|
ÖZET: Başvuran, 26 Mayıs 2003 tarihinde 1479 sayılı Kanun kapsamında isteğe bağlı sigortalı olarak kaydedildiği döneme ait ödenmemiş primlerinin 7143 sayılı kanun çerçevesinde yapılandırılmasını talep etmiştir. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yapılan incelemede, başvuranın isteğe bağlı sigortalılığının, 4 Ekim 2000 tarihli düzenlemeye göre üç ay üst üste prim ödememesi nedeniyle sona erdiği belirtilmiştir. Bu nedenle, başvurunun yapılandırma talebinin geçerli olabilmesi için gerekli şartların sağlanmadığı ifade edilmiştir.
SGK’nın ret kararına dayanak olarak, 7143 sayılı Kanun’un uygulanabilmesi için başvuranın 31 Mayıs 2018 tarihi itibarıyla prim borcunun bulunması gerektiği ve isteğe bağlı sigortalılığın durdurulmuş olması gerektiği vurgulanmıştır. Başvuranın durumunun bu şartları taşımadığı sonucuna varılmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin hukuka uygun bir şekilde reddedildiğini değerlendirerek, bu ret kararını Kamu Başdenetçisi’ne sunmuştur. Sonuç olarak, başvuranın isteğe bağlı sigortalılığı, ilgili mevzuat gereği sona erdiğinden, 7143 sayılı Kanun kapsamında yapılandırma talebinin kabul edilmesi mümkün olmamıştır. İdarenin bu konudaki işlemleri, hukuka ve hakkaniyete uygun bulunmuştur. Başvuran, ret kararına karşı yasal yollara başvurma hakkına sahiptir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/2505-S.20.4009
BAŞVURU NO : 2019/14162
KARAR TARİHİ : 17/02/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : İsteğe bağlı sigortalılık süresinin yapılandırılması talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 19/08/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran; 26/05/2003 tarihinde 1479 sayılı Kanun kapsamında isteğe bağlı sigortalı olduğu dönemlere ilişkin ödemediği primlerinin tutarlarının 7143 sayılı kanun kapsamında yapılandırılması ve bu sürelere ilişkin hesaplanacak prim tutarlarını ödeyerek Bağ-Kur’a tabi isteğe bağlı sigortalılığının geçerli sayılması talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 05/11/2019 tarihli ve … sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından
gönderilen 13/12/2019 tarihli ve … sayılı yazıda özetle:
2.1. 11/05/2018 tarihli ve 7143 sayılı Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden
Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunlar 18/05/2018 tarihli ve 30425 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiğini ve anılan Kanunun 24 üncü maddesi ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa Geçici 76 ncı maddenin eklendiğini, 7143 kanun kapsamında yapılandırma talebin geçerli sayılabilmesi için bu Kanunun hükmünden de anlaşılacağı üzere anılan kapsamdaki sigortalıların 31/05/2018 tarihi itibarıyla prim borcunun olması, ayrıca yapılandırma kapsamına girecek nitelikte durdurulmuş sigortalılık süresi olması gerektiğini, 2.2. Bağ-Kur kapsamındaki isteğe bağlı sigortalılığın, 1479 sayılı Kanunun mülga 79 uncu maddesinde düzenlenmiş olduğunu, 04/10/2000 tarihli ve 619 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 25 inci maddesiyle yapılan değişiklikle daha önce prim ödememe nedeniyle sonlandırılmayan isteğe bağlı sigortalılık, 04/10/2000 tarihinden itibaren art arda üç ay prim ödememiş olması halinde son prim ödeme tarihi itibarıyla sona erdirilmeye başlandığını, 3. Başvuranın yapmış olduğu prim ödemelerinin incelenmesi neticesinde söz konusu isteğe bağlı sigortalılığa dair prim ödemelerini 3 ay üst üste yapılmamış olmasından dolayı 1479 sayılı
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
Kanunun 04/10/2000 tarihinde değiştirilen 79 uncu maddesi gereği hiç prim ödemesi yapılmaması sebebiyle tescil tarihi itibariyle re’sen isteğe bağlı sigortalılığının sonlandırılmış olduğundan sigortalılığa dair borç ve sigortalının durdurulmuş sigortalılık süresi bulunmadığı, bu nedenle sigortalılık süresi olmadığından ihya yapılması mümkün bulunmadığı ve de 7143
Kanun kapsamında yapılandırma yapmasına imkan bulunmadığını, 4. Başvuranın, 19/07/2005 tarihi itibariyle 506 sayılı Kanun kapsamında sigortalılığının başlamış olduğunu, halihazırda 5510 sayılı Kanunun 4/1-a bendi kapsamında sigortalığının devam ettiğini, yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarında 5510 sayılı Kanunun geçici 9 uncu maddesi uygulanacağından sigortalının sigortalılık başlangıç tarihinin 506 sayılı Kanun kapsamında ilk defa çalışmaya başladığı 19/07/2005 tarihi yerine isteğe bağlı sigortalılığının başladığı 26/5/2003 tarihinin esas alınması adı geçen sigortalının aylığa hak kazanma şartlarını değiştirmediği, hususları belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…”, 6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 7. 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar
Kurumu Kanunu’ nun (Bağ-Kur) “İsteğe bağlı sigortalılık” başlıklı 79 uncu maddesi; “Bu
Kanunun 24 üncü maddesinin (I) numaralı bendi kapsamına girmeyenlerden, aynı maddenin (II) numaralı bendinin (a) ve (c) alt bentlerinde sayılanlar dışında kalanlar, ev kadınları ve
Türkiye’de ikamet eden yabancı uyruklular talepleri halinde isteğe bağlı sigortalı olabilirler.
İsteğe bağlı sigortalı olanların basamak seçme ve yükseltmelerinde bu Kanun hükümleri uygulanır.
İsteğe bağlı sigortalılık, sigortalılık tescil talebinin Kuruma intikal ettiği tarih itibariyle başlar ve terk talebinin Kuruma intikal ettiği tarihte veya diğer sosyal güvenlik kanunlarına tabi olarak çalışmaya başladığı tarihten bir gün önce veya sigortalının toplam borcunun üç aylık prim ve ceza tutarından fazla olması halinde sigortalının daha önce ödediği primlerin tam olarak karşıladığı ayın sonu itibariyle sona erer. 2926 sayılı Kanun kapsamına girmeden önce bu Kanun kapsamında isteğe bağlı sigortalı olanların, isteğe bağlı sigortalılıkları devam eder.
İsteğe bağlı sigortanın hangi esaslara göre yapılacağı bir yönetmelikle düzenlenir.”, 8. 7143 sayılı Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunun 24 üncü maddesi; “Köy ve mahalle
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
muhtarları, kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlarla tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan, Kuruma kayıt ve tescilleri yapıldığı halde, 31/5/2018 tarihi itibarıyla prim borcu bulunanların, bu tarihten önceki sürelere ilişkin prim borçlarını, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihi takip eden ikinci ayın sonuna kadar ödememeleri veya ilgili Kanunları uyarınca yapılandırmamaları halinde, prim ödemesi bulunan sigortalıların daha önce ödedikleri primlerin tam olarak karşıladığı ayın sonu itibarıyla, prim ödemesi bulunmayan sigortalıların ise tescil tarihi itibarıyla sigortalılığı durdurulur. Durdurulan süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilmez ve bu sürelere ilişkin Kurum alacakları takip edilmeyerek bunlara Kurum alacakları arasında yer verilmez. Sigortalılıkları durdurulanlardan bu
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında çalışmaya devam edenlerin sigortalılıkları 1/6/2018 tarihi itibarıyla yeniden başlatılır.
Ancak, daha sonra sigortalı ya da hak sahipleri tarafından talep edilmesi halinde durdurulan sigortalılık sürelerinin tamamı, talep tarihinde 80 inci maddenin ikinci fıkrasına göre belirlenecek prime esas kazanç tutarı üzerinden borç tutarı hesaplanarak ihya edilir.
Hesaplanan borç tutarının tamamını, borcun tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde ödedikleri takdirde, bu süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilir. Tebliğ edilen borç tutarının bu süre içinde tamamen ödenmemesi halinde bu süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilmez ve bu madde kapsamında ödenmiş olan tutarlar ilgilinin prim ve prime ilişkin borcunun bulunmaması kaydıyla faizsiz olarak iade edilir. İhya edilerek kazanılan hizmet süreleri borcun ödendiği tarihten itibaren geçerli sayılır.
Birinci fıkraya göre sigortalılıkları durdurulanlar ile bunların bakmakla yükümlü olduğu kişiler hakkında 1/1/2012 tarihinden bu maddenin yürürlük tarihine kadar durdurulan süreler için genel sağlık sigortası hükümleri uygulanmaz.
Sigortalılıkları önceki kanunlara göre durdurulanlar için de bu maddenin ikinci fıkrası hükmü uygulanır.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından belirlenir.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan değerlendirmede, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun olmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvurunun aydınlatılması için 26/05/2003 tarihinde 1479 sayılı Kanun kapsamında isteğe bağlı sigortalılığını tescil ettiren başvuranın ödemediği primlerini 7143 sayılı kanun kapsamında yapılandırmasının mümkün olup olmadığının araştırılması gerekmektedir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
11. Bağ-Kur kapsamında isteğe bağlı sigortalılığın kapsamına; zorunlu sigortalılar dışında kalanlar ev kadınları ve Türkiye’de ikamet eden yabancıların yaralanabildiklerini görmekteyiz.
Bireyler şartları taşımaları halinde Bağ-Kur il müdürlüklerine yazılı başvuru tarihten itibaren isteğe bağlı sigortalı sayılırlar. İsteğe bağlı sigortalılık için sigortalının başvurusu aranmakla birlikte sigortalı olarak Bağ- Kur dahi bir başka sigorta koluna tabi çalışmasıyla yani zorunlu sigortalılık kapsamında çalışmaya başlamasıyla ise isteğe bağlı sigortalılık sona erer. Ayrıca yine 1479 sayılı Kanunun 79 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlendiği üzere üç ay üst üste primin ödenmemesi halinde son primin ödendiği tarihten itibaren iste bağlı sigortalılığı sona erdirilmektedir.
12. İsteğe bağlı sigortalılık tamamen sigortalının talebine ve iradesine bağlı bir sigortalılık biçimi olduğundan zorunlu sigortalılıktan farklıdır. İsteğe bağlı sigortalılıkta primlerin ödenmesi ve ödemelerin takibi isteklinin/sigortalının sorumluluğuna bırakılmıştır. 1479 sayılı
Yasa kapsamında sigortalı olmak için yasanının aradığı şartları hüküm altına alan 24 üncü maddenin de ruhuna uygun olacak şekilde isteğe bağlı sigortalılığa ilişkin şartları düzenleyen
79 uncu maddelerinin uygulanmasında, prim ödenen süreler sigortalılıktan sayılmaktadır.
13. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 25/06/2003 tarihine verdiği E. 2003/406, K.
2003/424 saylı kararında. “…Bunlara ilaveten, Yasa maddesi son şeklinde; art arda 3 ay prim ödenmemiş olması halinde, isteğe bağlı sigortalılığın son prim ödeme tarihi itibariyle sona ereceğini hükme bağlamıştır.
Böylece denilebilir ki; isteğe bağlı sigortalılık; Yasaca disipline edilmiş bir sigortalılık türüdür.
Yasa, bu sigortalılık ile gelişi güzel ve keyfi bir sistem öngörmemiş, aksine belli koşullara riayetle, bu Sistemin yürütülmesi gerekeceğini hükme bağlamış ve bunun dışında, kişilerin istedikleri zaman, geriye yönelik sembolik ve toplu kimi ödemelerle, uzun sürelerin isteğe bağlı sigortalılık olarak değerlendirilmesini engellemiştir.
Esasen; aksine bir uygulama; aylık prim ödeme esasına dayalı, bir Sosyal Güvenlik Kuruluşu olan Bağ-Kur Kurumunu zaafa uğratır ve Anayasal işlevini yerine getiremez duruma düşürür…” hükmünü tesis etmiştir.
14. Buna göre başvuranın isteğe bağlı Bağ -Kur sigortalılığı 26/05/2003 tarihinde başlamışsa da 1479 sayılı Kanunun 04/10/2000 tarihinde değiştirilen 79 uncu maddesi gereğince 3 ay üst üste prim ödemesi yapmadığından dolayı isteğe bağlı sigortalının tescil tarihi itibariyle sonlandırılmasının 1479 sayılı Yasa kapsamındaki hükme ve sürdürülebilir bir sosyal güvenlik sistemi için hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
15. Bu noktada başvurunun incelenmesinde başvuranın sonlandırılan isteğe bağlı sigortalılığına ilişkin yapmış olduğu yapılandırma talebinin idare tarafından ret edilmesi işleminin incelenmesi gerekmektedir.
15.1. 7143 sayılı Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunun 24 üncü maddesi ile 5510 sayılı Kanuna eklenen Geçici 76 maddenin amir hükmüne baktığımızda öncelikle kimlerin yapılandırma kapsamına alındığı belirlenerek; yapılandırma şartlarının belirtildiği görülmektedir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
16. Burada yapılanma kapsamındakilerin belirlenmesinde önemle vurgulanması gereken husus tescilleri yapıldığı halde 31/05/2018 tarihinden önce prim borçları bulunanların sigortalılıklarının durdurulmuş olması şartıdır. Başvuranın ise 1479 sayılı Yasa kapsamındaki sigortalılığı 1479 sayılı Kanunun mülga 79 uncu madde hükmü gereğince üç ay üst üste sigorta primi ödemesi olmadığından sonlandırıldığı, bu işlemin ise yasaya uygun olduğu anlaşıldığından başvuranın 7143 sayılı Yasa kapsamında değerlendirilebilecek sigorta süresi bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Bu bakımdan idarenin başvuranın 1479 sayılı Kanun kapsamındaki isteğe bağlı sigortalılığını sonlandırması ve buna bağlı 7413 sayılı Yasa kapsamında ihya talebini kabul etmemesinde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir yön bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
18. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, İstanbul İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.