|
ÖZET: Başvurucu, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Müdürlüğü tarafından 16/05/2019 tarihinde alınan karar doğrultusunda, N1 sınıfı aracının 15 Temmuz Şehitler Köprüsü’nden geçişine izin verildiğini belirterek, bu karara dayanarak köprüyü 152 kez kullandığını ifade etmiştir. Ancak, aracının aks uzunluğunun 3.40 metre olması nedeniyle köprüden geçişinin yasak olduğu bilgisi verilmiş ve bu durumdan dolayı 159,518.00 TL tutarında idari para cezası tebliğ edilmiştir. Başvurucu, kararın belirsizliği nedeniyle mağduriyet yaşandığını ve cezanın iptalini talep etmiştir.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve Karayolları Genel Müdürlüğü, başvurucuya tebliğ edilen cezaların hukuka uygun olduğunu savunmuş, köprüden geçiş yapabilecek araç sınıflarının belirlenmesinde UKOME kararlarının esas alındığını belirtmiştir. Ancak, yapılan incelemeler sonucunda, karar metninin bireyler açısından açık ve anlaşılır olmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, hukuki belirlilik ilkesine aykırı olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun kabul edilmesiyle birlikte, UKOME kararının yeniden revize edilmesi ve başvurucuya tebliğ edilen idari para cezasının iptal edilmesi önerilmiştir. Ayrıca, idari para cezalarının tebliğ sürecinin hızlandırılması ve bilgilendirme sistemlerinin geliştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/4197-S.22.6361
BAŞVURU NO : 2021/16658
KARAR TARİHİ : 25/03/2022
TAVSİYE KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE :
Başvurucunun 16/05/2019 tarih ve 2019.5-1 sayılı İstanbul Büyükşehir
BAŞVURUNUN KONUSU :
Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Müdürlüğü Karar’ının hem kişiler tarafından hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır yeterli derecede öngörülebilir bir şekilde hazırlanmaması nedeniyle tarafına tebliğ edilen ihlalli geçiş idari para ceza işlemlerinin iptal edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 30/09/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılmış olunan başvuruda, özetle; başvuru sahibi plakalı, N1 sınıfı aracının, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Müdürlüğü (UKOME) tarafından çıkarılan “Boğaz Köprülerini Kullanan Araç Sınıflarının Revize Edilmesi Teklifi” hususunda aldığı 16/05/2019 tarih ve sayılı Karar eki incelendiğinde 15 Temmuz Şehitler
Köprüsünden geçebileceği hususunun belirtildiği; söz konusu Karar’a güvenerek 25/06/2020 tarihinden 27/08/2021 tarihine kadar köprüyü 152 kez kullandığını; fakat 31/08/2021 tarihine kadar aradan geçen
14 aylık süre zarfında tarafına herhangi bir bildirim yapılmadığı, konuyla ilgili KGM 1. Bölge Müdürlüğü
Başmühendisliği Trafik Güvenliğindeki memur ile görüşmesi sonucunda N1 sınıfı araçların aks uzunluğunun en fazla 3.20 metre olabileceği, kendi aracının aks uzunluğunun 3.40 metre olduğu ve uygun olmadığı bilgisini verdiği; ancak söz konusu kriterin ilgi Karar’da belirtilmediğini ifade ve iddia ederek çok sayıda vatandaşın mağdur olmaması için karardaki hatanın UKOME’ye bildirilmesi ve düzeltilmesi
/
ile tarafına tebliğ edilmiş olan toplamda 147 ihlalli geçiş nedeniyle 159,518.00 TL para cezasının iptal edilmesi taleplerinde bulunmaktadır.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. Başvuruya konu Karayolları Genel Müdürlüğü ve İstanbul Büyükşehir Belediye
Başkanlığı’ndan konuya ilişkin ayrıntılı bilgi belge talep edilmiştir.
3. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Dairesi Başkanlığı Lojistik Yönetimi ve
Terminaller Şube Müdürlüğü, tarafından gönderilen sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
3.1.Hangi tür araçların boğaz köprülerini kullanabileceğinin UKOME kararında açıklandığı; buna göre;
15 Temmuz Şehitler Köprüsünden; 1.sınıf araçların tamamı ile yolcu taşımasında kullanılan M1 ve M2
sınıfı ve N1 sınıfı kategorisindeki minibüs tipi olan ve yük taşımayan, sürücü ve yanındaki oturma yerleri dışında başka oturma yeri de bulunabilen, sürücü bölümü gövde ile birleşik olan panelvan 2. sınıf araç kategorisindeki kamyonetler, Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünden Güzergâh Kullanım İzin Belgesi alan tüm Servis Araçları (Turizm, Personel, Okul, vb.), Toplu Taşıma Araçları (İETT ve Özel Halk Otobüsü, Otobüs A.Ş. Taksi Dolmuş vb.) ve N1 sınıfı kategorisinde olup Acil Yardım Ambulansı ve Acil Sağlık
Araçlarına kullanım izni verildiği,
3.2.14.05.2012 Tarih ve 28292 Sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Sorumluluğu Altında Bulunan
Otoyollar İle Erişme Kontrolünün Uygulandığı Karayollarında Geçiş Ücretlerinin Belirlenmesi Ve
Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 5’inci maddesinde, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Karayolları
Genel Müdürlüğü tarafından; aks aralığı 3.20 metreden küçük iki akslı araçlar 1.sınıf ve aks aralığı 3.20 metre ve 3.20 metreden büyük her türlü iki akslı araçların 2. sınıf araç olarak tanımlandığı,
3.3.İlgi Karayolu Trafik Yönetmeliği ile “yük taşımasında kullanılan ve azami ağırlığı 3.5 tonu aşmayan motorlu araçların N1 sınıfı” olarak tanımlandığı,
3.4. UKOME Kararı ile Boğaz Köprülerini kullanacak araç sınıflarının belirlendiği, ücretlendirme, denetim ve ceza işlemlerinin Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından uygulandığı,
Konuyla ilgili İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Hukuk Müşavirliğinin 18/01/2022 tarih ve -173015056; 1731-15060 sayılı yazısında özetle;
3.5. 16/05/2019 tarih ve 2019/5-1 sayılı UKOME Kararına göre Boğaz Köprülerini Kullanacak Araç sınıflarının belirlendiği; ücretlendirme, ceza ve denetim işlemlerinin Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından uygulandığı,
3.6.Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin ilgi maddesi gereği Ulaşım
Koordinasyon Şube Müdürlüğü’nün sadece UKOME ile ilgili sekretarya görevini yürüttüğü, alınan ilgili
UKOME kararlarının içeriği ve uygulamada yaşanabilecek sorunların, teklifi hazırlayan Karayolları Genel
Müdürlüğü tarafından değerlendirilmesi zaruretinin doğduğu,
3.7. Hukuk Müşavirliği kayıtları tetkikinde başvuru konusuna ilişkin olarak başvurucular tarafından açılmış herhangi bir davaya rastlanılamadığı,
4. Konuyla ilgili Karayolları Genel Müdürlüğü’nün 18/01/2022 tarih ve sayılı cevabi yazısında özetle;
4.1.34 CZF 514 plakalı ’a ait araç tebligat tutanaklarında belirtilen tarihlerde (190) adet
15 Temmuz Şehitler Köprüsünden UKOME kararına aykırı olarak geçiş ihlalleri yaptığı, bu amaçla
kurulan sistem tarafından aracın fotoğrafı çekilmek sureti ile geçiş ihlali yaptığının tespit edildiği, geçiş ihlali yapan aracın adres ve plaka bilgilerinin (dijital ortamda) Emniyet Genel Müdürlüğünden gelen adres doğrultusunda ilgilisine tebligatlar yapıldığı ve tebligat hazırlık aşamasında olduğu,
4.2.UKOME’ nin kararlarına aykırı geçiş yapan aracın 2.sınıf araç olduğu, davaya konu işlemin hukuka uygun olduğu ve davacının iddia ettiği gibi haksız bir işlem bulunmadığı,
4.3.İstanbul İlinde gerek şehir içi gerekse ilden geçen şehirlerarası trafiği rahatlatmak ve ulaşım probleminin azaltılması amacıyla; İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon
Merkezi (UKOME)’nin 02.11.2016 tarih ve sayılı kararı ve Revize edilen 28.12.2018 tarih ve sayılı kararı ve 16.05.2019 tarih sayılı kararı ile halihazırda İstanbul Boğazı Üzerinde bulunan iki köprü özellikle günün belli saatlerinde yaşanan aşırı yoğunluk nedeniyle tam olarak işlevini yerine getirememektedir. Şehir içindeki ve mevcut Boğaz Köprülerindeki trafik yoğunluğunu azaltılarak yakıt tasarrufu sağlanması, araçların kesintisiz emniyet ve konforlu bir şekilde transit geçiş için 1. Sınıf araçların dışındaki tüm araçların Fatih Sultan Mehmet Köprüsü ve Yavuz Sultan Selim Köprüsüne yönlendirilmesi kararı alındığı; 15 Temmuz Şehitler Köprüsünü 1.Sınıf araçlar (Kamyoneti Panelvan ve
Van tipi araçlar hariç) kullanabilir kararı alındığı,
4.4.15 Temmuz Şehitler Köprüsü ve Fatih Sultan Mehmet Köprüsünde UKOME’ nin söz konusu kararına
aykırı olarak geçiş yapan araçlara 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri
Hakkındaki Kanunun 30. Maddesi 2.fıkrası gereğince idari para cezası uygulandığı,
4.5.5326 sayılı Kabahatler Kanunu yeniden değerlemeye ilişkin hükmü ve 6001 sayılı Kanunun 30.Uncu
maddesinin ikinci fıkrası gereğince uygulanan ve maktu nitelikte olan idari para cezasının de her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için tespit ve ilan edilen yeniden değerlendirilmesi oranında artırılması ve bulunan tutarın ilgili yılın tamamı için (Ocak ayının başından aralık ayının sonuna kadar)
uygulanması ,idari para cezalarının yıllar itibariyle yeniden değerlendirilmesi sonucunda 2020 yılı her bir geçiş ihlali için 1.388.00 TL ,2021 yılı her bir geçiş ihlali için 1.514,00 TL olarak belirlendiği,
4.6.6111 Sayılı Kanun’un 22.Maddesinde “ 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğü Hizmetleri
Hakkındaki Kanunda belirtilen ve idari para cezasını gerektiren fiilin tarihi takip eden takvim yılının son
/
günü bitimine kadar idari para cezası verilerek tebliğ edilmediği takdirde idari yaptırım kararı verilmez, verilmiş olanlar da düşer” denildiği,
4.7.Dava konusu olayın, 2918 sayılı Kanunun 116. Maddesine ilişkin olmayıp 6001 sayılı Kanunun 30.
Maddesine ilişkin olduğu, bu nedenle kanun gereği tebligatın 7 iş günü içinde yapılma zorunluluğu bulunmadığı, itiraza konu işlemin hukuka uygun olduğu, iddia edildiği gibi haksız bir işlem bulunmadığı,
4.8.İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME)’nin 02.11.2016 tarih ve sayılı kararı ve Revize edilen 28.12.2018 tarih ve sayılı kararına aykırı geçiş ihlalleri yapmış olup; Ukome kararları ve OGS-HGS kullanıcılara yapılan toplu SMS bilgilendirme e-mail ve yazışması, yol kenarı uyarı tabelaları vb. ekte sunulduğu,
4.9.Söz konusu aracın (UKOME)’nin ilgili kararına aykırı olarak (190) adet geçiş yaptığı ,toplam (266.288,00 TL) yasaklı geçişlerin ödenmesi gerektiği,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde, “[…] Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler […]”
6. 14/6/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
7. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”
8. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun “Tescil plakasına göre tutanak düzenlenmesi” başlıklı 116’ncı maddesinde; “Trafiği tehlikeye düşürecek, engel olacak şekilde veya yasaklanmış yerlerde park etmiş araçlara veya trafik kural ve yasaklarına aykırı davranışları belirlenmiş bulunan, karayolları ağırlık kontrol mahallerinde işaret, ışık, ses veya görevlilerin ikazına rağmen tartı sistemine girmeden seyrine devam eden ve sürücüsü tespit edilemeyen araçlara tescil plakalarına göre ceza veya suç tutanağı düzenlenir.Para cezasının ödenmesi gerektiği hallerde trafik kaydında araç sahibi olarak görülen kişiye cezayı ödemesi için posta yoluyla tebligat yapılır, bu şekilde tebliğ edilemeyen tutanaklar ilgili tahsil dairesinin ilân asmaya mahsus yerinde liste halinde ilân edilir, ilân tarihini takip eden otuzuncu gün tebligat yapılmış sayılır ve bu cezalar 114 ve 115 inci maddelerde belirtilen şekilde takip ve tahsil olunur.”,
9. 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanunun;
9.1. “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrasının e) bendinde; Erişme kontrolü: Transit trafiğe tahsis edilen karayollarında, yaya, hayvan ve motorsuz taşıt ve araçların girmesinin engellenerek, ancak izin verilen motorlu taşıtların yararlandırıldığı, belirli yerler ve şartlar dışında giriş ve çıkışın yasak olduğu, trafiğin özel bir kontrole tâbi tutulmasına ilişkin uygulamayı, ifade eder.
9.2. “Karayollarınde erişme kontrolü uygulaması” başlıklı 15’inci maddesinde; “(1) Belediye sınırları içindekiler de dâhil olmak üzere, Genel Müdürlüğün görev alanındaki karayolları, Genel
Müdürlüğün teklifi üzerine Bakan onayı ile erişme kontrollü karayoluna dönüştürülebilir veya erişme kontrolü kaldırılabilir.(2) Mevcut veya yeniden yapılandırılan karayollarında, erişme kontrolüne geçişin başlangıç tarihi ile yasaklamalar, kısıtlamalar ve erişme kontrolü uygulamasının kaldırılması
Resmî Gazete’de yayımlanır. […]”
9.3.“Geçiş ücretini ödememe ve güvenliğin ihlali” başlıklı 30’uncu maddesinde; “(1) Genel Müdürlük işletimindeki otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için belirlenen geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen araç sahiplerine Genel Müdürlük tarafından, geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücretinin dört katı tutarında idarî para cezası verilir. […] (3) Bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen idarî para cezaları ile geçiş ücretleri ve ikinci fıkrasında yer alan idarî para cezaları tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir. Bu sürede ödenmeyen geçiş ücretleri ve idarî para cezaları 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ilgili vergi dairesi tarafından takip ve tahsil edilir. Vergi daireleri tarafından tahsil edilen geçiş ücretleri, tahsilâtın yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna kadar Genel Müdürlük hesaplarına aktarılır.
(4) Birinci fıkra uyarınca ödenmesi gereken idarî para cezaları ile geçiş ücretleri ödenmeden, kabahatin işlendiği araçların fennî muayeneleri ile satış ve devirleri yapılmaz. […] 7) Geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapanlardan, ödemesiz geçiş tarihini izleyen on beş gün içinde yükümlü olduğu geçiş ücretini usulüne uygun olarak ödeyenlere, bu maddenin birinci fıkrası ile beşinci fıkrasında belirtilen cezalar uygulanmaz. (Ek cümle: 16/5/2018-7144/18 md.) Otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için belirlenen geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen yabancı plakalı araçlara
uygulanan idari para cezaları için bu fıkrada belirlenen on beş günlük süre beklenmez. […] (9) (Ek:
16/5/2018-7144/18 md.) Bu maddenin birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü, yedinci ve sekizinci fıkraları
Bakanlık tarafından işletilen otoyolları ve erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için; beşinci, altıncı ve yedinci fıkraları ise Bakanlık tarafından 3996 sayılı Kanun ve diğer ilgili kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için de uygulanır.”,
10. 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun “Soruşturma Zamanaşımı” başlıklı 20’nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ek cümlede; “(Ek cümle: 13/2/2011-6111/22 md.) Ancak
1111 sayılı Askerlik Kanunu, 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu, 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu, 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında
Kanun, 3376 sayılı Anayasa Değişikliklerinin Halkoyuna Sunulması Hakkında Kanun, 4925 sayılı
Karayolu Taşıma Kanunu, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ve 6001 sayılı Karayolları Genel
Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunda belirtilen ve idari para cezasını
gerektiren fiilin işlendiği tarihi takip eden takvim yılının son günü bitimine kadar idari para cezası verilerek tebliğ edilmediği takdirde idari yaptırım kararı verilemez, verilmiş olanlar düşer.”
11. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun “Ulaşım hizmetleri” başlıklı 9’uncu maddesinde, “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve
Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım
Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır. Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer. […]”
12. Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin “Görev ve yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinde; “UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, b) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla, […] görevli ve yetkilidir.”
13.14/05/2012 tarih ve 28292 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Karayolları Genel Müdürlüğünün
Sorumluluğu Altında Bulunan Otoyollar ile Erişme Kontrolünün Uygulandığı Karayollarında Geçiş
Ücretlerinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin; “Ücret ödemeden yapılan geçişlere dair işlemler” başlıklı 9’uncu maddesinde;
“(1) Bu Yönetmelik kapsamında geçişi ücretli olduğu halde ücret ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen araç sahiplerine (Değişik ibare: RG-15/1/2019-30656 Mükerrer) 6001 sayılı Karayolları Genel
Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanunun 30 uncu maddesine göre o güzergâhın en uzun mesafesine ait geçiş ücretinin on katı tutarında idari para cezası verilir. En uzun mesafe, ücret ödemeden çıkış yapılan gişelere en uzak mesafede olan gişe dikkate alınarak belirlenir.
(2) Ücret ödemeden geçişin yapıldığı tarihten itibaren yedi gün içerisinde ödemesiz geçiş yapan aracın plakasına ait hesabın, ilgili tarafından Ana Kontrol Merkezine bildirilmesi durumunda cezasız geçiş ücreti bu hesaptan tahsil edilir. Ödemesiz geçiş ücreti bedelinin ödenmesinden araç sahibi sorumludur. Cezalı
/
geçiş yapan gerçek kişi hüviyetindeki araç sahibinin ölmesi durumunda varislerinden sadece cezasız geçiş ücreti tahsil edilir. Bu uygulamada araç sahibinin ölüm raporu evraka eklenir.
(3) İdari para cezaları ile geçiş ücretleri, tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde ödenir. Bu sürede ödenmeyen geçiş ücretleri ve idari para cezaları, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının
Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ilgili vergi dairesi tarafından takip ve tahsil edilir.
(4) İdarenin ücret toplama sistemlerine yönelik tesis ettiği kameralarla tespit edilen görüntülerin saklanması, ücret toplama sisteminin çalıştırılmasına yöneliktir. Kamera görüntülerinin incelenmesini gerektiren itirazlar geçiş ücreti ve idari para cezasının ödemesini durdurmaz.
(5) Geçiş ücretleri ve idari para cezaları ödenmeden kabahatin işlendiği araçların fenni muayeneleri ile satış ve devirleri yapılmaz.” hükümlerine yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14. Başvuru dilekçesinde yer verilen iddialar, Karayolları Genel Müdürlüğü ve İstanbul Büyükşehir
Belediye Başkanlığı’ndan temin edilen bilgi, belge ve değerlendirme ile diğer tespitler çerçevesinde, gerekçe bölümünde açıklandığı şekilde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
15. Başvurucu, 1. Nolu paragrafta açıklandığı üzere özetle, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından Boğaz Köprülerini Kullanan Araç Sınıflarının
Revize Edilmesi Teklifi” hususunda alınan 16/05/2019 tarih ve sayılı Karar (Karar)
incelendiğinde plakalı N1 sınıfındaki aracının 15 Temmuz Şehitler Köprüsü’nden (Köprü)
geçebileceği hususunun anlaşıldığı, söz konusu Karara güvenerek 25/06/2020 tarihinden 27/08/2021 tarihine kadar köprüyü 152 kez kullandığını; fakat 31/08/2021 tarihine kadar aradan geçen 14 aylık süreçte tarafına herhangi bir bildirim yapılmadığı, KGM memurları ile görüştüğünde kendi aracının aks uzunluğunun 3.40 metre olması nedeniyle köprüden geçemeyecek araç kategorisinde yer aldığını belirttiklerini ifade ve iddia ederek söz konusu kriterin ilgi Karar’da belirtilmemesi nedeniyle çok sayıda vatandaşın mağdur olmaması için karardaki hatanın UKOME’ye bildirilmesini ve hatanın düzeltilmesi; ayrıca, tarafına tebliğ edilmiş 147 ihlalli geçiş nedeniyle 159,518.00 TL para cezasının iptal edilmesi taleplerinde bulunmaktadır.
16. İdareler tarafından yapılan açıklamalar incelendiğinde,
16.1. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından; hangi tür araçların boğaz köprülerini kullanabileceğinin UKOME kararında açıklandığı; buna göre; 15 Temmuz Şehitler Köprüsünden; 1.sınıf araçların tamamı ile yolcu taşımasında kullanılan M1 ve M2 sınıfı ve N1 sınıfı kategorisindeki minibüs
/
tipi olan ve yük taşımayan, sürücü ve yanındaki oturma yerleri dışında başka oturma yeri de bulunabilen, sürücü bölümü gövde ile birleşik olan panelvan 2. sınıf araç kategorisindeki kamyonetlere kullanım izni verildiği; mevzuat gereği, aks aralığı 3.20 metreden küçük iki akslı araçlar 1.sınıf ve aks aralığı 3.20 metre ve 3.20 metreden büyük her türlü iki akslı araçların 2. sınıf araç olarak tanımlandığı,
16.2. Karayolları Genel Müdürlüğü 1. Bölge Müdürlüğü tarafından; plakalı aracın tebligat tutanaklarında belirtilen tarihlerde (190) adet 15 Temmuz Şehitler Köprüsünden UKOME kararına aykırı olarak geçiş ihlalleri yaptığı, bu amaçla kurulan sistem tarafından aracın fotoğrafı çekilmek sureti ile geçiş ihlali yaptığının tespit edildiği, geçiş ihlali yapan aracın adres ve plaka bilgilerinin (dijital ortamda)
Emniyet Genel Müdürlüğünden gelen adres doğrultusunda ilgilisine tebligatların yapılmakta olduğu, UKOME’ nin kararlarına aykırı geçiş yapan aracın 2.sınıf araç olduğu, değerlendirmelerinde bulunulduğu anlaşılmaktadır.
17. Başvuruya konu uyuşmazlığın, plakalı aracın, 16/05/2019 tarih ve sayılı İstanbul
Büyükşehir Belediyesi UKOME Kararına (UKOME Kararı) göre “Boğaz Köprülerini Kullanacak Araç
Sınıfları” kapsamında olup olmadığı; bu bağlamda, plakalı aracın tebligat tutanaklarında belirtilen tarihlerde 15 Temmuz Şehitler Köprüsü’nden yapmış olduğu geçişlerin UKOME Kararı’na göre ihlalli geçiş olup olmadığı hususlarının tespiti noktasında toplandığı anlaşılmaktadır.
18. Başvuruya konu Köprü’den hangi araçların geçiş yapabileceğine ilişkin İstanbul Büyükşehir
Belediyesi tarafından alınan ilgi UKOME Kararının 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün
Hizmetleri Hakkında Kanun ile 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu amir hükümlerine dayanılarak alındığı anlaşılmaktadır.
19. İlgi mevzuat incelendiğinde, Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından 15 Temmuz Şehitler
Köprüsü’nün erişme kontrollü karayolu kapsamına alındığı; bu kapsamda, mahalli ihiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak, İstanbul ilinde gerek şehir içi gerekse ilden geçen şehirlerarası trafiği rahatlatmak ve ulaşım probleminin azaltılması amacıyla hangi sınıf taşıtların Köprü’den geçiş yapabileceği hususunda büyükşehir içindeki ulaşım konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma yetki ve sorumluluğu olan UKOME’nin başvuruya konu Kararı’nın Ek’inde yer alan çizelge incelendiğinde, şehir içindeki ve mevcut Boğaz Köprülerindeki trafik yoğunluğunun azaltılarak yakıt tasarrufu sağlanması, araçların kesintisiz emniyet ve konforlu bir şekilde transit geçişi için 1. sınıf araçlar ile 2. sınıf araç arasında yer alan ve yolcu taşımasında kullanılan M1 ve M2 sınıfı araçların tamamı ile 2. sınıf N1 kategorisinde yer alan bazı özellikteki araçların 15 Temmuz Şetitler Köprüsü’nden geçiş yapabilecekleri; ancak diğer araçların Fatih Sultan Mehmet Köprüsü ve Yavuz Sultan Selim Köprüsüne yönlendirilmesi kararı alındığı anlaşılmaktadır.
15 Temmuz Şehitler Fatih Sultan Mehmet Yavuz Sultan Selim
Köprüsü Köprüsü Köprüsü 1. Sınıf Araçlar 1. Sınıf Araçlar Tüm Motorlu Araç
Sınıfları
2. Sınıf Araçlar: Yolcu 2 Sınıf Araçlar (Tüm taşımasında kullanılan M1 ve Kamyon ve Otobüsler
M2 Sınıfı ile (N1 Sınıfı hariç)
kategorisindeki Minibüs tipi olan ve yük taşımayan
Panelvan Kamyonetler dahil)*
Tüm Servis Araçları Tüm Servis Araçları; (Turizm, Personel, Okul vb.) (Turizm, Personel, Okul vb.)
Karavan, D4 Yetki
Belgeli Araçlar***
Toplu Taşıma Araçları (İETT Toplu Taşıma Araçları ve Özel Halk Otobüsü, (İETT ve Özel Halk
Otobüs A.Ş. Taksi Dolmuş Otobüsü, Otobüs A.Ş.
vb.) Taksi Dolmuş vb.)
** N1 Sınıfı acil Yardım KGM’den izinli Kamu
Ambulansı ve Acil Sağlık kurum ve
Araçları kuruluşlarının resmi plakalı hizmet araçları
/
20. Yukarıda yer verilen UKOME Kararının Ek’inde yer alan çizelge incelendiğinde, 2. Sınıf N1 kategorisinde yer alan araçlardan, N1 sınıfında olup yük taşımayan, panelvan kamyonet şeklinde olan ve sürücü bölümü ile gövdesi birleşik olan araçların istisna tutularak, 15 Temmuz Şehitler Köprüsü’nden geçiş yapabilecek araçlar kapsamına alındığı anlaşılmakta ise de UKOME Kararının yine ek’inde yer alan grafik incelendiğinde, 2. Sınıf N1 sınıfı yük taşımasında kullanılan ve azami ağırlığı 3.5 tonu aşmayan motorlu araçların da 15 Temmuz Şehitler Köprüsünden geçiş yapabilecek araçlar olarak gösterildiği tespit edilmiş olup; ilgi UKOME Kararı’nın eklerinin köprüden geçiş yapabilecek 2. Sınıf N1 sınıfı araçlar açısından birbiriyle uyumlu olmayan açıklamaları muhteva ettiği anlaşılmaktadır.
21. Bu noktada başvuruya konu uyuşmazlığın aslında, 28.12.2018 tarih ve sayılı UKOME
Kararı’nda 2. sınıf araçlara herhangi bir istisna tanınmayarak yalnızca 1. sınıf araçların 15 Temmuz
Şehitler Köprüsü’nden geçebileceği belirtilmişken, 2. sınıf araçlara 16.05.2019 tarih sayılı
Karar ile sonradan istisna düzenlemesi getirilmesinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
22. 2. sınıf araç tanımının ise; 14.05.2012 Tarih ve 28292 sayılı “Karayolları Genel Müdürlüğünün
Sorumluluğu Altında Bulunan Otoyollar İle Erişme Kontrolünün Uygulandığı Karayollarında Geçiş
Ücretlerinin Belirlenmesi Ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin” 5’inci maddesinde yapılarak aks aralığı 3.20 metreden küçük iki akslı araçlar 1.sınıf ve aks aralığı 3.20 metre ve 3.20 metreden büyük her türlü iki akslı araçların 2. sınıf araç olarak tanımlandığı, N1 sınıfı aracın ise Karayolu Trafik Yönetmeliği ile “yük taşımasında kullanılan ve azami ağırlığı 3.5 tonu aşmayan motorlu araçların N1 sınıfı” olarak tanımlandığı göz önünde bulundurulduğunda, başvurucunun başvuru belgesinde belirtilen 2. sınıf araçların aks uzunluğunun dosyanın çözümünde bir kriter olmadığı; zira Karar’da 2. sınıf araçlar arasından bazı araçlara istisna tanındığı görülmektedir.
23. Bu noktada, yukarıda belirtilen açıklamalar, dosya kapsamında sunulan bilgi-belgeler ve mevzuat hükümleri çerçevesinde plakalı aracın hangi sınıfta yer aldığının tespit edilmesi dosyanın çözümünde önem arz etmektedir. Başvurucunun plakalı aracına ait ruhsat bilgileri incelendiğinde, plakalı aracın, Volkswagen marka, kamyonet (panelvan) cinsinde, azami ağırlığı 3000 kg olan ve yük nakli-hususi kullanım amaçlı N1 sınıfı araç kategorisinde yer aldığı tespit edilmiştir.
24. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı cevabi yazısında, N1 sınıfı kategorisindeki minibüs tipi olan ve yük taşımayan, sürücü ve yanındaki oturma yerleri dışında başka oturma yeri de bulunabilen, sürücü bölümü gövde ile birleşik olan panelvan 2. sınıf araç kategorisindeki kamyonetlerin 15 Temmuz Şehitler
Köprüsünden geçiş yapabilecekleri ifade edilirken, Karayolları Genel Müdürlüğü 1. Bölge Müdürlüğü tarafından, UKOME’ nin kararlarına aykırı geçiş yaptığı belirtilen plakalı aracın 2. sınıf araç kapsamında olması nedeniyle Köprüden geçiş yapamayacak araç sınıfında yer aldığı, 1.sınıf araçların dışındaki tüm araçların yük taşıma amaçlı kullanılıp kullanılmadığı istisnaları değerlendirilmeden Fatih
Sultan Mehmet Köprüsü ve Yavuz Sultan Selim Köprüsü yönlendirilmesi kararı alındığı açıklamasına yer verildiği ve 2018 tarihli UKOME Kararı dayanak gösterilerek açıklama yapıldığı görülmektedir.
25. Diğer bir ifadeyle, ruhsat bilgilerinde, Volkswagen marka, kamyonet (panelvan) cinsinde, azami ağırlığı 3000 kg olan ve yük nakli-hususi kullanım amaçlı N1 sınıfı kategorisinde yer aldığı tespit edilen plakalı aracın, UKOME Kararı çerçevesinde, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından 2. sınıf N1 sınıfı araçlar içerisinde yük taşıma amaçlı kullanılması nedeniyle 15 Temmuz
Şehitler Körüsünden ihlalli geçiş yaptığı gerekçesi gösterilirken; Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından 2. Sınıf araç olması nedeniyle Köprüden geçemeyecek araçlar kapsamında değerlendirilmesi nedeniyle, /
Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) tarafından işletilen 15 Temmuz Şehitler Körüsünden ihlalli geçiş yaptığı; bu bağlamda, geçiş ihlali yapanlara uygulanacak olan ve 6001 sayılı Karayolları Genel
Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun’un “Geçiş Ücretini Ödememe ve Güvenliğin İhlali” başlıklı 30’uncu maddesinde düzenlenen müeyyideler kapsamında idari para cezası işlemlerinin uygulandığı anlaşılmaktadır.
26. Yukarıda yer verilen açıklamalar ve UKOME Karar eklerinde 15 Temmuz Şehitler Köprüsünden geçiş yapabilecek 2. Sınıf N1 sınıfı araçlar açısından birbiriyle uyumlu olmadığı tespit edilen yukarıda yer verilen tablo ve grafik incelemerinden görüleceği üzere, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım
Koordinasyon Merkezi (UKOME)’nin 16.05.2019 tarih 2019/5- 1 sayılı Karar metninin bireyler açısından olduğu kadar idareler açısından da açık, net, anlaşılır ve yeterli derecede öngörülebilir olmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda önemle vurgulanması gerekir ki, hukuk devletinin önkoşullarından olan hukuki belirlilik ilkesi ile hukuk güvenliği, yasalara dayanılarak hazırlanan idari karar metinlerinin tüm hukuki normlarda olduğu gibi bireylerin hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını öngörebilmelerine imkan verecek düzeyde açık ve anlaşılır olmasını gerektirir. Bireylerin eylemlerinin muhtemel sonuçlarının hem kişiler tarafından hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır yeterli derecede öngörülebilir olması ve hukuki norm düzenlemelerinde bireylerin devlete olan güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kamu idarelerinin kaçınması gerekmektedir.
27. Bu bağlamda, 2021 yılında Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan İnsan Hakları Eylem Planı’nda hukuk güvenliğinin sağlanması hedeflenmiş ve Devletin tüm kurum ve kuruluşlarının, faaliyetlerini
Anayasa ve tarafı olduğumuz uluslararası sözleşmelerde güvence altına alınan ilkeler arasında yer alan, mevzuatın tereddüt doğurmayacak şekilde açık, net, anlaşılır ve öngörülebilir kurallar içermesi ve kamu otoritelerinin bu kuralları hukuk güvenliği ilkesinden ödün vermeden hayata geçirmesi amacıyla mevzuat uygulamasının net, anlaşılır olması gerektiği belirtilmiştir.
28. Eylem Planında yer verildiği üzere öngörülebilirlik ilkesi, hukuk güvenliği ilkesi ile de doğrudan bağlantılıdır. Bireyler, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların kamu otoritesine hangi müdahale yetkisini sağladığını, önceden bilecek durumda olmalıdır.
Hukuki öngörülebilirliğin tam olarak sağlandığı bir sistem aynı zamanda bireylere hukuk kurallarının mutlaka hayata geçirileceği güvencesini verir (İnsan Hakları Eylem Planı, Nisan 2021, s.44). Hukuk, kişilerin makul ve haklı beklentilerini öngörülebilir kurallarla karşıladığı ölçüde güven verir. Açıklanan nedenlerle Eylem Planı’nda, “Hukuki Öngörülebilirlik ve Şeffaflık” amacına yönelik olarak yasa ve ikincil düzenlemelerin kaliteli bir şekilde ve vakit geçirmeksizin yapılması hedefi belirlenmiştir (İnsan Hakları
Eylem Planı, Nisan 2021, s.133).
29. Dosya muhteviyatındaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesi neticesinde;
29.1. plakalı aracın “ihlalci bilgileri tablosu”, ayrıntılı kaçış tablosu, Ulaştırma ve Altyapı
Bakanlığı K.G.M. 1. Bölge Müdürlüğü tarafından başvurucuya iletilen ve ihlalli geçişler nedeniyle ödenmesi gereken geçiş ücreti ile idari para cezası tutanaklarına ilişkin tebliğ yazıları ayrıntılı bir şekilde incelendiğinde, plakalı aracın, 2020 ve 2021 yıllarında çeşitli tarihlerde yaklaşık 190 defa köprüyü kullanması nedeniyle 16.05.2019 tarih sayılı UKOME kararı gereği 15 Temmuz
Şehitler Köprüsünden geçiş yapamayacak araçlar kapsamında değerlendirildiği; bu bağlamda, geçiş ihlali yapanlara uygulanacak olan ve 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında
Kanun’un “Geçiş Ücretini Ödememe ve Güvenliğin İhlali” başlıklı 30’uncu maddesinde düzenlenen müeyyideler çerçevesinde, ihlalli geçiş kapsamında değerlendirilen idari para cezalarının 9 adeti hariç diğerlerinin tamamının 20/12/2021 tarihinde başvurucuya tebliğ edilerek idari para cezası işlemlerinin uygulandığı anlaşılmaktır.
29.2. Söz konusu idari para cezası işlemleri, 16.05.2019 tarih sayılı UKOME Karar eklerinde yer verilen ve 15 Temmuz Şehitler Köprüsünden geçiş yapabilecek 2. Sınıf N1 sınıfı araçlar açısından birbiriyle uyumlu olmadığı tespit edilen tablo ve grafik açısından ayrı ayrı incelendiğinde, ilgi Karar metninin hukuki belirlilik ilkesi kapsamında bireyler açısından olduğu kadar idareler açısından da açık, net, anlaşılır ve yeterli derecede öngörülebilir olmadığının tespit edilmesi nedeniyle, 2020 ve 2021 yıllarında çeşitli tarihlerde yaklaşık herhangi bir tebliğat, bildirim, ihtar yapılmadığından başvuran ihalli geçiş olmadığı varsayımıyla 190 defa köprüyü kullanması nedeniyle plakalı araç hakkında uygulanan idari para cezalarının tespit ve nitelendirilmesi ile cezanın tayin ve takdirinde hukuka uyarlık bulunmadığı; dolayısıyla, geçiş ihlali ve geçiş ihlaline bağlı idari para cezası uygulanması işlemlerinin iptal edilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
30. Nitekim, başvurucuya tebliğ edilen ve 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri
Hakkında Kanun’un “Geçiş Ücretini Ödememe ve Güvenliğin İhlali” başlıklı 30’uncu maddesinde düzenlenen müeyyideler çerçevesinde, ihlalli geçiş kapsamında değerlendirilen 190 adet idari para cezalarından olan 01/06/2021 tarih ve tarih ve , 31/05/2021 tarih ve , 01/06/2021 tarih ve seri sıra numaralı trafik idari para cezalarının iptali talebiyle İstanbul Anadolu 1. Sulh Ceza Hakimliğine D. İş. Dosyası ile yapmış olduğu itiraz başvurusuna, Mahkeme tarafından “[…] evrak üzerinde yapılan incelemede, 25/10/2021 tarihli bilirkişi raporuna göre, plakalı aracın 2012 model Volswagen marka Transporter tipi N1 snıfı sürücü dahil 6 koltuk sayısı olan azami yüklü ağırlığı 3000 kg olan yandan camlı, yük taşımayan panelvan kamyonet olduğu ve 15 Temmuz Şehitler Köprüsünü kullanbilecek araçlardan olduğunun belirtildiği anlaşılmakla düzenlenen idari yaptırımın yasal dayanaktan yoksun olduğu anlaşılmakla başvurunun kabulüne karar vermek gerekmiştir.[…]” şeklinde, başvuru konusu aracın yük taşımasında kullanılmadığının tespitinden hareketle söz konusu idari para cezalarının iptaline karar verdiği anlaşıldığından, 15 Temmuz Şehitler Köprüsünden ihlalli geçiş yaptığı gerekçesiyle plakalı araç hakkında uygulanan idari para cezalarının tespit ve nitelendirilmesi ile cezanın tayin ve takdirinde hukuka uyarlık bulunmadığı tespitinin yargı kararıyla da desteklendiği görülmektedir.
31. Bu değerlendirmelere ilave olarak, hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkesi çerçevesinde başvuru konusu açısından ayrıca incelenmesi gereken bir diğer konu, tebligat süreleri ile ilgilidir.
31.1.5326 sayılı Kabahatler Kanununun 20’nci maddesinin ikinci fıkrasında 6001 sayılı Kanun’da
belirtilen ve idari para cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihi takip eden takvim yılının son günü bitimine kadar idari para cezası verilerek tebliğ edilmediği takdirde idari yaptırım kararı verilemeyeceği, eğer verilmiş ise düşeceği düzenlemesine yer verilmiştir. Bu düzenleme ile idareye, idari yaptırım kararlarının tebliğ edilmesi için bir yılın üzerinde bir süre tanınmaktadır.
31.2.Başvuruya konu cezaların mevzuat hükmünün öngördüğü süre içerisinde tebligatının yapıldığı görülmüş; ancak anılan Kanunda belirtilen tebligat süresinin zamanaşımı süresi olduğu, bu süre; fiilin işlendiği tarihten itibaren başlayarak gerekli işlemlerin sonuçlandırılması için ilgili idarelere tanınan en çok süreyi ifade ettiği, başvuruya konu idari para cezalarının tebligat süreleri incelendiğinde ihlalli geçiş kapsamında değerlendirilen idari para cezalarının 9 adeti hariç diğerlerinin tamamıyla birlikte, ilk ihlalli geçişin 20/12/2021 tarihinde yaklaşık 1,5 yıl sonra başvurucuya tebliğ edilerek idari para cezası işlemlerinin uygulandığı, bu sürelerin günümüz şartları düşünüldüğünde çok uzun süreler olduğu, hukuki güvenlik ilkesi ve öngörülebilirlik ilkesine uygun olmadığı, ilgi cezaların uygulanma amacının karayollarında trafik düzenini sağlamak ve denetlemek olduğu göz önünde bulundurulduğunda cezaların bu kadar geç tebliğ edilmesinin bu amaca uygun olmadığı, ayrıca sürücülerin bu cezalar sonrası gerekli tedbir ve önlemi alması konusunda geç kalmalarına ve hatalı davranışları tekrarlamalarına yol açtığı, bu durumun trafik düzenini olumsuz etkilediği değerlendirilmektedir. Tebliğ süresinin uzaması, teknolojik gelişmelerin çok ilerlediği günümüzde mail ya da mesaj yoluyla bilgilendirme yapılmaması, sürekli ihlalin gerçekleşmesi gibi durumlar, başvuru konusu geçişlerde olduğu gibi başvuru tarihinde 147 ihlalli geçiş sonucu tebliğ edildiği belirtilen 159,518.00 TL gibi aşırı yüksek rakamlarda idari para cezaları ile sonuçlanabilmektedir.
31.3. Bu itibarla, Anayasa Mahkemesi Kararı’nda da belirtildiği üzere idari para cezaları ile kamu düzenine aykırı davranışların önlenmesi, toplumda disiplinin sağlanması amaçlanmakta ve idari yaptırımın, failin kusurluluğu ve ekonomik durumuyla orantılı olması gerekmektedir. (23.10.2007 tarih ve 1997/19 E.
ve 1997/66 K. sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı) Somut olay açısından, şehir içindeki ve mevcut Boğaz
Köprülerindeki trafik yoğunluğunun azaltılarak yakıt tasarrufu sağlanmasını, araçların kesintisiz emniyet ve konforlu bir şekilde transit geçişini amaçlayan Karar’da hangi sınıf araçların (2. Sınıf N1 sınıfı araçlar açısından) 15 Temmuz Şehitler Köprüsünden geçiş yapabileceğine ilişkin açık ve anlaşılabilir şekilde net bir düzenleme bulunmadığı tespit edilmekle birlikte; aynı zamanda, ihlale sebep olan cezalı geçişlerin
2020 ve 2021 yıllarında meydana gelmesine rağmen buna ilişkin bildirimin 2021 yılı Aralık ayının son
günlerinde yapılması, başvurucunun cezalı geçişe sebep olan durumdan geç haberdar olmasına ve buna bağlı olarak ceza miktarının aşırı yüksek tutarlara ulaşmasına neden olmuştur. Kararda yer verilen düzenlemelerin, bireyler açısından olduğu kadar idareler açısından da açık, net, anlaşılır ve yeterli derecede öngörülebilir olmadığının tespit edilmesi nedeniyle ihlalli geçiş olarak değerlendirilen fiilin, idarelerin hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik ilkelerine uygun olarak hareket etmemesinden kaynaklanması ve idarenin ilk ihlalli geçişe ilişkin bildirimi söz konusu geçişin meydana geldiği tarihten yaklaşık 1,5 yıl sonra başvurucuya tebliğ ettiği hususları dikkate alındığında idare tarafından ihlalli olduğu değerlendirilen geçişlerin müteaddit defa tekrarlanması noktasında idarenin geç bildirimde bulunmasının da etkili olduğu gözardı edilemez. Bu noktada, verilen idari para cezası yaptırımın koruduğu amaç birlikte değerlendirildiğinde idarenin hukuki belirliliğe sahip olmayan idari karar uygulaması ile tebligat uygulamasının başvurucu yönünden orantısız ve aşırı bir külfete yol açtığı değerlendirilmektedir.
32. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve açıklamalar doğrultusunda,
32.1.İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME)’nin 16.05.2019 tarih sayılı Karar’ında 15 Temmuz Şehitler Köprüsü’nden geçiş yapabilecek 2. Sınıf N1 sınıfı araçlar açısından birbiriyle uyumlu olmadığı tespit edilen tablo ve grafik Ek’lerinin bireyler açısından olduğu kadar idareler açısından da açık, net, anlaşılır ve yeterli derecede öngörülebilir olmadığı
anlaşıldığından, hukuk devletinin ön koşullarından olan, hukuki belirlilik ile hukuk güvenliği ilkeleri gereği, yasalara dayanılarak hazırlanan İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım
Koordinasyon Merkezi (UKOME)’nin 16.05.2019 tarih 2019/5-1 sayılı Kararının, tüm hukuki normlarda olduğu gibi bireylerin hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını öngörebilmelerine imkan verecek şekilde yeniden revize edilmesi suretiyle ortaya çıkan mağduriyetlerin giderilmesi ve muhtemel mağduriyetlerin önüne geçilebilmesi amacıyla yeni bir düzenleme yapılması;
32.2. Ayrıca, plakalı araç hakkında uygulanan idari para cezalarının tespit ve nitelendirilmesi ile cezanın tayin ve takdirinde hukuka uyarlık bulunmadığı; dolayısıyla, İstanbul Anadolu 1. Sulh Ceza
Hakimliğinin vermiş olduğu İş. Dosyasına ilişkin Kararın da göz önünde bulundurularak
15 Temmuz Şehitler Köprüsünden geçiş ihlaline bağlı diğer idari para cezası uygulanması işlemlerinin
iptal edilmesi,
32.3. Son olarak, idarenin ilk ihlalli geçişe ilişkin bildirimi söz konusu geçişin meydana geldiği tarihten yaklaşık 1,5 yıl sonra başvurucuya tebliğ ettiği dikkate alındığında idari para cezası yaptırımın koruduğu amaç ile tebligat süreleri birlikte değerlendirildiğinde idarenin hukuki belirliğe sahip olmayan idari karar uygulaması ile tebligat uygulamasının başvurucu yönünden orantısız ve aşırı bir külfete yol açtığı; bu bağlamda teknolojik imkanlardan da faydalanılması suretiyle geçiş ihlali yapan kişilere takdir edilecek makul bir sürede takdir edilecek usullerle bilgilendirmede bulunulmasına yönelik çalışma yürütülmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
33.İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir.
33.1. Başvuru konusunun incelenmesinden, para cezası tesis edilmesine ile ilgili işlemlerde “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmesinin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket edilmediği; Bu sebeple, Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından tesis edilen para cezaları ile ilgili geçiş ihlali yapan araç sahiplerinin mümkün olan en kısa sürede bilgi sahibi olabilmeleri amacıyla uygun görülecek teknolojik vasıtalarla bireylere önceden bildirimde bulunulmasının genel uygulama haline getirilmesine yönelik idare tarafından çalışma yürütülmesi ve tedbirler alınması iyi yönetim ilkelerine daha uygun bir yaklaşım olacaktır.
33.2. Ayrıca, yasalara dayanılarak hazırlanan idari karar metinlerinin tüm hukuki normlarda olduğu gibi hem kişiler tarafından hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır yeterli derecede öngörülebilir olması ve hukuki norm düzenlemelerinde bireylerin devlete olan güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kamu idarelerinin kaçınması ile tesis edilebileceğinden; idarenin ikincil norm düzenlemelerinden olan 16.05.2019 tarih sayılı
Kararının, tüm hukuki normlarda olduğu gibi bireylerin hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını öngörebilmelerine imkan verecek şekilde yeniden revize edilmesi
/
gerektiği tespit edildiğinden, hukuki belirlilik ilkesine uygun hareket edilmediği değerlendirilmiştir.
İdarelerden bu ilkelere uygun olarak hareket etmeleri beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
34. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup idarenin işlem ya da eylemine karşı yetkili mahkemelerde yargı yolu açıktır
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre, başvurunun
KABULÜNE;
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME)’nin 16.05.2019 tarih sayılı Karar’ında 15 Temmuz Şehitler Köprüsü’nden geçiş yapabilecek 2. Sınıf N1 sınıfı araçlar açısından birbiriyle uyumlu olmadığı tespit edilen tablo ve grafik Ek’lerinin bireyler açısından olduğu kadar idareler açısından da açık, net, anlaşılır ve yeterli derecede öngörülebilir olmadığı anlaşıldığından, hukuk devletinin önkoşullarından olan, hukuki belirlilik ile hukuk güvenliği ilkeleri gereği, yasalara dayanılarak hazırlanan İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME)’nin 16.05.2019 tarih sayılı Kararının, tüm hukuki normlarda olduğu gibi bireylerin hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını öngörebilmelerine imkan verecek şekilde yeniden revize edilmesi suretiyle ortaya çıkan mağduriyetlerin giderilmesi ve muhtemel mağduriyetlerin önüne geçilebilmesi amacıyla ivedi bir şekilde yeni düzenleme yapılması amacıyla gerekli koordinasyonun sağlanması ve çalışmaların yürütülmesi için İSTANBUL
BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA,
Ayrıca, plakalı araç hakkında uygulanan idari para cezalarının tespit ve nitelendirilmesi ile cezanın tayin ve takdirinde hukuka uyarlık bulunmadığı; dolayısıyla, İstanbul Anadolu 1. Sulh Ceza
Hakimliğinin vermiş olduğu İş. Dosyasına ilişkin Kararı da göz önünde bulundurularak plakalı araç hakkında 15 Temmuz Şehitler Köprüsünden geçiş ihlaline bağlı diğer idari para cezası uygulanması işlemlerinin iptal edilmesi hususunda KARAYOLLARI GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE,
İdari para cezalarının, iyi yönetim ilkelerinden “Makul sürede karar verme” ve “Kararın geciktirilmesinin bildirilmesi” ilkelerine uygun olarak mümkün olan en kısa sürede tebliğ edilmesine, geçiş ücreti ve ceza takibe konmadan önce takdire göre mesaj/bildirim/yazı/ihtar gönderilerek kişinin bilgilendirilmesine, ikincil mevzuatlarda yapılacak düzenlemeler ile 15 günlük yasal süresi geçerek kesinleşen trafik cezalarına ilişkin tebligat işlemlerine 30 iş günü içerisinde başlanmasına yönelik ek tedbirler alınması, hususlarında
KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı
ve Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURUCUYA ve İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI ile
KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi