|
ÖZET: Başvuran, Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından işsizlik ödeneğinin yanlış hesaplandığını iddia ederek Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvurmuştur. 17 Ocak 2020 tarihinde yapılan başvuruda, kendisine ödenen 1.589,60 TL’nin, SGK hizmet dökümündeki verilere göre 2.035,72 TL olması gerektiği belirtilmiştir. Başvuran, bu yanlış hesaplamadan kaynaklanan mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.
Türkiye İş Kurumu, başvuranın iddialarını değerlendirerek, yapılan ödemelerin yasal çerçevede hesaplandığını ve herhangi bir hata olmadığını açıklamıştır. İşsizlik ödeneği, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’na göre, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanmakta ve bu hesaplamada damga vergisi düşülmektedir. Başvurana yapılan ödemelerin, ilgili mevzuat ve hesaplama yöntemleri doğrultusunda gerçekleştirildiği ifade edilmiştir. Kamu Denetçisi, başvuranın taleplerini ve idare açıklamalarını bir arada değerlendirerek, yapılan işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmediğine karar vermiştir. Bu nedenle başvurunun reddine yönelik öneri, Kamu Başdenetçisine sunulmuştur. Başvuranın, idareye karşı yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/8028-S.20.12510
BAŞVURU NO : 2020/1121
KARAR TARİHİ : 27/05/2020
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : İşsizlik ödeneğinin yanlış hesaplanmasından kaynaklanan mağduriyet hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 17/01/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde yapılmış olan başvuruda başvuran İŞ-KUR’un yaptığı yanlış ve ilgili kanuna uygun olmayan sorgulama neticesinde tarafına işsizlik ödeneği tutarı olarak 1.589,60 TL yatırıldığını, oysa 4-a SGK hizmet dökümünde yer alan verilere göre sorgulama yapılması halinde tarafına işsizlik ödeneği tutarı olarak 2.035,72 TL yatırılması gerektiğini belirterek, işsizlik ödeneği tutarının yanlış hesaplanmasından kaynaklanan mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü İşsizlik Sigortası Dairesi Başkanlığının başvuru konusuna ilişkin 10/02/2020 tarihli ve E. sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
2.1. Başvuran yapılan ödemelerde herhangi bir hata yapılmadığı, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası
Kanunun 50 inci maddesinin birinci fıkrasının hükmü gereği işsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının
%40’ı olduğu, hesaplanan bu miktardan binde 7,59 damga vergisi düşülmek sureti ile işsizlik ödeneği miktarının belirlendiği, bu şekilde hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı 4857 sayılı İş
Kanunun 39. Maddesine göre belirlenen uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının %80’ini geçemediği, bir ayda birden fazla bildirim yapılmışsa gün ve kazançlar toplamının otuz günlük karşılığı esas alındığı, fesih ayında fesih tarihinden sonraki prime esas kazançlar hesaplamaya dâhil edilmediği,
2.2. Bu kapsamda başvuranın 01/12/2018 tarihli işten çıkışı kapsamında işsizlik ödeneği ödeme miktarı SGK aylık hizmet ve prim bilgileri ekranında yer alan son 4 aylık prim ve kazançları dikkate alınarak hesaplandığı,
2.3. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunun 50 inci maddesinin birinci fıkrasının hükmü gereği günlük kazanç miktarının hesabında bir aya birden fazla bildirim yapılmışsa gün ve kazançlar toplamının 30 günlük karşılığı esas alındığı, bu doğrultuda başvuranın 2018/10-11 dönemlerine ait ortalama aylık kazanç hesabı, ilgili aylardaki kazançlar toplamı ile (7029,5) gün sayılarının
30 günlük karşılığı (3514,75) şeklinde yapıldığı,
2.4. Fesih ayında, fesih tarihinden sonraki prime esas kazançlar dahil edilmeyeceğinden ve aynı dönemde birden fazla birden fazla bildirim olması halinde ortalama günlük karşılığı alınacağından SGK hizmet dökümünde 2018/12 dönemde yer alan 13 günlük bildirimin bir günlük karşılığı (67,65 TL) ile diğer işveren tarafından bildirilen prim (166,67) toplamı alınmış (234,32) ve günlük karşılığı (117,16) hesaplandığı, dolayısıyla başvurana 30 gün karşılığında 1589,60 TL işsizlik ödeneği ödemesi yapıldığı,
2.5. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunun 50 inci maddesinin birinci fıkrasının hükmü gereği son 4 ay içerisinde bulunan bir ayda birden fazla bildirim yapılmışsa gün ve kazançlar toplamının otuz günlük karşılığı esas alınmak sureti ile işsizlik ödeneği ödeme miktarı tespit edildiği, bu kapsamda yapılan işlemlerin yasaya uygun olduğu, Belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmü yer almaktadır.
5. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunun “İşsizlik sigortasına ilişkin genel hükümler” başlıklı 48 inci maddesinde; “İşsizlik sigortası zorunludur. Bu Kanun kapsamına giren ve halen çalışmakta olanlar bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, yeni girenler ise işe başladıkları tarihten itibaren sigortalı olurlar. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 8 ve 9 uncu maddelerine göre Sosyal Sigortalar Kurumuna bildirilmiş olan işyeri ve sigortalılar Kuruma da bildirilmiş sayılır. Sigortalılığın başlamasıyla birlikte, sigortalılar ile bunların işverenlerinin sigorta hak ve yükümlülükleri de işlemeye başlar. İşveren, hizmet akdi 51 inci maddede belirtilen hallerden birisine dayalı olarak sona ermiş olan sigortalılar hakkında; örneği Kurumca hazırlanacak üç nüsha işten ayrılma bildirgesi düzenleyip, 15 gün içinde bir nüshasını Kuruma göndermek, bir nüshasını sigortalı işsize vermek ve bir nüshasını da işyerinde saklamakla yükümlüdür.(Ek cümle: 15/5/2008-5763/14 md.) Kurumca bu Kanuna göre yapılacak işlemlere ilişkin elektronik ortamda bilgi ve belge istenebilir veya bilgi ve belge verilebilir. Sigortalı işsizin, bu maddede belirtilen ödeme ve hizmetlerden yararlanabilmesi için işten ayrılma bildirgesi ile birlikte hizmet akdinin feshedildiği tarihi izleyen günden itibaren otuz gün içinde
Kuruma doğrudan veya elektronik ortamda başvurması gerekir. Mücbir sebepler dışında, başvuruda gecikilen süre işsizlik ödeneği almaya hak kazanılan toplam süreden düşülür.
Sigortalı işsizlere bu Kanunda belirtilen esas ve usuller çerçevesinde, Kurumca aşağıda belirtilen ödemeler yapılır ve hizmetler sağlanır; a) İşsizlik ödeneği, b) (Değişik: 17/4/2008-5754/90 md.) 5510 sayılı Kanun gereği ödenecek sigorta primleri, c) Yeni bir iş bulma, d) (Değişik: 4/4/2015-6645/23 md.) Aktif işgücü hizmetleri kapsamında kurs ve programlar.
(Değişik yedinci fıkra: 13/2/2011-6111/69 md.) Ayrıca Fonun bir önceki yıl prim gelirlerinin
% 30’u; işgücünün istihdam edilebilirliğini artırmak, çalışanların vasıflarını yükselterek işsizlik riskini azaltmak ve teknolojik gelişmeler nedeniyle işsiz kalması beklenenlerin başka alanlara yönlendirilmesini sağlamak, istihdamı artırıcı ve koruyucu tedbirler almak ve uygulamak, işe yerleştirme ve danışmanlık hizmetleri temin etmek, işgücü piyasası araştırma ve planlama çalışmaları yapmak ve Fondan ödenmek üzere vize edilmiş sözleşmeli personel pozisyonlarında çalışanlar ile bunlardan ilgili mevzuatına göre Kurum kadrolarına atanan ve
Kurumda çalışmaya devam eden personelin mali ve sosyal haklarına ilişkin ödemeleri gerçekleştirmek amacıyla kullanılabilir. Bu oranı % 50’ye kadar çıkarmaya çıkarmaya
Cumhurbaşkanı yetkilidir. Ancak, işsizlik ödeneğinden yararlanmakta olanlara yönelik hizmetler için bu sınırlama dikkate alınmaz. Bu fıkraya ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir. İşveren tarafından geçici görevle yabancı ülkeye gönderilen sigortalıların hak ve yükümlülükleri bu görevi yaptıkları sürece devam eder. Ülkeye dönmeleri ve 51 inci maddede belirtilen koşulları yerine getirmeleri halinde kendilerine işsizlik sigortasından hak ettikleri ödemeler yapılır ve hizmetlerden yararlanmaları sağlanır.” hükmü 6. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunun “İşsizlik ödeneğinin; miktarı ödeme süreleri ve zamanı ile sigorta primleri” başlıklı 50 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Günlük işsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkıdır. Bu şekilde hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı, 4857 sayılı İş Kanununun 39 uncu maddesine göre onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde seksenini geçemez.” İkinci fıkrasında; “Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olanlardan, son üç yıl içinde; a) 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 180 gün, b) 900 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 240 gün, c) 1080 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 300 gün, Süre ile işsizlik ödeneği verilir.” hükümlerine yer verildiği, 7. 4857 sayılı İş Kanunun “Asgari Ücret” başlıklı 39 uncu maddesinde; “İş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçinin ekonomik ve sosyal durumlarının düzenlenmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca Asgari Ücret Tespit
Komisyonu aracılığı ile ücretlerin asgari sınırları en geç iki yılda bir belirlenir. (Mülga ikinci fıkra: 2/7/2018-KHK/700/145 md.) Komisyon kararları kesindir. Kararlar Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girer. Komisyonun toplanma ve çalışma şekli, asgari ücretlerin tespiti sırasında uygulanacak esaslar ile başkan, üye ve raportörlere verilecek huzur hakları Maliye
Bakanlığı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının birlikte hazırlayacakları yönetmelikte belirtilir. Asgari Ücret Tespit Komisyonunun sekretarya hizmetleri, Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı tarafından yerine getirilir.” Hükümleri, Düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran tarafına işsizlik ödeneği olarak ödenen tutarın hizmet dökümünde yer alan verilere göre düşük olduğunu, yanlış hesaplama yapıldığını belirterek, hakkı olan miktarın kendisine ödenmesini talep etmektedir.
10. Başvuranın iddiaları göz önünde bulundurulduğunda başvuru konusu somut olayın işsizlik sigortasının hesaplanmasındaki usul bakımından değerlendirilmesi gerektiği düşünülmektedir.
11. İşsizlik, doğası gereği ekonomik nitelikli olmakla birlikte doğdurduğu sonuçlar dikkate alınarak sosyo – ekonomik bir risk olarak kabul edilmektedir. Temelde işsizlik sigortası, esas olarak işsizliği önlemeye, istihdamı artırmaya yönelik bir politika değil, aksine işsizlik sonucu ortaya çıkan bireysel yüklerin toplum tarafından paylaşılmasına ve işsizliğin olumsuz sonuçlarının ortadan kaldırmaya yönelik bir uygulamadır. İşsizlik sigortası, geçici bir süre işsiz kalan sigortalıya, ücret gelirinin yerine geçmek üzere “işsizlik ödeneği” adı altında parasal bir yardım yapılmasını amaçlar. İşsizlik sigortası, parasal yardım sağlamak dışında, yarattığı gelecek güveni, işsizlerin yeteneklerine uygun yeni bir iş edinmeleri ve onların mesleki eğitim görmeleri gibi olanaklar da tanır. (Türkiye Barolar Birliği, “4447 sayılı Kanun Açısından
İşsizlik Sigortası”, erişim: 17 Şubat 2020, http://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2001-20012-817
)
12. 4447 sayılı Kanuna göre işsizlik ödeneği belirlenirken sigortalının son 4 aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancın %40’ından damga vergisi düşülmesi suretiyle hesaplanmaktadır.
13. Bu kapsamda başvuranın 01/12/2018 tarihinde iş akdinin sona erdirilmesi üzerine söz konusu tarihten önceki son 4 aylık prime esas kazanç bilgileri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
SGK Hizmet Dökümü Son 4 Aylık Veriler
YIL AY PRİM KAZANÇ
2018 9 30 5.000,00
2018 10 30 5.000,00
2018 10 30 2.029,50
2018 11 30 5.000,00
2018 11 30 2.029,50
2018 12 1 166,67
2018 12 13 879.45
14. Ayrıca günlük kazanç miktarının hesabında bir aya birden fazla bildirim yapılmışsa gün ve kazançlar toplamının 30 günlük karşılığı esas alınmaktadır. Bu kapsamda 2018/10-11 dönemlerine ait ortalama aylık kazanç hesabı, ilgili aylardaki (10 ve 11. ay) kazançlar toplamı (7029,50) ile gün sayılarının toplamı olan 60’ın 30 günlük karşılığı (3514,75) şeklinde hesaplandığı ifade edilmiştir.
15. Fesih ayında, fesih tarihinden sonraki prime esas kazançlar dahil edilmediği için ve aynı dönemde birden fazla bildirim olması halinde ortalama günlük karşılığı alınacağından SGK hizmet dökümünde 2018/12 döneminde yer alan 13 günlük bildirimin bir günlük karşılığı 67,65
TL hesaplandığı, ayrıca aynı döneme ilişkin diğer işveren tarafından bildirilen primin günlük karşılığı (117,16) olarak hesaplanmıştır.
16. İşsizlik ödeneğinin ilgili dönemlere ait ortalama prim ve kazançlar tespit edildikten sonra hesaplanması ise aşağıdaki şekildedir.
DÖNEM TOPLAM TOPLAM ORTALAMA ORTALAMA
PRİM KAZANÇ PRİM KAZANÇ
2018/9 30 5000 30 5000 2018/10 60 7029,5 30 3514,75 2018/11 60 7029,5 30 3514,75 2018/12 2 234,32 1 117,16
TOPLAM 91 12.146,66
Son 4 ay Kazanç Toplamı (12.146,66) / Toplam Gün Sayısı (91): Ortalama Günlük Kazanç (133,48)
Ortalama Günlük Kazancın %40 (53,39) x Binde 7,59: Damga Vergisi (0,41)
Ortalama Günlük Kazancın %40 (53,39) – Damga Vergisi (0,41): Günlük İşsizlik Ödeneği
Miktarı (52,99)
Günlük İşsizlik Ödeneği Miktarı (52,99) x 30: Aylık İşsizlik Ödeneği Miktarı (1.589,60 TL)
Yukarıda belirtilen hesaplama yöntemiyle başvurana 30 gün karşılığında 1.589,60 TL işsizlik ödeneği ödemesi yapılmıştır.
17. Somut olayın nihai olarak değerlendirilmesi neticesinde; Başvuranın hizmet akdinin 01/12/2018 tarihinde sonra erdiği, 01/09/2018 ile 01/12/2018 tarihleri arasındaki son 4 aylık dönemin esas alındığı, bu dönemde iki ayrı işveren tarafından otuzar gün pim bildirilen aylar olduğu, dolayısıyla gün sayıları ile kazanç miktarları toplanmak suretiyle 30 gün karşılığı prim miktarının hesaplandığı, dört ay içindeki prim gün sayıları ile kazanç miktarlarının toplandığı, bir günlük karşılığı kazanç miktarının bulunduğu (133,48 TL) bulunan tutarın %40’ı alınarak (53,39 TL) binde 7,59 oranında damga vergisi düşülmek suretiyle (0,41 TL) günlük işsizlik ödeneği miktarı 52,99 TL, aylık ise 1.589,60 TL olarak hesaplandığı, dolayısıyla başvuranın talebine yönelik olarak idarece yapılmış işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin
Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren ilgili idarenin işlemine karşı (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; BAŞVURANA ve TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi