|
ÖZET: Başvuru, Tarım ve Orman Bakanlığı’na yönelik mobbing iddialarını içermektedir. Başvuran, Bakanlık tarafından kendisine 30 günlük yasal süre içinde herhangi bir işlem yapılmadığına dair tebligat yapılmadığını belirterek, daha önceki başvurusunun esastan incelenmesini talep etmiştir. Bakanlık, başvurunun içeriğiyle ilgili olarak yapılan incelemelerde, mobbing iddialarının sistematik bir şekilde gerçekleşmediğini ve başvuranın iş ortamında yaşadığı sorunların kişisel anlaşmazlıklardan kaynaklandığını ifade etmiştir.
İnceleme raporunda, başvuranın iş yerindeki davranışlarının, idari işlerin yürütülmesini olumsuz etkilediği ve disiplin soruşturması sonucunda kınama cezası almasına rağmen, usul hatası nedeniyle cezanın kaldırıldığı belirtilmiştir. Mobbing iddialarının, iş yerinde yaşanan geçici sorunlar ve iletişim eksikliklerinden kaynaklandığı, dolayısıyla sistematik bir taciz olgusunun var olmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesine karar verilmiş ve başvuranın iddialarının hukuki dayanaktan yoksun olduğu değerlendirilmiştir. İdarenin, başvuru sürecinde makul sürede karar verme ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. Başvuran, bu karara karşı idare mahkemesinde dava açma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/2334-S.24.3720
BAŞVURU NO : 2023/12860
KARAR TARİHİ : 28.02.2024
RET KARARI
,TCKN:
Adres:
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : İşyerinde mobbing iddiası hk.
BAŞVURU TARİHİ : 10.08.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; konuyla ilgili olarak ilk başvurusuna istinaden Tarım ve Orman Bakanlığına (Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı) Gönderme Kararı verilen dosyaya ilişkin olarak, idarece 30 (otuz) günlük yasal süre içerisinde tarafına işlem tesis edildiğine veya edilmediğine dair bir tebligat ya da yazılı bilgilendirme yapılmadığını, buna göre yeniden başvuru hakkının bulunduğunu belirterek konusu mobbing olan geçmiş başvuru dilekçesi ve eklerinde yer alan hususların esastan incelenmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Tarım ve Orman Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının 29/1/2024 tarihli ve S. sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
2.1. Zamanın Enstitü Müdür ’in oğlu tarafından yolunun kesilmesi, tehdit edilmesi vb. iddialarla ilgili hususta Bakanlığımızca inceleme soruşturma yapılmamış olup, bu hususun görevle ilgili olmadığı, takibi şikayete bağlı nitelikte olduğu ve aynı zamanda Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulduğuna dair dilekçesi olduğundan, bu aşamada Bakanlığımızca yapılacak herhangi bir işlem de bulunmadığı değerlendirilmiştir.
2.2. başvurusu ve eklerinde belirttiği diğer hususlarla (mobbing, görevi bypass etme/yetkisizleştirme, iş yükü, kötü davranış ve sözler gibi) doğrudan veya dolaylı olarak ilişkili ya da bir birinin devamı niteliğindeki olaylar Başkanlığımızca görevlendirilen Müfettiş tarafından incelenmiş ve sonucunda 22.06.2023 tarihli – / sayılı İnceleme Raporu düzenlenmiş, bu rapordaki tekliflerin
/
uygulanmasına ilişkin Bakanlık Makamından alınan 15.08.2023 tarihli ve sayılı Olur gereğinin ifası için ilgili birimlere gönderilmiştir.
2.3. Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğüne verdiği 05.04.2023 tarihli dilekçesi, aynı Genel Müdürlüğün 11.07.2023 tarihli ve sayılı yazısı ekinde Başkanlığımıza gönderilmiş olup bu dilekçe de aynı kapsamda değerlendirilerek ayrıca bir inceleme yapılmamıştır.
Kurumunuza yaptığı başvuruda dile getirdiği hususlarla ilişkili olarak, 22.06.2023 tarihli – / sayılı İnceleme Raporundaki inceleme ve değerlendirmeler (incelemeyi yürüten Müfettişten alınan Bilgi
Notundan yararlanılmıştır) aşağıdaki şekildedir :
– “ . (…) bir kısım evrak üzerinde geç imzalama, evrakı geciktirme, evrakı geri iade etme gibi tutum ve davranışlar ile Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünün iş ve işlemlerini yavaşlattığı, verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında kusurlu davrandığı,
17.02.2023 tarihinde satın almaya konu muhtelif laboratuvarların ihtiyaçları konusunda Enstitü Müdür V.
ve Teknik Koordinatör ile ihtilafa düştüğünde Enstitü Müdürünün odasını terk ederek alt katta bulunan kendi odasının kapısını birkaç defa şiddetli bir şekilde çarptığının ifadeler ve tutanaklardan anlaşıldığı,
-Bu davranışları ile kurumun huzur ve sükununu bozduğu, Enstitü idaresinde hiyerarşide 2. sırada bulunan müdür yardımcısı vekilinin bu davranışlarının devlet memuru vakarına yakışmadığı gibi personelede olumsuz örnek teşkil ettiği, gerçekleştirme görevlisi olarak satın alma kararına katılmama gerekçelerini ilgili mevzuat gereği bir görüş yazısı ile idareye bildirmek yerine, yıllık izin alarak görev ve sorumluluktan kaçındığı, görevin işbirliği içinde yapılması ilkesine aykırı bir tutum içine girdiği ve söz konusu davranışların Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünün idari iş ve işleyişini zorlaştırdığı kanaatinin oluştuğundan, başta 657 sayılı DMK’nın amir hükümleri olmak üzere, Devlet
Memurları Disiplin Yönetmeliği çerçevesinde yetkili disiplin amiri tarafından disiplin yönünden gerekli işlemlerin tesis edilmesi gerektiği raporda belirtilmiştir.
-Söz konusu mobbing iddiası bu bilgi ve belgelerle birlikte değerlendirildiğinde; Müdür Yardımcısı V.
ve Müdür . arasında vuku bulan laboratuvarların satın alma süreci ile ilgili tartışma, ihtilaf ve iddiaların bir mobbing sürecinden ziyade karşılıklı kişisel bir anlaşmazlığa dönüştüğü, bu anlaşmazlığın zaman içinde Müdür Yardımcısı V. ve Müdür V. arasındaki iletişim sürecine zarar verdiği değerlendirilmektedir.
– hakkında, oda kapısını birkaç defa tepki göstermek için çarparak kurumun huzur ve sukünunu bozduğu ve satınalma süreçlerini yavaşlattığı için idare tarafından disiplin soruşturması açılması, personelin iddia ettiği gibi bir mobbing ya da yıldırma faaliyetinden kaynaklanmamaktadır.
Disiplin soruşturmasına konu olan olaylar Müdür Yardımcısı Vekilinin, laboratuvarların ihtiyaç duyduğu malzemelerin satınalma metodu ile ilgili fikirleri kabul edilmediğinde, Müdür odasını terk ederek, tepki olarak kendi oda kapısını arka arkaya çarpması ve gerçekleştirme görevlisi olarak satın alma süreci ile ilgili idari iş ve işleyişi yavaşlatması ile ilgilidir.
-Öyle ki adı geçen personel bir kısım laboratuvar için satın alma taleplerinde 4734 sayılı yasanın 22/a maddesi kapsamında marka ve model belirtildiği gerekçesi ile karşı çıktığı ve onaylamadığı ancak bir kısım laboratuvarın satın alma taleplerinde, marka ve model belirtildiği halde onayladığı ve bu konuda çelişkiye düştüğü görülmektedir. Disiplin hukukunun temel amacı, kamu kurumlarının mevzuatları dahilinde etkin ve verimli bir şekilde çalışması ve bir düzen içinde idari faaliyetlerini sürdürmeleridir.
İdari faaliyetlerin akamete uğrama riski ortaya çıktığında idarenin tedbir alması ve disiplin hukuku yoluyla düzeni sağlaması tabiidir. Her disiplin soruşturmasının personel tarafından kendisine mobbing
yapıldığı şeklinde değerlendirilmesi disiplin hukukunu işlevsiz kılacağı gibi kamu kurumlarının düzen ve faaliyetlerini de sekteye uğratacağı açıktır. Bu sebeplerle dilekçesindeki bir kısım maddelerde iddia ettiği gibi kendisine yıldırma ve psikolojik baskı yapılmak için disiplin soruşturması açıldığı iddiaları gerçeği yansıtmamaktadır.
2.4. başvurusu neticesinde Bakanlık Disiplin Kurulunca kaldırılan cezası idare usul hatasına düşmesi (soruşturmacı atanmadan doğrudan savunma alınması) nedeniyle olup, Bakanlığımız Müfettişince yapılan incelemede, hakkında yürütülmüş olan disiplin süreciyle ilgili mobbing olduğu yönünde bir kanaat oluşmamış ve yürütülen disiplin soruşturmasındaki usul hatalarına değinilerek, bundan böyle usul hatalarına düşmeden disiplin sürecinin yürütülmesi gerektiği belirtilmiştir.
2.5. Yukarıda detaylıca izah edildiği üzere gerçekleştirme görevlisi olduğu halde konulardan habersiz bırakıldığı, şahsının idari ve teknik süreçlerin görüşüldüğü toplantılara çağrılmadığı, alınan kararları sadece paraf ve imza açıldığında görme şansı olduğu, gerçekleştirme görevinin üzerinden alınmasının mevzuatlara uygun olmadığı vb. şeklindeki iddialarının söz konusu inceleme raporu kapsamında sübuta ermediği anlaşılmıştır. Yukarıda belirtilen inceleme soruşturma süreci devamında, şikayetlerine konu ettiği zamanın Enstitü Müdür ’in, idarecilik görevinin sona erdirilerek Enstitüdeki asli görevine döndürüldüğü belirlenmiştir.
Hususları bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 19.03.2011 tarihli ve 27879 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İşyerlerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Önlenmesi konulu 2011/2 sayılı Başbakanlık Genelgesinde; kamu kurum ve kuruluşları ile özel sektör işyerlerinde gerçekleşen psikolojik tacizin, çalışanların itibarını ve onurunu zedelediği, verimliliğini azalttığı ve sağlığını kaybetmesine neden olarak çalışma hayatını olumsuz etkilediği belirtilmiş, kasıtlı ve sistematik olarak belirli bir süre çalışanın aşağılanması, küçümsenmesi, dışlanması, kişiliğinin ve saygınlığının zedelenmesi, kötü muameleye tabi tutulması, yıldırılması ve benzeri şekillerde ortaya çıkan psikolojik tacizin önlenmesinin gerek iş sağlığı ve güvenliği gerekse çalışma barışının geliştirilmesi açısından çok önemli olduğu vurgulanmıştır.
Hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
/
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; konuyla ilgili olarak ilk başvurusuna istinaden Tarım ve Orman Bakanlığına (Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı) Gönderme Kararı verilen dosyaya ilişkin olarak, idarece 30 (otuz) günlük yasal süre içerisinde tarafına işlem tesis edildiğine veya edilmediğine dair bir tebligat ya da yazılı bilgilendirme yapılmadığını, buna göre yeniden başvuru hakkının bulunduğunu belirterek konusu mobbing olan geçmiş başvuru dilekçesi ve eklerinde yer alan hususların esastan incelenmesini talep etmiştir.
8. Kurumumuza yaptığı ilk başvuruya ilişkin 03/07/2023 tarihli Gönderme Kararı ile başvuranın Etlik
Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünde satın alma süreçlerindeki usulsüzlükler ve mevzuata aykırı işlemlerin araştırılmasını, kendisine ve diğer bazı kurum personeline yönelik yürütülen sistematik mobbingin sonlandırılmasını, konuyla ilgili inceleme yapılmasını talep ettiği idareye bildirilmiştir. İdarece 6/9/2023 tarihli S. sayılı cevabi yazıda Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının
Bakanlık Makamına hitaben yazılmış 15.8.2023 tarihli yazısı Kurumumuzla paylaşılmış; söz konusu yazıda özetle “Enstitü Müdür yardımcısı vekili Veteriner Kontrol Merkez Araştırma
Entitüsü’nün idari ve teknik iş ve işlemlerine yeteri kadar intibak edemediği, idari iş ve işlemlerin takip ve sorumluluğunda yeterli özeni göstermediği, yukarıda detaylıca bahsi geçtiği üzere bazı durumlarda yönetim sorumluluğundan kaçındığı, İdari işlemlerde onay verdiği ya da vermeyi reddettiği kimi durumlarda tesis ettiği idari işlemler açısından kendi gerekçeleri ile çelişkiye düştüğü, Veteriner Kontrol
Merkez Araştırma Enstitü Müdürlüğü personeli ile uyumlu bir çalışma yürütemediği, Enstitü İdaresi ile iletişimde sorunlar yaşadığı, esasında konunun laboratuvarların ihtiyaç malzemeleri temininde Yaşanan ihtilaf ve tartışmalardan ziyade müdür yardımcısı vekili tutum ve davranışlarının
Enstitü Müdürlüğünün genel yönetim anlayışına olumsuz yansıdığı bir duruma dönüştüğü, söz konusu tutum ve davranışların Enstitünün idari iş ve işlemlerinin yerine getirilmesini zorlaştırdığı, kendi önerilerinin idare tarafından kabul edilmemesi karşısında müdür yardımcılığı makamının oda kapısını birkaç defa hızlıca çarparak hiyerarşide Enstitü Müdüründen sonra en üst Yönetici olmasına rağmen personele kötü örnek olabilecek ve devlet memuru vakarına yakışmayan bir davranışta bulunduğunun anlaşıldığı, bahsi geçen sebeplerle kurumsal çalışma barışının bozulduğunun açık olduğu, Enstitü
Müdürlüğünün idare birliğinin zarar gördüğü ve kamu kurumlarının en temel fonksiyonlarından olan hiyerarşi bütünlüğünün zedelendiği kanaati Müfettişliğimde oluştuğundan; Enstitü Müdürlüğünde çalışma barışının tekrar tesis edilebilmesi için Makamlarınca da uygun görülmesi halinde Veteriner Kontrol
Merkez Araştırma Enstitü Müdürlüğü, Müdür Yardımcısı Vekili mesaisinin daha faydalı olabileceği Bakanlığımızın bir başka biriminde değerlendirilmesinin uygun olacağı belirtilmektedir. Bilgilerinize sunar, Makamlarınca da uygun görüldüğü takdirde Raporun sonuç bölümünde yer alan ve yukarıda belirtilen teklifler doğrultusunda işlem yapılmasını, yukarıda yer alan
Müfettiş teklifleri doğrultusunda gerekli iş ve işlemlerin yapılmasını ve sonucundan Başkanlığımıza bilgi verilmesini teminen bu Olur ve raporun birer örneğinin Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü
Müdürlüğü ile Personel Genel Müdürlüğüne gönderilmesini, Tasviplerinize arz ederim.” yönünde tespit ve değerlendirmelerde bulunulduğu görülmüştür.
9. İdarenin sunduğu belgelerden ve başvuranın detaylı olarak ilettiği dilekçelerden başvuru dosyası kapsamında öne sürülen iddialar ve olay geçmişi incelenmiş olup başvuranın iş ortamında birim amiri ile yaşadığı sorunlar ile mobbing iddialarını içeren sürecin idarece disiplin soruşturmasına konu edildiği, disiplin soruşturması sonucunda başvuranın kınama cezası ile tecziye edildiği ancak usul yönünden idarenin hatalı işlem yapması nedeniyle cezanın kaldırıldığı, bazıları adli mercilere yansıyan olayları da içeren başvuranın mobbing iddialarına ilişkin nihai aşamada idarece gerekli incelemenin yapıldığı, akabinde Teftiş
/
Başkanlığınca 15/8/2023 tarihli yazıyla yapılan tespitler doğrultusunda “kurumsal çalışma barışının bozulduğunun açık olduğu, Enstitü Müdürlüğünün idare birliğinin zarar gördüğü ve kamu kurumlarının en temel fonksiyonlarından olan hiyerarşi bütünlüğünün zedelendiği kanaati oluştuğundan” başvuran hakkında yer değişikliği teklif edildiği, idarenin 11/12/2023 tarihli yazısına ekli hizmet belgesinden başvuranın 25/03/2023 tarihinden itibaren Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü Hayvan Sağlığı ve
Karantina Daire Başkanlığında Veteriner Hekim olarak görev yaptığı, 15/8/2023 tarihinden sonra yer değişikliği yapılmadığı anlaşılmaktadır.
10. Başvuran mobbing iddiasında bulunmuş ise de başvuru dosyası kapsamında mobbingin unsurlarının gerçekleştiğine dair kanaate ulaşılamamıştır.
10.1. Mobbinge başka bir deyişle psikolojik tacize maruz kalan bireylerin; bıktırma, yıldırma, dışlanma, aşağılanma, izin ve görevlendirilmelerde yararlandırılmama, zorla tayin gibi psikolojik tacize neden olabilecek tutum ve davranışlara maruz kalabilmekte oldukları, bir olguya işyerinde psikolojik taciz diye bakabilmek için davranışların birbiri ardına birtakım evreler içinde geçmiş olması, uzun süre devam etmesi ve davranış tarzlarının kişiye kötü muamele şeklinde olması gerektiği, en azından, kasıtlılık, süreklilik ve sistemlilik niteliklerini taşıması gerektiği belirtilmiş, mobbinge neden olabilecek idari işlemler ise; geçici görevlendirme (görev yeri değişikliği), mesleğin (unvanın) gerektirdiği görevleri vermeme, atama (atamama) özlük haklarının yerine getirilmemesi, disiplin soruşturması açılması olarak sayılmıştır. [Bkz, Türkiye Büyük Millet Meclisi Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing)
ve Çözüm Önerileri Komisyon Raporu (Nisan 2011)].
10.2. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca ise mobbing kavramı, işyerlerinde bir veya birden fazla kişi tarafından diğer kişi ya da kişilere yönelik gerçekleştirilen, belirli bir süre sistematik biçimde devam eden, yıldırma, pasifize etme veya işten uzaklaştırmayı amaçlayan; mağdur ya da mağdurların kişilik değerlerine, mesleki durumlarına, sosyal ilişkilerine veya sağlıklarına zarar veren; kötü niyetli, kasıtlı, olumsuz tutum ve davranışlar bütünü olarak tanımlanmakta olup, mobbingin unsurları, işyerinde gerçekleşmesi, sistemli bir şekilde yapılması, süreklilik kazanmış bir sıklıkla tekrarlanması, kasıtlı yapılması, yıldırma, pasifize etme ve işten uzaklaştırma amacında olması, mağdurun kişiliğinde, mesleki durumunda veya sağlığında zarar ortaya çıkması olarak sayılmış olmakla birlikte, arizi, tek seferlik ya da birden çok tekrarlansa bile strese ve doğal iş yoğunluğuna bağlanabilecek süreklilik arz etmeyen olumsuz tutum, davranış, tartışma ve çekişmelerin mobbing niteliğinde olmadığı değerlendirilmektedir.
[(İşyerlerinde Psikolojik Taciz (Mobbing) Bilgilendirme Rehberi, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (Mayıs 2014)]
11. Yukarı anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarece başvurana yöneltilmiş yukarıda açıklanan nitelikleri haiz olumsuz tutum ve davranışları içeren sistematik bir mobbing tespit edilemediğinden başvuranın konuyla ilgili taleplerinin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
12. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup idarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap vermediği, bu nedenle idarenin ‘makul sürede karar verme’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
/
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
13. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa)
dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve TARIM ve ORMAN BAKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/