|
ÖZET: Başvuran, işsizlik ödeneğinin hesaplanmasında yaşadığı sorunları dile getirerek, ödeneğin yeniden hesaplanmasını talep etmiştir. Karabük’te turizm sektöründe çalışırken, pandemi nedeniyle 1 Nisan 2020’de kısa çalışma ödeneği almış, 1 Temmuz 2021’de tekrar işe dönmüş ve 31 Ağustos 2021’de işten ayrılmıştır. Ancak, işsizlik ödeneği hesaplamasında, 2020 Mart ayına kadar olan süre dikkate alınmış ve Temmuz ile Ağustos 2021 dönemleri göz ardı edilmiştir. Bu durum, başvuranın mağduriyetine yol açmıştır.
Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü, başvuranın iddialarını değerlendirerek, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun ilgili maddelerine atıfta bulunmuştur. Kısa çalışma ödeneği süresince işsizlik sigortası hak etme koşullarının yerine getirilmesi gerektiği belirtilmiş, başvuranın son üç yıl içinde yeterli prim gün sayısına sahip olmadığı tespit edilmiştir. Bu nedenle, işsizlik ödeneği talebinin reddedilmesi yönünde karar alınmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan incelemeler sonucunda başvurunun reddedilmesine dair hukuka aykırılık bulunmadığını belirtmiştir. Ancak, idarenin başvurana hangi mercilere başvurabileceği konusunda yeterli bilgi vermediği, bu durumun iyi yönetim ilkelerine aykırı olduğu ifade edilmiştir. Başvuran, bu ret kararına karşı yargı yoluna başvurabilecektir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/3526-S.22.5314
BAŞVURU NO : 2021/21480
KARAR TARİHİ : 14/03/2022
RET KARARI
Adres
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, işsizlik ödeneğinin yeniden hesaplanarak mağduriyetinin giderilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 17/12/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran Karabük ili Safranbolu İlçesinde turizm ve otel sektöründe çalışırken, 01.04.2020 itibariyle
pandemi nedeniyle çalışmasına zorunlu olarak ara verdiğini, 30.06.2021 tarihine kadar kısa çalışma ödeneği aldığını, sonrasında 01.07.2021 itibariyle tekrar işbaşı yaparak 31.08.2021’e kadar çalışıp bu tarihte işten ayrıldığını ve işsizlik ödeneğine başvurduğunu, ancak işsizlik ödeneğinin son 4 ay hesabında 2020/Mart ayına kadar olan sürenin dikkate alındığını kısa çalışma ödeneğinden sonra yapılan Temmuz 2021 ve
Ağustos 2021 dönemleri dikkate alınmadan işsizlik ödeneği hesaplamasının yapıldığını, bu durumun eksik ücret ödenmesine sebebiyet verdiğini ifade etmiş; işsizlik ödeneğinin son 4 ay hesabında 2021/Temmuz ve 2021/Ağustos ayı da dahil edilerek yeniden hesaplanmasını ve mağduriyetimin giderilmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü İşsizlik Sigortası Daire Başkanlığının başvuru konusuna
ilişkin 25/01/2022 tarihli ve sayılı yazısında özetle;
Mah. Zeytindalı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
2.1) 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun 50. maddesinin ikinci ve dördüncü fıkralarında, işsizlik
ödeneği hak sahipliği süresinin ve işsizlik ödeneği hak sahipliğinde kullanılan prim süresinin tekrar kullanılamayacağının düzenlendiği,
2.2) Aynı Kanun’un ek 2. maddesinin üçüncü fıkrası ile geçici 23. maddesinde kısa çalışma ödeneğine hak
kazanma şartlarının belirlendiği, Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği Hakkında Yönetmeliği’nin 6.
maddesinde ise kısa çalışma ödeneği hak sahipliğine ilişkin esaslara açıklık getirildiği,
2.3) Mezkûr Kanun’un ek 2. maddesi ve Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği Hakkında Yönetmelik
hükümleri kapsamında genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak önemli ölçüde azaltılması veya işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durdurulması hallerinde, işveren tarafından kısa çalışma uygulamasında bulunan işçilerin listesi ile birlikte başvuruda bulunulduğu, İş Teftiş Kurulu Başkalığınca yapılan inceleme sonucunda kısa çalışma ödeneği işyeri için uygun görülmesi halinde kısa çalışma uygulamasında yer alan işçilerin, hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmeleri durumunda kısa çalışma ödeneğine hak kazanabildikleri,
2.4) Bu kapsamda yeni koronavirüs (Covid-19) sebebiyle işverenlerin yaptıkları zorlayıcı sebep gerekçeli
kısa çalışma başvuruları için, uygunluk tespitinin tamamlanması beklenmeksizin, işverenlerin beyanı doğrultusunda kısa çalışma ödemesinin gerçekleştirildiği, işyerinde kısa çalışma uygulanan işçilerin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için öngörülen hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi hükmünün, kısa çalışma başlama tarihinden önceki son 60 gün hizmet akdine tabi olanlardan son üç yıl içinde 450 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödenmiş olması şeklinde uygulandığı,
2.5) Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği Hakkında Yönetmeliğin Kısa çalışma ödeneğinden yararlanma
koşulları başlıklı 6 ncı maddesinde “b) İşçinin kısa çalışmanın başladığı tarihte, 4447 sayılı Kanunun 50 nci maddesine göre çalışma süreleri ve işsizlik sigortası primi ödeme gün sayısı bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanmış olması gerekmektedir.” hükmüne yer verilerek kısa çalışma ödeneği hak sahipliğine ilişkin esaslara açıklık getirildiği,
2.6) 30.06.2020 tarih ve 2706 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararında “Yeni koronavirüs (Covil19) nedeniyle
dışsal eklilerden kaynaklanan dönemsel durumlar kapsamında zorlayıcı sebep gerekçesiyle yapılan ödemeler başlangıçla belirlenen işsizlik ödeneği süresinde düşülme:” hükmü ile yeni koronavirüs (Covit-
19) nedeniyle kısa çalışma ödeneğinden yararlanıp daha sonra, İşsizlik sigortası ödeneğinden yararlanmak
için bu Kanunun öngördüğü şartları yerine getiremeden işsiz kalınması durumunda kısa çalışma ödeneği ödeme gun sayısı süresince ödenekten yararlanılabileceğinin belirlendiği,
2.7) Bu kapsamda, işsizlik ödeneği hak sahipliğinin belirlendiği son 3 yıl prim gün sayısı, fesih tarihinden
önceki son 3 yıl içerisinde yer alan işsizlik sigortası primi olan prim gün sayıları hesaplanmak sureti İle belirlendiği, ancak son 3 yıl prim gün sayısının incelenmiş olduğu dönem içerisinde işsizlik veya kısa çalışma ödeneği alınmışsa bu tarihten önceki primler, bu ödeneklerin hak sahipliklerinin belirlenmesinde kullanıldığından son 3 yıl hesabına dahil edilemediği,
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
2.8) Başvuranın, 01/04/2020 tarihinde kısa çalışma ödeneği hak sahipliğinin belirlendiği, sonrasında
Cumhurbaşkanlığı Kararlarına istinaden toplamda 443 gün ödenekten yararlandığı 31.08.2021 tarihli işsizlik ödeneği hak sahipliğinin belirlendiği son 3 yıl prim gün sayısı 01/04/2020-31/08/2021 tarihleri arasındaki prim gün sayıları hesaplanmak sureti ile bulunduğu, bu dönemde ise 60 gün işsizlik sigortası primi olan prim gün sayısının bulunduğu anlaşıldığından yukarıda yer alan Kanun hükümleri kapsamında işsizlik ödeneği hak sahipliği bulunmadığı,
2.9) 01.04.2020 başlama tarihli kısa çalışma ödeneği hak sahipliği üzerinden (kısa çalışma ödeneğinin
süresi ve kazanç ortalaması üzerinden) ödeme planın ve ödeme miktarının (240 gün süre ile 30 gün karşılığı 1.589, 96TL olduğu) belirlendiği,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin
birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun;
5.1) “İşsizlik ödeneğinin; miktarı, ödeme süreleri ve zamanı ile sigorta primleri” başlıklı 50.
maddesinin ikinci ve dördüncü fıkralarında;
“Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olanlardan, son üç yıl içinde;
a) 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 180 gün,
b) 900 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 240 gün,
c) 1080 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 300 gün,
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
süre ile işsizlik ödeneği verilir.
Sigortalı, işsizlik ödeneğinden yararlanma süresini doldurmadan tekrar işe girer ve işsizlik sigortası ödeneğinden yararlanmak için bu Kanunun öngördüğü şartları yerine getiremeden yeniden işsiz kalırsa, daha önce hakettiği işsizlik ödeneği süresini dolduruncaya kadar bu haktan yararlanmaya devam eder.
Bu Kanunun öngördüğü şartları yerine getirmek suretiyle yeniden işsiz kalınması halinde ise, sadece bu yeni hak sahipliğinden doğan süre kadar işsizlik ödeneği ödenir.”
5.2) “İşsizlik ödeneğine hak kazanmanın şartları” başlıklı 51. maddesinin birinci fıkrasında;
“Bu Kanun uyarınca sigortalı sayılanlardan hizmet akitleri aşağıda belirtilen hallerden birisine dayalı olarak sona erenler, Kuruma süresi içinde şahsen başvurarak yeni bir iş almaya hazır olduklarını kaydettirmeleri ve bu Kanunda yer alan prim ödeme koşullarını sağlamış olmaları kaydıyla işsizlik ödeneği almaya hak kazanırlar.”
5.3) “Kısa çalışma ve kısa çalışma ödeneği” başlıklı ek 2. maddesinin üçüncü fıkrasında;
“Kısa çalışma halinde İşsizlik Sigortası Fonundan kısa çalışma ödeneği ödenir. İşçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için, hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi gerekir.”
5.4) Geçici 23. maddesinin birinci fıkrasında;
“30/6/2020 tarihine kadar geçerli olmak üzere, yeni koronavirüs (Covid-19) kaynaklı zorlayıcı sebep gerekçesiyle yapılan kısa çalışma başvuruları için, ek 2 nci maddenin üçüncü fıkrasında işçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için öngörülen hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi hükmü, kısa çalışma başlama tarihinden önceki son 60 gün hizmet akdine tabi olanlardan son üç yıl içinde 450 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödenmiş olması şeklinde uygulanır. Bu koşulu taşımayanlar, kısa çalışma süresini geçmemek üzere son işsizlik ödeneği hak sahipliğinden kalan süre kadar kısa çalışma ödeneğinden yararlanmaya devam eder.”
6) 30/4/2011 tarihli ve 27920 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma
Ödeneği Hakkında Yönetmeliği’nin “Kısa çalışma ödeneğinden yararlanma koşulları” başlıklı 6.
maddesinde;
“İşçinin kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilmesi için;
a) İşverenin kısa çalışma talebinin (…) uygun bulunması,
b) İşçinin kısa çalışmanın başladığı tarihte, 4447 sayılı Kanunun 50 nci maddesine göre çalışma süreleri ve işsizlik sigortası primi ödeme gün sayısı bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanmış olması, gerekmektedir.”
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
6.1) Aynı Yönetmeliğin “Kısa çalışma ile kısa çalışma ödeneğinin miktarı ve ödenmesi” başlıklı 7.
maddesinin 8. fıkrası; “Kısa çalışma ödeneğinden yararlanan işçi, işsizlik sigortasından yararlanmak için 4447 sayılı (Değişik ibare:RG-9/11/2018-30590) Kanunda öngörülen koşullar gerçekleşmeden işsiz kalırsa, kısa çalışma ödeneği aldığı süre düşüldükten sonra, daha önce hak ettiği işsizlik ödeneği süresini dolduruncaya kadar işsizlik ödeneğinden yararlanır.”
7) 30.06.2020 tarih ve 2706 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararında “Yeni koronavirüs (Covil19)
nedeniyle dışsal eklilerden kaynaklanan dönemsel durumlar kapsamında zorlayıcı sebep gerekçesiyle yapılan ödemeler başlangıçla belirlenen işsizlik ödeneği süresinde düşülmez”
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte
değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Başvuran, işsizlik ödeneğinin son 4 ay hesabında 2020/Mart ayına kadar olan sürenin dikkate alındığını
kısa çalışma ödeneğinden sonra yapılan Temmuz 2021 ve Ağustos 2021 dönemleri dikkate alınmadan işsizlik ödeneği hesaplamasının yapıldığını, bu durumun eksik ücret ödenmesine sebebiyet verdiğini ifade etmiş; işsizlik ödeneğinin son 4 ay hesabında 2021/Temmuz ve 2021/Ağustos ayı da dahil edilerek yeniden hesaplanmasını ve mağduriyetimin giderilmesini talep etmiştir.
10) Somut olayda, işveren tarafından 01.04.2020 tarihinde kısa çalışma ödeneği başvurusunda
bulunulmuş olup son 3 yıl prim gün sayısının 1079 olması nedeni ile 240 gün süre ile idare tarafından başvuranın kısa çalışma ödeneği hak sahipliği belirlenmiştir.
11) 4447 sayılı Kanun’un ek 2. maddesinde zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin
geçici olarak önemli ölçüde azaltılması veya işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durdurulması halinde kısa çalışma uygulamasına gidilebileceğinin düzenlendiği görülmektedir. Mezkûr maddenin üçüncü fıkrasında ise işyerinde kısa çalışma uygulamasına gidilmesi halinde, işçiye İşsizlik
Sigortası Fonundan kısa çalışma ödeneği ödeneceğinin, bununla birlikte işçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için, hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi gerektiğinin düzenlendiği anlaşılmaktadır.
12) Bu noktada aynı Kanun’un 51. maddesinin birinci fıkrasında iş sözleşmeleri maddede yazılı hallerden
birisine dayalı olarak sona erenlerin, Kuruma süresi içinde şahsen başvurarak yeni bir iş almaya hazır olduklarını kaydettirmeleri ve bu Kanunda yer alan prim ödeme koşullarını sağlamış olmaları kaydıyla işsizlik ödeneği almaya hak kazanacakları düzenlenmiştir. Öte yandan mezkûr Kanun’un geçici 23.
maddesinde ise yeni koronavirüs (Covid-19) kaynaklı zorlayıcı sebep gerekçesiyle yapılan kısa çalışma
/
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
başvuruları için ek 2. maddenin üçüncü fıkrasında işçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için öngörülen, hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi hükmünün, kısa çalışma başlama tarihinden önceki son 60 gün hizmet akdine tabi olanlardan son üç yıl içinde 450 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödenmiş olması şeklinde uygulanacağı hüküm altına alınmıştır. Bununla birlikte Kanun’un 50. maddesinin dördüncü fıkrasında sigortalının işsizlik ödeneğinden yararlandıktan sonra Kanun’un öngördüğü şartları yerine getirmek suretiyle yeniden işsiz kalması halinde, sadece bu yeni hak sahipliğinden doğan süre kadar işsizlik ödeneği alacağı düzenlenmiştir.
13) Şu halde yeni koronavirüs (Covid-19) kaynaklı zorlayıcı sebep gerekçesiyle kısa çalışma
uygulamasına gidilen işyerlerinde çalışan sigortalılara kısa çalışma ödeneği ödenebilmesi için, son üç yıl içinde 450 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödenmiş olması şartının arandığı anlaşılmaktadır. Diğer taraftan eğer sigortalı daha önce kısa çalışma ödeneğinden yararlanmış ise, yeni çalışma süresine göre işsizlik ödeneği yönünden Kanun’un öngördüğü şartları yerine getirip getirmediğinin değerlendirilmesinin de yasal zorunluluk olduğu görülmektedir. Hal böyle iken başvuranın 31/08/2021 tarihli işten çıkışı kapsamında son üç yıl prim gün sayısının hesabında idarece 01/04/202031/08/2021 tarihleri arasındaki prim gün sayılarının hesaplandığı, bu tarihler arasında ise 60 gün işsizlik sigortası primi olan prim gün sayısının bulunması nedeniyle yeni bir ödenek almaya hak kazanamadığı ancak yukarıda zikredilen Cumhurbaşkanlığı Kararı gereğince kısa çalışma ödeneği süresi ve kazanç ortalaması üzerinden başvuranın işsizlik ödeneğinden faydalandırıldığı tespit edilmiştir.
14) Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; işsizlik ödeneğinin son dört ay hesabında
başvuranın talep ettiği şekilde 2021/Temmuz ve 2021/Ağustos aylarının da idarece hesaplamaya dahil edilmek suretiyle değerlendirildiği ancak işsizlik ödeneği ödenmesi için gerekli prim gün sayısı şartı olan
120 günün sağlanmadığı gerekçesiyle işsizlik ödeneği talebinin reddedilmesine yönelik Kurum işleminde
hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
16) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın başvurana ve Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğüne tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr