İstatistiksel verilerin özel hayatın gizliliği gerekçesiyle reddedilmesi bilgi edinme hakkını ihlal eder mi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/14330-S.21.22943

BAŞVURU NO : 2021/9072

KARAR TARİHİ : 06/10/2021

KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : ORDU VALİLİĞİ

Bilgi edinme talebi ve masrafların ödenmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 27/04/2021

I. BAVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

(1) Başvuran, Ordu Devlet Hastanesinde Acil Tıp Uzmanı olarak görev yapan eşi Uzm. Dr.

’ın 04.01.2021 tarihinde COVİD PCR testi pozitif çıkarak tedavi ve karantina sürecinin başlatıldığını, daha sonra 21.01.2021 tarihinde Akut Gastroenterit’e bağlı olarak tarafınca tedavisi yapıldığını ve bir gün istirahat uygun görülerek rapor verildiğini, söz konusu rapor Ordu Devlet Hastanesi

Başhekimliğince fenne ve usule uygunluğunun değerlendirilmesi için hakem hastanesine gönderildiğini ve yapılan değerlendirme sonrasında raporun fenne ve usule uygun olduğu kararı verildiğini, bunun üzerine eşinin hakem hastanesine ulaşmak için harcadığı 17 TL ulaşım ücreti ve 4 adet vesikalık fotoğraf ücreti olan 20 TL’nin ödenmesi için başvuru yaptığını, ayrıca iş yeri sendika temsilcisi olarak bilgi edinme hakkı kapsamında adı geçen Başhekimliğinden usule ve fenne uygunluk değerlendirmesi için hakem hastanesine gönderilen raporlar hakkında 01.06.2020 – 19.02.2021 tarihleri arasında kaç personelin sağlık istirahat raporu aldığı ve bu raporların kaçı Başhekimlik tarafından fenne ve usule uygunluk için hakem hastaneye gönderildiğini, ayrıca hakem hastanesine gönderilen bu raporların kaçının fenne veya usule uygun bulunmadı bilgisi talep ettiğini, ancak söz konusu taleplerine olumlu cevap verilmediğini iddia ederek eşi tarafından ulaşım ve fotoğraf için ödediği masrafların iadesini ve bilgi edinme talebinin karşılanmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

(2) Ordu Valiliği’nden başvuru konusuna ilişkin 05/07/2021 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle;

(2.1) Bilindiği üzere 657 sayılı Kanunum 105 inci maddesinin altıncı fıkrasına istinaden hazırlanarak 22/8/2011 tarihli ve 2011/2226 sayılı Bakanlar Kurulu Kurarı ile kabul edilen ve 29/10/2011 tarihli ve

28099 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Devlet Memurlarına Verilecek Hastalık

Raporları İle Hastalık ve Refakat İznine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “Hastalık izni verilmesi” başlıklı 7 nci maddesinin yedinci fıkrasında; “Hastalık raporlarının fenne aykırı olduğu konusunda tereddüt bulunması hâlinde memur hastalık izni kullanıyor sayılmakla birlikle Sağlık

Bakanlığınca belirlenen ve memurun bulunduğu yere yakın bir hakem hastaneye sevk edilir ve sonucuna göre işlem yapılır. Hakem hastane sağlık kurulları bu nitelikteki başvuruları öncelikle sonuçlandırır. ” hükmü gereği alınan rapor fenne uygunluğa gönderildiği, (2.2) 6245 sayılı Harcırah Kanunu 39 uncu maddesinde; “Resmi bir görevle memuriyet mahalli içinde bir yere gönderilenlere gündelik verilmez. Geçici bir görevle memuriyet mahalli dışındaki bir vere gönderilenlerden, buralarda ve yolda öğle (saat 13.00) ve aksam (saat 19.00) yemeği zamanlarından birini geçirenlere 1/3. ikisini geçirenlere 2/3 oranında ve geceyi de geçirenlere tam gündelik verilir.” hükmünün yer aldığı, bu bağlamda başvuranın eşinin Kurumları tarafından resmi bir görevle görevlendirilmediği, gittiği yerin memuriyet mahalli içinde bir yer olduğu dolayısıyla masraflarla ilgili iade talebinin anılan

Kanunun 39 uncu maddesine aykırı olması sebebiyle kendisine bir ödeme yapılmadığı, (2.3) Başvuranın bilgi edinme hakkı kapsamında Başhekimlikten talep ettiği bilgi ve belgelerin başvurana verilmesi, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununun 4 ve 21 inci maddeleri uyarınca yerinde görülmediği, ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

(3) 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; (3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi, herkesin bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğunu güvence altına almıştır.

(3.2) “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13 üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” (4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Kurumun görevi başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, Kamu Denetçiliği Kurumunun, şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevli olduğu hüküm altına alınmıştır.

(5) 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununun; (5.1) Bilgi edinme hakkının kullanımına ilişkin esas ve usullerin belirlendiği “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde, demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine atıf yapılmıştır.

(5.2) “Bilgi edinme hakkı” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir. […]”

(5.3) “Bilgi verme yükümlülüğü” başlıklı 5 inci maddesinde, kurum ve kuruluşların, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlü olduğu ve bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümlerinin uygulanamaz olduğu hususunda amir hüküm taşımaktadır.

(5.4) “Gizli bilgileri ayırarak bilgi veya belge verme” başlıklı 9 uncu maddesinde; “İstenen bilgi veya belgelerde, gizlilik dereceli veya açıklanması yasaklanan bilgiler ile açıklanabilir nitelikte olanlar birlikte bulunuyor ve bunlar birbirlerinden ayrılabiliyorsa, söz konusu bilgi veya belge, gizlilik dereceli veya açıklanması yasaklanan bilgiler çıkarıldıktan sonra başvuranın bilgisine sunulur. Ayırma gerekçesi başvurana yazılı olarak bildirilir.” (5.5) “Özel hayatın gizliliği” başlıklı 21 inci maddesinde; “Kişinin izin verdiği hâller saklı kalmak üzere, özel hayatın gizliliği kapsamında, açıklanması hâlinde kişinin sağlık bilgileri ile özel ve aile hayatına, şeref ve haysiyetine, meslekî ve ekonomik değerlerine haksız müdahale oluşturacak bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkı kapsamı dışındadır. Kamu yararının gerektirdiği hâllerde, kişisel bilgi veya belgeler, kurum ve kuruluşlar tarafından, ilgili kişiye en az yedi gün önceden haber verilerek yazılı rızası alınmak koşuluyla açıklanabilir.” (6) Devlet Memurlarına Verilecek Hastalık Raporları İle Hastalık ve Refakat İznine İlişkin Usul ve

Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “Hastalık izni verilmesi” başlıklı 7 nci maddesinin 7 nci fıkrasında; “Hastalık raporlarının fenne aykırı olduğu konusunda tereddüt bulunması hâlinde, memur hastalık izni kullanıyor sayılmakla birlikte Sağlık Bakanlığınca belirlenen ve memurun bulunduğu yere yakın bir hakem hastaneye sevk edilir ve sonucuna göre işlem yapılır. Hakem hastane sağlık kurulları bu nitelikteki başvuruları öncelikle sonuçlandırır.

Düzenlemeleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

(7) Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Kısmen Tavsiye Kısmen Ret

Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme (8) Şikâyet başvurusu, (1) numaralı paragrafta yer verildiği üzere, başvuran tarafından, Ordu Devlet

Hastanesinde Acil Tıp Uzmanı olarak görev yapan eşi Uzm. Dr. ’a 21.01.2021 tarihinde

Akut Gastroenterit’e bağlı olarak tarafınca tedavisi yapıldığını ve bir gün istirahat uygun görülerek rapor verildiğini, söz konusu rapor Ordu Devlet Hastanesi Başhekimliğince fenne ve usule uygunluğunun değerlendirilmesi için hakem hastanesine gönderildiğini ve yapılan değerlendirme sonrasında raporun fenne ve usule uygun olduğu kararı verildiğini, bunun üzerine eşinin hakem hastanesine ulaşmak için harcadığı 17 TL ulaşım ücreti ve 4 adet vesikalık fotoğraf ücreti olan 20 TL’nin ödenmesi için başvuru yaptığını, ayrıca bilgi edinme hakkı kapsamında adı geçen Başhekimliğinden usule ve fenne uygunluk değerlendirmesi için hakem hastanesine gönderilen raporlar hakkında bilgisi talep ettiğini, ancak söz konusu taleplerine olumlu cevap verilmediğini iddia ederek eşi tarafından ulaşım ve fotoğraf için ödediği masrafların iadesini ve bilgi edinme talebinin karşılanmasını talep etmektedir.

(9) Bilgi ve belgeye erişim hakkının ihlal edilip edilmediğinin tespitinin yapılabilmesi için, öncelikle bilgi edinme hakkının amacının iyi anlaşılması gerekmektedir. Bu bağlamda belirtilmesi gerekir ki; temel olarak devleti denetleme ve kişilerin temel hak ve özgürlüklerini sağlama amacıyla ortaya çıkan bilgi edinme hakkının amaçlarından birisi de en somut şekilde, devletin birey üzerindeki keyfi ve kimi zaman hukuka aykırı olabilen uygulamalarının bireyler tarafından denetlenmesi ve tespit edilen hukuka aykırılıkların giderilmesi amacıyla girişimlerde bulunabilmesi için bireylerin bilgilenme haklarını güvence altına almaktır.

(10) Bilgi edinme hakkının öneminden hareketle, Anayasa ile güvence altına alınan bilgi edinme hakkının kullanımının zorlaştırılması veya imkânsız hale getirilmesinin önüne geçmek amacı ile 4982 sayılı mezkûr

Kanunun 5 inci maddesi uyarınca, kamu kurum ve kuruluşları, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri alma yükümlüğünde bırakılmıştır. Bu noktada 4982 sayılı Kanunda, bilgi edinme hakkının istisnaları tek tek sayılmış olup; Kanunun Dördüncü

Bölümünde 15 ila 27 nci maddeleri arasında yer alan bu istisnaların, yargı denetimi kapsamındaki işlemler, devlet sırrına, ülkenin ekonomik çıkarlarına, istihbarata, idari ve adli soruşturma ve kovuşturmaya ilişkin bilgi ve belgeler, özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği, ticari sır, fikir ve sanat eserleri, kurum içi düzenlemeler, kurum içi görüş, bilgi notu ve tavsiyelerden oluştuğu görülmektedir.

(11) Yukarıda yer verilen hususlar başvuruya konu somut olay açısından değerlendirildiğinde, başvuranın, anılan Başhekimlikten 01.06.2020 – 19.02.2021 tarihleri arasında kaç personelin sağlık istirahat raporu aldığı ve bu raporların kaçı Başhekimlik tarafından fenne ve usule uygunluk için hakem hastaneye gönderildiğini, ayrıca hakem hastanesine gönderilen bu raporların kaçının fenne veya usule uygun bulunmadığı bilgisi talep ettiği, söz konu bilgi edinme talebine anılan idare tarafından 4982 sayılı Bilgi

Edinme Hakkı Kanununun “Özel hayatın gizliliği” başlıklı 21 inci maddesinde bulunan “Kişinin izin verdiği hâller saklı kalmak üzere, özel hayatın gizliliği kapsamında, açıklanması hâlinde kişinin sağlık bilgileri ile özel ve aile hayatına, şeref ve haysiyetine, meslekî ve ekonomik değerlerine haksız müdahale oluşturacak bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkı kapsamı dışındadır.” hükmü gereği olumsuz cevap verdiği anlaşılmaktadır.

(12) Başvuranın bilgi edinme hakkı çerçevesinde talep ettiği bilgi belgenin anılan İdare tarafından (5.5)

numaralı paragrafta da yer verilen ilgili Kanunun 21 inci maddesinin gerekçe gösterilerek yerine getirilmediği anlaşılmıştır. Anılan Kanun maddesinde idarelerin, özel hayatın gizliliği kapsamında, açıklanması hâlinde kişinin sağlık bilgileri ile özel ve aile hayatına, şeref ve haysiyetine, meslekî ve ekonomik değerlerine haksız müdahale oluşturacak bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkı kapsamı dışında olduğu düzenlenmiştir. Bu doğrultuda başvuranın talep ettiği bilgilerin 01.06.2020 – 19.02.2021 tarihleri arasında kaç kişinin sağlık raporu aldığı ve bunların kaçının hakem hastanesine gönderildiğine ilişkin olduğu, rapor alan kişilere ait herhangi bir sağlık bilgisi veya kimliğine ilişkin bilgi talebinde bulunmadığı, başvuranın istatistiki bilgileri talep ettiği, talebinin kişi bilgilerine yönelik olmadığı, ayrıca başvuranın iş yeri sendika temsilcisi olduğu bu doğrultuda söz konusu bilgi edinme hakkı kapsamında yapılan başvura anılan kanun maddesi gerekçe gösterilerek olumsuz cevap verilmesinin hukuka uygun olmadığı kanaatine varılmıştır.

(13) Başvuranın diğer bir talebi olan eşinin hakem hastanesine ulaşmak için harcadığı 17 TL ulaşım ücreti ve 4 adet vesikalık fotoğraf ücreti olan 20 TL’nin ödenmesi talebi incelendiğinde; (6) numaralı paragrafta yer verilen yönetmelik hükmü gereği hastalık raporunun fenne aykırı olduğu konusunda tereddütte düşülmesi durumunda hakem hastanesine gönderilebileceği düzenlemesine yer verildiği, adı geçen idarenin de bu kapsamda işlem yaptığı anlaşıldığından hukuka aykırı olmadığı, bu sebeple idarenin hatalı bir

işleminden doğan maddi bir zararın oluşmadığı, ayrıca 6245 sayılı Harcırah Kanunu 39 uncu maddesinde memuriyet mahalli içinde bir yere gönderilenlere gündelik verilmeyeceği hüküm altına alındığı, başvuranın eşinin memuriyet mahalli dışında bir hakem hastanesine gönderilmediği anlaşıldığından başvuranın söz konusu talebinin anılan idare tarafından karşılanmamasının hukuka aykırı olmadığı değerlendirilmektedir.

(14) Başvurunun içeriği, idareden gelen bilgi ve belgeler ile tüm dosya içeriği birlikte incelenerek

Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Ordu Devlet Hastanesi Başhekimliği tarafından söz konusu bilgi edinme talebi başvurana olumsuz cevap verilmesi işleminin hukuka uyarlı olmadığı, başvuranın diğer bir talebi olan eşinin hakem hastanesine ulaşmak için harcadığı 17 TL ulaşım ücreti ve 4 adet vesikalık fotoğraf ücreti olan 20 TL’nin ödenmesi talebinin yerine getirilmemesinin hukuka uyarlı olduğu sunucuna varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme (15) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde

“kanunlara uygunluk”, “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ve “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun davranmadığı diğer taraftan “makul sürede karar verme”, “kararların gerekçeli olması”, ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı tespit edilmiştir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

(16) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse dava açma süresinden (varsa) arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ordu İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ VE KISMEN REDDİNE;

Başvuran tarafından eşinin hakem hastanesine ulaşmak için harcadığı 17 TL ulaşım ücreti ve 4 adet vesikalık fotoğraf ücreti olan 20 TL’nin ödenmesi talebinin açıklanan gerekçelerle REDDİNE, Başvuranın bilgi edinme hakkı kapsamında 01.06.2020 – 19.02.2021 tarihleri arasında kaç personelin sağlık istirahat raporu aldığı ve bu raporların kaçının Başhekimlik tarafından fenne ve usule uygunluk için hakem hastaneye gönderildiği, ayrıca hakem hastanesine gönderilen bu raporların kaçının fenne veya usule uygun bulunmadığı bilgisinin tarafına verilmesi talebinin tekrar değerlendirilmesi hususunda ORDU

VALİLİĞİNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA

Kararın BAŞVURANA ve ORDU VALİLİĞİNE tebliğine,

6328 sayılı Kanun’un 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Ordu Valiliğince bu karar üzerine tesis

edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Celile Özlem TUNÇAK

Kamu Başdenetçisi V.