İtibari hizmet süresinin belirlenmesinde bilirkişi raporunun gerekçesiz reddi ve hesaplama hatalarının hukuki sonuçları (Yargıtay)

10. Hukuk Dairesi         2024/5315 E.  ,  2024/10270 K.

“İçtihat Metni”

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/395 E., 2024/72 K.
KARAR : Kısmen Kabul

Taraflar arasında Mahkemesinde görülen itibari hizmet süresi tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemesince önceki kararda direnilmesi üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca kararın bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemesince davanın kısmen kabulüne dair verilen karar taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili, müvekkilinin davalı işveren yanında geçen ve bildirilen çalışmaları için itibari hizmet süresi verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı işveren vekili, davacının bildirimlerinin usulüne uygun şekilde süresinde ve tam olarak yapıldığını, davacının ağır ve yıpratıcı koşullarda çalışmadığını, davanın haksız olduğunu belirterek reddini savunmuştur.

Davalı Kurum vekili, davacının bildirimlerinin yapıldığını, davanın haksız olduğunu reddi gerektiğini savunmuştur.

III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 10.07.2012 tarihli ve 2010/422 E., 2012/580 K. sayılı kararı ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. 1. Bozma Kararı
1.Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. 21.HD kararında”…Somut olayda, davacının Mahkemece kabul edilen sürenin bir kısmında Eskişehir Makina Fabrikasında çalıştığı anlaşılmasına rağmen bu fabrikanın şeker fabrikası olmadığı ve farklı çalışma koşullarına sahip olabileceği,itibari hizmet koşullarının bu fabrika yönünden bulunup bulunmadığının saptanabilmesi için bu fabrikada da keşif yapılması gerekirken mahkemece Ankara’da bulunan şeker fabrikasında yapılan keşif sonucunda alınan bilirkişi raporuna göre karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

Öte yandan bilirkişi tarafından düzenlenen rapor ile davacının itibari hizmet kapsamında 1322 gün çalışması bulunduğunun tespit edilmesine rağmen, Mahkemece herhangi bir gerekçe gösterilmeden ve bilirkişi tarafından belirlenen sürenin neden kabul edilmediği açıklanmadan davacının itibari hizmet kapsamındaki çalışma süresinin 629 gün olarak tespit edilmesi yoluyla gerekçesiz hüküm kurulması da doğru değildir..” denilerek karar bozulmuştur.

3. Mahkemesince 08.10.2013 tarihli 2013/137 E., 2013/876 K. sayılı karar ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

4. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

5. 21.HD kararında “…Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davacı adına 25.10.2000-15.05.2003 tarihleri arası Eskişehir Makine Fabrikasından, 15.05.2003-2008/10. aylar arası Kırşehir Şeker Fabrikalarından bildirim yapıldığı, bozma öncesi Kırşehir Şeker Fabrikasında, bozma sonrası Eskişehir Makine Fabrikasında keşif yapılıp bilirkişi raporları alındığı, her iki bilirkişi raporunda da davacının olumsuz sağlık koşullarına maruz kaldığını ve itibari hizmet sürelerinden faydalanması gerektiği kanaatinin belirtildiği anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlık; davacının 506 sayılı Kanun’un Ek-5 inci maddesinde yer alan itibari hizmet süresinden yararlanıp yararlanmayacağı noktasında toplanmaktadır.
Somut olayda;
1-) Bilirkişi heyetinden bozma kararı doğrultusunda alınan raporda, davacının olumsuz koşullardan etkilendiği ve itibari hizmet süresinden faydalanması kanaatinin belirtildiği, her ne kadar Mahkeme bilirkişi raporuyla bağlı değil ise de taraflar arasındaki uyuşmazlık konusu olay teknik bilgiyi gerektiren bir husustur. Dolayısıyla gerektiğinde yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılmadan,

2-) Öte yandan hüküm altına alınan dönemler itibari hizmet süreleri olmayıp kampanya dönemi süreleridir. 506 sayılı Kanun’un Ek-5 inci maddesine göre itibari hizmet süresi işveren tarafından Kuruma bildirilen sigortalı çalışma gün sayısı üzerinden hesaplanır. Sigorta yılı 360 gün olup fiilen çalışılmış güne eklenecek itibari hizmet günü sayısının bulunmasında (Çalışılan gün sayısı x 0,25) formülü uygulanır. Dolayısıyla davacının çalıştığını gösteren ve hizmet döküm cetvelinde yer alan süreler nazara alınıp hesaplama yapılmadan kampanya dönemi diye adlandırılan süreler esas alınarak sonuca gidilmesi isabetsiz olmuştur…” denilerek karar bozulmuştur.

6. Mahkemesince 13.11.2014 tarihli 2014/698 E., 2014/1183 K. sayılı karar ile bozma ilamına uyulmayarak önceki kararda direnilmesine, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

7. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve SGK vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

8. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 02.04.2019 tarihli, 2015/21-2668 E., 2019/385 K. sayılı kararı ile davacı vekilinin ve davalı … vekilinin temyiz itirazlarının ayrı ayrı kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun geçici 3 üncü maddesine göre uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 429 uncu maddesi gereğince bozulmasına karar verilmiştir.

9. Mahkemesince 22.10.2020 tarihli 2019/349 E., 2020/350 K. sayılı karar ile dava şartı yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir.

10. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

11. Dairemiz kararında “…eldeki temyize konu kararda ise davanın keşif gider avansının verilen kesin sürede yatırılmaması ve yatırılmayacağının belirtilmesi gerekçesi ile dava şartı yokluğundan reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.

Davacının bozma kapsamı dışında kalarak kesinleşen Kırşehir Şeker Fabrikasında geçen çalışma sürelerine usulü kazanılmış hak kapsamında itibari hizmet süresinin verilmesine dair hüküm kurulması gerekirken bu sürelerin reddi isabetsizdir.

3-)Eskişehir Makine Fabrikasında geçen süreler yönünden ise 14.4.2014 tarihli bozma ilamı doğrultusunda keşif yapılmaksızın gerekli ise yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılarak varılacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.
O halde, davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır…” denilerek karar bozulmuştur.

B. Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne, davacının 29.26 sicil sayılı davalı Eskişehir Şeker Fabrikası iş yerinden Kuruma bildirilen 25.10.2000-15.05.2003 tarihleri arasında 907 günlük hizmetlerinin karşılığı (tespit edilen 907 gün sayı x 0.25 formülüne göre hesap edilen) 226,75 gün itibari hizmet süresi bulunduğunun ve bu sürenin davacıya ait sigortalılık süresine itibari hizmet süresi olarak eklenmesi gerektiğinin tespitine,

Davacının Kırşehir Şeker Fabrikasında çalışmış olduğu 26.09.2003-18.12.2003 arası 83 günlük, 20.09.2004-14.12.2004 arası 85 günlük, 19.09.2005-30.12.2005 arası 102 günlük, 02.10.2006-17.12.2006 arası 76 günlük, 28.09.2007-26.11.2007 arası 59 günlük çalışmasının 506 sayılı Kanun’un Ek 5 inci maddesi kapsamında kaldığının tespitine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili, davacının itibari hizmet süresinin eksik hesaplandığını, davada talebin, herhangi bir gün sayısı belirtilmeksizin itibari hizmet süresinin tespiti olduğu halde, kısmen kabul kararı verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek temyiz başvurusunda bulunmuştur.

Davalı işveren vekili, kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini belirterek temyiz başvurusunda bulunmuştur.

Davalı Kurum vekili, kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini belirterek temyiz başvurusunda bulunmuştur.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, itibari hizmet süresi tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun geçici 32 nci maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 428 inci maddesinin yedi, sekiz ve dokuzuncu fıkraları ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 506 sayılı Kanun’un Ek 5 inci maddesi.

3. Değerlendirme
1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici nedenlere göre tarafların aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki diğer temyiz itirazlarının reddine,

2- Davacı vekili, davacının 25.10.2000-01.10.2008 tarihleri arasında davalı işverene ait Eskişehir ve Kırşehir fabrikalarında geçen ve bildirilen çalışmalarına itibari hizmet süresi verilmesini talep ettiği, Mahkemece yapılan tahkikat sonucunda davacının her iki fabrikada 506 sayılı Kanun’un Ek 5 inci maddesinde belirtilen ağır ve yıpratıcı koşullarda çalıştığının tespit edildiği, aşamadaki kesinleşme nedeniyle Kırşehir Şeker Fabrikasında geçen ve bildirilen tüm süre için itibari hizmet süresi verilmesinin gerektiği anlaşıldığından,

Mahkemece davanın kabulü ile davacının talep edilen tarih aralığında; 25.10.2000-15.05.2003 tarihleri arasında Eskişehir Şeker Fabrikasında geçen ve bildirilen 917 gün, 15.05.2003-30.09.2008 tarihleri arasında Kırşehir Şeker fabrikasında geçen ve bildirilen 1950 gün olmak üzere toplam 2867 gün için 716, 75 gün itibari hizmet süresinin salt sigortalılık süresi olarak davacının sigortalılık süresine eklenmesine dair karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde davanın kısmen kabulüne karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz itirazlarının kabulü ile,

Temyiz olunan Mahkeme kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine,

Dosyanın kararı veren Mahkemesine gönderilmesine,
24.10.2024 gününde oybirliğiyle karar verildi.