
yükseldiğinden, ilgilinin fesih tarihinden önceki günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkı olarak hesaplanan tutarın tümünün ödenmesi imkânı doğmuş ve işsizlik ödeneğinin aylık tutarı 2023 dönemi için 6.042,35 TL olarak güncellendiği tespit edilmiştir.
14. Başvuran 2018 yılına ait aylık tutarlarının 2022 asgari ücret brüt tutarı üzerinden yapılan hesaplama ve ödemenin mağduriyetine sebep verdiğini ifade etmektedir. Ancak başvuranın ifade ettiği üzere 2018 yılı asgari ücretin brüt tutarı üzerinden ( 2.029 TL) başvuranın 2018/7, 8 9 ve 10. ay maaşları (15,221.40
TL) esas alınmak suretiyle yapılacak hesaplamada daha az tutarda işsizlik ödeneği tutarı hesaplanacağı (1.623 TL) buna mukabil idarenin 2022 ve 2023 yılı asgari ücret tutarlarını esas alarak %80 lik üst sınır hesaplaması yaparak tahakkuk ettirdiği işsizlik ödeneği tutarının ise (5.137,51 ve 7.945,63 TL) daha yüksek meblağda olduğu tespit edilmiştir.
15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın 2018 yılı prim kazançları üzerinden işsizlik ödeneği başvuru tarihinden sonraki 2022 ve 2023 yılı asgari ücretin brüt tutarları esas alınarak tahakkuk ettirilen işsizlik ödeneği işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı değerlendirilmektedir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana yönelik işlemlerinde başvuranın hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, idarenin bahse konu ilkeye uygun
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İstanbul İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/