|
ÖZET: Sayıştay, itfaiye teşkilatında şoför olarak görev yapan bir personelin, destek hizmeti yürüttüğü gerekçesiyle maktu fazla çalışma ücreti ödenemeyeceğine hükmetmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu ve 2019 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu K cetveline göre, yalnızca itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele bu ücretin ödenmesi öngörülmektedir. İlgili mevzuat, itfaiye teşkilatındaki personeli iki gruba ayırmakta; yangın personeli ve destek personeli olarak sınıflandırmaktadır.
Yapılan değerlendirmede, itfaiye şoförünün, itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personel olarak kabul edilmediği, dolayısıyla kendisine maktu fazla çalışma ücreti ödenmesinin hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, itfaiye teşkilatında görev yapan şoförün, destek hizmetleri kapsamında değerlendirildiği ve bu nedenle fazla mesai ücreti talep edemeyeceği belirtilmiştir. Sayıştay, bu gerekçelerle kamu zararının tazminine karar vermiştir. |
| Kamu İdaresi | Belediyeler ve Bağlı İdareler |
| Yılı | 2019 |
| Daire | 5 |
| Dosya No | 48968 |
| Tutanak No | 56071 |
| Tutanak Tarihi | 08.11.2023 |
| Konu | Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar |
Konu: İtfaiye Personeli Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
17-37 sayılı İlamın 20’nci maddesi ile; Destek Hizmetleri Müdürlüğünde bekçi kadrosunda olup itfaiye teşkilatına şoför olarak görevlendirilen …’ye 5393 sayılı Belediye Kanunu ve Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu K cetveli hükmüne aykırı olarak destek hizmeti yürüttüğü halde maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi sonucu oluşan … TL kamu zararının tazminine karar verilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “İtfaiye” başlıklı 52’nci maddesinin 2’nci fıkrasında:
“İtfaiye hizmetleri kesintisiz olarak yürütülür. İtfaiye personelinin çalışma süresi ve saatleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde düzenlenir. Belediye itfaiye teşkilâtında fiilen çalışanlara fazla mesai ücreti olarak yılı bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla belediye meclisi kararı ile tespit edilen maktu tutar ödenir …” denilmektedir.
31.12.2018 tarih ve 30642 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7156 sayılı 2019 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu K cetvelinde, “Belediyeler ile bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlarda (iktisadi işletmeler hariç), görevlerinin niteliği gereği 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç), belediye meclisi kararı ile tespit edilen tutar, fazla çalışma ücreti olarak maktuen ödenir.” denilmektedir. Aynı hüküm 31.12.2017 gün ve 30287 mükerrer sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7066 sayılı 2018 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu K cetvelinde de bulunmaktadır.
21.10.2006 tarih ve 26326 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Belediye İtfaiye Yönetmeliği’nin 2019 yılında yürürlükte bulunan hükümlerinde;
“Kadro ve Unvanlar” başlıklı 8’inci maddesinde:
“Belediye itfaiye teşkilatı personel kadro ve unvanları, Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına İlişkin Esaslara göre; daire başkanı, itfaiye müdürü, itfaiye şube müdürü, itfaiye amiri, itfaiye çavuşu ve itfaiye eri kadroları ile diğer kadrolardan oluşur.”,
“Belediye İtfaiye Yangın Personeli” başlıklı 9’uncu maddesinde:
‘‘Belediye itfaiye teşkilatında çalışan itfaiye eri, itfaiye çavuşu, itfaiye amiri, itfaiye şube müdürü, itfaiye müdürü ve itfaiye daire başkanı yangın personelidir. Bu personel, bizzat yangın yerinde bulunmak ve yangına müdahale etmekle sorumlu ve görevlidir.” denilmektedir.
Anılan Yönetmelik’in 10’uncu, 11’inci, 12’nci ve 13’üncü maddelerinde itfaiye birim amirlerinin, itfaiye çavuşunun ve itfaiye erinin görevleri sayıldıktan sonra “Diğer Personel” başlıklı 14’üncü maddesinde ise; “İtfaiye teşkilatında, hizmetlerin yürütülmesine yardımcı ve destek olmak üzere norm kadroya uygun olarak, itfaiye yangın personeli dışında personel çalıştırılabilir.” denilmektedir.
Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmelikte; belediyelerin, bu Yönetmeliğe ekli cetvellerde alt gruplar için unvan ve sayı itibarıyla tespit edilenler dışında kadro kullanamayacağı, bu unvanlar dışında yeni unvan ihdas edemeyeceği belirtilmiş ve Yönetmeliğe ekli “İl Belediyeleri Norm Kadro Standartları Cetveli” incelendiğinde, itfaiye teşkilatı için itfaiye müdürü, itfaiye amiri, itfaiye çavuşu, itfaiye eri unvanlarının sayıldığı, bunların dışında personel kadro unvanının bulunmadığı, ihdas da edilemeyeceği görülmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; 2019 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na ekli K Cetvelinde zikredilen fazla çalışma ücretinin, itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele ödeneceği, destek hizmeti yürüten personele ödenmeyeceği görülmektedir. Belediye İtfaiye Yönetmeliği ise itfaiye teşkilatının görevlerini “itfaiye hizmetleri” ve “itfaiye destek hizmetleri” olarak iki ayrı grupta değerlendirmiştir. Dolayısıyla Bütçe Kanununa ekli K Cetvelinde ifade edilen “itfaiye hizmetleri” ve “destek hizmeti” kavramlarının rastgele ayrıştırılmadığı, Belediye İtfaiye Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde itfaiye teşkilatı personel yapısından hareketle bilinçli olarak bu tür bir ayrıma gidildiği anlaşılmaktadır.
Bu minvalde, İtfaiye Yönetmeliğinde itfaiye teşkilatında çalışan yangın personeli “itfaiye eri, itfaiye çavuşu, itfaiye amiri, itfaiye şube müdürü, itfaiye müdürü ve itfaiye daire başkanı” olarak sayılmış ve itfaiye teşkilatındaki personel kadro unvanları da bu şekilde belirlenmiştir. İtfaiye Yönetmeliğinin 10 ila 13’üncü maddelerinde de itfaiye kadro unvanına sahip söz konusu personel, bizzat yangın yerinde bulunmak ve yangına müdahale etmekle sorumlu ve görevli kılınmıştır. Dolayısıyla bu kişiler Bütçe Kanunu’nun ilgili maddesinde sözü edilen itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personel olarak kabul edilmesi gerekir.
Buna karşılık Yönetmeliğin “Diğer Personel” başlıklı 14’üncü maddesinde; itfaiye teşkilatının bünyesinde, itfaiye hizmetlerinin yürütülmesine “yardımcı” ve “destek” olmak üzere norm kadroya uygun olarak “yangın personeli” dışında personel çalıştırılabileceği açıkça vurgulandığından, Belediye itfaiye teşkilatında “yangın personeli” dışında çeşitli unvanlarda çalışan personelin “destek personeli” olarak kabul edilmesi gerekir. Çünkü bu unvanlar, İtfaiye Yönetmeliğinde ve norm kadro cetvelinde itfaiye yangın personeli unvanları arasında yer almamaktadır.
15.08.2011 tarihinde açıktan bekçi olarak atanan …, 08.06.2016 günlü olur ile itfaiye müdürlüğüne şoför olarak görevlendirilmiştir.
Yapılan açıklamalar uyarınca, itfaiye şoförü …’nin itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personel olmayıp, İtfaiye Yönetmeliğinin 14’üncü maddesine göre itfaiye hizmetlerinin yürütülmesine yardımcı ve destek olmak üzere görevlendirilmiş destek personeli olduğu anlaşıldığından, kendisine maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu hükmüne aykırılık teşkil edecektir.
Sorumluların Temyiz Kurulu’na sunmuş oldukları dilekçelerinde Yönetmeliğin 13’üncü maddesinde itfaiye erinin araç kullanma görevi olduğu, itfaiye teşkilatında şoför olarak çalışan kişinin destek personeli olmayıp itfaiye eri gibi değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmişse de Norm Kadro Cetveline göre şoför, idari personel kadrosunda olup, itfaiye yangın personeli kadrolarında değildir. Şoför, itfaiye erinin görevlerinden birini yapıyor olsa da gerek işe alınma koşulları gerekse çalışma koşulları farklı olduğundan, itfaiye eri gibi değerlendirilemez.
Bu itibarla; sorumluların temyiz itirazları reddedilerek, 37 sayılı İlamın 20’nci maddesi ile verilen … TL’lik tazmin hükmünün TASDİKİNE,
(Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’in karşı oy gerekçesi karşısında) oy çokluğuyla,
6085 sayılı Kanunun 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştay’da karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,
Karar verildiği 08.11.2023 tarih ve 56071 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
Karşı Oy Gerekçesi
Üye …, Üye … ve Üye …:
Karar metninde; itfaiye teşkilatında yangın personeli dışındaki kadro ve pozisyonlarda çalışan diğer tüm personelin destek hizmetleri yürüttüğü ve maktu mesai ücreti alamayacağı belirtilmektedir. Oysa; “itfaiye hizmetleri” yangına müdahalenin yanı sıra arama-kurtarma ve Belediye İtfaiye Yönetmeliğinde sayılan diğer görevleri de kapsayan itfaiye teşkilatının kesintisiz olarak yerine getirdiği her türlü hizmeti ifade etmektedir. İtfaiye hizmetleri bir bütündür ve aksatılmadan yerine getirilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla bu hizmetleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın bilfiil yerine getiren personelin de görev unvanı ne olursa olsun “itfaiye hizmetlerini fiilen yürüten personel” olarak addedilmesi gerekmektedir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 52’nci maddesinde; itfaiye personelinin çalışma süresi ve saatlerinin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmayacağı, itfaiye hizmetlerinin kesintisiz olarak yürütüleceği belirtilmiş ve bu şartlar altında Belediye itfaiye teşkilatında fiilen çalışanlara aylık maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesi öngörülmüştür. Kanun maddesinin atıf yaptığı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununun K Cetvelinde de itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç) bu ücretin ödeneceği belirtilmiştir.
Maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesinde tek şart, itfaiye hizmetlerini bilfiil yürütmek olduğundan, burada yangın personeli olmasa da itfaiye hizmetlerinde memur mesai saatlerine bağlı olmaksızın fiili çalışması olan her bir personelin bu ücreti alabileceği değerlendirilmektedir. Üstelik ilgili Yönetmelikte itfaiye araçlarını kullanmak itfaiye erinin görevleri arasında sayılmıştır.
Bu çerçevede; itfaiye teşkilatında şoför olarak görevlendirilen …’nin memur mesai saatlerine bağlı kalmadan itfaiye aracını kullanmak suretiyle itfaiye hizmetlerini fiilen yerine getirdiği anlaşıldığından, bu kişiye maktu mesai ücreti ödenmesinde Belediye Kanunu ve Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu hükmüne aykırı bir durum söz konusu değildir. Bu itibarla, tazmin hükmünün kaldırılması gerekir.
Üye …:
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Zabıtanın görev ve yetkileri“ başlıklı 51’inci maddesinde, “Belediye zabıta ve özel güvenlik hizmetlerinde fiilen çalışanlara, fazla mesai ücreti olarak yılı bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla belediye meclisi kararı ile tespit edilen maktu tutar ödenir.” hükmü yer alırken, aynı Kanun’un “İtfaiye” başlıklı 52’nci maddesinde, “Belediye itfaiye teşkilâtında fiilen çalışanlara fazla mesai ücreti olarak yılı bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla belediye meclisi kararı ile tespit edilen maktu tutar ödenir.” hükmüne yer verilmiştir.
Her iki madde incelendiğinde görüleceği üzere, zabıta biriminde çalışanlara yılı merkezi yönetim bütçe kanununda belirlenen maktu fazla mesai ücretinin ödenebilmesi için “zabıta hizmetlerinde fiilen çalışma” şartı öngörülmüş iken, itfaiye biriminde çalışanlara mezkûr ücretin ödenebilmesi için “itfaiye teşkilatında fiilen çalışma” şartı yeterli görülmüştür. Bu bağlamda, maktu fazla mesai ücreti ödenmesinde; zabıta biriminde fiilen yürütülen zabıta hizmetleri ve destek hizmetleri ayrımı mümkün iken, itfaiye teşkilatında bahsedilen şekilde bir ayrım yapılması isabetli olmayacaktır.
21.10.2006 tarihli ve 26326 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Belediye İtfaiye Yönetmeliği’nin 7’nci maddesinde de, “(2) İtfaiye personelinin çalışma saatleri vardiyalar şeklinde düzenlenir. Fazla çalışma ücretleri ile ilgili olarak 5393 sayılı Kanunda yer alan hükümler uygulanır.” hükmü yer almaktadır.
Her ne kadar 2019 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na ekli “K” Cetvelinin “Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti” başlıklı bölümünün “III. Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti” alt başlığında yer alan;
“Belediyeler ile bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlarda (iktisadi işletmeler hariç), görevlerinin niteliği gereği 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç), belediye meclisi kararı ile tespit edilen tutar, fazla çalışma ücreti olarak maktuen ödenir.” hükmünde, itfaiye hizmetlerinde de fiilen çalışma şartı öngörülmüşse de; 5393 sayılı Kanun’unda maktu fazla mesai ücretinin ödenmesine ilişkin esas ve usuller açısından değil, sadece ücretin maktu tutarı konusunda bütçe kanuna atıf yapılmış olduğundan mezkûr Kanun’da sağlanan hak ve menfaatin merkezi yönetim bütçe kanunları ile sınırlandırılamayacağı düşünülmektedir.
Bu durumda 5393 sayılı Kanun’da düzenlendiği şekliyle zabıta hizmetlerinde fiilen çalışanlara maktu fazla mesai ücreti ödenebilecek iken, itfaiye teşkilatında fiilen çalışıp fazla mesai yapan tüm personele merkezi yönetim bütçe kanununda belirlenen maktu fazla mesai ücreti ödenebilecektir.
Bu itibarla; tazmin hükmünün KALDIRILMASINA karar verilmesi uygun olacaktır.
Üye …:
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “İtfaiye” başlıklı 52’nci maddesinin 2’nci fıkrasında:
“İtfaiye hizmetleri kesintisiz olarak yürütülür. İtfaiye personelinin çalışma süresi ve saatleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde düzenlenir. Belediye itfaiye teşkilâtında fiilen çalışanlara fazla mesai ücreti olarak yılı bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla belediye meclisi kararı ile tespit edilen maktu tutar ödenir …”
31.12.2018 tarih ve 30642 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7156 sayılı 2019 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu K cetvelinde, “Belediyeler ile bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlarda (iktisadi işletmeler hariç), görevlerinin niteliği gereği 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç), belediye meclisi kararı ile tespit edilen tutar, fazla çalışma ücreti olarak maktuen ödenir.” denilmektedir.
Aynı hüküm 31.12.2017 gün ve 30287 mükerrer sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7066 sayılı 2018 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu K cetvelinde de bulunmaktadır.
21.10.2006 tarih ve 26326 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Belediye İtfaiye Yönetmeliği’nin 2019 yılında yürürlükte bulunan hükümlerinde;
“Çalışma Düzeni” başlıklı 7’nci maddesinde:
“(1) İtfaiye hizmetleri resmi tatil günleri de dâhil olmak üzere, 24 saat esasına göre yürütülür. İtfaiye personelinin çalışma süresi ve saatleri 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde Devlet Personel Başkanlığının uygun görüşü alındıktan sonra tespit olunur.
(2) İtfaiye personelinin çalışma saatleri vardiyalar şeklinde düzenlenir. Fazla çalışma ücretleri ile ilgili olarak 5393 sayılı Kanunda yer alan hükümler uygulanır.
(3) Personel yetersizliği nedeniyle itfaiye hizmetlerinde 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre çalıştırılan işçilere, önceden rızaları alınmak kaydıyla fazla çalışma ücreti ödenir.”
“Kadro ve Unvanlar” başlıklı 8’inci maddesinde:
“Belediye itfaiye teşkilatı personel kadro ve unvanları, Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına İlişkin Esaslara göre; daire başkanı, itfaiye müdürü, itfaiye şube müdürü, itfaiye amiri, itfaiye çavuşu ve itfaiye eri kadroları ile diğer kadrolardan oluşur.”
“Belediye İtfaiye Yangın Personeli” başlıklı 9’uncu maddesinde:
‘‘Belediye itfaiye teşkilatında çalışan itfaiye eri, itfaiye çavuşu, itfaiye amiri, itfaiye şube müdürü, itfaiye müdürü ve itfaiye daire başkanı yangın personelidir. Bu personel, bizzat yangın yerinde bulunmak ve yangına müdahale etmekle sorumlu ve görevlidir.” denilmektedir.
“İtfaiye erinin görevleri” başlıklı 13’üncü maddesinde;
“(1) İtfaiye eri; yangın söndürme, araç kullanma ve arama-kurtarma, çalışmalarını yerine getirir; itfaiye hizmet binası ve müştemilatının güvenliğini, temizliğini, araç-gereç ve teçhizatın bakım ve onarımı ile haberleşme ve yazışma gibi yürütülmesi gereken diğer iş ve işlemleri yapar.”
“Diğer personel” başlıklı 14’üncü maddesinde;
“(1) İtfaiye teşkilatında, hizmetlerin yürütülmesine yardımcı ve destek olmak üzere norm kadroya uygun olarak, itfaiye yangın personeli dışında personel çalıştırılabilir.”
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; 2019 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na ekli K Cetvelinde zikredilen fazla çalışma ücretinin, itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele ödeneceği, destek hizmeti yürüten personele ödenmeyeceği görülmektedir. Belediye İtfaiye Yönetmeliği ise itfaiye teşkilatının görevlerini “itfaiye hizmetleri” ve “itfaiye destek hizmetleri” olarak iki ayrı grupta değerlendirmiştir.
15.08.2011 tarihinde açıktan bekçi olarak atanan …’nin 08.06.2016 günlü olur ile itfaiye müdürlüğüne destek hizmetleri mahiyetindeki görevler için değil, itfaiye erinin görevleri arasında yer alan şoförlük hizmetlerini yapmak üzere görevlendirildiği bu bağlamda itfaiye hizmeti yürüttüğü anlaşılmaktadır. Yönetmelikte belirtildiği üzere; “İtfaiye hizmetleri resmi tatil günleri de dâhil olmak üzere, 24 saat esasına göre yürütülür. İtfaiye personelinin çalışma süresi ve saatleri Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde Devlet Personel Başkanlığının uygun görüşü alındıktan sonra tespit olunur.”
…’nin, İtfaiye erinin görevleri arasında sayılan “Araç kullanma” hizmetini yerine getirdiği ve bu hizmet yerine getirilmeden yangın personelinin yangın yerine ulaşması ve yangına müdahale etmesinin mümkün olmadığı, itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personel durumunda olması nedeniyle de verilen tazmin hükmünün “Refi” gerekir.