|
ÖZET: Başvuru, Ceyhan Belediye Başkanlığı’na yönelik iş yeri açma ve çalışma ruhsatı talebine ilişkindir. Şikayetçi, Adana’nın Ceyhan ilçesindeki bir yapının imar planına uygun olduğunu ve daha önceki ruhsatların kazanılmış hak olarak değerlendirilmesi gerektiğini öne sürmüştür. Ancak, Ceyhan Belediye Başkanlığı, başvurunun reddedilme gerekçesi olarak, ilgili yönetmelik gereğince lokantaların karayolu sınırından en az 25 metre uzakta olması gerektiğini belirtmiştir. Yapının bu mesafeyi sağlamadığı ve dolayısıyla ruhsat verilmesinin uygun bulunmadığı ifade edilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirirken, şikayetçinin iddialarının hukuka uygun olmadığını tespit etmiştir. İlgili yönetmelik ve mevzuat çerçevesinde, kazanılmış hakların yalnızca hukuka uygun durumlarda geçerli olabileceği vurgulanmıştır. Dolayısıyla, daha önce verilen ruhsatların hukuka aykırı olduğu ve bu nedenle şikayetçinin talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuru reddedilmiş ve karar, şikayetçiye ve Ceyhan Belediye Başkanlığı’na tebliğ edilmiştir. Bu süreç, kamu hizmetlerinin şeffaf ve hukuka uygun bir şekilde yürütülmesi açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/12283-S.21.19710
BAŞVURU NO : 2021/4862
KARAR TARİHİ : 23/08/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : CEYHAN BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : İş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesi talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 01/03/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi dilekçesinde özetle; Adana ili Ceyhan ilçesi Mustafabeyli Mahallesi D-400 bulvarı no.lu yapının yerleşim alanı içerisinde ve imar planı dâhilinde bulunduğunu, 1/1000 ölçekli imar planına uygun olarak karayolundan 5 metre yapı çekme mesafesinde olduğunu, söz konusu meskenin 2 kat olup lokanta ve konut olarak değerlendirilmekte olduğunu, yapı kayıt belgesinde ticari alan (bina+sundurma) 110 metrekare ve konut alanı 100 metrekare olarak belirlendiğini, ayrıca ticari alanlarda konut yapılabileceğinin imar planı notlarında konut+ticari alan (madde 4) olarak yer aldığını, yapının Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı ile Ceyhan Belediyesinde mesken olarak kayıtlı olduğunu, 2918 sayılı Yasaya istinaden çıkarılan Karayolları Kenarında Yapılacak Tesisler Hakkındaki (4. kısım 41 mad. c bendi) Yönetmeliğinin şartlarını yerine getiren meskenin yol ve trafik güvenliği yönünden sakıncasının bulunmadığını, geçiş yolları yönünden kazanılmış hakların değerlendirilmesinde işletme izninden önceki şartların kazanılmış hak olduğunu, aynı adrese 2015 ve 2017 tarihlerinde lokanta açmak üzere işyeri açma ve çalışma ruhsatı verildiğini iddia ve ifade ederek tarafına lokanta olarak iş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesine karar verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca, şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla şikâyet edilen idareden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Ceyhan Belediye Başkanlığı tarafından gönderilmiş olan 06/05/2021 tarihli ve – sayılı cevabi yazıda özetle; “… Mustafabeyli
Mah. D-400 Atatürk Bulvarı No: / adresine Lokanta Faaliyeti olarak adına
20.07.2015 tarih ve sıra numaralı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı verilmiştir. ’a
ruhsat verilirken Büyükşehir Belediye Yasası ile Ceyhan Belediyesine bağlanan Mustafabeyli Belediyesinin
07.01.2013 tarih ve sayılı yazısına istinaden Karayolları Genel Müdürlüğü 5. Bölge
Müdürlüğü’nün 23 Ocak 2013 tarih ve . – sayılı yazısında (2. sınıf Tesis (Büfe) olarak değerIendiren işyerinin 2918 sayılı yasa ve bu yasaya istinaden çıkarılan ‘Karayolları kenarında yapılacak ve açılacak tesisler hakkındaki’ yönetmelik (4.kısım) şartlarını yerine getirdiği tespit edildiğinden, bahse konu meskenin karayolu kamulaştırma sınırına en az 5 metre mesafede olması, karayolu üzerinden giriş-çıkış yapılmaması ve dilekçeniz ekinde gönderilen vaziyet planına uyulması şartıyla bir sakınca görülmemesi) üzerine işyerine faaliyet konusu Lokanta olan sıhhi İşyeri Açma ve
Çalışma Ruhsatı verilmiştir. 10.02.2016 tarih ve sayılı Encümen kararına istinaden işyerinin kaçak yapı olduğu tespit edilmiş olup; mevzuata uygun olmayan işyerinin mevzuata uygun hale getirmesi için işyeri açma ve çalışma ruhsat yönetmeliğinin 13. maddesi gereği şahsa 01.11.2016 tarihinde noksanlık ve hatalarını gidermesi için 1 defaya mahsus 15 gün süre verilmiş. Verilen süre sonunda mevzuata uygun hale getirilmeyen işyeri mühürlenerek işyeri açma ve çalışma ruhsatı iptal edilmiştir.
26.07.2017 tarih ve sayılı dilekçe ile işyerine çıkan Encümen Kararı’nın sehven
yapılan hatadan dolayı bu kararın iptal edilmesini talep etmiş olup; konu tekrardan incelenerek
10.02.2016 tarih ve sayılı karar 26.07.2017 tarih ve no’lu Encümen kararıyla
iptal edilmiştir.
Aynı yere 20.09.2017 tarih ve sayılı ’ün Büfe İşletmeciliği ve Tütün Mamulleri satışı olarak Müdürlüğümüzden İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsat başvurusunda bulunduğu, daha önceden
Mustafabeyli Belediyesinin Karayolları 5. Bölge Müdürlüğünün 23.01.2013 tarih ve sayılı yazısında bahsedilen yer için yapmış olduğu yazışma neticesinde Büfe İşletmesi olarak Yol ve Trafik Güvenliği yönünden alınmış olan yazısına istinaden 22.09.2017 tarih ve sıra no’lu Büfe İşletmeciliği ve Tütün
Mamulleri satışı olarak adına ruhsat verildiği, aynı parseldeki No: / üzerinde bulunan yere de 17.10.2017 tarih ve sayılı dilekçe ile lokanta ruhsatı başvurusunda bulunmuş olup; 24.10.2017 tarih ve sayılı imar ve şehircilik müdürlüğüne yapmış olduğumuz yazışma neticesinde
İmar ve Şehircilik Müdürlüğü’nün 25.10.2017 tarih ve sayılı yazısına istinaden, 27.10.2017 tarih ve sıra no’lu lokanta olarak ruhsat düzenlenmiştir. 20.12.2018 tarihinde şahsın vermiş olduğu dilekçesine istinaden faaliyetine son vermesi nedeniyle 2 (iki) adet ruhsatının iptali gerçekleşmiştir.
adına vekaleten ’in 20.12.2018 tarih ve sıra no’lu kayıt dilekçesi ile Mustafabeyli Mah. D.400 Karayolu Bul. No: / adresine Lokanta olarak İşyeri Açma ve Çalışma
Ruhsatı başvurusunda bulunduğu, 21.12.2018 tarih ve sayılı yazımız ile İmar ve Şehircilik
Müdürlüğü’nden görüş İstenilmiş ve 15.01.2019 tarih ve sayılı yazılarında İşyeri Açma ve Çalışma
Ruhsatı verilmemesi kanaatine varıldığı, Karayolları 5. Bölge Müdürlüğünün 28.09.2020 tarih ve sayılı yazısında belirttiği 2918 sayılı Karayolları Kenarına Yapılacak Ve Açılacak Tesisler Hakkında
Yönetmeliğin 41. maddesi (yapı yaklaşma mesafesi) sağlamadığından dolayı İşyeri Açma ve Çalışma
Ruhsatı verilmeyen işyeri 08.10.2020 tarihinde yapılan kontrolde faaliyette olduğu tespit edilmiş olup işyeri mühürlenmiştir.
26.02.2021 tarih ve saat 15:50’de yapılan kontrolde işyerinin mühürlerinin yerinde olduğu ve içeride
herhangi bir faaliyetin olmadığı tespit edilmiş olup; konu ile ilgili belgeler ve fotoğraflar ekte sunulmuştur.
… ” açıklamasına, 3. Karayolları Genel Müdürlüğü Trafik Güvenliği Dairesi Başkanlığı tarafından Kurumumuzun 2020/99161 Esas No.lu dosyaya ilişkin vermiş olduğu 13/11/2020 tarihli Gönderme Kararına istinaden gönderilmiş olan 10/02/2021 tarihli ve – sayılı cevabi yazıda
özetle; “ … 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 18. maddesi gereğince, belediye sınırları içinde ve
İdaremizin sorumluluğundaki karayolları kenarında yapılacak ve açılacak yapı ve tesisler için, belediyeler tarafından İdaremizden, bunların karayolu ile bağlantılarını sağlayacak geçiş yolları yönünden uygun görüş alınması gerekmektedir.
Konu hakkında, Karayolları 5. Bölge Müdürlüğü tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden; – İmar planında taşınmazın ticaret alanı olarak planladığı, yapı yaklaşma mesafesi 5 m olarak gösterildiği, – Taşınmazda yapılmak istenilen işyerine Geçiş Yolu İzin Belgesi verilmesi için, Mustafabeyli Belediyesi tarafından İdaremizden, 07/01/2013 tarih ve 1 17-17 sayılı yazı ile görüş istenildiği, – İdaremiz tarafından 23/01/2013 tarih ve 1400 sayılı yazı ile karayoluna geçiş yolu bağlantısı yapılmaması, büfe olarak kullanılması ve vaziyet planına uyulması şartı ile uygun görüş verildiği, – Yapılan kontrollerde, taşınmazda, ibraz edilen vaziyet planında belirtilenin dışında yapılar yapıldığının tespit edildiği, Ceyhan Belediyesine (ilgili Belediye) gönderilen 06/08/2015 tarih ve sayılı yazı ile vaziyet planına uyulmasının talep edildiği, ancak Ceyhan Belediyesinden bir cevap alınamadığı, – Ceyhan Belediyesi tarafından gönderilen 13/07/2020 tarih ve 9688 491/1-225 sayılı yazıda, taşınmaz için
İdaremizce, 23/01/2013 tarih ve 1400 sayılı yazı ile trafik güvenliği yönünden uygun görüş verildiği belirtilerek, taşınmazda açılmak istenilen lokantaya İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı verilmesi için
İdaremizden görüş istenildiği, İdaremiz tarafından gönderilen 28/09/2020 tarih ve 222477 sayılı cevabi yazıda, 23/01/2013 tarih ve 1400 sayılı yazı ile taşınmazda büfe yapılması için uygun görüş verildiği, Karayolları Kenarında Yapılacak ve
Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelikte belirtilen yapı yaklaşma mesafesini (25 m) sağlamadığından, lokanta için İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı verilmesinin İdaremizce uygun olmadığının belirtildiği anlaşılmaktadır.
Anılan Yönetmeliğin 41. maddesinde, “Yapıların cephe hattı ile karayolu sınır çizgisi arasındaki mesafe, ticari binalar için en az 25 metre, büfe vb. ikinci derece yapılar ile meskenler için en az 5 metredir” hükmü yer almaktadır.
İmar planında taşınmazın ticaret alam olarak planlandığı ve yapı yaklaşma mesafesi 5 m olarak gösterildiği dikkate alındığında, imar planının anılan Yönetmelik maddesine aykırı olduğu anlaşılmaktadır.
Anılan Yönetmeliğin 41. maddesinin c bendinde, “Temel kullanım amacı mesken olmakla birlikte, meskenler bünyesinde yer alan ve alanı mesken normal kat alanını geçmeyen bakkal, manav, kasap, lokanta, kahvehane, muayenehane, büro, eczane gibi ticari faaliyetlerin yapıldığı yerler ile mescit, sendika, dernek, vakıf vb. kuruluşların faaliyetlerinin yürütüldüğü bölümleri bulunan yapılar da bu maddenin uygulanmasında mesken gibi değerlendirilir” hükmü yer almaktadır.
Bu durumda, ticari faaliyette bulunulan bir yapının anılan Yönetmeliğe göre mesken gibi kabul edilebilmesi için, yapının yer aldığı taşınmazın imar planında konut veya konut + ticari alan olarak planlanması, yapının temel kullanım amacı mesken olmak üzere planlanması ve projelendirilmesi ve
Yönetmelik maddesinde de belirtildiği üzere, ticari faaliyette bulunulan alanın yapının normal kat alanını geçmemesi gerekmektedir.
Söz konusu yapı ve imar durumu bu şartları sağlamadığından, yapının mesken gibi değerlendirilmesi mümkün olmamaktadır. Yapıda lokanta olarak ticari faaliyette bulunulması (ticari yapı) söz konusu olup, anılan Yönetmeliğin 41. maddesi gereğince karayolu sınır çizgisinden itibaren en az 25 m mesafede olması gerekmektedir. 25 metrelik yapı yaklaşma mesafesini sağlamadığından, yapıda lokanta olarak ticari faaliyette bulunulması İdaremizce uygun bulunmamaktadır.
Diğer yandan, karayolları kenarında yapılacak ve açılacak yapı ve tesislerin karayolu ile bağlantılarını sağlayacak geçiş yolları yönünden izin (Geçiş Yolu İzin Belgesi) verilebilmesi için, yapı yaklaşma mesafesinin sağlanması yeterli değildir. Bunun için, yolun mevcut ve proje durumu, gelecekteki genişletme, ilave şerit, yan yol, kavşak, durak yeri, park yeri vb. düzenlemelerin yapılması durumu, imar durumu vb.
hususlar dikkate alınmak suretiyle, anılan Yönetmelikteki belirtilen kavşak mesafesinin, görüş mesafesinin, cephe genişliğinin, geçiş yolu düzenlemelerinin sağlanması, yol ve trafik güvenliği yönünden problem arz etmemesi gerekmektedir. …” açıklamasına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasa’sının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir…
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.
… ” hükmüne, 5. İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşmeye Ek 1 No.lu Protokolün
“Mülkiyetin Korunması” başlıklı 1’inci maddesinde; “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler devletlerin mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri, yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.” düzenlemesine, 6. 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne, 6.1. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.” düzenlemesine, 7. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun, “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde; “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi
kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır. … Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar…” hükmüne, 7.1. “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde; “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: b) Kanunların belediyeye verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, belediye yasakları koymak ve uygulamak, kanunlarda belirtilen cezaları vermek. c) Gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı vermek. …” hükmüne, 8. 3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un 3’üncü maddesinde; “İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatını vermeye aşağıdaki merciler yetkilidir: b) Belediye hudutları ile mücavir alan içinde kalan tüm işyerleri ve işletmelere belediyeler, …” hükmüne, 8.1. 4’üncü maddesinde; “3 üncü maddede belirtilen merciler, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar.
a) İnsan sağlığına zarar vermemek, b) Çevre kirliliğine yol açmamak, c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak.” hükmüne, 9. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Belediye sınırları içinde bulunan karayolu kenarındaki yapı ve tesisler” başlıklı 18’inci maddesinde; “Belediye sınırları içindeki karayolları kenarında yapılacak veya açılacak 17 nci maddede sayılan yapı ve tesisler için; a) Belediyelerden izin alınması, b) (Değişik: 17/10/1996-4199/8 md.) Belediyelerce bu iznin verilmesinde, trafik güvenliği bakımından bu tesisler hakkındaki Yönetmelikte belirlenen şartların yerine getirilmesini sağlamaları ve ayrıca
Karayolları Genel Müdürlüğünün yapım ve bakımından sorumlu olduğu karayolu kenarında yapılacak ve açılacak olanların bu yollara bağlantıları için bu Genel Müdürlüğün ilgili bölge müdürlüğünden uygun görüş almaları, Zorunludur.
İzinsiz yapılan bu gibi tesislerin yapımı ve işletilmesi yetkililerce durdurulacağı gibi, yönetmelikteki şartlar yerine getirilmeden işletme izni verilmez ve bağlantı yolu, her türlü gider sorumlulara ait olmak üzere yolun yapım ve bakımı ile ilgili kuruluşlarca ortadan kaldırılır.
(Değişik: 21/5/1997-4262/4 md.) Bu madde hükümlerine aykırı olarak izinsiz yapı yapanlar 72 000 000 lira para cezası ile cezalandırılırlar.
Bu madde ve 17 nci maddede belirtilen tesislere ait şartlar, izin ve denetim esasları Bayındırlık ve İskan
Bakanlığınca düzenlenen yönetmelikte gösterilir.” hükmüne, 10. 15/05/1997 tarihli ve 22990 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolları Kenarında Yapılacak
Ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik’in “Geçiş Yolu İzin Belgesi” başlıklı 4’üncü maddesinde; “Bu Yönetmelik kapsamındaki tesisler için, karayoluna bağlantıyı sağlayacak geçiş yolları yönünden Geçiş
Yolu İzin Belgesi alınması zorunludur. Bu Belge sadece yol ve trafik güvenliğinin sağlanması ile ilgili olup
3194 Sayılı İmar Kanunu gereğince alınması gerekli ruhsatlar yönünden geçerli değildir. Ancak Geçiş Yolu
İzin Belgesi alınmadan, 3194 Sayılı İmar Kanunu’nun öngördüğü ruhsat alınsa dahi, inşaata başlanılamaz.
Tesis sahibince, yapılanma, arazi kullanımı ve diğer hususlarla ilgili olarak görevli ve yetkili kuruluşlardan gerekli iznin alınması zorunludur.” hükmüne, 10.1. “Meskenlerin Ticari Amaçla Kullanılması” başlıklı 34’üncü maddesinde; “Meskenlerde bir bölümünün mesken dışı amaçla kullanılmak istenmesi halinde, kullanım amacı dikkate alınarak, bu
Yönetmeliğin ilgili bölümünde belirtilen hükümler aynen uygulanır.” hükmüne, 10.2. “Belediye Sınırları İçinde Bulunan Karayolu Kenarındaki Yapı ve Tesisler” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Bu Yönetmelikte adı geçen tesislerin belediye ve mücavir alan sınırları içindeki karayolları kenarında yapılması ve açılması için, a) İlgili Belediye Başkanlığından Geçiş Yolu İzin Belgesi alınması, b) İlgili Belediye Başkanlığının da trafik güvenliği bakımından, bu Yönetmelikte belirtilen şartların yerine getirilmesini sağlamaları, Zorunludur.
İzinsiz olan tesislerin yapımı ve işletilmesi yetkililerce durdurulur. Bu Yönetmelikteki şartlar yerine getirilmeden geçiş yolu izni verilemez. İzinsiz olarak yapılmakta olan veya işletilen veya izin alınmasına rağmen izinde gösterilen ve bu Yönetmelikte belirtilen şartlara aykırı durumda olduğu anlaşılan tesislere ait geçiş yolları, her türlü gider sorumlulara ait olmak üzere yolun yapım ve bakımı ile ilgili kuruluşlarca ortadan kaldırılır.” hükmüne, 10.3. “Karayolları Genel Müdürlüğünün Uygun Görüşü” başlıklı 39’uncu maddesinde; “İlgili Belediye
Başkanlıklarının, Karayolları Genel Müdürlüğünün yapım ve bakımından sorumlu olduğu karayolları kenarında yapılacak ve açılacak tesislere Geçiş Yolu İzin Belgesi verilmesinden önce Karayolları Genel Müdürlüğünün ilgili Bölge Müdürlüğünden uygun görüş almaları zorunludur. Bu
Yönetmelik gereğine göre verilen Geçiş Yolu İzin Belgesinin bir örneği Karayolları Genel Müdürlüğü’nün ilgili Bölge Müdürlüğüne gönderilir ve bu tesislerin yapımı veya işletilmesinin; verilen izin ve bu
Yönetmelik şartlarına uygunluğu, ilgili Belediye ve Karayolları Genel Müdürlüğü yetkililerince denetlenir.” hükmüne, 10.4. “Yapı Yaklaşma Mesafesi” başlıklı 41’inci maddesinde; “Tesisler bünyesindeki yapıların cephe hattı ile karayolu sınır çizgisi arasındaki mesafe; a) Tesisler bünyesinde yapılacak olan yer üstü akaryakıt, sıvılaştırılmış gaz ve diğer tehlikeli madde depolan için en az 50 metre,
b) Her türlü yer altı depoları ile akaryakıt ve (LPG/CNG ) istasyonları, akaryakıt ve sıvılaştırılmış gaz dolum istasyonları, umuma açık park yerleri ve garajlar, yolcu ve yük terminalleri, atölye, fabrika, işhanı, çarşı, pazaryerleri, ticari bina, sinema, tiyatro, gazino gibi eğlence yerleri, turistik yapı ve tesisler, müstakil olarak yapılan otel-motel lokanta ve kahvehaneler, araç bakım ve onarım yerleri, araç teşhir ve satış yerleri, hububat, fındık, tütün, pamuk, pancar vb. tarım ürünlerinin muhafaza edildiği kapalı depolar, sürücü kurs yerleri, toptancı hal, üretme-besi çiftliği ve ahırlar, maden ve petrol şantiye, ocak ve tesisleri, havuzlar, sabit kantarlar, eğitim, sağlık, dini ve kültürel vb. kamu ve özel yapılar ile yukarıda sayılan tesislere ait her türlü ana binalar ve sundurmalar için en az 25 metre, c) Her türlü tarım ürünlerinin depolandığı, yıkama, kurutma, yükleme ve boşaltma işlemlerinin yapıldığı açık sahalar, bekçi kulübesi, akaryakıt pompaları, sıvılaştırılmış gaz pompa ve kaideleri, mekanize hale getirilmemiş yükleme ve boşaltma rampaları, büfe vb. ikinci derece yapılar ve meskenler için en az 5 metredir.
Temel kullanım amacı mesken olmakla birlikte, meskenler bünyesinde yer alan ve alanı mesken normal kat alanını geçmeyen bakkal, manav, kasap, lokanta, kahvehane, muayenehane, büro, eczane gibi ticari faaliyetlerin yapıldığı yerler ile mescit, sendika, dernek, vakıf vb. kuruluşların faaliyetlerinin yürütüldüğü bölümleri bulunan yapılar da bu maddenin uygulanmasında mesken gibi değerlendirilir.
Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce onaylanmış ve yürürlükte olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarında yer alan yapı yaklaşma mesafelerine ilişkin hükümler saklıdır.
11. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde; “Bu Yönetmelikte geçen deyimlerden; … f) Sıhhî müessese: Gayrisıhhî müesseseler dışında kalan her türlü işyerini, … n) İşyeri açma ve çalışma ruhsatı: Yetkili idareler tarafından bu Yönetmelik kapsamındaki işyerlerinin açılıp faaliyet göstermesi için verilen izni, … ifade eder.” hükmüne, 11.1. “İşyerlerinde aranacak genel şartlar” başlıklı 5’nci maddesinde; “İşyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri aşağıda belirtilen şartları taşımak zorundadır: … g) Karayolu kenarındaki işyerleri için karayolu trafik güvenliğinin sağlanmış ve geçiş yolu izin belgesinin alınmış olması, … Yetkili idareler, işyeri açma ve çalışma ruhsatının verilmesinden sonra yapacakları denetimlerde bu hususların yerine getirilip getirilmediğini kontrol eder. …” hükmüne yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12. Kamu Denetçisi tarafından, Karayolları Kenarında Yapılacak Ve Açılacak Tesisler Hakkında
Yönetmeliğin 41’inci maddesinin (b) bendi uyarınca yapıların cephe hattı ile karayolu sınır çizgisi arasındaki mesafenin lokantalar için en az 25 metre olması gerektiği, ancak şikâyete konu yerin 5 metre olması nedeniyle anılan şartın karşılanmadığı, 2015 ve 2017 yıllarında hukuka aykırı olarak verilen İşyeri
Açma ve Çalışma Ruhsatlarının şikâyetçi açısından kazanılmış hak olarak kabul edilmesine imkân bulunmadığı, bu nedenle faaliyet konusu lokanta olan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı verilmemesine ilişkin tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı tespit edildiğinden şikâyetçinin talebinin reddi yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. Şikâyetçi dilekçesinde özetle; Karayolları Kenarında Yapılacak Tesisler Hakkındaki Yönetmelikte belirtilen şartları yerine getiren lokanta ve konut olarak kullanmak istediği yapının yol ve trafik güvenliği yönünden sakıncasının bulunmadığını, geçiş yolları yönünden kazanılmış hakların değerlendirilmesinde işletme izninden önceki şartların kazanılmış hak olduğunu, aynı adrese 2015 ve 2017 tarihlerinde lokanta açmak üzere işyeri açma ve çalışma ruhsatı verildiğini belirterek tarafına lokanta olarak iş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesine karar verilmesini talep etmektedir.
14. Ceyhan Belediye Başkanlığı tarafından talebin reddedilme gerekçesi olarak özetle; şikâyete konu yapının Karayolları Kenarına Yapılacak Ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmeliğin 41’inci maddesinde belirtilen yapı yaklaşma mesafesini sağlamadığının Karayolları 5. Bölge Müdürlüğünün 28/09/2020 tarihli ve sayılı yazısıyla belirtildiği, bu nedenle İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı verilmediği, 14.1. Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen yazıda ise özetle; imar planında taşınmazın ticaret alanı olarak planladığı ve yapı yaklaşma mesafesinin 5 metre olarak gösterildiği, 23/01/2013 tarihinde karayoluna geçiş yolu bağlantısı yapılmaması, büfe olarak kullanılması ve vaziyet planına uyulması şartı ile uygun görüş verildiği, 28/09/2020 tarihli yazıda da lokanta için İşyeri Açma ve Çalışma
Ruhsatı verilmesinin uygun olmadığının Belediyeye iletildiği, Yönetmelik uyarınca 25 metrelik yapı yaklaşma mesafesi sağlanmadığından yapıda lokanta olarak ticari faaliyette bulunulmasının uygun bulunmadığı, yapı yaklaşma mesafesinin sağlanmasının da yeterli bir koşul olmadığı, yolun mevcut ve proje durumu, gelecekteki genişletme, ilave şerit, yan yol, kavşak, durak yeri, park yeri vb. düzenlemelerin yapılması durumu, imar durumu vb. hususlarının da dikkate alınmak suretiyle, Yönetmelikteki belirtilen kavşak mesafesinin, görüş mesafesinin, cephe genişliğinin, geçiş yolu düzenlemelerinin sağlanması, yol ve trafik güvenliği yönünden problem arz etmemesi gibi hususlarında dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir.
15. Şikâyet konusuna ilişkin mevzuat incelendiğinde; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 18’inci maddesinde Belediye sınırları içindeki karayolları kenarında yapılacak veya açılacak yapı ve tesisler için trafik güvenliği bakımından bu tesisler hakkındaki Yönetmelikte belirlenen şartların yerine getirilmesinin sağlanmasının ve ayrıca Karayolları Genel Müdürlüğün ilgili bölge müdürlüğünden uygun görüş alınmasının zorunlu olduğu, Karayolları Kenarında Yapılacak Ve Açılacak Tesisler Hakkında
Yönetmeliğin 41’inci maddesinde tesisler bünyesindeki yapıların cephe hattı ile karayolu sınır çizgisi arasındaki mesafenin lokanta için en az 25 metre olması gerektiği, temel kullanım amacı mesken olmakla birlikte, meskenler bünyesinde yer alan ve alanı mesken normal kat alanını geçmeyen bakkal, manav, kasap, lokanta, kahvehane, muayenehane, büro, eczane gibi ticari faaliyetlerin yapıldığı yerlerin faaliyetlerinin yürütüldüğü bölümleri bulunan yapıların da bu maddenin uygulanmasında mesken gibi değerlendirileceği, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 5’nci maddesinde karayolu kenarındaki işyerlerinin karayolu trafik güvenliğinin sağlanmış ve geçiş yolu izin belgesinin alınmış olması şartını taşıması gerektiği hükümlerine yer verildiği anlaşılmaktadır.
16. Dosya kapsamında bulunan bilgi ve belgeler incelendiğinde; Mustafabeyli Belediye Başkanlığı tarafından 07/01/2013 tarihli ve sayılı yazıyla şikâyete konu yerde / no.lu adreste 2. Sınıf (büfe) tesis yeri kurulması konusunda Karayolları 5. Bölge Müdürlüğüne görüş sorulduğu, 5. Bölge
Müdürlüğü’nün 23/01/2013 tarihli ve . – sayılı yazısında
’e ait 2. sınıf tesis (Büfe) olarak değerIendiren işyerinin 2918 sayılı yasa ve bu yasaya istinaden çıkarılan Karayolları Kenarında Yapılacak Ve Açılacak Tesisler Hakkındaki Yönetmelik (4. kısım)
şartlarını yerine getirdiği tespit edildiğinden, bahse konu meskenin karayolu kamulaştırma sınırına en az 5 metre mesafede olması, karayolu üzerinden giriş-çıkış yapılmaması ve vaziyet planına uyulması şartıyla
bir sakınca görülmediğinin belirtildiği, 20/07/2015 tarihinde “Lokanta” Faaliyet Konusunda adına İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı verildiği, 16.1. Karayolları 5. Bölge Müdürlüğü tarafından yapılan kontrollerde, taşınmazda, ibraz edilen vaziyet planında belirtilenin dışında yapılar yapıldığının tespit edilmesi üzerine Ceyhan Belediye Başkanlığına gönderilen 06/08/2015 tarihli ve sayılı yazı ile vaziyet planına uyulmasının talep edildiği, 2 16.2. 10/02/2016 tarihli ve sayılı Encümen kararı ile “ tarafından 104 m kaçak inşaat yapıldığı 12/11/2015 tarihli tutanakla tespit edilmiştir.” şeklinde belirtilerek işyerinin kaçak yapı olduğunun tespit edildiği, işyerinin mevzuata uygun hale getirilmesi için 01/11/2016 tarihli yazıyla noksanlık ve hatalarını gidermesi için 1 defaya mahsus 15 gün süre verildiği, verilen süre sonunda mevzuata uygun hale getirilmeyen işyerinin 16/11/2016 tarihinde mühürlenerek işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edildiği, 16.3. 26/07/2017 tarihli Encümen Kararında “10/02/2016 tarih ve sayılı Encümen Kararında sehven yapılan hatadan dolayı bu kararın iptal edilmesi …” şeklinde belirtildiği, 16.4. 20/09/2017 tarihli ve sayılı “Sıhhi İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı Başvuru/Beyan Formu” ile şikâyete konu yere tarafından “Büfe İşletmeciliği ve Tütün Mamulleri Satışı” için İşyeri
Açma ve Çalışma Ruhsat başvurusunda bulunulduğu, Karayolları 5. Bölge Müdürlüğünün 23/01/2013 tarihinde vermiş olduğu yol ve trafik güvenliği yönünden sakınca bulunmadığını belirten görüş yazısına istinaden 22/09/2017 tarihinde “Büfe İşletmeciliği” faaliyet konusunda, “Tütün Mamulleri ve İçki Satışı” tali faaliyet konusunda İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı verildiği, 16.5. Aynı parseldeki / no.lu adreste tarafından 17/10/2017 tarihli dilekçe ile lokanta ruhsatı başvurusunda bulunulduğu, İmar ve Şehircilik Müdürlüğü tarafından Ruhsat Denetim Müdürlüğüne yazılan 25/10/2017 tarihli ve sayılı yazıda “Yönetmeliğin 41. madde (c) bendinde … “büfe, lokanta vb. ikinci derece yapılar ve meskenler için en az 5 metredir.” Göre yol çekme mesafesi uygundur.” şeklinde belirtildiği ve 27/10/2017 tarihinde “lokanta” faaliyet konusunda ruhsat düzenlendiği, ’ün 20/12/2018 tarihli dilekçesiyle faaliyetine son verdiğini belirtmesi üzerine 2 (iki) adet ruhsatının iptal edildiği, 16.6. adına vekaleten tarafından verilen 20/12/2018 tarihli dilekçe ile
/ no.lu adreste “Lokanta” faaliyet konusunda İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı başvurusunda bulunulduğu, İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün 15/01/2019 tarihli ve sayılı yazısında “… söz konusu yapı … yol üzerinde kalmaktadır. Ayrıca … usulüne uygun güncel olarak verilmiş yol geçiş izin belgesine rastlanmamıştır. Dolayısıyla işyeri açma ve çalışma ruhsatının verilmemesi gerektiği kanaatine varılmıştır.” şeklinde belirtildiği, Karayolları 5. Bölge Müdürlüğünün 28/09/2020 tarihli ve sayılı yazısında “… büfe açma için karayolu üzerinden giriş-çıkış yapılmaması kaydıyla 23/01/2013 tarih ve
01400 sayılı yazı ile Mustafabeyli Belediye Başkanlığına uygun görüş verilmiştir. Yukarıdaki görüşe
istinaden Lokanta olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi yol ve trafik güvenliği için uygun olmadığı gibi; … Yönetmeliğin 41. madde (Yapı Yaklaşım Mesafesi) sağlamadığından Kurumumuzca uygun görülmemiştir.” şeklinde belirtildiği, 16.7. 08/10/2020 tarihli Tutanakta “… yapılan kontrolde / ’de lokanta olarak çalıştığı tespit edilen…
ruhsatı olmadığından … mühürleme işlemi yapılmıştır.” şeklinde, 26/02/2021 tarihli Tutanakta “… yapılan kontrolde işyerinin mühürlerinin yerinde olduğu ve içeride herhangi bir faaliyetin olmadığı tespit edilmiş
…” şeklinde belirtildiği anlaşılmıştır.
17. Başvuru konusu somut olayda şikâyetçi, yapının Yönetmelikte belirtilen şartları taşıdığını, yol ve trafik güvenliği yönünden sakıncasının bulunmadığını, geçiş yolları yönünden kazanılmış hakların değerlendirilmesinde işletme izninden önceki şartların kazanılmış hak olduğunu, aynı adrese 2015 ve 2017 tarihlerinde lokanta açmak üzere işyeri açma ve çalışma ruhsatı verildiğini belirtmektedir.
18. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda eşitliği gözeten, adaletli bir hukuk düzeni kurup sürdürmekle kendisini yükümlü sayan, hukuk güvenliğini sağlayan, bütün etkinliklerinde hukuka uyan devlettir. Kişilerin, devlete güven duymaları, maddi ve manevi varlıklarını korkusuzca geliştirebilmeleri, temel hak ve özgürlüklerden yararlanabilmeleri ancak hukuk güvenliği ve üstünlüğünün sağlandığı bir hukuk düzeninde gerçekleşebilir.
19. Hukuk devleti ilkesinin temel gereklerinden biri de kazanılmış haklara saygı gösterilmesidir.
Kazanılmış haklara saygı, hukuk güvenliği ilkesinin bir sonucudur. Kazanılmış hak kişinin bulunduğu statüden doğan, tahakkuk etmiş ve kendisi yönünden kesinleşmiş ve kişisel alacak niteliğine dönüşmüş haktır. (Anayasa Mahkemesinin 28/12/2017 tarihli ve E:2017/160, K:2017/178 sayılı kararı)
20. Kazanılmış hak, ancak hukuka uygun durumlardan doğar. Bu anlamda hukuka uygunluk da kazanılmış hakkın unsurlarındandır. Kazanılmış hakkın doğabilmesi için, öncelikle hakkın doğumu tarihinde yürürlükte olan mevzuatın hakkın doğumuna imkân vermesi gerekir. Kazanılmış hakkın doğumu için gereken hukuka uygunluk şartının gerçekleşip gerçekleşmediğini yalnız kanun değil idarenin düzenleyici işlemleri de belirler (ALPAR, Erol: “İdare Hukukunda Kazanılmış Hak Kavramı ve
Uygulaması”, AYİMD, s.9). Kazanılmış hakkın doğumu için belirli bir süre haktan yararlanılmış olma, hukuka uygun işlemler için gerekli değildir (OĞURLU, Yücel: İdare Hukukunda Kazanılmış
Haklara Saygı ve Haklı Beklentiler Sorunu, s. 107-109).
21. Dosya kapsamında yapılan incelemede; şikâyete konu meskenin 1/1000 ölçekli imar planında karayolundan 5 metre yapı çekme mesafesinde olduğu, 2 kat olan meskenin üst katının konut olarak değerlendirildiği, alt katının ise lokanta olarak değerlendirilmek istendiği, yapı kayıt belgesinde ticari alanın
110 metrekare ve konut alanının 100 metrekare olarak belirlendiği anlaşılmaktadır.
22. Karayolları Kenarında Yapılacak Ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmeliğin 41’inci maddesinde temel kullanım amacı mesken olmakla birlikte, meskenler bünyesinde yer alan ve alanı mesken normal kat alanını geçmeyen bakkal, manav, kasap, lokanta, kahvehane, muayenehane, büro, eczane gibi ticari faaliyetlerin yapıldığı yerlerin bu maddenin uygulanmasında mesken gibi değerlendirileceği hükmüne yer verilmiştir. Şikâyete konu yerde ticari alanın meskenin alanından daha büyük olmasından dolayı anılan hükmün uygulanması mümkün değildir.
23. Aynı maddenin (b) bendinde yapıların cephe hattı ile karayolu sınır çizgisi arasındaki mesafenin lokantalar için en az 25 metre olması gerektiği, (c) bendinde ise büfeler için en az 5 metre olması gerektiği hükme bağlanmıştır. Dolayısıyla 1/1000 ölçekli imar planında karayolundan 5 metre yapı çekme mesafesinde olduğu anlaşılan şikâyete konu yerde lokanta açılmasının da mümkün olmadığı anlaşılmaktadır. Nitekim Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından 23/01/2013 tarihinde karayoluna geçiş yolu bağlantısı yapılmaması, büfe olarak kullanılması ve vaziyet planına uyulması şartı ile uygun görüş verildiği, 28/09/2020 tarihli yazıda da Yönetmelik uyarınca 25 metrelik yapı yaklaşma mesafesi sağlanmadığından yapıda lokanta olarak ticari faaliyette bulunulmasının uygun bulunmadığı belirtilmiştir.
24. Diğer yandan ilgili Yönetmelik incelendiğinde yapı yaklaşma mesafesinin sağlanmasının da yeterli bir koşul olmadığı, yolun mevcut ve proje durumu, gelecekteki genişletme, ilave şerit, yan yol, kavşak,
durak yeri, park yeri vb. düzenlemelerin yapılması durumu, imar durumu vb. hususlarının da dikkate alınmak suretiyle, Yönetmelikteki belirtilen kavşak mesafesinin, görüş mesafesinin, cephe genişliğinin, geçiş yolu düzenlemelerinin sağlanması, yol ve trafik güvenliği yönünden problem arz etmemesi gibi hususlarında dikkate alınması gerektiği anlaşılmakta olup, söz konusu hususların Karayolları Genel
Müdürlüğü tarafından da belirtildiği anlaşılmaktadır.
25. Ayrıca şikâyetçi tarafından 2015 ve 2017 tarihlerinde lokanta açmak üzere işyeri açma ve çalışma ruhsatı verildiği belirtilerek kazanılmış haklarının bulunduğu değerlendirilmesinde bulunulsa da İşyeri
Açma ve Çalışma Ruhsatlarının verildiği tarihlerde bahse konu Yönetmelik hükümlerinin yürürlükte olduğu, ancak idare tarafından ilgili Bölge Müdürlüğünden uygun görüş alınmadan lokanta ruhsatının verildiği, dolayısıyla ilgili idare tarafından Karayolları Trafik Kanunu’nun 18’inci maddesine, Karayolları Kenarında Yapılacak Ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmeliğin 36 ve 39’uncu maddelerine aykırı davranıldığı anlaşılmıştır.
26. Yukarıda yer verildiği üzere kazanılmış hak ancak hukuka uygun durumlardan doğmaktadır.
Kazanılmış hakkın doğumu için belirli bir süre haktan yararlanılmış olmakta yeterli olmamaktadır.
Dolayısıyla 2015 ve 2017 yıllarında hukuka aykırı olarak verilen İşyeri Açma ve Çalışma
Ruhsatlarının şikâyetçi açısından kazanılmış hak olarak kabul edilmesine imkân bulunmamaktadır.
27. Şikâyetçinin iddiaları, İdarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; Karayolları Kenarında Yapılacak Ve
Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmeliğin 41’inci maddesinin (b) bendi uyarınca yapıların cephe hattı ile karayolu sınır çizgisi arasındaki mesafenin lokantalar için en az 25 metre olması gerektiği, ancak şikâyete konu yerin 5 metre olması nedeniyle anılan şartın karşılanmadığı, 2015 ve 2017 yıllarında hukuka aykırı olarak verilen İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarının şikâyetçi açısından kazanılmış hak olarak kabul edilmesine imkân bulunmadığı, bu nedenle faaliyet konusu lokanta olan
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı verilmemesine ilişkin tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 28. Anayasa’nın 2’nci maddesinde belirtilen hukuk devletinin ön koşullarından biri olan ve kişilerin hukuki güvenliğini sağlamayı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, devletinde hem yasal düzenlemelerde hem de eylem ve işlemlerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. (Anayasa Mahkemesinin 12/06/2020 tarihli ve E:2019/115, K:2020/31 sayılı kararı)
29. Hukuk devleti ilkesi devletin tüm organlarının ve kamu görevlilerinin eylem, işlem, tutum ve davranışlarında hukuka uygun davranması zorunluluğunu getirir. Hukuk devleti anlayışına göre bir ülkede bulunan hukuk düzenine ve mevzuata sadece bireylerin değil idarenin de uyma zorunluluğu bulunmaktadır. Aksi bir durum hukuka aykırı işlemleri ve bu işlemleri yapan kamu görevlilerinin cezai müeyyidesini beraberinde getirir.
30. 30/04/2021 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan KDK raporlarının eylem planında dikkate alındığı ve aynı zamanda uygulayıcılara yönelik yol haritası olduğu ifade edilen İnsan Hakları Eylem
Planının “3. Amaç: Hukuki Öngörülebilirlik Ve Şeffaflık” başlığı altında; “Hukuk devletinin temel ilkelerinden biri hukuk güvenliği ilkesidir. Bu ilkeye göre, hukuk kuralları hem kişiler hem de idare
yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, öngörülebilir, anlaşılır ve uygulanabilir olmalı, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı da koruyucu birtakım güvenceler içermelidir. Öngörülebilirlik ilkesi, hukuk güvenliği ilkesi ile de doğrudan bağlantılıdır.
Bireyler, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların kamu otoritesine hangi müdahale yetkisini sağladığını, önceden bilecek durumda olmalıdır. Hukuki öngörülebilirliğin tam olarak sağlandığı bir sistem aynı zamanda bireylere hukuk kurallarının mutlaka hayata geçirileceği güvencesini verir. Hukuk, kişilerin makul ve haklı beklentilerini öngörülebilir kurallarla karşıladığı ölçüde güven verir. … Eylem Planı, hukuk güvenliğini, demokrasinin öncelikli şartlarından biri olarak görmektedir. Hukuk güvenliği, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de kanuni düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılmaktadır. (İnsan Hakları Eylem Planı, s.44, 45)” şeklinde belirtilerek “İdarenin
İş ve İşlemlerinde Hukuki Öngörülebilirlik ve Şeffaflığın Güçlendirilmesi” hedefler arasında sayılmıştır.
30.1. Söz konusu Planda belirtilen hususlar devletimizin iş ve işlemlerinde idarelerin davranış usulüne yönelik vatandaş odaklı bakış açısını ve yol haritasını göstermekle birlikte 2021/9 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile de idareler tarafından dikkate alınma ve uygulanma zorunluluğu bulunmaktadır. Söz konusu Eylem Planında belirtilen hususların İdareler tarafından yapılacak iş ve işlemlerde takip edilmesi ve uygulanması gerekmektedir.
31. Kamu hizmetlerinin vatandaşlar için yaşamsal bir önemi bulunmakta olup, kamu hizmetinin, halkın beklentileri doğrultusunda sunulması ve hizmet alıcılarının maddi ve manevi bakımdan tatmin edilmeleri, kamu idarelerinin hızlı hareket edebilmelerine ve isabetli kararlar alabilmelerine bağlıdır. Kamu hizmetlerinin sunulmasında belirli standartların yakalanması için tüm kamu görevlilerinin uyması gereken kurallar belirlenmiştir.
32. Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri İle Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte kamu görevlilerinin kamu hizmetlerinin yerine getirilmesinde, sürekli gelişimi, katılımcılığı, saydamlığı, tarafsızlığı, dürüstlüğü, kamu yararını gözetmeyi, hesap verebilirliği, öngörülebilirliği, hizmette yerindenliği ve beyana güveni esas alacakları; halkın günlük yaşamını kolaylaştırmayı, ihtiyaçlarını en etkin, hızlı ve verimli biçimde karşılamayı, hizmet kalitesini yükseltmeyi, halkın memnuniyetini artırmayı, hizmetten yararlananların ihtiyacına ve hizmetlerin sonucuna odaklı olmayı hedefleyecekleri; kamu hizmetlerini belirlenen standartlara ve süreçlere uygun şekilde yürütecekleri, hizmetten yararlananlara iş ve işlemlerle ilgili gerekli açıklayıcı bilgileri vererek onları hizmet süreci boyunca aydınlatacakları, çalıştıkları kurum veya kuruluşun amaçlarına ve misyonuna uygun davranacakları, ülkenin çıkarları, toplumun refahı ve kurumlarının hizmet idealleri doğrultusunda hareket edecekleri belirtilmiştir.
33. Somut olayda; idare tarafından ilgili Bölge Müdürlüğünden uygun görüş alınmadan 2015 ve 2017 yıllarında lokanta ruhsatının verildiği, dolayısıyla ilgili idare tarafından Karayolları Trafik
Kanunu’nun 18’inci maddesine, Karayolları Kenarında Yapılacak Ve Açılacak Tesisler Hakkında
Yönetmeliğin 36’ncı ve 39’uncu maddelerine aykırı davranıldığı, 33.1. Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından yapılan kontrollerde, taşınmazda, ibraz edilen vaziyet planında belirtilenin dışında yapılar yapıldığının tespit edildiği, Ceyhan Belediyesine gönderilen 06/08/2015 tarih ve sayılı yazı ile vaziyet planına uyulmasının talep edildiği, ancak
Ceyhan Belediyesi tarafından konuya ilişkin bir işlem yapılmadığı gibi söz konusu yazıya cevap verilmediğinin anlaşıldığı,
2 33.2. 10/02/2016 tarihli ve sayılı Encümen kararı ile “ tarafından 104 m
kaçak inşaat yapıldığı 12/11/2015 tarihli tutanakla tespit edilmiştir.” şeklinde belirtilerek işyerinin kaçak yapı olduğunun tespit edildiği, işyerinin mevzuata uygun hale getirilmesi için 01/11/2016 tarihli yazıyla noksanlık ve hatalarını gidermesi için 1 defaya mahsus 15 gün süre verildiği, verilen süre sonunda mevzuata uygun hale getirilmeyen işyerinin 16/11/2016 tarihinde mühürlenerek işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edildiği, 26/07/2017 tarihli Encümen Kararında ise “10/02/2016 tarih ve sayılı Encümen Kararında sehven yapılan hatadan dolayı bu kararın iptal edilmesi …” şeklinde belirtildiği, sehven yapıldığı belirtilen hatanın iptaline ilişkin bir gerekçenin belirtilmediği tespit edilmiştir.
34. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde şikâyet kapsamında bilgi ve belge talebinde bulunulan konu İdarelerin
Kurumumuz bilgi ve belge talep yazılarına gerekçeli olarak cevap verdiği değerlendirildiğinden, idarenin iyi yönetim ilkelerinden “kararların gerekçeli olması”, “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, 34.1. Ancak yukarıda belirtildiği üzere hukuka aykırı olarak ruhsat düzenlendiğinin tespit edilmesi, Karayolları Genel Müdürlüğünün 06/08/2015 tarih ve sayılı yazısının gereğinin yerine getirilmemesi ve 26/07/2017 tarihli Encümen Kararı ile sehven yapıldığı belirtilen hatanın iptaline ilişkin bir gerekçenin belirtilmemesi nedeniyle Ceyhan Belediye Başkanlığının iyi yönetim ilkelerinden olan “kanunlara uygunluk”, “yetkinin kötüye kullanılmaması”, “dürüstlük”, “kararların gerekçeli olması”, “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davranmadığı anlaşılmış olup, bahse konu İdarenin bundan böyle söz konusu ilkelere uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
35. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Adana İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın, ŞİKÂYETÇİYE ve CEYHAN BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TEBLİĞ EDİLMESİNE, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi