|
ÖZET: Başvuru, ithal spermalardan doğan atlara yönelik yarış engelinin kaldırılması talebine ilişkindir. Başvuran, ülkemizde dondurulmuş Arap atı sperması ithalatı gerçekleştiren bir şirketin yetkilisidir. Tarım ve Orman Bakanlığı, daha önce yapılan başvuruları, safkan Arap atı ıslah çalışmalarını olumsuz etkileyeceği gerekçesiyle reddetmiştir. Ancak, bu retler, Ankara 2. İdare Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Başvuran, Yüksek Komiserler Kurulu tarafından getirilen “ithal sperma ile tohumlanan atların yalnızca uluslararası koşulara katılabileceği” kuralının, özel sektöre karşı ayrımcılık içerdiğini ve bu durumun haksız rekabete yol açtığını belirtmektedir.
İdare, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın, safkan Arap atlarının ıslahını koruma görevini üstlendiğini ve bu kapsamda ithalatla ilgili düzenlemeler yapma yetkisine sahip olduğunu ifade etmiştir. Ancak, başvuranın talepleri doğrultusunda yapılan değerlendirmeler sonucunda, ithal spermalardan doğan atlara yönelik yarış engelinin kaldırılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, Tarım ve Orman Bakanlığı’na, ithal spermalardan doğan tayların yarış haklarının tanınması için gerekli düzenlemelerin yapılması tavsiye edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi kabul edilmiş ve Tarım ve Orman Bakanlığı’nın, bu karar doğrultusunda işlem tesis etmesi gerektiği belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/6450-S.9759
BAŞVURU NO : 2019/2028
KARAR TARİHİ : 30/07/2019
TAVSİYE KARARI
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın ithal spermalardan doğan atlara yarış engeli koyulmasına yönelik uygulamadan vazgeçilmesi talebine ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 02/02/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza … … … … Limited Şirketi adına başvuran şirket yetkilisi … …; söz konusu şirketin ülkemizde … ve … dondurulmuş Arap atı sperması ithalatçısı olduğunu, daha evvel
Fransa’dan 96 doz dondurulmuş safkan Arap atı sperması ithalatı için gereken iznin verilmesi amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığına yaptıkları başvurunun “Sperma, Ovum ve Embriyo
İthalatında Uyulması Gereken Usul ve Esaslar Hakkında Talimat”ın ilgili hükümleri uyarınca gerekli şartları taşıyıp taşımadığı değerlendirilmeksizin salt safkan Arap atı ıslah çalışmalarını olumsuz etkileyeceğinden bahisle Bakanlıkça reddedilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle Ankara 2. İdare Mahkemesinin … … sayılı ve 15/05/2017 tarihli Kararı ile iptal edildiğini, Tarım ve Orman Bakanlığı Yüksek Komiserler Kurulunun bu defa “2018 Yılı At
Yarışları Genel Hükümleri”ne “ithal edilen dondurulmuş sperma ile tohumlanan Türk Soy
Kütüğüne kayıtlı kısraklardan doğan atlar sadece uluslararası koşulara katılırlar” hükmünü ekleyerek ithalat sonucunda elde edecekleri geliri engellediğini, söz konusu hükmün iptali talebi ile açtıkları davada Danıştay … Dairesinin … sayılı Kararı ile yürütmenin durdurulması kararı verildiğini, Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğünün
Türkiye’deki en büyük Arap atı yetiştiren devlet kurumu olarak Arap atı pazarındaki tekel konumunu özel sektöre kaptırmak istemediğini bu kapsamda da Yüksek Komiserler Kurulunca özel sektöre karşı yarış engeli maddeleri koyulduğunu belirterek 2019 yılı ve sonrasında ithal edilen Arap atı spermalarından doğacak olan Arap atı yavrularına yarış hakkı verilmesi için
Kurumumuz desteğini talep etmektedir.
1.1. Başvuran 08/03/2019 ve 25/03/2019 tarihli ek başvurularında; Yüksek Komiserler
Kurulunun Danıştay … Dairesinin yürütmeyi durdurma kararına ilişkin olarak “2018 Yılı At
Yarışları Genel Hükümleri”nde “ithal edilen dondurulmuş sperma ile tohumlanan Türk Soy
Kütüğüne kayıtlı kısraklardan doğan atlar sadece uluslararası koşulara katılırlar” hükmünü iptal
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
ettiğini ilan ettiğini, hükmün yerine yeni yarış maddesi koymayarak konuyu belirsizlik içerisinde bıraktığını, Yüksek Komiserler Kurulunun 2015 yılından itibaren ithalatını engellemeye çalıştığını, başarılı olamayınca yarış hükümleri aracılığıyla satış yapmasını engellediğini, Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı TİGEM’in … … … … … bir üyesi olduğunu, … … … … bir kişinin … ve … … … yabancı kan hatlı 24 arap atının sahibi olduğu ve bu atlardan olan 200’den fazla yabancı kan hatlı arap atı bulunduğunu ve bu atların yarışların önemli bir bölümünü koşabildiğini, tüm bunların yarış hükümlerinin devamlı olarak TİGEM lehine oluşturulduğunun göstergesi olduğunu, TİGEM’de %100 yabancı kat hatlı 9 aygır, 13 kısrak bulunduğunu, bu atlardan yüzlerce yavru üretildiğini, TİGEM’in ithal ettiği yabancı kan hatlı tayların satışından direkt gelir elde ettiğini, bu tayların koşu ikramiyelerinden %25 oranında yetiştiricilik primi aldığını, YKK’nın TİGEM’in pazardaki tekel durumunun devam etmesi için özel sektöre karşı negatif ayrımcılık yaparak kamu yararına aykırı şekilde engel koyduğunu, YKK’nın Danıştay’ın ithal sperma ile üretilen atlara yarış hükmüne ilişkin yürütmeyi durdurması üzerine özel sektör lehine işlem tesis etmesi gerekirken ithal spermalardan doğan tay olmadığı gerekçesiyle yarış maddesi koymadığını, şimdiye değin YKK tarafından koyulan engelleyici yarış maddeleri nedeni ile hiçbir özel yetiştiricinin ithal sperma alarak üretim yapmadığı için ithal spermalardan doğmuş at bulunmadığını belirterek YKK’nın haksız tutumunun Kurumumuzca incelenmesini ve eşitlik ilkesi çerçevesince ithal spermalardan doğan yavrulara yarış engeli koyulmasına yönelik uygulamadan vazgeçilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 01.03.2019 tarihli ve … sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden
Tarım ve Orman Bakanlığı Yüksek Komiserler Kurulunun 13.03.2019 tarih ve … sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. Safkan Arap atına ait mevzuat, iş ve işlemlerin uygulayıcı birim olan Yüksek Komiserler
Kurulu tarafından yürütüldüğü, safkan Arap atlarının spermasının ithalatında Yüksek
Komiserler Kurulunun uygun görüşü halinde Hayvancılık Genel Müdürlüğü tarafından kontrol belgesi verildiği, 2.2. Danıştay … Dairesinin … sayılı davasında verilen 26/11/2018 tarihli yürütmenin durdurulması kararı ile 2018 Yılı At Yarışları Genel Hükümleri’nin “Atların Yaşlarına ve Grup
Koşusu Kazanma Durumlarına İştirak Şartları” başlıklı 5. maddesinin (g) fıkrasında yer alan
“Ayrıca ithal edilen dondurulmuş sperma ile tohumlanan Türk Soy Kütüğüne kayıtlı kısraklardan doğan atlar sadece uluslararası koşulara katılırlar” hükmünün yürütmesinin durdurulması kararının Yüksek Komiserler Kurulunun 20/02/2019 tarihli ve … sayılı toplantısında görüşüldüğü, kararın gereğinin yapılması amacıyla Türkiye Jokey Kulübüne bildirilmesine karar verildiği, kararın Yarış Otoritesi Bakanlık Makamınca da onaylandığı ve
Yüksek Komiserler Kurulunun 01/03/2019 tarih ve … sayılı yazısı ile Türkiye Jokey Kulübüne gerekli talimatın verildiği, 2.3. “2019 Yılı At Yarışları Genel Hükümleri”nin 5 inci maddesinin (ç) fıkrasında “ayrıca, ithal edilen dondurulmuş sperma ile tohumlanan Türk Soy Kütüğüne kayıtlı kısraklardan doğan atlar sadece uluslararası koşulara katılırlar” hükmünün yer aldığı,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.4. 10/07/1953 tarihli ve 6132 sayılı At Yarışları Hakkında Kanun’un 1 inci maddesinde; “Türkiye sınırları içerisinde at yarışları düzenlemeye, yurt içinde ve yurt dışında düzenlenen yarışlar üzerine yurt içinde ve yurt dışından müşterek bahis kabul etmeye Tarım ve Köyişleri
Bakanlığı yetkilidir” hükmünün yer aldığı, bu hak ve yetkilerin aynı Kanun’un 5 inci maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu kararına dayalı olarak Türkiye Jokey Kulübüne bir sözleşme ile devredildiği, 2.5. Mezkur Kanun’un 8 inci maddesinde; “Yarışların şartlarına, tertip, icra ve inzibatına, hipodrom ve yarış yerlerinin tanzim ve idaresine, yarış programları, ikramiyeler veya müşterek bahislere dair teknik, idari, mali ve inzibati hususlara, Yüksek Komiserler Kurulunun teşekkül sureti, görev ve yetkilerine,… disiplin cezalarının hangi hallerde hangi merciler tarafından verileceğine, yarışların ve yetki verilmiş dernek, belediye ve il özel idarelerinin murakabe ve teftiş tarzı ile doping muayenelerine ait usuller, bu Kanun ve uluslararası yarış esasları ile memleket ihtiyaçları ve işin icaplarına göre Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir.” hükmünün düzenlendiği, 2.6. Ülkemizde 2018 yılı resmi programlı at yarışlarının, 11/06/2010 tarihli ve 5996 sayılı
Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı Gıda ve Yem Kanunu ile 6132 sayılı Kanun hükümleri ve uluslararası yarış esasları ile memleket ihtiyaçları ve işin icaplarına göre Bakanlıklarınca hazırlanan ve 19/04/2011 tarihli ve 27910 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulan At Yarışları Yönetmeliği’nde belirtilen esaslar çerçevesince düzenlendiği, anılan
Yönetmeliğin Tanımlar başlıklı 4 üncü maddesinin (zzz) bendinde, “Yıllık yarış programı:
Her takvim yılı için ülke genelinde bütün hipodromlarda yapılacak koşuların çeşitlerini, şartlarını ve ikramiyelerini gösteren programı… ifade eder” hükmünün yer aldığı, anılan
Yönetmeliğin 22 inci maddesi uyarınca her yıl o yıl için geçerli olmak üzere yarış programı hazırlandığı ve At Yarışları Genel Hükümlerinin de bu programın bir parçası olduğu, Yönetmeliğin “Koşulara katılacak atlar” başlıklı 23 üncü maddesinin birinci fıkrasında, “Safkan atlara mahsus koşulara, koşunun şartlarında ve yıllık yarış programları genel hükümlerinde aksi belirtilmedikçe, 24 ve 25 inci maddelerde belirtilen ırklara mensup ve soy kütüğüne kayıtlı atlar katılır. Soy kütüğüne kayıtlı kısrağın yurt içinde veya yurtdışında çiftleşmesi sonucunda yurtdışında doğan ve doğduğu yıl içinde Türkiye’ye getirilen taylar
Türkiye’de doğmuş sayılır.” hükmünün düzenlendiği, aynı Yönetmeliğin “Koşulara katılabilecek safkan Arap atları” başlıklı 25 inci maddesinde, “Safkan Arap atlarına mahsus koşulara, koşunun şartlarında ve yıllık yarış programları genel hükümlerinde aksi belirtilmedikçe, Türkiye’de doğmuş safkan Arap atları ve doğduğu yıl içinde yabancı ülkelerden getirilen ilgili atların soy ağaçlarında 2011 yılı itibarıyla geriye doğru en az dört nesil ana baba doğrulaması olan veya bunların soyundan gelen ve eşkâl muayenesi yapılmış safkan Arap atları katılabilir.” hükmünün yer aldığı bu kapsamda koşuların şartlarını düzenleme ve aksini belirtmek suretiyle yıllık yarış programlarında koşulara yeni şartlar koymak hak ve yetkisinin Bakanlıklarının uhdesinde olduğu, diğer bir ifadeyle aksini belirtmek suretiyle yıllık yarış programlarında koşuların şartlarının ve koşularla ilgili genel hükümlerin belirlenmesinin ve günün şartlarına göre düzenlenmesinin yarış otoritesi olan Bakanlığın yetkisi dahilinde olduğu, bu yetkiye dayanarak 2018 Yılı At Yarışları Genel Hükümleri’nin 5 inci maddesinin (g) fıkrasında “Ayrıca ithal edilen dondurulmuş sperma ile tohumlanan Türk Soy Kütüğüne kayıtlı kısraklardan doğan atlar sadece uluslararası koşulara katılırlar” hükmünün düzenlendiği,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.7. 2018 yılı safkan Arap atlarına mahsus yarış programının bir sistem içinde yapıldığı, koşu türlerine göre belli orantılar içinde ikramiyeler konulduğu, DH, DHÖ, DHÖW, (ULS-W) gibi şartlar konulmakla uluslararası kabul görmüş at neslini ıslah edici kriterlere göre yetiştirilmiş nesilleri teşvik amacı güdüldüğü, safkan Arap atlarına mahsus ırk vasıflarını muhafaza etmek ve bu saflığa gölge düşürücü, endişe verici ve tereddüt ettirici halleri önlemek için gerekli tedbirlerin alınmasının 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı Gıda ve Yem Kanunu ile
Yarış Otoritesi olan Tarım ve Orman Bakanlığına verilmiş önemli bir görev olduğu, ayrıca ülkemizde bulunan muhtelif kan hatları ile elde edilen tayların yarış sahalarında koşu performanslarını görmek ve neticede damızlığa ayrılacak aygır ve kısrakların değerlendirmeleri yapılarak Bakanlıklarınca damızlık belgeleri verilmesinde bu ve benzeri hususların kriter olarak kullanıldığı, 2.8. Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğünün Cumhuriyet döneminden bugüne değin safkan
Arap atı yetiştiriciliği yaptığı, bu süre içerisinde mevcut Arap atı familyalarının diğer bir ifadeyle kan hatlarının korunmasının ve ıslah çalışmalarının titizlikle yürütüldüğü, TİGEM’in yıllardır sürdürülen ıslah çalışmaları ile ülkemizin yarış sahalarında koşan ve şampiyonluk kazanan safkan Arap atlarının büyük çoğunluğunun üretimini gerçekleştirdiği, halihazırda önemli bir gen kaynağının korunması adına 3 işletmede safkan Arap atı yetiştiriciliğine devam ettiği, 2.9. TİGEM’in dünyadaki önemli safkan Arap atı yetiştiriciliği ve ıslahı yapılan merkezlerden olduğu, yıllardan beri yaptığı ıslah çalışmaları ile koşu performansı yüksek taylar elde ettiği ve safkan Arap atı yetiştiriciliğinde önemli bir konuma sahip olduğu, TİGEM’de bu faaliyetin devam etmesinin safkan Arap atının ülkemizde safiyetinin korunması ve genetik iyileştirmenin sağlanması açısından önemli olduğu, bu açıdan TİGEM’in ülkemizdeki safkan Arap atı yetiştiriciliğinin teminatı konumunda olduğu, TİGEM’in günümüzde yürüttüğü Türk Arap Atı atçılık faaliyetini özel sektör ve yetiştiricilere önderlik etmek ve sahiplendirmek yönünden de önemli bir işlev gördüğü, safkan Arap atı yetiştiriciliği yapan TİGEM’in özel yetiştiricilerin bu tayları sahiplenmelerini sağlayarak yarış geliri elde etmelerini, dolayısıyla bu gelirin yarışçılık sektörüne aktarılmasını sağladığı, TİGEM’in özel yetiştiricilere kaynak sağlayarak daha da gelişmelerini ve zenginleşmelerini sağladığı, 2.10. At Yarışları Genel Hükümlerine eklenen ve yürütmenin durdurulmasına karar verilen şikayete konu hükmün eşitlik kurallarına ve kamu yararına aykırı olduğu iddiası ile ilgili olarak
Anayasa’nın 10 uncu maddesi ile teminat altına alınan eşitlik ilkesinin amacının aynı durumda bulunan kişilerin aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere kanun karşısında ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemek olduğu, bu ilke ile aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlalinin yasaklandığı, 2.11. Ankara 2. İdare Mahkemesinin 15/05/2017 tarih ve … … sayılı “dava konusu işlemin iptali” kararına istinaden başvuranın ithalatını gerçekleştirdiği “dondurulmuş sperma” ile tohumlama yapılan kısraktan doğan tay ile tabi tohumlama yapılan kısraktan doğan tayın aynı şartlarda bulunmadığı, dondurulmuş sperma ile tohumlanan kısrak sahibi ile doğal yolla tohumlanan kısrak sahibi arasında dondurulmuş spermada faydalanılan teknikler yönünden mukayese edilmeyecek derecede haksızlık oluştuğu, dondurulmuş spermada kullanılan ileri
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
tekniklerden doğal yolla tohumlanan kısrak sahipleri faydalanamadığından haksız ve yersiz bir rekabet ortamı oluştuğu, bu durumun eşitlik ilkesine aykırı olduğu, 2.12. Ülkemizin WAHO (Dünya Arap Atı Organizasyonu)’na 1997 yılında asli üye olarak kabul edildiği, söz konusu organizasyonun Arap atlarının saflığını koruma, yetiştirmenin uluslararası geçerli ıslah kuralları dahilinde yapılmasını sağlama ve üye ülkelerin safkan Arap atı soy kütüklerinin (stud book) hazırlanmasına yardımcı olma ve bunları kabul ederek onaylama yetkisine sahip olduğu Konu ile ilgili olarak WAHO’nun tüm üyelerine ilettiği 19/02/2019 tarihli bilgi notunda; son birkaç yıldır destekli yetiştiricilik teknolojilerinde çok fazla gelişme kaydedildiği, bilimin çok hızlı ilerlemesi nedeniyle gelecekte soyun korunmasına yardımcı olacak kuralların geliştirilmesi gerektiği, embriyo evresinde yapılan ve gen düzenleme olarak da bilinen genetik modifikasyon ve atın yaşamının herhangi bir evresinde yapılan gen dopingi ile Frankeştayn alanına doğru gidildiği, değişen genlerin gelecekte Arap atlarının kendisi ya da dölleri üzerinde ne gibi etkilere sahip olacağı konusunda endişeler olduğunun ifade edildiği, bu itibarla dondurulmuş spermaların açıklanan değişikliklere açık olması sebebiyle ülkemizde yıllardır gösterilen Arap atının safiyetinin korunması ve genetik iyileştirmenin sağlanması çabalarını boşa çıkaracağını ve saflığı bozabileceğini, 2.13. … … … … … Şti.’nin ithalat izni başvurusunun Bakanlıklarınca reddedilmesi işleminin iptaline karar veren Ankara 2. İdare Mahkemesinin 15/05/2017 tarih ve … … sayılı Kararının uygulanması talebi ile Kurullarına gönderdiği bila tarihli ihtarnameye Kurullarının 04/01/2018 tarihli yazı ile cevap verdiği ve Mahkeme Kararının uygulanması için Hayvancılık Genel
Müdürlüğüne uygun görüş verildiğinin Şirkete bildirildiği, Şirketin Danıştay … Dairesinin …
sayılı dava dosyası kapsamında 2018 Yılı At Yarışları Genel Hükümleri’nin 5. Maddesinin (g)
fıkrasının 3 üncü bendi hükmünün yürütmesinin durdurulması kararının İdarece uygulanması ve 2019 Yılı At Yarışları Genel Hükümlerinde dondurulmuş Arap aygır spermalarından doğan yavruların koşabileceği yarışların sınırlandırılmaması talebiyle gönderdiği 01/02/2018 tarihli ihtarnameye Kurullarının 04/03/2019 tarihli … sayılı yazıları ile cevap verdiği ve Mahkeme
Kararının gereğinin yapılması için Türkiye Jokey Kulübüne gerekli talimatın verildiği, 2.14. Yarış programlarında ayrımlara gidilmesi ile mevcut Arap atı familyalarının başka bir deyişle kan hatlarının korunmasının ve ıslah çalışmalarının titizlikle yürütülmesinin, at ırklarında mevcut faydalı karakterleri ve kalıtsal faktörleri kontrol eden genlerin geleceğe taşınmasının, Osmanlı’dan miras kalan safkan Arap atı ırkı ve genetiğinin korunmasının ve ülkemizde Arap atı yetiştiriciliği yapan yerli üreticiler ile at koşturanların korunmasının amaçlandığı, yarış programlarının bir sistem içerisinde yapıldığı, Program kurulunun Kanun ve
Yönetmelik hükümlerine uygun olarak görev yaptığı ve yalnız TİGEM’e ait atlar için değil tüm özel Arap ve İngiliz atları için yıllık yarış programı yapıldığı ve hiç kimseye ayrıcalık tanınmadığı, 2.15. Konuya ilişkin olarak TİGEM … … … verilen görüş yazısında; 2.15.1. TİGEM’in tarım ve tarıma dayalı sanayi için tohumluk, damızlık ve hammadde üretmeyi ve gen kaynaklarını korumayı kendisine misyon edindiği, safkan Arap atı yetiştiriciliğinin Osmanlı Devletinin kuruluş yıllarına dayandığı, Osmanlı’dan günümüze düzenli olarak tutulan kayıtlar ve soy kütükleri ile kayıt altındaki gen kaynağı açısından 12 baba
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
ve 49 ana kan hattı ile dünyanın en önemli ülkesi olduğumuzu, TİGEM’in safkan Arap atının gen kaynağını koruyan Türkiye’nin tek kuruluşu olduğu, 2.15.2. Safkan Arap atı materyalleri üzerinde en son yetiştirme teknikleri uygulanarak ve safkan
Arap atının fenotipinden hiçbir şey kaybedilmeksizin Türk safkan Arap atı denilebilecek bir materyal elde edildiği, elde edilen yavruların yarış sahalarındaki performansları ve irsi karakterleri değerlendirilerek gerçekleştirilen titiz seleksiyon sonucunda irsi kusurları tespit edilen ve düşük yarış performansına sahip olanların yetiştirme kadrolarından çıkartılarak günümüzdeki mükemmel safkan Arap atı damızlık kadroları elde edildiği, 2.15.3. 2018 yılı yarış istatistiklerine göre 3478 baş İngiliz, 2690 baş safkan Arap atı ile toplamda 6168 baş atın yarış sahalarında koştuğu, koşan safkan Arap atlarının içinde TİGEM’in yetiştirdiği safkan Arap atların sayısının 631 olduğu ve payının %23,46 olduğu, genel koşan at sayısı içerisinde TİGEM’in yetiştirdiği atların oranının %10,23 olduğu, bu oranlar dikkate alındığında safkan Arap atı pazarında TİGEM’in tekel konumunda olmadığı ve Osmanlı’dan kalan safkan Arap atı yetiştiriciliği yapan yerli üreticilerin korunmasının amaçlandığı, 2.15.4. Özel sektörde faaliyet gösteren safkan Arap atı yetiştiricilerinin ticari kazancı ön planda tuttuğu, TİGEM tarafından uygulanan gen kaynağının korunması yönünde herhangi bir uygulama içerisinde olmadığı, Osmanlı’dan günümüze gelen gen kaynağı olarak korunan safkan Arap atlarının saflığının korunması için geriye dönük 4 nesil DNA kayıtları bulunmayan, Bakanlıklarınca aranan sağlık kriterlerine uymayan safkan Arap atı özelliklerini taşımayan atların ve bunlara ait dondurulmuş spermaların ülkemize girmesinin safkan Arap atlarımızın saflığının ve genetiğinin bozulmasına ve ülkemizde geçmişten bugüne kadar muhafaza edilen stratejik öneme sahip gen kaynağının kaybedilmesine neden olacağı ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” , 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 11/06/2010 tarihli ve 5996 sayılı “Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem
Kanunu”nun, 5.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin, 5.1.1. 3 üncü fıkrasında; “Bakanlık: Tarım ve Köyişleri Bakanlığını”, 5.1.2. 34 üncü fıkrasında; “Hayvansal yan ürün: Yetiştiricilikte kullanılmayacak olan sperma, ovum, embriyo dahil, insanlar tarafından tüketimi amaçlanmayan hayvan kökenli ürünler veya
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
hayvanların bütün vücut veya parçaları ile artıklarını…ifade eder.”, 5.2. “İnsanlar tarafından tüketilmesi amaçlanmayan hayvansal yan ürünler” başlıklı 6 ıncı maddesinin 1 inci fıkrasında; “İnsanlar tarafından tüketilmesi amaçlanmayan hayvansal yan ürünlerin toplanması, taşınması, depolanması, muamele edilmesi, işlenmesi, imha edilmesi, piyasaya arz edilmesi, ithal veya ihraç edilmesi, transit taşınması ve kullanılması aşamalarında, insan ve hayvan sağlığına yönelik tehdit ve çevresel zararların önlenmesine ilişkin tedbirler Bakanlıkça ve mevzuatı gereği bu hususta yetki ve sorumlulukları bulunan
Sağlık Bakanlığı, Çevre ve Orman Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığınca alınır.” 5.3. “Zootekni” başlıklı 10 uncu maddesinin, 5.3.1. 3 üncü fıkrasında; “Hayvanların üremesinde kullanılan sperma, ovum, embriyo, damızlık yumurta, ipek böceği tohumu, larva ve oğul gibi ürünleri üretenler, depolayanlar ve dağıtanlar Bakanlıktan izin almak zorundadır. Üreme ürünlerinin uygulanmasına ilişkin esaslar Bakanlıkça belirlenir.” 5.3.2. 4 üncü fıkrasında; “Bakanlık, damızlık hayvanların ve üreme ürünlerinin genetik özelliklerinin değerlendirilmesi, performanslarının izlenmesi ve sağlık şartları ile ilgili usul ve esasları belirler.” 5.3.3. 11 inci fıkrasında; “Soy kütüğüne kayıt edilip damızlık belgesi ya da pedigrisi verilen atların, lüzum görüldüğünde Bakanlıkça görevlendirilen uzman heyetçe kan grubu ve/veya
DNA testleri ile ana-baba doğrulaması ve morfolojik yönden muayeneleri yapılabilir. Test ve muayeneler neticesinde, safkan olmadıkları tespit edilenlerin ve yavrularının soy kütüğü kayıtları iptal edilir ve pedigrileri geri alınır. Bu hayvanlardan doğacak yavrulara damızlık belgesi ya da pedigri verilmez.” 5.4. “İthalat ve ihracatta resmi kontroller, gümrükler ve sınır kontrol noktaları” başlıklı
34 üncü maddesinde; “Bakanlık bu Kanun kapsamına giren ürün ve canlı hayvanlar ile ilgili
ithalat ve ülkeye giriş koşulları ile kontrol esaslarını belirler. Ülkeye girişi yapılacak ürün ve canlı hayvanlar bu Kanun hükümlerine uygun olmalıdır. Bakanlık, canlı hayvan ve ürünlerin ülkeye girişinde bu Kanun hükümlerine uygun olup olmadığı ile ilgili resmi kontrolleri yürütür.
Bu Kanuna uygun olmayanların ülkeye girişine izin verilmez.” 6. 10/07/1953 tarihli ve 6132 sayılı “At Yarışları Hakkında Kanun”un; 6.1. 1 inci maddesinde; “Türkiye sınırları içerisinde at yarışları düzenlemeye, yurt içinde ve yurt dışında düzenlenen yarışlar üzerine yurt içinden ve yurt dışından müşterek bahis kabul etmeye Tarım ve Köyişleri Bakanlığı yetkilidir.” 6.2. 5 inci maddesinde; “Tarım Vekaletinin birinci maddede yazılı hak ve selahiyetleri at yetiştirme ve ıslahını teşvik gayesi ile kurulmuş ve amme menfaatine çalıştığı usulen onanmış derneklerden uygun görülecek bir veya bir kaçına muayyen şartlarla ve 30 seneyi geçmemek üzere Cumhurbaşkanı kararı ile devredilebilir.” 6.3. 8 inci maddesinde; “Yarışların şartlarına, tertip, icra ve inzibatına, hipodrom ve yarış yerlerinin tanzim ve idaresine, yarış programları, ikramiyeler veya müşterek bahislere dair teknik, idari, mali ve inzibati hususlara, Yüksek Komiserler Kurulunun teşekkül sureti, görev ve yetkilerine, görevlendirilecek 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi personel ile 399
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamındaki personel ve diğer personele yarış gelirlerinden karşılanmak şartıyla, 16 yaşından büyükler için tespit edilen aylık brüt asgari ücretin dört katını geçmemek üzere yapılacak aylık net ödemeler ile harcırahlara, Jokey Kaza ve Yardım Sandığı kurulması ile yardım sandığına üye olabilecekler, yardım sandığına at binme ücretinin % 10’unu geçmemek üzere kesinti yapılması, sandığın diğer gelirlerinin tespiti, sandık gelirlerinin harcanması ile bu gelirlerin, 5 inci madde uyarınca yetkilendirilen ilgili kurum veya kuruluşa borç olarak verilmesine veya ek 1 inci madde hükmü uyarınca oluşturulan hesaba aktarılmasına, disiplin cezalarının hangi hallerde hangi merciler tarafından verileceğine, yarışların ve yetki verilmiş dernek, belediye ve il özel idarelerinin murakabe ve teftiş tarzı ile doping muayenelerine ait usuller, bu Kanun ve uluslararası yarış esasları ile memleket ihtiyaçları ve işin icaplarına göre Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir.” 6.4. Ek 2 inci maddesinde; “Yurt içinde at yarışları düzenleme, yurt içinde ve yurt dışında düzenlenen at yarışları üzerine yurt içinden ve yurt dışından müşterek bahis kabul etme hak ve yetkilerine ilişkin lisanslar, topluca 1/1/2018 tarihinden itibaren 49 yıl süreyle 19/8/2016 tarihli ve 6741 sayılı Türkiye Varlık Fonu Yönetimi Anonim Şirketinin Kurulması ile Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun hükümleri uyarınca kurulan Fona verilmiştir.
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına at yarışları düzenleme amacına yönelik olarak tahsis edilmiş veya fiilen bu amaçla kullanılan taşınmazlar ile üzerlerindeki yapı ve tesisler, 49 yıl süre boyunca lisans sahibi Fonun kullanımına verilir.
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, lisans süresince yurt içinde at yarışları düzenleyemez, düzenletemez, yurt içinde ve yurt dışında düzenlenen at yarışları üzerine yurt içinden ve yurt dışından müşterek bahis kabul edemez.
Lisans konusu faaliyetlerin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak yürütülmesini izlemeye ve denetlemeye Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı yetkilidir.” 7. 08/12/2011 tarihli ve 28136 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Suni
Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında
Yönetmelik”in; 7.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı; tek tırnaklı, çift tırnaklı, kanatlı ve suda yaşayan hayvanlar ile arı ve her türlü hayvanın üretim ve ıslahına yönelik, kişi veya kuruluşlar tarafından yapılacak suni tohumlama, tabii tohumlama, embriyo transferi, genetik kopyalama ve diğer biyoteknolojik faaliyetlerin düzenlenmesi, denetlenmesi, uygulama izinlerinin verilmesi; sperma ve embriyo ithalatı, ihracatı; suni tohumlama kayıtları ile istatistiki bilgilerin derlenmesi; Bakanlık tarafından yapılacak suni tohumlama, tabii tohumlama ve embriyo transferi hizmetlerini düzenlemektir.” 7.2. “Tanımlar” başlıklı 7 inci maddesinin k fıkrasında; “Sperma: Sağlıklı ve damızlık niteliği taşıyan erkek hayvanlardan belirli yöntemlerle alınan, ejekülatların spermatolojik muayeneleri yapıldıktan sonra, taze ya da dondurulmuş sperma porsiyonlarını … ifade eder” 7.3. “Sperma ve embriyo ithalatı” 11 inci maddesinin 1 ve 2 inci fıkralarında; “(1) Sperma ve embriyo ithalatı yapacak gerçek ve tüzel kişi ve kuruluşlar, sperma ve embriyo depolama,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
dağıtım ve pazarlama için altyapıya sahip ve en az bir veteriner hekim istihdam etmek koşulu ile Bakanlıktan izin almak zorundadır. İthalatta teknik ve sağlıkla ilgili usul ve esaslar
Bakanlıkça belirlenir.
(2) Sperma ve embriyo ithalatı yapacak gerçek ve tüzel kişi ve kuruluşlar; Bakanlıkça çıkarılan mevzuata uymak zorundadır. Mevzuata uymayanların ithalat için yaptıkları başvuru değerlendirmeye alınmayarak kontrol belgesi verilmez, faaliyetleri durdurulur ve diğer müracaatları kabul edilmez.” 8. 19/04/2011 tarihli ve 27910 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında
Yönetmelik”in; 8.1. “Islah çalışması” başlıklı 5 inci maddesinde; “Bakanlık at sağlığı ile at ıslahı ve refahını korumak ve sağlamak, atların gen kaynaklarının korunması, geliştirilmesi, damızlık amaçlı atların yetiştirilmesi, kayıt altına alınması, ön soy kütüğü ve soy kütüklerinin oluşturulması ve belgelendirilmesi, damızlık at yetiştiricileri ve damızlık atlar ile ilgili kayıtların tutulması, damızlık atların ve üreme ürünlerinin genetik özelliklerinin değerlendirilmesi, performanslarının izlenmesi ve sağlık şartları ile hayvan gen kaynaklarının korunmasına yönelik tedbirlerin alınması, Türkiye soy kütüklerine kayıtlı ve pedigrili safkan Arap ve İngiliz ana ve babadan Türkiye’de doğan taylar ile yabancı ülkelerden ithal edilen safkan Arap ve safkan İngiliz atların soy kütüğüne kaydedilmesi ile ilgili tedbirler almaya yetkilidir. Bakanlık, söz konusu yetkilerinin tamamını veya bir kısmını Yarış Müessesesine devredebilir.” 8.2. “İthal edilecek safkan Arap atlarda aranan nitelikler” başlıklı 14 üncü maddesinde;
(1) İthal edilecek safkan Arap atlara ait genel hükümler aşağıda belirtilmiştir:
“a) İthal edilecek atlar, safkan Arap atı ırk vasıflarını gösterecektir.
b) (Değişik bend: 23.06.2018 – 30457 s. R.G. Yön./4. md.) İthal edilecek atın; kendisi veya ana ve babasının WAHO tarafından kabul edilen Uluslararası Soy Kütüğü Kitabında yayınlanmış ve DNA analizi ile dört jenerasyon ana baba doğrulaması yapılmış olması ve 2011 yılı itibarıyla en az dört jenerasyonunun belli olması gerekir.
c) İthal edilecek atın kalıtsal kusurları bulunmayacaktır.
ç) İthal edilecek aygırlar infertil olmayacaktır. Bu husus sperma muayene raporu ile tevsik edilecek veya fertilite yönünden sigorta edilmiş olacaktır.
d) İthal edilecek namzet aygırlar sekiz yaşından, denenmiş aygırlar on dört yaşından büyük olmayacak ve ileriki yaşından gün almamış olacaktır.
e) İthal edilecek at kısrak ise on iki yaşından büyük olmayacak ve ileriki yaşından gün almamış olacaktır.
f) Atın yaşı, gün, ay ve yıl olarak hesaplanır.
g) İthal edilecek tayların doğduğu yıl içinde ithal edilmesi gerekir.
ğ) (Ek bend: 05.03.2015 – 29285 s. R.G. Yön./4. md.) İthal edilecek kısrak gebe ise; karnındaki tayın babasının da (a) ve (b) bentlerindeki özellikleri taşıması gerekir.”
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
8.3. “Tayların muayenesi” başlıklı 27 inci maddesinin 1 ve 2 inci fıkrasında; “(1) Soy kütüklerine kaydedilip pedigrisi verilmiş atların görülen lüzum üzerine her zaman
Bakanlıkça görevlendirilen uzman heyet tarafından kan grubu ve DNA raporu da dikkate alınarak, genetik ve morfolojik muayeneleri yapılabilir.
(2) Muayene neticesinde, safkan olmadıkları, DNA yönünden ana babaya uygunluk göstermediği, kan grubu ve DNA yönünden ana babaya uygunluk gösterse dahi morfolojik olarak kendi ırk vasıflarını göstermediği, kalıtsal kusur bulunduğu tespit edilenlerin veya kendi ırkının gelişmesini göstermeyenlerin soy kütüğü kayıtları iptal edilir ve pedigrileri geri alınır.
Bu atların taylarına pedigri verilmez, pedigri verilmiş ise pedigrileri iptal edilir ve soy kütüğünden kaydı silinir. Tespite ilişkin karar, Yüksek Komiserler Kurulunun kararı ve
Bakanlığın onayı ile kesinleşir. Pedigrileri ve soy kütüğü kaydı iptal edilen taylar ile damızlık belgeleri iptal edilen aygır ve kısrak sahipleri herhangi bir zarar veya ziyan iddiasında bulunamaz veya tazminat talep edemez.” 9. 19/04/2011 tarihli ve 27910 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “At
Yarışları Yönetmeliği”nin; 9.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “…
şşş) Yarış Müessesesi: 6132 sayılı Kanun hükümlerine göre yarış yapma ve müşterek bahisler tertip etme yetkisi devredilen teşekkülü, ttt) (Değişik bend: 29.02.2012 – 28219 s. RG. Yön./2. md.) Yarış Otoritesi: Gıda, Tarım ve
Hayvancılık Bakanlığını, uuu) (Değişik bend: 23.06.2018 – 30457 s. R.G. Yön./1. md.) Yarış sezonu: Her bir hipodrom için ayrı ayrı olmak üzere bir yıl içerisinde başlama ve bitiş tarihi belirlenen günlük resmi programlı yarışları, üüü) (Değişik bend: 23.06.2018 – 30457 s. R.G. Yön./1. md.) Yarış takvimi: Her takvim yılı için
Yarış Otoritesince tespit edilen yarış sezonlarını, vvv) (Değişik bend: 23.06.2018 – 30457 s. R.G. Yön./1. md.) Yetiştirici: Tayın doğumunda, bu tayın anasına sahip olan gerçek veya tüzel kişileri, yyy) (Değişik bend: 23.06.2018 – 30457 s. R.G. Yön./1. md.) Yetiştiricilik primi: Koşunun şartları ve yıllık yarış programı genel hükümleri doğrultusunda, dereceye giren atların yetiştiricilerine verilen primi, zzz) Yıllık yarış programı: Her takvim yılı için ülke genelinde bütün hipodromlarda yapılacak koşuların çeşitlerini, şartlarını ve ikramiyelerini gösteren programı, … ifade eder.” 9.2. “Yüksek Komiserler Kurulunun görev ve yetkileri” başlıklı 7 inci maddesinde; “(1) Yüksek Komiserler Kurulunun görev ve yetkileri aşağıda belirtilmiştir.
…
ğ) Her sene yarış takvimini tespit etmek, h) Program Kurulunca hazırlanan yıllık yarış programlarını incelemek ve karara bağlamak, l) 5996 sayılı Kanun hükümleri uyarınca Bakanlıkça belirlenen özellikleri ve şartları taşımayan taylar ile kendi ırkının özelliklerini göstermeyeceği anlaşılan safkan özelliklerinden önemli sapma gösteren tayların soy kütüğüne kayıtlarını yaptırmamak veya kayıtlı ise kayıtlarını ve
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
pedigrilerini iptal etmek, 9.3. “Yarış programlarının hazırlanması” başlıklı 22 inci maddesinde; “(1) Yüksek
Komiserler Kurulunca, her yıl tespit edilen yarış takvimi esaslarına göre, yıllık yarış programlarını hazırlamak üzere beş kişiden oluşan bir program kurulu teşekkül ettirilir.
Kurulun üç üyesi kendi üyeleri arasından, iki üyesi ise Yarış Müessesesince önerilen dört kişi arasından Yüksek Komiserler Kurulunca seçilir. Kurul, ilk toplantısında üyeleri arasından bir başkan seçer. Kurulca hazırlanan yarış programlarının en geç kasım ayı sonuna kadar Yarış
Otoritesine gönderilmesi gerekir.
(2) Yarış programları, Yüksek Komiserler Kurulunca incelenip karara bağlanır ve Yarış
Otoritesinin onayı ile kesinleşir. Kesinleşmiş yarış programlarının aynen uygulanması mecburidir. Ancak, mücbir veya zorunlu sebepler göz önünde bulundurularak Yüksek
Komiserler Kurulu kararı ve Yarış Otoritesinin onayı ile herhangi bir yarış sezonu iptal edilebilir, kısmen veya tamamen ertelenebilir veya koşuların günü, ismi ve yeri değiştirilebilir, yarış günü ve koşu sayıları arttırılabilir veya azaltılabilir veya ek koşular konulabilir.
(3) Belirli bir tarihte yapılması gereken koşu veya koşuların mücbir veya zorunlu sebepler yüzünden yapılamaması halinde, bu koşu veya koşular en çok bir hafta süreyle geri bırakılabilir. Bu süre içinde yapılamayan bu gibi koşular, hiçbir işlem veya karara gerek kalmaksızın iptal edilmiş sayılır.
(4) Hipodromlarda hangi yaştaki safkan Arap ve İngiliz atlarının koşacağı, yıllık yarış programı genel hükümlerinde düzenlenir.” 9.4. “Koşulara katılacak atlar” başlıklı 23 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “Safkan atlara mahsus koşulara, koşunun şartlarında ve yıllık yarış programları genel hükümlerinde aksi belirtilmedikçe, 24 ve 25 inci maddelerde belirtilen ırklara mensup ve soy kütüğüne kayıtlı atlar katılır. Soy kütüğüne kayıtlı kısrağın yurt içinde veya yurtdışında çiftleşmesi sonucunda yurtdışında doğan ve doğduğu yıl içinde Türkiye’ye getirilen taylar Türkiye’de doğmuş sayılır.” 9.5. “Koşulara katılabilecek safkan Arap atları” başlıklı 25 inci maddesinde; “(1) Safkan
Arap atlarına mahsus koşulara, koşunun şartlarında ve yıllık yarış programları genel hükümlerinde aksi belirtilmedikçe, Türkiye’de doğmuş safkan Arap atları ve doğduğu yıl içinde yabancı ülkelerden getirilen ilgili atların soy ağaçlarında 2011 yılı itibarıyla geriye doğru en az dört nesil ana baba doğrulaması olan veya bunların soyundan gelen ve eşkal muayenesi yapılmış safkan Arap atları katılabilir.
(2) Ancak, Cumhuriyet, Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı koşularına sadece Türkiye’de doğmuş safkan Arap atları katılır.
(3) Safkan Arap atlarına mahsus uluslararası koşulara, koşunun şartlarına göre Safkan Arap
Atları Soy Kütüğünde ve aynı zamanda Dünya Arap Atları Organizasyonunun kabul ettiği
Uluslararası Soy Kütüğü Kitabında kaydı bulunan ve bu koşulara katılmak üzere yabancı ülkelerden getirilen 2011 yılı itibariyle geriye doğru en az dört nesil ana baba doğrulaması olan veya bunların soyundan gelen safkan Arap atları katılır.” 10. 09/04/2000 tarihli ve 24015 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
“Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü Ana Statüsü”nün 5 inci maddesinde; TİGEM’in
faaliyet konuları şunlardır:
“a) Ülkenin bitkisel ve hayvansal üretimini artırmak, çeşitlendirmek ve ürün kalitesini iyileştirmek amacıyla yetiştirdiği tohumluk, fidan, fide ve benzeri mallar ile ürettiği damızlık hayvan ve spermaları yetiştiricilere intikal ettirir.
…
c) Bitkisel ve hayvansal üretim, yetiştirme, ıslah konularında araştırmalar yapar, yaptırır ve gerektiğinde diğer ıslah ve araştırma kuruluşları ile işbirliği yapar.
…” 11. 04/04/2019 tarihinden önce yürürlükte olan “Sperma, Ovum ve Embriyo İthalatında
Uyulması Gereken Usul Ve Esaslar Hakkında Talimat”ın “Safkan Arap Atı Sperması
İthalatı” başlıklı 4 üncü maddesinde; “1. Sperması ithal edilecek aygırın kendisi veya ana ve babasının WAHO tarafından kabul edilen Uluslararası Soy Kütüğü Kitabında yayınlanmış kan grubu ve DNA analizi ile ana baba doğrulamasının yapılmış olması ve ithalat başvurusunun yapıldığı yıl itibarıyla soy ağacında en az dört jenerasyonunun belli olması gerekir.
2. İthalattan önce sperması ithal edilecek aygırın DNA profili Bakanlığa sunulacak, ithalattan sonra Bakanlığa bağlı Etlik Merkez Veteriner Kontrol ve Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünde yaptırılacak DNA testi ile doğrulama sağlanacaktır.
3. Payetlerin üzerinde aygıra ait bilgiler (aygırın kayıtlı olduğu ülke kodu ve o ülkedeki kayıt numarası, adı, ırkı, üretildiği yerin kodu, üretim tarihi vb.) olmalıdır.
4. Sperması ithal edilecek aygırın fenotipik ve genotipik kusurları bulunmayacaktır.
5. İthal edilecek spermanın ihracatçı ülkedeki suni tohumlama uygulamalarında kullanıldığı resmi olarak belgelenecektir.
6. Aygır spermasının üretildiği merkezin ihracatçı ülke resmi otoritesinden onaylı olduğuna dair belgenin aslı ve fotokopisi ibraz edilecektir.
7. Sperması ithal edilecek aygır denenmiş aygır olacaktır. (Kendisi veya en az iki yavrusunun uluslararası kabul gören yarışlarda ilk üç dereceye girmiş olduğu belgelenecektir.)
8. Sperması ithal edilecek aygıra ait yetkili resmi otorite tarafından 1 adet orijinal pedigri ile
2 adet fotokopisi ibraz edilecektir.
9. Spermaların kalite yönünden yapılacak muayenesinde; değerlendirme yöntemi ve referans değerler rapor örneklerinde bulunmaktadır.” 12. Tarım ve Orman Bakanlığı Hayvancılık Genel Müdürlüğü tarafından 04/04/2019 tarihinde yayımlanan Safkan Arap Atı ve Spor Atı Sperması İthalat Teknik Kriterleri; “1. Üreme ürününün elde edildiği aygır ile ana ve babası WAHO ya kayıtlı olmalıdır.
2. Ana ve baba doğrulaması, WAHO tarafından kabul edilen uluslararası soy kütüğü kitabında yayınlanmış ve ISAG kurumsal üyesi laboratuvarlarda DNA analizi ile yapılmış olmalıdır.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
3. Soy ağacında geriye doğru aygır dahil en az dört jenerasyonu soykütüğüne kayıtlı ve DNA analizi ile belli olmalı, dört jenerasyonun soykütüğü kayıdı ve DNA profili yetkili otorite tarafından belgelendirilmelidir.
4. Ülkenin yetkili otoritesi tarafından, aygırın en az dört jenerasyonunun belli olduğu onaylı pasaport ve pedigri belgesi, (1 adet aslı veya yetkili otorite tarafından onaylanmış onaylı sureti,1 adet fotokopisi) sunulmalıdır.
5. Payetlerde, aygırın kayıtlı olduğu ülke kodu, kayıt numarası (UELN, Universal Equine life number), adı, ırkı, üretildiği yerin kodu ve üretim tarihi belirtilmelidir.
6. Aygırın kendisi veya en az iki yavrusu, uluslararası kabul gören yarışlarda ilk üç dereceye girmiş olmalıdır. Bu husus belgelenmelidir.
7. Aygır üreme ürünlerinin üretildiği merkezin, ihracatçı ülke yetkili otoritesi tarafından onaylı olduğuna dair belge sunulmalıdır(1 adet aslı,1 adet fotokopisi).
8. Üreme ürünlerinin elde edildiği aygıra ait yetkili otorite tarafından düzenlenmiş ve onaylanmış pedigri (1 adet aslı,1 adet fotokopisi) sunulmalıdır.
9. Fenotipik ve Genotipik kusurları olmadığı, ek olarak aygır üreme ürünleri ithal edilmeden önce orijin ülke ISAG üyesi laboratuvarlarında arap atlarında görülen genetik hastalıklar (Cerebellar Abiotrophy Screening Test (CA), Lavender Foal Syndrome (LFS), Severe
Combined Immunodeficiency (SCID) ve Occipitoatlantoaxial Malformation (OAAM) )
yönünden analiz edilmiş ve belirtilen kusurları taşımadığına dair analiz raporu sunulmalıdır.
10.İthalatı yapılan aygıra ait spermaların DNA doğrulaması ülkemizde ISAG’a kurumsal üye laboratuvar tarafından yapılması halinde kullanımına izin verilecektir.” 13. “2018 Yılı At Yarışları Genel Hükümleri”nin “Atların Yaşlarına ve Grup Koşusu
Kazanma Durumlarına Göre İştirak Şartları” başlıklı 5. Maddesinin (g) fıkrasında; “2019 yılı ve sonrası doğumlu olup;
…
Ayrıca, ithal edilen dondurulmuş sperma ile tohumlanan Türk Soy Kütüğüne kayıtlı kısraklardan doğan atlar sadece uluslararası koşulara katılırlar.” (Yürütmenin durdurulması- Danıştay … Dairesi … sayılı ve 26/11/2018 tarihli Kararı )
14. “2019 Yılı At Yarışları Genel Hükümleri”nin “Atların Yaşlarına ve Grup Koşusu
Kazanma Durumlarına Göre İştirak Şartları” başlıklı 5 inci maddesinin (ç) fıkrasında; “2019 yılı ve sonrası doğumlu olup;
…
Ayrıca, ithal edilen dondurulmuş sperma ile tohumlanan Türk Soy Kütüğüne kayıtlı kısraklardan doğan atlar sadece uluslararası koşulara katılırlar.”
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
15. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 16. Başvuran, 1 no.lu paragrafta açıklandığı üzere, yetkilisi olduğu … … … … … Şirketinin
Türkiye’de Arap aygır sperması ithalatı gerçekleştiren … şirket olduğunu, Danıştay …
Dairesinin … sayılı ve 26/11/2018 tarihli Kararı uyarınca “2018 Yılı At Yarışları Genel
Hükümleri”nin “Atların Yaşlarına ve Grup Koşusu Kazanma Durumlarına Göre İştirak
Şartları” başlıklı 5. maddesinin g fıkrasının son paragrafında düzenlenen “ayrıca ithal edilen dondurulmuş sperma ile tohumlanan Türk Soy Kütüğüne kayıtlı kısraklardan doğan atlar sadece uluslararası koşulara katılırlar” hükmünün yürütülmesinin durdurulmasına karar verildiğini, Yüksek Komiserler Kurulunun söz konusu hükmün yürütmesinin durdurulduğunu ilan etmekle birlikte “2019 Yılı At Yarışları Genel Hükümleri”nde değişiklik yapmayarak kamuoyunu belirsiz bıraktığını, 2016 yılından beri ithal ettiği spermaların satışını gerçekleştirmesinin engellendiğini ve mağdur edildiğini belirterek konunun Kurumumuzca incelenmesini ve ithal spermalardan doğan yavrulara yarış engeli koyulmasına yönelik uygulamadan vazgeçilmesini talep etmektedir.
17. 5996 sayılı “Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu” uyarınca; hayvanların üremesinde kullanılan sperma ve diğer ürünleri üreten, depolayan ve dağıtanların
Tarım ve Orman Bakanlığından izin alma yükümlülüğünün bulunduğu, üreme ürünlerinin uygulanmasına ilişkin esasların Bakanlıkça belirleneceği, yine üreme ürünlerinin genetik özelliklerinin değerlendirilmesinin, performanslarının izlenmesinin ve sağlık şartları ile ilgili usul ve esasların Bakanlıkça belirleneceği, soy kütüğüne kayıt edilip damızlık belgesi ya da pedigrisi verilen atların lüzum görülmesi halinde Bakanlıkça görevlendirilecek uzman heyetçe kan grubu ve/veya DNA testleri ile ana-baba doğrulaması ve morfolojik yönden muayene edilebileceği, muayene sonucunda safkan olmadığı tespit edilenler ile yavrularının soy kütüğü kayıtlarının iptal edilerek pedigrilerinin geri alınacağı ve bunlardan doğacak yavrulara damızlık belgesi ya da pedigri verilmeyeceği, Kanun kapsamında yer alan ürünler ile ilgili ithalat ve ülkeye giriş koşulları ile kontrol esaslarının Bakanlıkça belirleneceği ve yürütüleceği düzenlenmiştir.
18. 5996 sayılı Kanuna dayanarak Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından çıkarılan
Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik ile sperma ithalatı yapacak gerçek ve tüzel kişiler ile kuruluşların sperma depolama dağıtım ve pazarlama için altyapıya sahip ve en az bir veteriner hekim istihdam etmek koşulu ile Tarım ve
Orman Bakanlığından izin alma zorunluluklarının bulunduğu, ithalatta teknik ve sağlıkla ilgili usul ve esasların Bakanlıkça belirleneceği, sperma ithalatı yapacak gerçek ve tüzel kişi ve kuruluşların Bakanlıkça çıkarılan mevzuata uymak zorunda olduğu, mevzuata uymayanların ithalat için yaptıkları başvurunun değerlendirmeye alınmayacağı kontrol belgesi verilmeyeceği, faaliyetlerinin durdurulacağı ve diğer müracaatlarının kabul edilmeyeceği düzenlenmiştir.
19. 6132 sayılı “At Yarışları Hakkında Kanun” kapsamında; ülkemiz sınırları içerisinde at yarışları düzenleme yetkisi Tarım ve Orman Bakanlığına verilmiş ve Kanunun 5 inci maddesi ile söz konusu yetkinin Cumhurbaşkanı kararı ile at yetiştirme ve ıslahını teşvik gayesi ile kurulmuş bir Derneğe devredilebileceği hüküm altına alınmış olup bu yetkinin Bakanlar Kurulu kararı ile Türkiye Jokey Kulübüne devredildiği anlaşılmıştır. Anılan Kanun’un 8 inci maddesi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
ile yarışların şartlarına tertip icra ve inzibatına, hipodrom ve yarış yerlerinin tanzim ve idaresine, yarış programlarına dair teknik, idari, mali ve inzibati hususlar ile Yüksek Komiserler
Kurulunun teşekkül sureti ile görev ve yetkilerine ait usullerin Tarım ve Orman Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
20. 6132 sayılı Kanuna dayanarak Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından çıkarılan Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik kapsamında; Tarım ve Orman Bakanlığının at sağlığı ile at ıslahı ve refahını korumak ve sağlamak, atların gen kaynaklarının korunması, geliştirilmesi, damızlık amaçlı atların yetiştirilmesi, kayıt altına alınması, ön soy kütüğü ve soy kütüklerinin oluşturulması ve belgelendirilmesi, damızlık at yetiştiricileri ve damızlık atlar ile ilgili kayıtların tutulması, damızlık atların ve üreme ürünlerinin genetik özelliklerinin değerlendirilmesi, performanslarının izlenmesi ve sağlık şartları ile hayvan gen kaynaklarının korunmasına yönelik tedbirlerin alınması, Türkiye soy kütüklerine kayıtlı ve pedigrili safkan Arap ana ve babadan Türkiye’de doğan taylar ile yabancı ülkelerden ithal edilen safkan Arap atların soy kütüğüne kaydedilmesi ile ilgili tedbirler almaya yetkili olduğu hüküm altına alınmış, ithal edilecek safkan Arap atlarında aranacak nitelikler sıralanmış, safkan atlarda ırkın korunması kapsamında soy kütüklerine kaydedilip pedigrisi verilmiş atların gerekli görülmesi halinde her zaman muayene edilebileceği ve safkan olmadıkları, DNA yönünden ana babaya uygunluk gösterse dahi morfolojik olarak kendi ırk vasıflarını göstermediği tespit edilen, kalıtsal kusur bulunduğu tespit edilenlerin veya kendi ırkının gelişmesini göstermeyenlerin soy kütüğü kayıtlarının iptal edileceği ve pedigrilerinin geri alınacağı hüküm altına alınmıştır.
21. 17-20 no.lu paragraflarda belirtilen mevzuat hükümleri ışığında, Bakanlığın safkan Arap atlarına ait ırk özelliklerini muhafaza etme ve gen kaynaklarını koruma, ıslah çalışmalarını yürütme hususunda yetki ve sorumluluk üstlendiği açıktır. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından konuya ilişkin olarak Kurumumuza sunulan bilgi ve belgelerde safkan Arap atlarına mahsus ırk vasıflarını muhafaza etmek ve bu saflığa gölge düşürücü, endişe verici ve tereddüt ettirici halleri önlemek için gerekli tedbirlerin alınmasının 5996 sayılı Kanun kapsamında Yarış
Otoritesi olan Tarım ve Orman Bakanlığına verilmiş önemli bir görev olduğu vurgulanmıştır.
Öte yandan, Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü Ana Statüsü’nde ülkenin hayvansal üretimini arttırmak, çeşitlendirmek ve ürün kalitesini iyileştirmek amacıyla damızlık hayvan ve spermaları yetiştiricilere intikal ettirmek, hayvansal üretim, yetiştirme, ıslah konularında araştırmalar yapmak, yaptırmak ve gerektiğinde diğer ıslah ve araştırma kuruluşları ile işbirliği yapmak TİGEM’in faaliyet konuları arasında sayılmıştır. Kurumumuza sunulan bilgiler kapsamında, TİGEM’in safkan Arap atı yetiştiriciliği ve ıslahı yapılması konusunda dünyadaki önemli merkezlerden birisi olduğu, yıllardan beri gerçekleştirdiği ıslah çalışmaları ile koşu performansı yüksek taylar elde ettiği ve safkan Arap atı yetiştiriciliğinde önemli bir konuma sahip olduğu, TİGEM’in söz konusu faaliyetlerini sürdürmesinin safkan Arap atının ülkemizde safiyetinin korunması ve genetik iyileştirmenin sağlanması açısından önemli olduğu, TİGEM’in aynı zamanda safkan Arap atı yetiştiriciliği yaparak ve özel yetiştiricilerin bu tayları sahiplenmelerini sağlayarak yarış geliri elde etmelerini ve bu gelirin yarışçılık sektörüne aktarılmasına imkan sağladığı anlaşılmıştır.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
22. Konuya ilişkin olarak Kurumumuza sunulan bilgi ve belgeler ile Danıştay … nezdinde görülmekte olan … sayılı dava dosyası kapsamında sunulan bilgilerin incelenmesi sonucunda
Arap atı sperması ithalatı ve ithalat sonucu doğacak olan tayların durumu ile ilgili İdarenin birtakım çekincelerinin bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu çekinceler özetle; 22.1. Dondurulmuş sperma ile tohumlama yapılan kısraktan doğan tay ile tabi tohumlama yapılan kısraktan tayın aynı şartlarda bulunmadığı, dondurulmuş sperma ile tohumlanan kısrak sahibi ile doğal yolla tohumlanan kısrak sahibi arasında dondurulmuş spermada faydalanılan teknikler yönünden mukayese edilemeyecek derecede haksızlık oluştuğu, dondurulmuş spermada kullanılan ileri tekniklerden doğal yolla tohumlanan kısrak sahipleri faydalanamadığından haksız ve yersiz bir rekabet ortamı oluştuğu bu durumun eşitlik ilkesine aykırı olduğu, 22.2. Ülkemizin 1997 yılında asli üye olarak kabul edildiği ve Arap atlarının saflığını korumak, yetiştirmenin uluslararası geçerli ıslah kuralları dahilinde yapılmasını sağlamak ve üye ülkelerin safkan Arap atı soy kütüklerinin (stud book) hazırlanmasına yardımcı olmak, bunları kabul ederek onaylama yetkisine sahip WAHO (Dünya Arap Atı Organizasyonu)’nun üyelerine ilettiği 19/02/2019 tarihli bilgi notuna atıfla; son birkaç yıldır destekli yetiştiricilik teknolojilerinde çok fazla gelişme kaydedildiği, bilimin çok hızlı ilerlemesi nedeniyle gelecekte soyun korunmasına yardımcı olacak kuralların getirilmesinin gerektiği, embriyo evresinde yapılan ve gen düzenleme olarak da bilinen genetik modifikasyon ve atın yaşamının herhangi bir evresinde yapılan gen dopingi ile “Frankenştayn” alanına doğru gidildiği, değişen genlerin gelecekte Arap atlarının kendisi ya da dölleri üzerinde ne gibi etkilere sahip olacağı konusunda endişeler olduğu, bu kapsamda dondurulmuş spermaların söz konusu değişikliklere açık olduğu ve yıllardır ülkemizde gösterilen Arap atının safiyetinin korunması ve genetik iyileştirmenin sağlanması çabalarını boşa çıkarabileceği ve saflığı bozabileceği, 22.3. Türkiye’de Arap atçılığının uzun yıllardan beri yapıldığı, şu anda soy kütüğüne kayıtlı
18.900 civarında safkan Arap atı bulunduğu, Türkiye’de üretilen Arap atı sayısının koşuların
tamamını karşılamaya yeterli olduğu, Türk Arap atı yetiştiriciliğini korumak amacıyla 2018
Yılı At Yarışları Genel Hükümleri ile ithal edilen dondurulmuş sperma ile tohumlanan Türk
Soy Kütüğüne kayıtlı kısraklardan doğan atların sadece uluslararası koşulara katılabileceklerini düzenleyen maddenin olmaması halinde Türkiye’de Arap aygırların kullanım oranının %10’a düşeceği, en büyük zararı Türk Arap atı yetiştiriciliğinin göreceği ayrıca önemli miktarda dövizin yurtdışına çıkmasına sebep olacağı, yurtdışında Türkiye’deki gibi tam bir soy kütüğü kaydı yapılmadığını, safkan olmayan atların da soy kütüğüne kaydedildiği, bu nedenle Arap atı ırk özelliklerinin kaybedilebileceği olarak ifade edilmiştir.
23. Başvuran, 2016 yılından itibaren öncelikle Arap aygır sperması ithalatının İdarece engellenmeye çalışıldığını, ardından ise 2018 ve 2019 Yılı At Yarışları Genel Hükümleri kapsamında ithal edilen dondurulmuş sperma ile tohumlanan kayıtlı kısraklardan doğan tayların katılabilecekleri yarışları yılda 2 kez ile sınırlayan 2018 ve 2019 Yılı At Yarışları Genel
Hükümleri ile ithal ettiği spermaların satışının İdarece engellendiğini belirterek ithal spermalardan doğan yavrulara yarış engeli koyulmasına yönelik uygulamadan vazgeçilmesini talep etmektedir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
24. 5996 ve 6132 sayılı Kanunlara dayanarak hazırlanan At Yarışları Yönetmeliği uyarınca; Yüksek Komiserler Kurulunun görev ve yetkileri sıralanmış, Kurulun 5 kişiden oluşan Program
Kurulunca hazırlanan ve her takvim yılı için ülke genelinde bütün hipodromlarda yapılacak koşuların çeşitlerini, şartlarını ve ikramiyelerini gösteren yıllık yarış programını incelemek ve karara bağlamakla görevli olduğu belirtilmiştir. Yönetmeliğin 22 inci maddesinde, yarış programlarının hazırlanması kapsamında hipodromlarda hangi yaştaki safkan Arap ve İngiliz atlarının koşacağının yıllık yarış programı genel hükümlerinde düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
25. Bu çerçevede, 2018 ve 2019 At Yarışları Genel Hükümlerinin program kurulunca hazırlanarak Yüksek Komiserler Kurulunca kabul edildiği ve yarış otoritesi Bakanlık tarafından onaylandığı anlaşılmaktadır. Başvuran şirketin 2018 yılı At Yarışları Genel hükümlerinin
“Atların Yaşlarına ve Grup Koşusu Kazanma Durumlarına Göre İştirak Şartları” başlıklı 5.
maddesinin (g) fıkrasının son paragrafında yer alan “ayrıca, ithal edilen dondurulmuş sperma ile tohumlanan Türk soy kütüğüne kayıtlı kısraklardan doğan atlar sadece uluslararası koşulara katılırlar” hükmünün yürütülmesinin durdurulması ve iptali istemiyle Danıştay … Dairesi’nde açtığı davada, Daire “mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden spermanın hayvansal yan ürünler arasında sayıldığı, davalı idarece belirlenmiş olan usul ve esaslara uyulmak kaydıyla ve davalı idareden izin alınmak suretiyle dondurulmuş sperma ithal edilebileceği,…, Bakanlıkça düzenlenmiş olan Sperma, Ovum ve Embriyo İthalatında Uyulması
Gereken Usul ve Esaslar Hakkındaki Talimatta safkan arap atı sperması ithalinin çok sıkı şartlara tabi tutulduğu,…,davacının dondurulmuş sperma ithalatı için yapmış olduğu başvurunun reddedilmesi üzerine bu ret işleminin iptali istemiyle açılmış olan davada
Mahkemece iptal kararı verilmiş olması … sonucu davalı İdarece Esenboğa Gümrük
Müdürlüğüne yazılan 12/02/2018 tarih ve … sayılı uygunluk yazısı ile gerekli incelemelerin yapıldığı ve davacı şirket tarafından dondurulmuş arap aygırı spermalarının ithaline onay verildiği; böylece davacı firmanın ithal ettiği dondurulmuş arap atı spermalarının davalı
Bakanlığın belirlediği talimattaki şartlara uygun olduğunun davalı Bakanlıkça da kabul edildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda Safkan Arap atı sperması ithalinin yasaklanmadığı, tam aksine davacı tarafından ithal edilmek istenen Safkan Arap atı spermasının mevzuata uygun bulunarak ithaline izin verildiği dikkate alındığında; davacı şirketin ithalat izni başvurusunun reddine ilişkin işlemin iptaline yönelik mahkeme kararının kesinleşmesi sonrasında hazırlanarak kabul edilen 2018 Yılı At Yarışları Genel Hükümlerine ilk defa eklenen ve ithal edilen dondurulmuş sperma ile tohumlanan Türk soy kütüğüne kayıtlı kısraklardan doğan atların sadece yılda iki kez yapılan uluslararası koşulara katılmasını öngören düzenlemede hukuka uyarlık görülmemiştir. Diğer yandan dava konusu düzenlemeye bakıldığında; “2019 yılı ve sonrası doğumlu olup” cümlesi ile başladığı, mevzuat gereği sadece 2018 yılına ait olan düzenlemelerin yer alması gereken yıllık bir programda gelecek yıllara ilişkin olarak düzenleme yapıldığı görülmektedir… Bu bağlamda mevzuat gereği 2018 yılı için düzenlenmiş olan ve 2018 yılındaki yarışlarda uygulanacak esasları belirleyen genel hükümlerde 2019 yılı ve sonraki yıllar için düzenleme yapılmasının, idari işlemlerde olması gereken hukuki belirlilik ilkesi aykırı olduğu da açıktır” denilmek suretiyle davaya konu hükmün yürütülmesinin durdurulmasına hükmetmiştir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
26. Yüksek Komiserler Kurulunun 20/02/2019 tarihli … sayılı kararı ile Danıştay 10.Dairesinin yukarıda belirtilen 26/11/2018 tarih ve … sayılı Kararının gereğinin yapılması için Türkiye
Jokey Kulübüne bildirilmesine karar verildiği, Kurulun 01/03/2019 tarih ve … sayılı ile konuya ilişkin olarak Türkiye Jokey Kulübünü bilgilendirdiği, Türkiye Jokey Kulübünün 4 Mart 2019 tarihinde davaya konu hükmün yürütülmesinin durdurulduğunu Kulübün internet sitesinde ilanen duyurduğu anlaşılmıştır. Ancak, Mahkemece hukuki belirlilik ilkesinin gereği olarak at yarışları genel hükümlerinin yıllık bir düzenleme olması ve yalnızca o yıla ait düzenlemeleri içermesi gerektiği ve davacının sperma ithalatının mevzuata uygun bulunarak İdarece kabul edildiği nazara alındığında at yarışları genel hükümleri ile daha sonra yarış kısıtlaması getirilmesinin hukuka uyarlık taşımadığı gerekçeleriyle hükmün yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiş olmasına rağmen, İdarece “2019 Yılı At Yarışları Genel Hükümleri”nin 5 inci maddesinin (ç) fıkrasında “ayrıca, ithal edilen dondurulmuş sperma ile tohumlanan Türk Soy
Kütüğüne kayıtlı kısraklardan doğan atlar sadece uluslararası koşulara katılırlar” hükmüne yeniden yer verildiği görülmüştür.
27. Yargıtay … Hukuk Dairesinin … … ve 13.10.2011 tarihli Kararında; “Anayasanın 2.
maddesinde Türkiye Cumhuriyetinin hukuk devleti olduğu vurgulanmakta ve 138. maddesinin son fıkrasında “Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiç bir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez” yolunda açık, kesin ve buyurucu bir kurala yer verilmektedir.
Benzeri bir hükme 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 28. maddesinde de yer verildiği görülmektedir. Anılan maddede yer verilen, “Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur” normu ile Anayasanın 2. maddesinde yer alan “hukuk devleti” ilkesine uygun bir düzenleme getirilmektedir. Anayasa hükmü karşısında, idarenin maddi ve hukuki koşullara göre uygulanabilir nitelikte olan bir yargı kararını “aynen” ve “gecikmeksizin” uygulamaktan başka bir seçeneği bulunmamaktadır. Nitekim Yasa Koyucu, görevlilerin yargı kararlarına uymamalarının, yada uygulamış gibi görünüp, yargı kararının sonuçlarını etkisiz hale getirmeye yönelik eylemlerinin kişisel hakların çiğnenmesine yol açacağı, devlete olan güveni sarsacağı ve adalete olan inancı zayıflatacağı düşüncesiyle, “keyfi” davranan görevlilerin eylemlerini TCK kapsamında yaptırıma bağlamıştır. Gerek öğretide, gerekse sapma göstermeyen Yargısal içtihatlarda, yargı kararlarını uygulamamanın salt kişisel kusuru oluşturacağı benimsenmiştir. Mahkeme kararları, yasal yöntemi ile ortadan kalkmadıkça hukukun gerçeğini belgeleyen hükümler olarak uygulanması zorunlu yaptırım gücüne sahip belgelerdir. Bu yaptırım gücünün, herhangi bir nedene dayanılarak ve dayanılan nedenin haklılığı ileri sürülerek etkisiz hale sokulması ya da zafiyete uğratılması hukuk devletinde kabul edilemez. Gerçekte de bireylerin Devlete karşı güven duyabilmeleri, maddi ve manevi varlıklarını serbestçe, korkusuzca geliştirebilmeleri, ancak hukuk güvenliğinin sağlandığı bir sistem içinde olanaklıdır. Hukuk devleti ilkelerinin yaşama geçirilmesi, amacının sağlanması için bağımsız yargı kararlarına uymak kaçınılmaz bir zorunluluktur. Tüm bu kurallar, yargı kararlarının etkinliğini artırmaya, keyfiliği önlemeye, hukukun üstünlüğü ve adalet kavramlarının yaşama geçirilmesini temine yöneliktir.” ifadelerine yer verilmiştir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
28. “Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri
“belirlilik”tir. Bu ilkeye göre, kanun düzenlemelerinin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir tereddüde ve şüpheye yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu tedbirler içermesi de gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuki güvenlikle bağlantılı olup birey hangi somut eylem ve olguya hangi hukuki müeyyidenin veya neticenin bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını belirler. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.” (Anayasa Mahkemesi 26.12.2013 tarih ve E.2013/67, K.2013/164 sayılı Kararı)
29. Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında
Yönetmelik uyarınca genel olarak sperma ithalatı usul ve esaslarının Bakanlıkça belirleneceği ve sperma ithalatından önce Bakanlıktan izin alınması gerektiği düzenlenmiştir. İdare düzenleme yetkisi kapsamında, üstlendiği görevleri yerine getirmek üzere Anayasaya ve kanunlara aykırılık taşımamak kaydıyla genel ve soyut düzenlemeler yapma ve genel ve soyut nitelikte normlar koyabilme yetkisine sahiptir. Bu çerçevede 04/04/2019 tarihinden önce
Bakanlıkça “Sperma, Ovum ve Embriyo İthalatında Uyulması Gereken Usul Ve Esaslar
Hakkında Talimat”ın “Safkan Arap Atı Sperması İthalatı” başlıklı 4 üncü maddesinde uyulması gereken kriterler belirlenmiş, 04/04/2019 tarihinde yayımlanan Safkan Arap Atı ve Spor Atı
Sperması İthalat Teknik Kriterleri ile ithalat edilecek spermaların taşıması gereken şartlar güncellenmiştir.
30. Safkan Arap atı sperması ithalatına ilişkin olarak İdarenin 22 inci paragrafta açıklanan çekinceleri nazara alındığında, İdarenin ilgili Kanunlar ile kendisine tevdi edilen safkan Arap atı kan hatlarının korunmasını ve ıslah çalışmalarının olumsuz etkilenmemesini teminen daha üst ve/veya ilgili normlar aracılığıyla kişisel mağduriyetlere yol açmayacak ve hukuki belirlilik ilkesine uygun düşecek şekilde gerekli düzenlemeler gerçekleştirmek yerine yıllık olarak belirlenen at yarışları genel hükümleri kapsamında ithal Arap atı spermasından doğacak olan atlar için sınırlayıcı düzenlemeler getirme yoluna gitmesinin hukuki belirlilik ilkesini zedeleyebileceği, kişisel hakların çiğnenmesine yol açabileceği devlete ve adalete olan inancı zayıflatabileceği değerlendirilmiştir.
31. Başvuruya konu uyuşmazlığa ilişkin yukarıda yer verilen açıklamalar, ilgili mevzuat, mahkemelerin benzer uyuşmazlıklara ilişkin verdiği kararlar ışığında başvuranın talebi değerlendirildiğinde, 2019 Yılı At Yarışları Genel Hükümlerinin 5 inci maddesinin (ç)
fıkrasında “Ayrıca, ithal edilen dondurulmuş sperma ile tohumlanan Türk Soy Kütüğüne kayıtlı kısraklardan doğan atlar sadece uluslararası koşulara katılırlar.” hükmüne yer verilmesinde hukuka uyarlık bulunmamış olup hukuki belirlilik ilkesi göz önünde bulundurularak İdarece safkan Arap atı sperması ithalatının ülkemizdeki safkan Arap atı ıslah çalışmalarına olası olumsuz etkilerinin yıllık olarak düzenlenen at yarışları genel hükümleri kapsamında ithal Arap atı spermasından doğacak olan atlar için sınırlayıcı düzenlemeler getirilmesi suretiyle bertaraf edilmesi yerine Danıştay … Dairesinin 26/11/2018 tarih ve … sayılı Kararında yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak başta mülkiyet hakkı olmak üzere kişilerin haklarının
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
çiğnenmesine mahal vermeyecek şekilde daha üst ve/veya ilgili normlar aracılığıyla gerekli düzenlemelerin gerçekleştirmesinin uygun olacağı değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 32. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden İdarelerin iyi yönetim ilkelerinden “dürüstlük”, makul “sürede karar verme” “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun davrandığı öte yandan yukarıda hukuki gerekçe başlığı altında incelendiği üzere “kanunilik” ve “ölçülülük” ilkesine riayet etmediği tespit edilmiş olup, İdarelerin bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmeleri beklenmektedir.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
33. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının
İdarelere tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde İdareler tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvuranın ithal spermalardan doğan taylara yarış engeli koyulmasına yönelik uygulamadan vazgeçilmesi talebine ilişkin olarak; Safkan Arap atı sperması ithalatının ülkemizdeki safkan Arap atı ıslah çalışmalarına olası olumsuz etkilerinin yıllık olarak düzenlenen at yarışları genel hükümleri kapsamında ithal Arap atı spermasından doğacak olan atların katılabilecekleri yarışlar için sınırlayıcı düzenlemeler getirilmesi suretiyle bertaraf edilmesi yerine Danıştay … Dairesinin 26/11/2018 tarih ve …
sayılı Kararında yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak başta mülkiyet hakkı olmak üzere kişilerin haklarının çiğnenmesine mahal vermeyecek şekilde daha üst ve/veya ilgili normlar aracılığıyla gerekli düzenlemelerin gerçekleştirmesi hususunda TARIM VE ORMAN BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, Tarım ve Orman Bakanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve TARIM VE ORMAN BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.