|
ÖZET: Başvuru, 01/09/1995 ile 28/02/1997 tarihleri arasında isteğe bağlı sigortalılık talebine ilişkindir. Başvuran, bu dönemde ödediği primlerin kaydedilmediğini ve bu nedenle hizmet süresinin dikkate alınmadığını iddia etmektedir. Ancak, başvuranın prim ödeme belgelerini kaybetmesi nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) ibraz edemediğini belirtmektedir. Başvuru, 15/09/2018 tarihinde yapılmış olup, SGK’nın açıklamalarına göre başvuranın isteğe bağlı sigortalılığı, 28/02/1997 tarihinde sona ermiştir.
SGK, başvuranın prim ödemelerine dair herhangi bir kayıt bulunmadığını ve isteğe bağlı sigortalılığın sona erdiği tarihte yürürlükte olan mevzuat gereği, üç ay art arda prim ödemeyenlerin sigortalılığının sona ereceğini ifade etmiştir. Başvuranın, isteğe bağlı sigorta primlerini ödediğine dair bir belge sunmaması ve SGK’nın arşiv araştırmasında prim ödemesi kaydının bulunmaması nedeniyle talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın isteğe bağlı sigortalı sayılması talebi, SGK’nın işleminde hukuka uygunluk tespit edilmesi nedeniyle reddedilmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurabilir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2366-2366
BAŞVURU NO : 2018/11417
KARAR TARİHİ : 04/02/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın 01/09/1995 – 28/02/1997 tarihleri arasında isteğe bağlı sigortalı sayılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 15/09/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, 01/09/1995 – 28/02/1997 tarihleri arasında isteğe bağlı sigortalı olduğunu, ödediği
primlerin sisteme işlenmemesi nedeniyle bu dönemin hizmet süresinden sayılmadığını, ödeme dekontlarının ibrazı halinde hizmet süresine ekleneceği bildirilmekle birlikte ödeme belgelerini kaybettiği için Sosyal Güvenlik Kurumuna ibraz edemediğini oysa üç ay art arda prim ödememiş olsaydı sigortalılığının sona erdirilmesi gerektiğini belirterek söz konusu sürelerin hizmet süresine eklenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI 2) Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 08/11/2018 tarihli ve … sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
2.1) Mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 85’inci maddesinin (A) bendi gereğince,
başvuranın 10/08/1995 tarihli ve … sayılı başvuru dilekçesine istinaden, 01/09/1995 tarihinden itibaren isteğe bağlı sigortalılığının başlatılarak 01/09/1995 tarihli ve … sayılı yazı ile kendisine bildirildiği,
2.2) Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüğünün 24/05/1995 tarihinde çıkardığı 12-63.Ek
sayılı isteğe bağlı sigortalılığı konu alan Genelgesi’nin açıklamalar kısmında ifade edildiği üzere, sigortalının, devam eden isteğe bağlı sigortalılığına son verilmesini yazılı olarak bildirmesi halinde, isteğe bağlı sigortalılığın prim ödenen son ayın bitiminden itibaren sona erdirileceği,
2.3) Buna göre başvuranın, isteğe bağlı sigortalılığının 17/02/1997 tarihli ve 77925 sayılı
dilekçesi üzerine 28/02/1997 tarihinde sona erdiği iddiasına dayanak olarak gösterdiği “kapanış yapıldı” ibaresinin, ilgili memurlar tarafından yazılmış olsa dahi, başvuranın 01/09/1995 – 28/02/1997 tarihleri arasındaki isteğe bağlı sigortalılığına ait sigorta primlerini ödediği anlamına gelmeyeceği, anılan dönemlerde sigortalılık işlemlerinin bilgisayar programları olmadan büyük ölçüde elle yapılması nedeniyle ilgili memur tarafından primlerin ödenip ödenmediğinin kontrolü yapılmadan vatandaşın kapanış başvurusunu alıp sisteme sonradan
“talepli çıkış” olarak girdiğinin anlaşıldığı, prim ödemelerinin kontrolünün bahsi geçen kapanış dilekçesinin tarihi olan 28/02/1997 tarihinden çok sonra yapıldığı, Kurum kayıtlarında hiç prim ödemesi olmaması nedeniyle başvuranın 20/07/2004 tarihinde isteğe bağlı sigortalılığının başlangıç tarihi itibarıyla sonlandırıldığı,
2.4) 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun mülga geçici 85’inci maddesinin birinci fıkrasının
(c) bendinin yürürlük tarihi olan 9/4/2003 tarihinden itibaren başvuran tarafından herhangi bir başvuru ve prim ödemesi bulunmadığından, 01/09/1995 – 28/02/1997 dönemine ilişkin hizmet verilmesinin mümkün bulunmadığı, ayrıca söz konusu süreler için prim ödemesi imkânının da kalmadığı,
2.5) 506 sayılı Kanun’a tabi isteğe bağlı sigortalıların, sigortalılıklarının sona erdirilmesinde
verilen kodlar açısından hiç prim ödemesi bulunmayan sigortalılar ile prim ödemesi bulunan sigortalılar arasında farklılık bulunmadığı, bununla birlikte 506 sayılı Kanun kapsamında zorunlu sigortalılığa başlangıç sebebiyle çıkış yapılan sigortalılar için ünitelerce çıkış işlemi yapılacaksa “I” kodu, sistem tarafından yapıldığı takdirde “N” kodu kullanılmakta olduğu, üç ay art arda prim ödemesi olmayan sigortalılar için ise ünitelerce çıkış işlemi yapılacaksa “U” kodu; sistem tarafından yapılırsa “K” kodu kullanıldığı, sigortalının emeklilik sebebiyle tahsis talepli çıkışı için “T” kodu, isteğe bağlı sigortalılıktan kendi isteğiyle çıkış talebi için ise “C” kodu kullanıldığı,
2.6) Başvuranın isteğe bağlı sigortalılığının sonlandırılmasında kullanılan kodun talepli çıkış
olarak kullanılan “C” kodu olduğu,
2.7) Başvuranın isteğe bağlı sigortalılık primlerini ödediği iddiasına ilişkin olarak arşiv
araştırmasının yapıldığı, prim ödemesi yapılmış olduğuna dair Kurumun fiziki ve elektronik arşivlerinde herhangi bir kayda rastlanılmadığı, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT 3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme
ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci
maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun;
5.1) “Şartlar” başlıklı 85’inci (Değişik madde: 20/06/1987 – 3395/8) maddesinde;
Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına isteğe bağlı olarak devam edilebilmesi için: A) – a) İsteğe bağlı olarak devam edeceğini belirtilen bir yazı ile Kuruma müracaatta bulunmak, b) Müracaat tarihinden önce 506 sayılı Kanuna göre tescil edilmiş olmak, c) Herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna tabi olarak çalışmamak ve buralardan kendi çalışmalarından dolayı aylık bağlanmamış olmak, d) İsteğe bağlı olarak sigortaya devam edeceğini belirten müracaatının Kurumca alındığı tarihi takip eden aybaşından başlayarak, her yıl için 360 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemek, Şarttır.
B) a) İsteğe bağlı sigortaya devam etmek isteyenler gösterge tablolarındaki derece ve kademelerden hangisi üzerinden prim ödeyeceklerini tespit ederek Kuruma bildirirler.
b)Bulunduğu derece ve kademe üzerinden en az 360 günlük prim ödeyenler yazılı talepte bulunmak şartıyla, talep tarihini takip eden yılbaşından itibaren prim hesabına esas derece ve kademesini en çok bir derece yükseltebilir.
c) İsteğe bağlı sigorta primlerinin ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar Kuruma ödenmesi gerekir.
Ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar ödenmeyen primler için bu tarihten başlanarak
80 inci madde hükmüne göre gecikme zammı uygulanır.”
5.2) Geçici 85’nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde;
“Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce isteğe bağlı sigortalı olup, Kuruma prim borcu bulunanlar bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren altı ay içinde prim borçlarını gecikme zammı ile birlikte ödemeleri halinde sigortalılıkları devam eder, ancak bu süre içinde borcun ödenmeyen kısmına ait süreler hizmetten sayılmaz.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
6) Başvuru konusu kapsamında yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları,
idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7) Başvuran bir numaralı paragrafta da yer verildiği üzere, 01/09/1995 – 28/02/1997
tarihleri arasında isteğe bağlı sigortalı sayılarak, bu sürelerin sigortalı hizmet sürelerine eklenmesini talep etmektedir.
8) Başvuru konusu somut olayda, başvuranın isteğe bağlı sigortalılığının 01/09/1995 tarihi
itibarıyla başladığı tartışmasızdır. Yine başvuru dosyası kapsamında edinilen bilgi ve belgelerden başvuranın talebi üzerine, 28/02/1997 tarihi itibarıyla isteğe bağlı sigortalılığının durdurulduğu anlaşılmaktadır. Başvuran isteğe bağlı sigortalılığının durdurulmasına yönelik dilekçesi üzerinde “kapanış” ve “kapanış yapıldı” notlarının bulunduğunu ve dolayısıyla bu durumun, isteğe bağlı sigorta primlerini ödediği anlamına geldiğini iddia etmektedir. Sosyal
Güvenlik Kurumu ise sigortalılık işlemlerinin o dönemde bilgisayar programları olmadan büyük ölçüde elle yapılması nedeniyle, ilgili memur tarafından primlerin ödenip ödenmediğinin kontrolü yapılmadan başvuranın kapanış başvurusunu alıp sisteme sonradan
“talepli çıkış” olarak girildiğinin anlaşıldığını, prim ödemelerinin kontrolünün yapılması neticesinde Kurum kayıtlarında hiç prim ödemesi olmaması nedeniyle 20/07/2004 tarihinde, başvuranın isteğe bağlı sigortalılığının başlangıç tarihi itibarıyla sonlandırıldığını ifade etmektedir. Dolayısıyla somut olayda başvuranın, isteğe bağlı sigortalı sayılabilmesi için gerekli olan sigorta primlerini ödeyip ödemediği hususu temel uyuşmazlık konusudur.
9) Bu noktada başvuran isteğe bağlı sigorta primlerini ödememiş olsaydı, 506 sayılı
Kanun’a göre art arda üç ay sigorta primini ödemeyenlerin sigortalılığının sona erdirilmesi gerektiğinden, 28/02/1997 tarihinde de bu yönde işlem tesis edilmesi gerektiğini iddia etmektedir. Bununla birlikte başvuranın isteğe bağlı sigortalılığının durdurulmasına yönelik dilekçesini verdiği tarihte, 506 sayılı Kanun’da art arda üç ay prim ödemesi bulunmayan sigortalıların, isteğe bağlı sigortalılıklarının sona ereceğine yönelik bir düzenlemeye yer verilmediği görülmektedir. Gerçekten de söz konusu hükmün 506 sayılı Kanun’un 85’inci maddesine, 09/04/2003 tarihli ve 4842 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında
Kanun’un 33’üncü maddesi ile eklendiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla başvuranın isteğe bağlı sigortalılığının sona erdiği tarih itibarıyla, 506 sayılı Kanun hükümleri dikkate alındığında başvuranın iddiasına itibar etmek mümkün değildir.
10) Diğer taraftan isteğe bağlı sigortalılıkta, sigorta primlerinin ödenip ödenmediği
hususunda ihtilafa düşüldüğünde, ispat yükünün sigortalıda mı yoksa Sosyal Güvenlik
Kurumunda mı olacağının ortaya konulması gerekmektedir. Bu noktada isteğe bağlı sigortalılığın, sigortalının talebine ve iradesine bağlı bir sigortalılık biçimi ve dolayısıyla zorunlu sigortalılıktan farklı bir sigortalılık çeşidi olduğunu belirtmekte yarar vardır. Bu itibarla, isteğe bağlı sigortalılıkta primlerin ödenmesi ve ödemelerin takibi sigortalı olmak isteyen kişinin sorumluluğuna bırakılmıştır. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 16/04/2003 tarihli, E: 2003/10-284 ve K: 2003/293 sayılı kararı. Kaynak: www.corpus.com.tr ) Dolayısıyla isteğe bağlı sigortalılıkta, sigorta primlerinin ödendiğini ispat yükünün sigortalıda olduğu kabul
edilmelidir. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 17/06/2009 tarihli, E: 2009/10-198 ve K:
2009/273 sayılı kararı. Kaynak: www.corpus.com.tr ) Hal böyle iken somut olayda, başvuranın isteğe bağlı sigorta primlerini ödediğine yönelik herhangi bir belge sunmaması ve Kurumca başvuranın isteğe bağlı sigorta primlerini ödeyip ödemediği konusunda yapılan arşiv araştırması neticesinde, Kurumun fiziki ve elektronik arşivlerinde ödemeye ilişkin herhangi bir kayda rastlanılmaması nedenleri ile başvuranın söz konusu sürelere ilişkin isteğe bağlı sigorta primlerini ödediğini kabul etmek mümkün değildir. Bu itibarla başvuran hakkında, 01/09/1995 28/02/1997 tarihleri arasındaki dönemin isteğe bağlı sigortalılık kapsamında değerlendirilmesine olanak bulunmamaktadır.
11) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; isteğe bağlı sigorta primlerini
ödediğine yönelik ispat edici belge sunmayan başvuranın, 01/09/1995 – 28/02/1997 tarihleri arasında isteğe bağlı sigortalı sayılması talebinin reddi yönünde tesis edilen Sosyal Güvenlik
Kurumu işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir. B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
12) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin İdare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak İdarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
13) Ayrıca somut olayda, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından başvuranın isteğe bağlı
sigortalı olduğu döneme ilişkin sigorta primlerini ödeyip ödemediği kontrolünün, kapanış dilekçesinden çok sonra yapıldığı ifade edilmektedir. Nitekim hiç prim ödemesinin bulunmadığının anlaşılması üzerine, 20/07/2004 tarihinde başvuranın isteğe bağlı sigortalılığının başlangıç tarihi itibarıyla sonlandırıldığı anlaşılmaktadır. Ancak dosya kapsamında edinilen bilgi ve belgelerden, başvurana bu yönde bir bilgilendirmenin yapılmadığı ve böylece idarenin “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkelere de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14) 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının
başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İstanbul İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi