İsteğe bağlı sigortalılık tescili için ödenen primlerin yetersizliği nedeniyle sigortalılık süresinin değerlendirilmesi talebi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/9974-S.24.15352

BAŞVURU NO : 2024/6241

KARAR TARİHİ : 20.09.2024

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI

Başvuranın 1479 sayılı Kanuna tabi isteğe bağlı sigortalılık tescili için

BAŞVURUNUN KONUSU :

yapmış olduğu eksik ödemenin sigortalılık tescilini sağlaması ve prim günü olarak değerlendirilmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 15.05.2024

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; 04/05/1999 tescil tarihli İsteğe Bağlı Bağ-Kur sigortalılığı kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumuna ödeme yaptığını ancak ödenen tutarın giriş keseneği ve prim toplam tutarının altında olması sebebiyle ilgili tescil işleminin gerçekleştirilmediğini belirterek; tarafınca ödenen tutardan giriş keseneğinin karşılanması ve kalan tutarın da karşılayacağı gün sayısına tekabül eden prim tutarından mahsup edilerek sigortalılık günü olarak değerlendirilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun 03/06/2024 tarihli ve sayılı yazısına istinaden T.C. Sosyal Güvenlik

Kurumu Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 23/07/2024 tarihli ve E– – sayılı cevabî yazısında ve eklerinde özetle; 2.1. 1479 sayılı Kanun kapsamında isteğe bağlı sigortalılık tescilinin yapılması için bir defaya mahsus giriş keseneği ile sigortalılığın bağladığı ay için sigorta priminin tamamının ödenmesinin gerektiği,, 2.2. 14.504.640 TL prim, 11.334.094 TL giriş keseneği olmak üzere toplam 25.841.734 TL ödeme yapması hususunda başvurana 11/05/1999 tarihinde bildirimde bulunulmuş olmasına rağmen, başvuranın 29/12/1999 tarihinde 23.700.000 TL ödeme yaptığı,

2.3. Başvuranın yapmış olduğu ödemenin giriş keseneği ve aylık primini tam ay olarak karşılamaması sebebiyle ödemiş olduğu primlerin 04/05/1999 tarihli 1479 sayılı Kanun kapsamındaki isteğe bağlı sigortalılık süresi olarak değerlendirilmesine imkan bulunmadığı, belirtilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “(…) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler(…)” 4. 6328 Sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir (…)” 5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; “506, 1479, 5434, 2925,

2926 sayılı kanunlara ilişkin ortak geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 7 nci maddesinde; “Bu Kanunun

yürürlük tarihine kadar 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı, 2/9/1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı kanunlar ile 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesine göre sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri, fiili hizmet süresi zammı, itibari hizmet süreleri, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık süreleri tabi oldukları kanun hükümlerine göre değerlendirilir.” 6. 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu

Kanununun; 6.1. “İsteğe bağlı sigorta” başlıklı 79 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında “İsteğe bağlı sigortalılık, sigortalılık tescil talebinin Kuruma intikal ettiği tarih itibariyle başlar ve terk talebinin Kuruma intikal ettiği tarihte veya diğer sosyal güvenlik kanunlarına tâbi olarak çalışmaya başladığı tarihten bir gün önce veya sigortalının toplam borcunun üç aylık prim ve ceza tutarından fazla olması halinde sigortalının daha önce ödediği primlerin tam olarak karşıladığı ayın sonu itibariyle sona erer. “ 6.2. “Prim oranları ve hesaplanması” başlıklı 49 uncu maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında sırasıyla “Bu Kanuna göre ödenecek sigorta primi, sigortalının seçtiği, intibak ettirildiği veya yükseltildiği

50 nci maddede belirtilen gelir basamağının % 20’sidir.”ve “Sigortaya girişte bildirilen gelirin bir defaya

mahsus olmak üzere % 25’i oranında giriş keseneği, basamak yükselmelerinde ise, iki gelir basamağı arasındaki artış farkı kadar yükselme primi alınır. Sigorta primi, sigortalılığın başladığı tarihi takip eden ay başından, sigortalılığın bittiği ayın sonuna kadar hesaplanmak suretiyle tam ay olarak alınır.”

7. Devredilen Bağ-Kur Genel Müdürlüğünün 31.08.2004 tarihli ve 50/15/10 sayılı Genelgesinde; “Ödenen primlerin sigortalılık süresi olarak değerlendirilmesini talep edenlerin, giriş bildirgeleri, iptal edilmeden tescil tarihi itibariyle terk, (01) kodu ile sigortalılıkları sona erdirilerek tescil tarihinden sonra ödedikleri primlerin tam ay olarak karşıladığı ay başı itibariyle sigortalılıkları (05) kodu ile başlatılacak yine ödedikleri primlerin tam ay olarak karşıladığı süreler ile sınırlı olmak üzere “sigortalılık süresi” olarak değerlendirilecektir. Değerlendirme süresi içerisindeki sağlık harcamaları ise tahsil edilmeyecektir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran 04/05/1999 tescil tarihli İsteğe Bağlı Bağ-Kur sigortalılığı kapsamında Sosyal Güvenlik

Kurumuna ödeme yaptığını ancak ödenen tutarın giriş keseneği ve prim toplam tutarının altında olması sebebiyle ilgili tescil işleminin gerçekleştirilmediğini belirterek; tarafınca ödenen tutardan giriş keseneğinin karşılanması ve kalan tutarın da karşılayacağı gün sayısına tekabül eden prim tutarından mahsup edilerek sigortalılık günü olarak değerlendirilmesini talep etmektedir.

10. İdare tarafından özetler; başvuranın yapmış olduğu ödemenin giriş keseneği ve aylık primini tam ay olarak karşılamaması sebebiyle ödemiş olduğu primlerin 04/05/1999 tarihli 1479 sayılı Kanun kapsamındaki isteğe bağlı sigortalılık süresi olarak değerlendirilmesine imkan bulunmadığı belirtilmiştir.

11. Başvuran ile idare arasındaki uyuşmazlığın temel olarak; başvuranın 29/12/1999 tarihinde yapmış olduğu ödemenin İsteğe Bağlı Bağ-Kur kapsamında 04/05/1999 tarihli sigortalı tesciline ve sigortalılık süresi olarak değerlendirilmesine imkan verip vermediği hususunda ortaya çıktığı görülmektedir.

12. Sosyal güvenlik hakkı, bireylerin geleceğe güvenle bakmalarını sağlayan bir insan hakkı olması sebebiyle, “sosyal hukuk devleti” olgusunu oluşturan temel kavramlardan birisidir. Bu esastan hareketle

Anayasamız, “Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler” başlığı altında sosyal güvenlik hakkını da düzenlemiş ve 60 ıncı madde ile herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olduğunu kabul etmiş, Devlet’in de, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri almak ve teşkilatı kurmakla yükümlü olduğunu düzenlemiştir.

Böylece, vatandaşlara bu konuda anayasal bir hak tanınırken, devlete de onların bu haktan yararlanmasını sağlayacak şartları hazırlama görevi yüklenmiştir.

13. Başvuranın talep ettiği isteğe bağlı sigortalılık 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız

Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununda düzenlenmiş olup; ilgili Kanunda isteğe bağlı sigortalılığın tescil talebinin Kuruma intikal ettiği tarih itibariyle başlayacağı, terk talebinin Kuruma intikal ettiği tarihte veya diğer sosyal güvenlik kanunlarına tâbi olarak çalışmaya başladığı tarihten bir gün önce veya sigortalının toplam borcunun üç aylık prim ve ceza tutarından fazla olması halinde sigortalının daha önce ödediği primlerin tam olarak karşıladığı ayın sonu itibariyle sona ereceği hüküm altına alınmıştır.

14. Somut olayda; başvuranın 17/04/1999 tarihli Bağ-Kur’ a İsteğe Bağlı Sigortalı Giriş Bildirgesinin 04/05/1999 tarihinde idarenin kayıtlarına intikal ettiği, bunun üzerine başvuranın Bağ-Kur’ a tabi sigortalılığının 04/05/1999 tarihinde başlatıldığı, Bağ-Kur Samsun İl Müdürlüğünün 11/05/1999 tarihli yazısıyla başvuranın 14.504.640 TL prim, 11.334.094 TL giriş keseneği olmak üzere toplam 25.841.734

TL ödeme yapması gerektiğinin bildirildiği ancak başvuran tarafından 29/12/1999 tarihinde 23.700.000 TL ödeme yapıldığı anlaşılmaktadır.

15. Kanun koyucu, her vatandaşın sosyal güvenliğini sağlamak amacıyla; zorunlu sigortalı olmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna tabi olarak çalışmayan ve çalışmalarından dolayı aylık bağlanmamış kimselere isteğe bağlı sigortalılık kapsamında kendi sigorta primini yatırmak suretiyle sosyal sigorta ilişkisini devam ettirme olanağı vermiştir.

16. Bu kapsamda Kanun koyucu tarafında verilen sigortalılık hakkının kullanımı da bir takım şartlara bağlanmış olup başvuruya istinaden yapılan mevzuat incelemesinde 1479 sayılı Kanun kapsamında İsteğe bağlı sigortalılık tescili yapılabilmesi için bir defaya mahsus giriş keseneği ile sigortalılığın başladığı ay için sigorta priminin tamamının ödenmesi gerektiği belirtilmektedir.

17. Başvuru dosyasında yapılan değerlendirme neticesinde; 1479 sayılı Kanun kapsamında isteğe bağlı sigortanın tescili için idare tarafından başvurana 14.504.640 TL prim, 11.334.094 TL giriş keseneği olmak üzere toplam 25.841.734 TL ödeme yapması gerektiği bildirilmiş olmasına rağmen başvuran tarafından 23.700.000 TL ödeme yapıldığı, yapılan bu ödeme dışında başvuran tarafından bu kapsamda herhangi bir ödeme yapılmadığı ve yapılan ödemenin prim ve giriş keseneğini karşılamaya yetmediği anlaşıldığından idare tarafından başvuranın yapmış olduğu ödemenin karşılığı sigortalılık tescili ve sigortalılık süresi olarak değerlendirilmemesine yönelik işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmediğinden kurumumuza yapılan başvurunun reddi yönünde karar verilmesi sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. 28.03.2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu

Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde göndermediği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranmadığı, anılan idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, hesap verilebilirlik, makul sürede ve gerekçeli karar verme, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine

uygun hareket ettiği, ancak başvurana hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, dolayısıyla iyi yönetim ilkelerinden karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı anlaşılmış olup idarelerin bu ilkeye de uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İstanbul İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi