|
ÖZET: Başvuru, Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı bir kurumda çalışan kişinin işyeri sicil numarasındaki değişikliğin esaslı bir değişiklik olarak değerlendirilmesi talebine ilişkindir. Başvuran, 2015 yılında işe başladığı kurumda, 15 Eylül 2020 tarihinde herhangi bir bildirim olmaksızın işyeri sicil numarasının değiştiğini öğrenmiş ve bu durumun çalışma koşullarında önemli bir değişiklik oluşturduğunu belirtmiştir. Ancak, idare tarafından yapılan açıklamalarda, bu değişikliğin yasal gereklilikler doğrultusunda gerçekleştirildiği ve başvuranın çalışma koşullarında herhangi bir olumsuz etki yaratmadığı ifade edilmiştir.
İdare, işyeri sicil numarasındaki değişikliğin, başvuranın iş adresi, unvanı ve mali hakları üzerinde herhangi bir değişiklik yapmadığını, dolayısıyla esaslı bir değişiklik olarak değerlendirilemeyeceğini belirtmiştir. Ayrıca, 4857 sayılı İş Kanunu’na göre, işverenin çalışma koşullarında esaslı değişiklikler yapabilmesi için işçiye yazılı bildirimde bulunması gerektiği, ancak bu durumda böyle bir gerekliliğin bulunmadığı vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin hukuka aykırı olmadığına ve başvurunun reddine karar vermiştir. İdarenin, başvuruya ilişkin süreçte iyi yönetim ilkelerine tam olarak uymadığı tespit edilmiştir; bu nedenle, idarenin gelecekte daha dikkatli davranması önerilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/968-S.23.1681
BAŞVURU NO : 2022/16157
KARAR TARİHİ : 23/01/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
İş yeri sicil no’sundaki değişikliğin esaslı değişiklik olarak kabul
BAŞVURUNUN KONUSU :
edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 03/11/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza tarihinde yapılan şikayet başvurusunda başvuran; 2015 yılında Milli
Eğitim Bakanlığı Ders Aletleri Yapım Merkezi 2. Akşam Sanat Okulunda işe başladığını, tarafına her hangi bir bildirimde bulunulmadığı halde 15/09/2020 tarihinde çalışmakta olduğu tüzel kişiliğin (işyeri sicil no’sunun) değiştiğini öğrendiğini bu durumun çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik niteliğinde olduğunu ifade ederek çalıştığı kurum statüsünün Milli Eğitim Bakanlığı Ders Aletleri Yapım Merkezi 2.
Akşam Sanat Okulu olarak değiştirilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun bilgi belge isteme yazısına istinaden Milli Eğitim Bakanlığı tarafından gönderilen
cevabi yazıda özetle; Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi uygulamasına 01.07.2020 tarihinden itibaren geçildiği, Müdürlüklerinin 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesine göre Muhtasar
Beyannamesi mükellefi olmakla birlikte söz konusu Kanunun Muhtasar beyanname verilmeyecek haller başlıklı 100 üncü maddesinde “Madde 100 — Genel bütçeye dahil idare ve müesseseler yaptıkları vergi tevkifatı için beyanname vermezler.” hükmü doğrultusunda genel bütçeden yapılan ödemeler için muhtasar beyannamesi verilmediği ancak Müdürlükte sürekli işçi kadrosunda bulunan personelin bir kısmının genel
bütçeden, bir kısmının ise Müdürlük Döner Sermaye bütçesinden maaşlarını aldıklarından, aynı iş kolunda aynı işyeri sicil numarası ile sigorta primlerinin bildirilmesi hususunda sıkıntı yaşandığı, Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü İşverenler Daire Başkanlığının 13.12.2019 tarihli yazısında; maaş ödemeleri genel bütçeden ve döner sermayeden ödenen sürekli işçi kadrosunda bulunan işçilerin sigorta prim bildirimlerinin vergi numaraları ve işkolu kodlarının ayrı olması durumu göz önüne alınarak aynı işyeri sicil numarası üzerinden bildirilmesinin mümkün olmadığı değerlendirilerek işveren tarafından konu hakkında Hazine ve Maliye Bakanlığından da görüş sorulması, bahsi geçen sigortalıların aynı sicil dosyası üzerinden bildirilmesinde sakınca görülmemesi halinde tek sicil numarası üzerinden bildirimlerin yapılması, aksine bir durum söz konusu olması halinde bahsi geçen sigortalıların maaşının genel bütçeden karşılananların e-bildirge şifresi alınmak suretiyle, maaşı döner sermayeden ödenenler adına Muhtasar ve Prim Hizmet Beyanname üzerinden bildirimlerin yapılması dolayısıyla sigortalıların farklı iş kolu koduna mensup çalışanlar olması nedeniyle ayrı ayrı işyeri tescil edilmek suretiyle işlemlerin tamamlanması gerektiği değerlendirildiği, Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığının
17.04.2020 tarihli yazısında genel bütçe kapsamındaki idarelerde çalıştırılan 5510 sayılı Kanunun 4 üncü
maddesininim birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılar için Muhtasar ve Pirim Hizmet
Beyannamesi verilmeyeceği, bununla birlikte ödemeleri döner sermayeden yapılan ve vergi kesintileri için hali hazırda muhtasar beyanname verilen 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendi kapsamında sigortalılar için Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi verilmesi gerektiği ifadelerinin yer aldığı, söz konusu görüş yazıları doğrultusunda Müdürlükçe işlem tesis edilerek Sosyal Güvenlik
Kurumundan yeni bir işyeri numarası alındığı, başvuru sahibi personel ile birlikte 2015 yılı öncesinde görevde bulunanlar da dahil döner sermaye teşkilatı kadrosunda bulunan toplam 77 personelin Sosyal
Güvenlik Kurumundan yeni alınan işyeri numarasına 15.09.2020 tarihinde nakilleri gerçekleştirildiği,
15.09.2020 tarihli işyeri sicil numarası değişikliğinin mevzuat gereği bir zorunluluk olarak yapıldığı,
yapılan bu işlemle çalışanların iş adresi, çalışma koşulları, yaptıkları iş, iş kolu, unvanları ile bağlı oldukları
Toplu İş Sözleşmesi, mali ve sosyal hakları konularında değişiklik içermediği bu nedenle yapılan iş yeri sicil numarası değişikliğinin, Kanunda belirtilen “çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik” olarak değerlendirilemeyeceğinden yazılı olarak bildirim yapılmasına gerek olmadığı ve neticesinde yapılan işlemin uygun olduğu, Türkiye İş Kurumunun ilanı üzerine başvuruda bulunan personel işe alım işlemleri sonucunda açıktan atama izni verilen döner sermaye teşkilatında münhal bulunan 25 adet sürekli işçi kadrosuna, ayrıca engelli işçi olarak alman 4 personel de döner sermaye teşkilatında münhal bulunan sürekli işçi kadrosuna alınarak maaşlarının Müdürlük Döner Sermaye bütçesinden karşılanmak üzere
16.11.2015 – 01.02.2016 tarihleri arasında işe başladıkları, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” ,
4) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 4857 sayılı İş Kanunun “Çalışma koşullarında değişiklik ve iş akdinin feshi” başlıklı 22’nci
maddesi; “İşveren, iş sözleşmesiyle veya iş sözleşmesinin eki niteliğindeki personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar ya da işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir. Bu şekle uygun olarak yapılmayan ve işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz. İşçi değişiklik önerisini bu süre içinde kabul etmezse, işveren değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını veya fesih için başka bir geçerli nedenin bulunduğunu yazılı olarak açıklamak ve bildirim süresine uymak suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir. İşçi bu durumda 17 ila 21 inci madde hükümlerine göre dava açabilir.
Taraflar aralarında anlaşarak çalışma koşullarını her zaman değiştirebilir. Çalışma koşullarında değişiklik geçmişe etkili olarak yürürlüğe konulamaz.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
6) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte
değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7) Başvuran, 2015 yılında Milli Eğitim Bakanlığı Ders Aletleri Yapım Merkezi 2. Akşam Sanat Okulunda
işe başladığını, tarafına her hangi bir bildirimde bulunulmadığı halde 15/09/2020 tarihinde çalışmakta olduğu tüzel kişiliğin (işyeri sicil no’sunun ) değiştiğini öğrendiğini bu durumun çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik niteliğinde olduğunu ifade ederek çalıştığı kurum statüsünün Milli Eğitim Bakanlığı Ders
Aletleri Yapım Merkezi 2. Akşam Sanat Okulu olarak değiştirilmesini talep etmektedir.
8) Çalışma hayatında işveren, yönetim hakkı çerçevesinde işin niteliğinden ya da gereğinden, işyerinin
özelliğinden kaynaklanan sebeplerle işçilerin sözleşmelerinde veya çalışma koşullarında değişiklikler yapabilir. İşveren yönetim hakkına dayanarak, iş şartlarında değişiklikler yapabileceği gibi işçinin işyerini de değiştirebilir. Ancak çalışma koşullarında yapılacak esaslı değişiklikler, işçinin korunması ilkesinin bir sonucu olarak 4857 sayılı İş Kanunu’nda özel bir şekilde düzenlenmiştir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 22’nci maddesinde, işverenlerin iş sözleşmesi veya iş sözleşmesinin eki niteliğindeki personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar ya da işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği yapabilmelerinin usul ve esasları ile bunun hukuki sonuçlarına ilişkin hükümlere yer verilmiştir. Kanun hükmünde tarafların anlaşarak çalışma koşullarını her zaman değiştirebilecekleri belirtilmiş fakat değişikliklerin geçmişe etkili olarak yürürlüğe konulamayacağı hükme bağlanmıştır.
8.1) 4857 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının asıl konuluş amacı işverenin tek taraflı
değişiklik işlemlerine karşı işçiyi korumak; işçinin isteği dışında işini, işyerini ve diğer çalışma şartlarını değiştirecek işveren davranışlarına engel olmaktır. Mevzuatımızda esaslı değişikliğin tanımı yapılmamış olmakla birlikte doktrinde; işçiyi, ücreti, işyeri, işyerindeki işi ve konumu, sorumluluğu veya sosyal ve aile yaşamı gibi yönlerinden esaslı bir tarzda etkileyen değişikliklerin “esaslı değişiklik” sayılacağı belirtilmektedir. Esaslı değişiklikler; iş sözleşmesinin yapılması sırasında işçi tarafından bilinen ve daha
/
sonra onun tarafından rızası olmadan değiştirilmeyen şartlardır. Esaslı değişikliğin iş sözleşmesinin kurulması sırasında bütün yönleriyle belirlenmesi mümkün olmayıp her somut olay için ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir. Esaslı değişiklik kanunun veya varsa toplu iş sözleşmesinin emredici olmayan hükümlerine ilişkin olmalıdır. Esaslı olmayan değişikler ise doğrudan işin görülmesi açısından çok önemli olmayan, işçinin işyerinde çalışması nedeniyle tabi olduğu çalışılan oda, masa, yemek veren firma, havalandırma gibi şartlarda yapılan değişiklikler olarak tanımlanabilir. Yargıtay’ın vermiş olduğu pek çok kararda esaslı değişiklik konusundaki temel ölçütlerinin “işçinin durumunun ağırlaştırılması, işçinin değişiklikten önceki ve sonraki durumu karşılaştırıldığında menfaatleri açısından zararına değişiklik yapılması” olduğu görülmektedir. Nitekim Yargıtay tarafından verilmiş bir kararda (Yargıtay 9. HD.’nin, 30.10.1997 tarih ve E. 1997/14191, K. 1997/18211 sayılı Kararı) işverenin yönetim hakkı çerçevesinde işçinin çalışacağı yerleri, işçilerin önceki durumunu esaslı bir biçimde değiştirmemek ya da çalışma şartlarını ağırlaştırmamak koşuluyla belirlemek ve düzenlemek yetkisinin bulunduğunu kabul etmiştir.
9) Dosya kapsamında idareden gönderilen bilgi ve belgeler dahilinde başvuranın işe başladığı 26/11/2015
tarihinden itibaren Döner Sermaye İşletmesi (DÖSE) çalışanı olduğu, maaşlarının DÖSE saymanlığınca ödendiği, söz konusu tarihte genel bütçe ve döner sermayeye kayıtlı işçi istihdam edildiği bunlara ilişkin tek işyeri sicil no’sunun kullanıldığı, 15/09/2020 tarihli işyeri sicil no’sundaki değişikliğin Maliye
Bakanlığının 17/04/2020 tarih ve sayılı yazısı uyarınca zorunlu olarak yapıldığı, yapılan değişiklik ile iş yeri adının 2. Akşam Sanat Okulu Ders Aletleri Yapım Merkezi iken Ders Aletleri Yapım Merkezi 2.
Akşam Sanat Okulu Döner Sermaye İşletmesi olarak değiştiği ayrıca söz konusu değişikliğin başvuranın iş adresi, çalışma koşulları, yapılan iş, iş kolu unvanları ile bağlı olunan Toplu İş Sözleşmesi ile mali ve sosyal haklar konusunda bir değişiklik içermediği, tespit edilmiştir.
10) Yukarıda izahati yapılan “esaslı değişiklik” kavramı açısından başvuranın tabi olduğu işyeri sicil
no’sundaki değişikliğin başvuranın iş adresi, çalışma koşulları, yapılan iş, iş kolu unvanları ile bağlı olunan
Toplu İş Sözleşmesi ile mali ve sosyal haklar konusunda bir değişiklik içermediği işe alındığı DÖSE çalışanı unvanının hali hazırda devam ettiği, iş yeri sicil no’sundaki değişikliğin başvuranın değişiklikten önceki ve sonraki durumu karşılaştırıldığında menfaati açısından zararına değişiklik niteliğinde olmadığı dolayısıyla esaslı bir değişiklik mahiyetinde olmadığı değerlendirilmektedir.
11) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın iş yeri sicil no’sundaki değişikliğin
esaslı değişiklik olduğu ve söz konusu işlemin iptali talebinin reddine ilişkin kurum işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
12) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; ilgili idarenin, Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verdiği ancak şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
13) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURAN ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi