|
ÖZET: Başvuru, İstanbul’un Kağıthane ilçesinde imar planlarında yol olarak belirlenen ancak işgalle kaplı alanların düzenlenmesi talebine ilişkindir. Şikayetçi, ilgili belediyenin işgalleri kaldırarak söz konusu alanı yol haline getirmesini istemektedir. Kağıthane Belediye Başkanlığı, başvuruya verdiği yanıtta, işgallerin bulunduğu alanlarda yol açılabilmesi için mevcut yapıların yıkılması gerektiğini belirtmiştir. Ancak, bu durumun bütçe ve planlama açısından zorluklar yarattığı ifade edilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirerek, şikayetçinin taleplerinin haklı olduğunu ve sorunun çözümünde tüm ilgili idarelerin işbirliği yapması gerektiğini vurgulamıştır. İstanbul’daki hızlı kentleşme ve imar sorunları göz önünde bulundurulduğunda, kentsel dönüşüm projelerinin acilen hayata geçirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, Kağıthane Belediyesi’nin kentsel dönüşüm çalışmalarını daha etkin bir şekilde yürütmesi önerilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, Kağıthane Belediyesi’ne, işgallerin kaldırılması ve kentsel dönüşüm süreçlerinin başlatılması için gerekli adımları atması yönünde tavsiyede bulunmuştur. İlgili idarelerin, bu süreçte işbirliği ve koordinasyon sağlaması gerektiği belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/7855-S.12013
BAŞVURU NO : 2019/5624
KARAR TARİHİ : 02/09/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KAĞITHANE BELEDİYE BAŞKANLIĞI
İSTANBUL VALİLİĞİ
İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
İşgallerin kaldırılarak imar yolunun açılması talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 07/03/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi; “İstanbul İli Kağıthane İlçesi … Caddesi … ada …,… ve … parsellerin imar planlarında yol olarak göründüğünü ancak fiilen işgalli olduğunu, ilgili Belediye ile yapılan yazışmalarda işgallerin kaldırılması durumunda yolun düzenleneceğinin bildirildiğini iddia ederek, işgalin Belediyece kaldırılarak alanın yol olarak düzenlenmesini” talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. 15/04/2019 tarihinde … sayılı yazı ile Kağıthane Belediye Başkanlığı’ndan başvuruya ilişkin bilgi-belge talebinde bulunulmuştur. Bu kapsamda Belediye Başkanlığı’ndan 15/05/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazı Kurumumuza ulaşmıştır.
2.1. Kağıthane Belediye Başkanlığı cevabi yazısında özetle; “Şikayetçiye ait … ada … parsel ve … ada … parsel olmak üzere iki farklı parselde mülkiyet bilgisi bulunmaktadır. Söz konusu
… ada … parselin araç yolu mevcuttur. Şikayetçiye ait … ada … parsel sayılı yer; açılması talep edilen çıkmaz sokakta olup, hali hazırda araç yoluna açık değildir.
Bahsi geçen yerdeki … ada … parsel sayılı yere cephe alan araç yolunun oluşması için buradaki çıkmaz sokak planlarımıza göre düzenlenmiştir.
Söz konusu yerle ilgili mer-i imar planlarında ve mahallinde yapılan tetkiklerde başvuru konusu yollarda çok katlı ve işgalli binaların olduğu tespit edilmiştir. İlçe genelinde bu şekilde yola işgalli çok fazla bina olduğundan, gerek bütçe planlamamız, gerekse çalışma programımız kapsamında tamamının yıkılması mümkün değildir. Bu şekilde bir kısmı ya da tamamı yolda olan binaların kentsel dönüşüm kapsamında plan doğrultusunda yenilenerek imar yollarının açılması ve adı geçen yerdeki binaların işgallerinin ortadan kalkması halinde yol çalışması yapılacaktır.” denildiği tespit edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü Maddesi’nin üçüncü ve dördüncü fıkraları;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun;
5.1. “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesi; “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; imar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; … ; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır… Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir.”
5.2. “Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı” başlıklı 73 üncü maddesi; “Belediye, belediye meclisi kararıyla; konut alanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir. Bir alanın kentsel dönüşüm ve gelişim alanı olarak ilan edilebilmesi için yukarıda sayılan hususlardan birinin veya bir kaçının gerçekleşmesi ve bu alanın belediye veya mücavir alan sınırları içerisinde bulunması şarttır. Ancak, kamunun mülkiyetinde veya kullanımında olan yerlerde kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edilebilmesi ve uygulama yapılabilmesi için ilgili belediyenin talebi ve Cumhurbaşkanınca bu yönde karar alınması şarttır.
…
Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde kentsel dönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeye büyükşehir belediyeleri yetkilidir. Büyükşehir belediye meclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyeleri kendi sınırları içinde kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir.
Büyükşehir belediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşüm ve gelişim projelerine ilişkin her ölçekteki imar planı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı, yapı kullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmaya büyükşehir belediyeleri yetkilidir…”
6. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesi; “Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: …b) Çevre düzeni plânına uygun olmak kaydıyla, büyükşehir belediye sınırları içinde 1/5.000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte nazım imar plânını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uygulamak; büyükşehir içindeki belediyelerin nazım plâna uygun olarak hazırlayacakları uygulama imar plânlarını, bu plânlarda yapılacak değişiklikleri, parselasyon plânlarını ve imar ıslah plânlarını aynen veya değiştirerek onaylamak ve uygulanmasını denetlemek; nazım imar plânının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmayan ilçe belediyelerinin uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmak veya yaptırmak.
c) Kanunlarla büyükşehir belediyesine verilmiş görev ve hizmetlerin gerektirdiği proje, yapım, bakım ve onarım işleriyle ilgili her ölçekteki imar plânlarını, parselasyon plânlarını ve her türlü imar uygulamasını yapmak ve ruhsatlandırmak, 20.7.1966 tarihli ve 775 sayılı
Gecekondu Kanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmak. …”,
7. 03/07/2017 tarihli 30113 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Planlı Alanlar Tip
Yönetmeliğinin “Genel ilkeler” başlıklı 5 inci maddesinin on dördüncü fıkrası; “İfraz suretiyle yola cephesi olmayan parsel oluşturulamaz. Yola cephesi olmayan parsellere yapı ruhsatı düzenlenemez. Kanunun 18 inci maddesinin uygulanamadığı hallerde yola cephesi bulunan parsellerden herhangi biri ile tevhit edilmesi mecburidir. Ancak, bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce; mevcut planlarla oluşmuş, bitişik boş parseli bulunmayan, fiili teşekkül sebebiyle yola cephesi sağlanamayan parsellere; komşu parsellerden süresiz geçiş hakkı alınmış ve bu konuda tapu kayıtlarına şerh konulmuş olmak kaydıyla yapı ruhsatı düzenlenebilir.”
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN ÖNERİSİ
8. Şikayetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu
Denetçisi Hüseyin YÜRÜK tarafından Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Şikayet özetle; 1/1000 ölçekli uygulama imar planında yol olarak görünen ancak fiilen işgalli olan alanların ıslah edilerek amacına uygun hale getirilmesi talebi hakkındadır.
10. Şikayetçi ve ilgili Belediye tarafından Kuruma ulaştırılan bilgi ve belgeler incelenmekle birlikte benzer hususları içeren özellikle İstanbul İli ile ilgili şikayet başvuruları Kuruma ulaşmaktadır. 1950’li yıllardan itibaren hızlı kentleşme ve göç hareketleri nedeniyle İstanbul il sınırları içerisinde çok sayıda imar mevzuatına aykırı yapının inşa edildiği, %50’lere varan kaçak yapı oranı ve sürekli olarak uygulamaya konan imar afları nedeniyle sürecin içinden çıkılmaz hale geldiği belediyelerce dile getirilmektedir. Bu çerçevede şikayetçinin bahsettiği hususlarda haklılığı sabit olmakla birlikte, çarpık kentleşmeye bağlı olarak İl geneline yayılmış sorunun tüm idarelerin eşgüdümü ile planlı bir faaliyet çerçevesinde çözüme kavuşturulabileceği, günlük müdahalelerle sorunun ortadan kaldırılmasının mümkün olmadığı açıktır. Bununla birlikte, 1/1000 ölçekli uygulama imar plan notlarında da bahsedildiği üzere, İstanbul İlinin 1. derece deprem bölgesi içerisinde yer alması nedeniyle daha acı sonuçlarla karşılaşılmadan önce koordineli ve planlı bir dönüşüme acilen ihtiyaç olduğu açıktır. Ayrıca
Belediyelerin kaynaklarının sınırlı olması sebebiyle öncelik sıralamasına göre hareket edilmesi zaruri olduğundan yıkıma ilişkin öncelik sıralamasının belirlenmesi hususu belediyelerin takdirindedir.
11. Şikayet konusu ile ilgili olarak yapılan inceleme ve Belediye yetkilileri ile yapılan görüşmeler neticesinde; alana ilişkin imar planlarının yapılaşmanın tamamlanması sonrasında hayata geçirilebildiği, bu çerçevede ilk planın; Şişli Belediye Encümenince alınan 20/07/1987 tarihli ve … sayılı … Mahallesi Islah İmar Planı olduğu, akabinde 14/02/2009 tarihli 1/1000 ölçekli uygulama imar planının İstanbul Büyükşehir Belediyesince hayata geçirildiği, iki planda da yol planlamasına gidildiği ancak … ada üzerindeki işgalli yapılar nedeniyle, fiilen ada üzerindeki tüm parsellerin yola cephesinin açılamadığı, imar planında yol olarak görünen alanın açılabilmesi için çok katlı birçok yapının yıkılmasının gerektiği, Belediye sınırları içerisinde aynı durumda ve aynı öncelikte olan birçok yapının bulunması nedeniyle yıkımın gerçekleştirilemediğinin bildirildiği tespit edilmiştir.
12. İmar planlarının tüm idarelerin işbirliği ve koordinasyonu olmadan Belediyece re’sen uygulanması durumunda 450.000 nüfuslu Kağıthane İlçesi sınırları içerisinde binlerce ailenin aile konutundan yoksun kalacağı, bu durumun toplumun sosyal yapısında derin yaralar açacağı ve kurumların karşılayamayacağı büyüklükte iş gücü ihtiyacını ve maliyetleri ortaya çıkaracağı öngörülmektedir.
13. Dolayısıyla İmar Kanununun 32 nci, 39 uncu ve 42 nci maddelerinde, kaçak, çürük ve işgalli yapılara uygulanacak müeyyideler belirtilmiş olmakla birlikte, Devletin denetim ve planlama yükümlülüğünü zamanında yerine getirememesi nedeniyle sorumluluğu da dikkate alındığında, yıkım nedeniyle oluşacak maliyetin, belki de bütün emeğini ve mal varlığını bu yapıları yapmak için harcamış yapı sahiplerine çıkartılması da hakkaniyetli bir yaklaşım olmayacağından, sürecin; insanların gönüllü ve yerinde bir kentsel dönüşümle sağlıklı ve güvenli konutlarda oturmasının sağlanması şeklinde yürütülmesi şeklinde olması gerektiği açıktır. Bu tür sorunların çözümü amacıyla, yasa koyucu gerek 5393 sayılı Belediye Kanununun 73’üncü maddesiyle, gerek 6306 sayılı Kanun ile ve gerekse mevcut mevzuatta yapılan düzenlemelerle dönüşümü kolaylaştıracak, teşvik edecek yasal altyapı da oluşturulmuş bulunmaktadır. Bu çerçevede konuyla ilgili tüm tarafların yeterli imkan, işbirliği ve eşgüdümü sağlaması yoluyla gerekli çalışmaların yerine getirilmesi gerekmektedir. Nitekim Kağıthane
Belediyesince kentsel dönüşümün ada bazında ve mülk sahipleri açısından daha az maliyetle gerçekleşmesi adına, önceki planlarda verilen yapılaşma izninin arttırıldığı da plan notlarından tespit edilmiştir.
14. Başvuranın iddiaları, idarenin konuya ilişkin açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilmesi neticesinde, şikayete konu mağduriyetlerin tek tek çözümlenmesi yerine, şikayet konusunun bütüncül şekilde çözümlenmesi gerekliliği dikkate alındığında, idare tarafından konuyla ilgili idareler de dahil olmak üzere tüm tarafların ‘işbirliği ve eşgüdümünün’ sağlanması ve somut olayın bütün özelliklerini göz önünde bulundurarak tüm tarafların menfaatleri bakımından hak (yarar) dengesi ve hakkaniyet ilkelerini gözetmek suretiyle adilane bir şekilde işlem tesis edilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir.
15.1. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde ilgili İdarenin iyi yönetim ilkelerinden; “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının
İdareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde İdare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul
İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Tüm tarafların işbirliği ve eşgüdümünün sağlaması ve somut olayın bütün özellikleri göz önünde bulundurularak tüm tarafların menfaatleri bakımından hak (yarar) dengesi ve hakkaniyet ilkeleri gözetilerek adilane bir şekilde işlem tesis edilmesi ile kentsel dönüşüme ilişkin yasal mevzuat çerçevesinde gerekli çalışmalara başlanması ve kentsel dönüşüm kararı alınması hususunda, KAĞITHANE BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Diğer taraftan şikayet konusunun değerlendirilmesi ve sair hukuki mevzuat kapsamında yapılması gerekenlerin takdiri ile gerekli koordinasyonun sağlanması maksadıyla kararın bir örneğinin, İSTANBUL VALİLİĞİ ile İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE
BAŞKANLIĞI’NA İLETİLMESİNE,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idarelerce bu karar
üzerine tesis edilecek işlemlerin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın ŞİKAYETÇİ, İSTANBUL VALİLİĞİ, İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE
BAŞKANLIĞI ve KAĞITHANE BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi