|
ÖZET: Başvuru, İzmir’deki bir adreste Türk Telekom hattının çekmemesi ve internet altyapısının bulunmaması nedeniyle yaşanan iletişim sorunlarının çözülmesi talebiyle yapılmıştır. Başvuran, acil durumlarda iletişim kurma imkânının olmadığını ve Türk Telekom müşteri hizmetlerinin sorunu çözmekte yetersiz kaldığını belirtmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruya ilişkin iddiaların doğruluğunu tespit etmek ve olası dostane çözümler geliştirmek amacıyla inceleme başlatmıştır.
İlgili idare, başvuranın adresinde Türk Telekom’a ait altyapı ve kurulum projelerinin bulunmadığını, dolayısıyla başvurunun mevzuat çerçevesinde değerlendirilemeyeceğini ifade etmiştir. Ayrıca, diğer internet servis sağlayıcılarıyla yapılan görüşmelerde de aynı adreste altyapı bulunmadığı bilgisi alınmıştır. Evrensel Hizmet Kanunu çerçevesinde, tüm vatandaşların kamu hizmetlerinden yararlanma hakkı olduğu vurgulanmış, ancak başvuranın adresinin evrensel hizmet kapsamına alınmadığı belirtilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun kabulüne ve ilgili yükümlü işletmeciye altyapı çalışması yapılması için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na tavsiyede bulunulmasına karar vermiştir. İlgili idarelerin, bu karara yönelik işlemleri otuz gün içinde bildirmesi gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/10250-S.23.16438
BAŞVURU NO : 2023/2881
KARAR TARİHİ : 15/08/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ULAŞTIRMA VE ALTYAPI BAKANLIĞI
BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU BAŞKANLIĞI
Türk Telekom hattının çekmemesi ve internet altyapısı olmaması
BAŞVURUNUN KONUSU :
nedeniyle yaşanan sıkıntıların giderilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 01/03/2023
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran tarafından Kurumumuza yapılan başvuruda özetle;
1.1 “ İzmir ili İlçesi Mahallesi No: adresindeki evinde Türk Telekom hattının
çekmediği; telefon şebekelerinin çekmediği; acil bir durum olduğunda nasıl iletişim kurulacağının bilinmediği; Türk Telekom Müşteri hizmetlerinin aradığı ancak ilerleyen dönemde çözüleceğinin bildirildiği”
1.2. “Ayrıca başvuranla yapılan telefon görüşmesinde internet altyapısı olmaması nedeniyle sıkıntı yaşandığı” iddia ve ifade edilerek söz konusu sorunun çözülmesi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma
gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanun’un “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Kurumumuzca dostane çözüme ilişkin mevzuat hükümleri hatırlatılarak Bilgi Teknolojileri ve İletişim Başkanlığından 05/06/2023 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiştir. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Başkanlığının 19/07/2023 tarih ve sayılı cevabi yazısında özetle;
/
“İlgi (a) yazı ile başvurucu telefon şebekelerinin çekmediği ve internet altyapısının olmadığı iddiası hakkındaki başvurusuna ilişkin olarak esastan incelemeye geçildiği ve başvurunun çözümü amacıyla istenen bilgi ve belgelerin gönderilmesi talep edilmektedir.
Başvuruda özetle, (TCKN: ‘ın Mahallesi No :
/ İZMİR adresindeki evinde Türk Telekom hattının çekmediği, telefon şebekelerinin çekmediği, acil bir durum olduğunda nasıl iletişim kurulacağının bilinmediği, Türk Telekom Müşteri hizmetlerinin aradığı ancak ilerleyen dönemde çözüleceğinin bildirildiği iddiasıyla söz konusu sorunun çözülmesini talep ettiği; ilgi yazıda ise, internet altyapısı başvurusuna ilişkin olarak esastan incelemeye geçildiği ve başvurunun çözümü amacıyla bilgi ve belgelere ihtiyaç duyulduğu ifade edilmektedir.
Bu itibarla, başvuranın talebinin telefon hattına ilişkin olduğu, ilgi yazısının ise internet altyapısı başvurusuna yönelik olduğu görülmekle birlikte, açıklamalarımız aşağıda yer almaktadır.
Bilindiği üzere, işletmecilere altyapı sağlanmasını zorunlu kılan bir mevzuat hükmü bulunmamakla birlikte, 17.11.2020 tarihli ve 2020/İK-YED/313 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu Kararı uyarınca, Türk Telekomünikasyon AŞ (Türk Telekom) tarafından hizmet sunulmakta iken, hizmetin artık hiç verilmediği ve böylece hizmetin devamlılığının sağlanmadığı hallerde, ilgili mevzuat çerçevesinde Türk
Telekom’dan hizmet devamlılığının sağlanması talep edilebilmektedir. Türk Telekom’dan konuya ilişkin yeniden açıklama talep edilmiş olup Türk Telekom tarafından gönderilen cevabi yazıda müracaat sahibinin adresinde Şirketlerine ait altyapı ve altyapı kurulumuna ilişkin proje bulunmadığı bilgisi
Kurumumuza iletilmiştir. Dolayısıyla anılan şikâyetin, 17.11.2020 tarihli ve sayılı
Kurul Kararı kapsamında olmadığı değerlendirilmektedir.
Bununla birlikte, işletmecilerin elektronik haberleşme altyapılarını geliştirmeleri, daha etkin ve kaliteli hizmet sunmalarına ilişkin Elektronik Haberleşme Altyapı Bilgi Sistemi (EHABS), Elektronik
Haberleşme Altyapı Referans Dokümanı (EHARD) ve Bina içi kablolama düzenlemeleri gibi teşvik edici ve kolaylaştırıcı düzenleme ve faaliyetler sürdürülmektedir. EHABS üzerinden başvuru sahibinin adresinin bulunduğu bölge incelenmiş olup, bölgede herhangi bir sabit elektronik haberleşme altyapısının bulunmadığı görülmektedir. Başvurunun sağlıklı bir biçimde değerlendirilebilmesini teminen Vodafone
Net İletişim Hizmetleri AŞ, Türksat Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme AŞ ve Superonline
İletişim Hizmetleri AŞ’ye de söz konusu adreste şirketlerine ait altyapının olup olmadığı sorulmuş olup ilgili işletmeler tarafından altyapılarının bulunmadığı ve internet altyapısı kurulumuna ilişkin olarak da herhangi bir projenin de planlanmadığı bilgisi Kurumumuza iletilmiştir. Bu süreçte ilgili işletmeciler ile gerçekleştirilen yazışmaların bir nüshasına ekte yer verilmektedir.
Öte yandan, 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunun (EHK) 1 inci maddesinin gerekçesinde evrensel hizmetin amacı; “Kamu hizmetlerinden herkesin yararlanma hakkı vardır ve vatandaşlar bu haktan ekonomik ve mali gerekçeler nedeniyle mahrum bırakılmamalıdır. Bu genel ilke gözetildiğinde işletmecilerin bu gerekçelerle yatırım yapmaktan kaçındıkları coğrafi alanlara da hizmet götürülmesi gerekmektedir. Bu gerekliliğin sağlanması ve kaynakların oluşturulması Devletin görevleri arasındadır.
Bu nedenle madde ile evrensel hizmet niteliği bulunan hizmetlerin, sağlanması, yürütülmesi ve bu yükümlülüğün yerine getirilmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi Tasarının amacı olarak düzenlenmiştir.” şeklinde ifade edilmektedir.
EHK’nın 1 inci maddesinde hem de maddenin gerekçesinde öncelikle işletmecilerin yatırım yapmaktan kaçındıkları coğrafi alanlar işaret edilmektedir. Bu kapsamda, elektronik haberleşme altyapısı bulunmayan yerleşim yerlerine ilk olarak işletmeciler tarafından hizmet sağlanması gerekmekte olup işletmecilerin hizmetin karşılanmasını mali açıdan güç bulduğu yerleşim yerlerine evrensel hizmetin sağlanması hedeflenmektedir. Bu çerçevede, evrensel hizmet sunulacak yerleşim yerlerinin ticari bir bölge olup olmadığı; nüfus, gelişmişlik, coğrafi özellikler, kârlılık gibi unsurlar gözetilerek hizmet devamlılığı (daha önce işletmeci tarafından bölgede hizmet sunulup sunulmadığı) ve yetkilendirme yükümlülükleri kapsamında yer alıp almadığı (kapsama yükümlülükleri çerçevesinde zorunlu hizmet sunulması gereken
yer olup olmadığı) da kontrol edilerek evrensel hizmet kapsamına alınıp alınmayacağına karar verilmektedir.
Diğer taraftan, EHK’nın 5 inci maddesinin (a) bendinde sabit telefon hizmetleri, (e) bendinde ise internet hizmetleri evrensel hizmet kapsamına alınmıştır. Böylelikle, evrensel hizmet mevzuatında internet hizmetlerini sunulduğu ortamdan bağımsız olarak yani teknoloji nötr olarak tanımlamıştır. İnternet erişim hizmeti de yalnızca İnternet Servis Sağlayıcılığı yetkilendirmesine sahip işletmeciler tarafından değil, yine hizmetin sunulduğu platformlara bağlı olarak GMPCS Mobil Telefon Hizmeti, Sanal Mobil
Şebeke Hizmeti, GSM, IMT-2000/UMTS gibi yetkilendirme türlerine sahip birçok işletmeci tarafından sunulabilmektedir.
Başvuruda özetle; söz konusu adreste Türk Telekom hattının çekmediği, telefon şebekelerinin çekmediği, acil bir durum olduğunda nasıl iletişim kurulacağının bilinmediği, Türk Telekom Müşteri hizmetlerinin arandığı ancak ilerleyen dönemde çözüleceğinin bildirildiği iddia ve ifade edilerek gerekli altyapının kurulması talep edilmektedir. Başvuranın adresinde işletmeciler ticari olarak bulunduğundan ve ayrıca mobil geniş bant hizmetinden yararlanıldığından dolayı mezkûr adres evrensel hizmet kapsamında değerlendirilememektedir.
Bununla beraber, internet servis sağlayıcıları tarafından da internet hizmeti sunulabilmekte olup, işletmecilere ait bilgilere https://yetkilendirme.btk.gov.tr/Yetkilendirme/ uzantılı internet adresinden temin edilebilmektedir. Kurumumuz tarafından mobil elektronik haberleşme hizmeti sunmak üzere yetkilendirilen işletmecilerin kapsama yükümlülükleri, ilgili imtiyaz sözleşmeleri ve yetki belgeleri çerçevesinde her bir hizmete özel olarak düzenlenmiş olup, işletmeciler kapsama yükümlülükleri çerçevesinde mobil elektronik haberleşme hizmeti sunmaktadır.
İşletmecilerin, imtiyaz sözleşmeleri ve yetki belgeleri çerçevesinde; hâlihazırda 2G hizmetleri için nüfusu
10.000 ve üzeri yerleşim yerleri dahil edilerek Türkiye nüfusunun en az %90’ını, 3G hizmetleri için nüfusu
1000 ve üzeri yerleşim yerleri dâhil olmak üzere tüm il ve ilçe sınırları içinde kalan nüfusu, 4,5G hizmeti
için Ekim 2023 tarihine kadar Türkiye nüfusunun en az %95’ini ve tüm il ve ilçelerin her birinde nüfusun en az %90’ını kapsamakla yükümlüdür. İzmir ili Ödemiş ilçesine bağlı 576 nüfusu olan Horzum Darıovası mahallesinde işletmecinin kapsama yükümlülüğü bulunmamaktadır.
Kurumumuz kayıtlarında yapılan incelemede şikayet konusuna ilişkin olarak Kurumumuza karşı açılmış bir dava olmadığı tespit edilmiştir..” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3.Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının,
3.1.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye
Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”,
3.2.“Haberleşme hürriyeti” başlıklı 22 nci maddesinde;
“Herkes, haberleşme hürriyetine sahiptir…” ,
4.6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun, “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
5. 1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin,
5.1. “Haberleşme Genel Müdürlüğü” başlıklı 483 üncü maddesinde;
“Haberleşme Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır:
a)Haberleşme ve posta hizmetleri ve bunlarla ilgili evrensel hizmetler ile acil durum haberleşmesine yönelik politika, strateji ve hedeflerin belirlenmesi amacıyla çalışmalar yapmak ve uygulanmasını takip etmek,
b)Haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetler ve acil durum haberleşmesine yönelik hizmet politikalarını ve yürütülme esaslarını belirlemek amacıyla çalışmalar yapmak ve uygulanmasını takip etmek,
c)Haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetler ve acil durum haberleşmesine yönelik altyapı ve hizmetleri planlamak, kurmak, kurdurmak, işletmek, işlettirmek, geliştirmek ve bu alandaki farklı seçeneklerin birbirini tamamlayıcı şekilde yürütülmesini sağlayacak esasları belirlemek ve denetlemek,
d)Haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetleri karşılayacak evrensel hizmet yükümlüleri ile verilecek evrensel hizmetlerin net maliyetini belirlemek ve gerektiğinde bu amaçla hizmet satın almak,
e)Verilen evrensel hizmetlerle ilgili net maliyetin gerçekleşip gerçekleşmediğine dair evrensel hizmet yükümlülerini denetlemek ve evrensel hizmet yükümlülerine gerçekleşen net maliyeti ödemek.”,
6.5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununun,
6.1.“Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde;
“Bu Kanunun amacı; kamu hizmeti niteliğini haiz, ancak işletmeciler tarafından karşılanmasında mali güçlük bulunan evrensel hizmetin sağlanması, yürütülmesi ve elektronik haberleşme sektörü ile bu Kanun kapsamında belirlenen diğer alanlarda evrensel hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.”,
6.2.“Tanımlar” başlıklı 2 nci maddesinde;
“Bu Kanunda geçen;
Bakanlık: Ulaştırma Bakanlığını,
Kurum: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunu…
Evrensel hizmet: Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde coğrafi konumlarından bağımsız olarak herkes tarafından erişilebilir, önceden belirlenmiş kalitede ve herkesin karşılayabileceği makul bir bedel
karşılığında asgari standartlarda sunulacak olan, internet erişimi de dahil elektronik haberleşme hizmetleri ile bu Kanun kapsamında belirlenecek olan diğer hizmetleri,
Evrensel hizmet yükümlüsü: Elektronik haberleşme sektöründe, ilgili mevzuatına göre Kurumca yetkilendirilmiş ve bu Kanun kapsamındaki hizmetleri sağlamakla yükümlü kılınan işletmeciyi…
İşletmeci: İlgili mevzuatına göre Kurumca veya bu Kanun kapsamına alınmış hizmetler bakımından ilgili diğer mercilerce yetkilendirilmiş olan işletmecileri,
Alt yapı: Evrensel hizmetin sağlanmasını teminen hizmetin verilebilmesi için gerektiğinde öncelikle fiziki ortamın oluşturulmasına yönelik her türlü teçhizat, ekipman, bilgisayar, yazılım ve donanımı…
ifade eder.”,
6.3.“İlkeler” başlıklı 3 üncü maddesinde;
“Evrensel hizmetin sağlanmasında ve bu hususta yapılacak düzenlemelerde aşağıdaki ilkeler göz önüne
alınır:
a)Evrensel hizmetten, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan herkes, bölge ve yaşadığı yer ayırımı gözetilmeksizin yararlanır…
d)Evrensel hizmet, önceden belirlenmiş hizmet kalitesi standartlarında sunulur.
e)Evrensel hizmetin sunulmasında ve ulaşılmasında devamlılık esastır.” ,
6.4.“İşletmecinin yükümlülüğü” başlıklı 4 üncü maddesinde;
“İşletmeciler, bu Kanunda belirlenen evrensel hizmeti sağlamakla yükümlüdür. İmtiyaz ve görev sözleşmeleri ile ruhsat ve genel izinlerde her ne ad altında olursa olsun 3 üncü maddede belirtilen ilkelere aykırı düzenlemeler yapılamaz.
Bilgi teknolojileri yaygınlığı, internet alt yapısı ve karasal sayısal yayıncılık için ihtiyaç duyulan alt yapı malzemelerinin alımı ve montajı ile ulaşımı deniz yolu ile sağlanabilen yolcu taşıma hizmetlerinde yükümlü işletmeci şartı aranmaz.”,
6.5.“Evrensel hizmetin kapsamı” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Evrensel hizmet…
e)İnternet hizmetlerini…
kapsar.
Evrensel hizmetin kapsamı; ülkenin sosyal, kültürel, ekonomik ve teknolojik şartları da göz önünde bulundurularak, üç yılı aşmamak üzere belirli aralıklarla, Cumhurbaşkanınca yeniden belirlenebilir.”,
7.2813 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun Kuruluşuna İlişkin Kanunun, “Kuruluş”
başlıklı 5 inci maddesinde;
“Kanunlarla verilen görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak üzere kamu tüzel kişiliğini haiz, idari ve mali özerkliğe sahip (…) Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu kurulmuştur. Kurum, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu ile Başkanlık teşkilatından oluşur.
Kurum görevlerini yerine getirirken bağımsızdır. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi Kuruma emir ve talimat veremez.
Kurum’un ilişkili olduğu bakanlık Ulaştırma Bakanlığıdır.”,
8. 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanununun,
8.1.“Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde;
“Elektronik haberleşme hizmetlerinin yürütülmesi ve elektronik haberleşme alt yapı ve şebekesinin tesisi ve işletilmesi ile her türlü elektronik haberleşme cihaz ve sistemlerinin imali, ithali, satışı, kurulması, işletilmesi, frekans dahil kıt kaynakların planlaması ve tahsisi ile bu konulara ilişkin düzenleme, yetkilendirme, denetleme ve uzlaştırma faaliyetlerinin yürütülmesi bu Kanuna tabidir…
16/06/2005 tarihli ve 5369 sayılı Evrensel Hizmetin Sağlanması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması
Hakkında Kanun… hükümleri saklıdır.”,
8.2.“Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 3 üncü maddesinde;
“Bu Kanunda geçen…
İşletmeci: Yetkilendirme çerçevesinde elektronik haberleşme hizmeti sunan ve/veya elektronik haberleşme şebekesi sağlayan ve alt yapısını işleten şirketi,
dd)Kurul: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulunu,
ee) Kurum: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunu, ifade eder.”,
8.3.“Kurumun görev ve yetkileri” başlıklı 6 ncı maddesinde;
“Kurumun görev ve yetkileri şunlardır…
İlgili kanun hükümleri dahilinde, evrensel hizmetlere ilişkin hizmet kalitesi ve standartları da dahil olmak üzere, gerektiğinde her türlü elektronik haberleşme hizmetine yönelik hizmet kalitesi ve standartlarını belirlemek, denetlemek, denetlettirmek ve buna ilişkin usul ve esasları belirlemek…”,
9.Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliği’nin 19 uncu maddesinde;
“İşletmeciler; Kurum düzenlemeleri, ilgili mevzuat ve elektronik haberleşme hizmet, şebeke ve altyapılarının tanım, kapsam ve sürelerinde öngörülen şartlara ve aşağıda yer alan kayıt, kural ve yükümlülüklere uygun olarak elektronik haberleşme hizmetini sunma hakkına sahiptir…
Evrensel hizmet: İşletmeci, evrensel hizmetler ile ilgili olarak 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu ve ilgili mevzuat hükümlerine uymakla yükümlüdür…” hükümlerine amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11.Başvuran 1 nolu paragrafta belirtildiği üzere özetle; ikamet etmekte olduğu İzmir ili ilçesi
Mahallesi No: adresindeki evinde Türk Telekom hattının ve diğer telefon şebekelerinin çekmediğini acil bir durum olduğunda iletişim kurulamayacağını Türk Telekom ile yapılan görüşmede ancak ilerleyen durumda çözüleceğinin bildirildiği iddia ve ifade edilerek sabit internet hizmetinin yerine getirilerek mağduriyetinin giderilmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
12.Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından verilen cevabi yazıda özetle; ilgili adreste erişim altyapısının mevcudiyetine ilişkin Türk Telekom Kurum A.Ş’nin muhatap yazısında müracaat sahibinin adresinde Şirketlerine ait altyapı ve altyapı kurulumuna ilişkin proje bulunmadığı bilgisi verildiği; dolayısıyla anılan şikâyetin, 17.11.2020 tarihli ve sayılı Kurul Kararı kapsamında olmadığının değerlendirildiği; bununla birlikte, işletmecilerin elektronik haberleşme altyapılarını geliştirmeleri, daha etkin ve kaliteli hizmet sunmalarına ilişkin Elektronik Haberleşme Altyapı Bilgi
Sistemi (EHABS), üzerinden başvuru sahibinin adresinin bulunduğu bölgenin incelenmiş olup, bölgede herhangi bir sabit elektronik haberleşme altyapısının bulunmadığının görüldüğü; başvurunun sağlıklı bir biçimde değerlendirilebilmesini teminen Vodafone Net İletişim Hizmetleri AŞ, Türksat Uydu
Haberleşme Kablo TV ve İşletme AŞ ve Superonline İletişim Hizmetleri AŞ’ye de söz konusu adreste şirketlerine ait altyapının olup olmadığının sorulduğu ve ilgili işletmeler tarafından altyapılarının bulunmadığı ve internet altyapısı kurulumuna ilişkin olarak da herhangi bir projenin de planlanmadığı bilgisinin Kurumlarına iletildiği; öte yandan, 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunun (EHK) 1 inci maddesinin gerekçesinde evrensel hizmetin amacının; “Kamu hizmetlerinden herkesin yararlanma hakkı vardır ve vatandaşlar bu haktan ekonomik ve mali gerekçeler nedeniyle mahrum bırakılmamalıdır. Bu genel ilke gözetildiğinde işletmecilerin bu gerekçelerle yatırım yapmaktan kaçındıkları coğrafi alanlara da hizmet götürülmesi gerekmektedir. Bu gerekliliğin sağlanması ve kaynakların oluşturulması Devletin görevleri arasındadır. Bu nedenle madde ile evrensel hizmet niteliği bulunan hizmetlerin, sağlanması, yürütülmesi ve bu yükümlülüğün yerine getirilmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi Tasarının amacı olarak düzenlenmiştir.” şeklinde ifade ededildiği; EHK’nın 1 inci maddesinde ve de maddenin gerekçesinde öncelikle işletmecilerin yatırım yapmaktan kaçındıkları coğrafi alanların işaret edildiği; bu kapsamda, elektronik haberleşme altyapısı bulunmayan yerleşim yerlerine ilk olarak işletmeciler tarafından hizmet sağlanmasının gerekmekte olduğu ve işletmecilerin hizmetin karşılanmasını mali açıdan güç bulduğu yerleşim yerlerine evrensel hizmetin sağlanmasının hedeflendiği; bu çerçevede, evrensel hizmet sunulacak yerleşim yerlerinin ticari bir bölge olup olmadığı; nüfus, gelişmişlik, coğrafi özellikler, kârlılık gibi unsurlar gözetilerek hizmet devamlılığı (daha önce işletmeci tarafından bölgede hizmet sunulup sunulmadığı) ve yetkilendirme yükümlülükleri kapsamında
yer alıp almadığı (kapsama yükümlülükleri çerçevesinde zorunlu hizmet sunulması gereken yer olup olmadığı) da kontrol edilerek evrensel hizmet kapsamına alınıp alınmayacağına karar verildiği; diğer taraftan, EHK’nın 5 inci maddesinin (a) bendinde sabit telefon hizmetleri, (e) bendinde ise internet hizmetleri evrensel hizmet kapsamına alındığı böylelikle, evrensel hizmet mevzuatında internet hizmetlerini sunulduğu ortamdan bağımsız olarak yani teknoloji nötr olarak tanımlandığı; internet erişim hizmeti de yalnızca İnternet Servis Sağlayıcılığı yetkilendirmesine sahip işletmeciler tarafından değil, yine hizmetin sunulduğu platformlara bağlı olarak GMPCS Mobil Telefon Hizmeti, Sanal Mobil
Şebeke Hizmeti, GSM, IMT-2000/UMTS gibi yetkilendirme türlerine sahip birçok işletmeci tarafından sunulabildiği; başvuranın adresinde işletmeciler ticari olarak bulunduğundan ve ayrıca mobil geniş bant hizmetinden yararlanıldığından dolayı mezkûr adres evrensel hizmet kapsamında değerlendirilemediği; bununla beraber, internet servis sağlayıcıları tarafından da internet hizmeti sunulabildiği ve işletmecilere ait bilgilerehttps://yetkilendirme.btk.gov.tr/ Yetkilendirme/ uzantılı internet adresinden temin edilebildiği; kurumları tarafından mobil elektronik haberleşme hizmeti sunmak üzere yetkilendirilen işletmecilerin kapsama yükümlülükleri, ilgili imtiyaz sözleşmeleri ve yetki belgeleri çerçevesinde her bir hizmete özel olarak düzenlendiği; işletmecilerin kapsama yükümlülükleri çerçevesinde mobil elektronik haberleşme hizmeti sunduğu; işletmecilerin, imtiyaz sözleşmeleri ve yetki belgeleri çerçevesinde; hâlihazırda 2G hizmetleri için nüfusu 10.000 ve üzeri yerleşim yerleri dahil edilerek
Türkiye nüfusunun en az %90’ını, 3G hizmetleri için nüfusu 1000 ve üzeri yerleşim yerleri dâhil olmak üzere tüm il ve ilçe sınırları içinde kalan nüfusu, 4,5G hizmeti için Ekim 2023 tarihine kadar Türkiye nüfusunun en az %95’ini ve tüm il ve ilçelerin her birinde nüfusun en az %90’ını kapsamakla yükümlü olduğu ve İzmir ili Ödemiş ilçesine bağlı 576 nüfusu olan Horzum Darıovası mahallesinde işletmecinin kapsama yükümlülüğü bulunmadığı bilgisinin verildiği ifade edilmiştir.
13. 1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Haberleşme Genel Müdürlüğü’nün görev ve yetkileri arasında; haberleşme ve posta hizmetleri ve bunlarla ilgili evrensel hizmetler ile acil durum haberleşmesine yönelik politika, strateji ve hedeflerin belirlenmesi amacıyla çalışmalar yapmak ve uygulanmasını takip etmek; haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetler ve acil durum haberleşmesine yönelik hizmet politikalarını ve yürütülme esaslarını belirlemek amacıyla çalışmalar yapmak ve uygulanmasını takip etmek; haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetler ve acil durum haberleşmesine yönelik altyapı ve hizmetleri planlamak, kurmak, kurdurmak, işletmek, işlettirmek, geliştirmek ve bu alandaki farklı seçeneklerin birbirini tamamlayıcı şekilde yürütülmesini sağlayacak esasları belirlemek ve denetlemek; haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetleri karşılayacak evrensel hizmet yükümlüleri ile verilecek evrensel hizmetlerin net maliyetini belirlemek ve gerektiğinde bu amaçla hizmet satın almak; verilen evrensel hizmetlerle ilgili net maliyetin gerçekleşip gerçekleşmediğine dair evrensel hizmet yükümlülerini denetlemek ve evrensel hizmet yükümlülerine gerçekleşen net maliyeti ödemek olarak hükmedilmiştir.
14. 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununun amacı; kamu hizmeti niteliğini haiz, ancak işletmeciler tarafından karşılanmasında mali güçlük bulunan evrensel hizmetin sağlanması, yürütülmesi ve elektronik haberleşme sektörü ile bu Kanun kapsamında belirlenen diğer alanlarda evrensel hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek olduğuna hükmedilmiştir.
14.1. 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununda; “Bakanlık”, “Ulaştırma Bakanlığını”; “Kurum”, “Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumunu”; “Evrensel hizmet”, “Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde coğrafi konumlarından bağımsız olarak herkes tarafından erişilebilir, önceden belirlenmiş kalitede ve herkesin karşılayabileceği makul bir bedel karşılığında asgari standartlarda sunulacak olan, internet erişimi de dahil elektronik haberleşme hizmetleri ile bu Kanun kapsamında belirlenecek olan diğer hizmetleri”; “Evrensel
hizmet yükümlüsü”, “Elektronik haberleşme sektöründe, ilgili mevzuatına göre Kurumca yetkilendirilmiş ve bu Kanun kapsamındaki hizmetleri sağlamakla yükümlü kılınan işletmeciyi”; “İşletmeci”, “İlgili mevzuatına göre Kurumca veya bu Kanun kapsamına alınmış hizmetler bakımından ilgili diğer mercilerce yetkilendirilmiş olan işletmecileri; “Alt yapı”, “Evrensel hizmetin sağlanmasını teminen hizmetin verilebilmesi için gerektiğinde öncelikle fiziki ortamın oluşturulmasına yönelik her türlü teçhizat, ekipman, bilgisayar, yazılım ve donanımı” ifade edeceğine hükmedilmiştir.
14.2. 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununda; evrensel hizmetin sağlanmasında ve bu hususta yapılacak düzenlemelerde bazı ilkelerin göz önüne alındığını belirtip bunlardan bazılarının; evrensel hizmetten, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan herkes, bölge ve yaşadığı yer ayırımı gözetilmeksizin yararlanır; evrensel hizmet, önceden belirlenmiş hizmet kalitesi standartlarında sunulur; evrensel hizmetin sunulmasında ve ulaşılmasında devamlılık esastır; şeklinde olduğu hükmedilmiştir.
14.3. 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununda; işletmeciler, bu Kanunda belirlenen evrensel hizmeti sağlamakla yükümlü olduğu; imtiyaz ve görev sözleşmeleri ile ruhsat ve genel izinlerde her ne ad altında olursa olsun 3 üncü maddede belirtilen ilkelere aykırı düzenlemeler yapılamayacağı; bilgi teknolojileri yaygınlığı, internet alt yapısı ve karasal sayısal yayıncılık için ihtiyaç duyulan alt yapı malzemelerinin alımı ve montajı ile ulaşımı deniz yolu ile sağlanabilen yolcu taşıma hizmetlerinde yükümlü işletmeci şartı aranmayacağına hükmedilmiştir.
14.4. 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununda; evrensel hizmetin kapsamında internet hizmetlerinde olduğunu; evrensel hizmetin kapsamı; ülkenin sosyal, kültürel, ekonomik ve teknolojik şartları da göz önünde bulundurularak, üç yılı aşmamak üzere belirli aralıklarla, Cumhurbaşkanınca yeniden belirlenebileceğine hükmedilmiştir.
15. 2813 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun Kuruluşuna İlişkin Kanununda; kanunlarla verilen görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak üzere kamu tüzel kişiliğini haiz, idari ve mali özerkliğe sahip Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu kurulduğu; kurum, Bilgi Teknolojileri ve İletişim
Kurulu ile Başkanlık teşkilatından oluşacağı; kurum görevlerini yerine getirirken bağımsız olacağı; hiçbir organ, makam, merci veya kişi kuruma emir ve talimat veremeyeceği; kurumun ilişkili olduğu bakanlığın
Ulaştırma Bakanlığı olduğuna hükmedilmiştir.
16. 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu kapsamının, elektronik haberleşme hizmetlerinin yürütülmesi ve elektronik haberleşme alt yapı ve şebekesinin tesisi ve işletilmesi ile her türlü elektronik haberleşme cihaz ve sistemlerinin imali, ithali, satışı, kurulması, işletilmesi, frekans dahil kıt kaynakların planlaması ve tahsisi ile bu konulara ilişkin düzenleme, yetkilendirme, denetleme ve uzlaştırma faaliyetlerinin yürütülmesi olduğu; 16/06/2005 tarihli ve 5369 sayılı Evrensel Hizmetin Sağlanması ve Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun hükümlerinin saklı olduğu belirtilmiştir.
16.1. 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanununda; “İşletmeci”, “Yetkilendirme çerçevesinde elektronik haberleşme hizmeti sunan ve/veya elektronik haberleşme şebekesi sağlayan ve alt yapısını işleten şirketini”;
“Kurul”, “Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulunu”; “Kurum”, “Bilgi Teknolojileri ve İletişim
Kurumunu” ifade edeceğine hükmedilmiştir.
16.2. 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanununa göre, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun görev ve yetkilerinden bazıları; ilgili kanun hükümleri dahilinde, evrensel hizmetlere ilişkin hizmet kalitesi ve standartları da dahil olmak üzere, gerektiğinde her türlü elektronik haberleşme hizmetine yönelik hizmet
kalitesi ve standartlarını belirlemek, denetlemek, denetlettirmek ve buna ilişkin usul ve esasları belirlemek olduğuna hükmedilmiştir.
17. Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliğinde, işletmecilerin hak ve yükümlülüklerini düzenleyen 19 uncu maddesinde, işletmeciler; kurum düzenlemeleri, ilgili mevzuat ve elektronik haberleşme hizmet, şebeke ve altyapılarının tanım, kapsam ve sürelerinde öngörülen şartlara, kayıt, kural ve yükümlülüklere uygun olarak elektronik haberleşme hizmetini sunma hakkına sahip olduğu düzenlenmiştir. Ayrıca işletmeci, evrensel hizmetler ile ilgili olarak 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu ve ilgili mevzuat hükümlerine uymakla yükümlü olduğu düzenlenmiştir.
18. 5369 sayılı Kanun, evrensel hizmetten, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan herkes, bölge ve yaşadığı yer ayrımı gözetilmeksizin yararlanacağı hükmünün emredici nitelikte olduğu, işletmecilerin bu kanun ve diğer mevzuata uymakla yükümlü olduğu, Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi’nin tabi olduğu evrensel hizmet yükümlülüğü olduğu tespit edilmiştir.
19. 1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Haberleşme Genel Müdürlüğü’nün görev ve yetkileri düzenlenmiş olup evrensel hizmetlere yönelik işlerin Haberleşme Genel Müdürlüğü’nün görevleri arasında olduğu tespit edilmiştir.
20. Bilgi teknolojileri ve iletişim sektörü, ekonomik ve sosyal gelişmenin temel altyapısını oluşturan önemli bir sektör haline gelmiş, bilgi ve iletişim teknolojileri ile hizmetlerine erişim, elektrik ve su gibi temel ihtiyaçlar arasına girmiştir. Bu doğrultuda, internet erişiminin sunulması, elde edilen sosyal ve ekonomik faydaları açısından günümüzde bir zorunluluk haline gelmiştir. Günümüzde internete erişim zorunlu bir ihtiyaç olmakla beraber internet altyapısının kurulmadığı yerler bulunmaktadır. Bu kapsamda Evrensel
Hizmet Kanunu ile internet hizmeti evrensel hizmet kapsamına alınmıştır.
21. Kamu hizmetlerinden herkesin yararlanma hakkı vardır ve vatandaşlar bu haktan ekonomik ve mali gerekçeler nedeniyle mahrum bırakılmamalıdır. Bu genel ilke gözetildiğinde, işletmecilerin bu gerekçelerle yatırım yapmaktan kaçındıkları coğrafi alanlara da hizmetlerin götürülmesi gerekmektedir. Bu gerekliliğin sağlanması ve kaynaklarının oluşturulması Devletin görevleri arasındadır. Bu nedenle, evrensel hizmet niteliği bulunan hizmetlerin, sağlanması, yürütülmesi ve bu yükümlülüğün yerine getirilmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi amacıyla 5369 sayılı Evrensel
Hizmet Kanunu düzenlenmiştir.
22. Evrensel hizmetler, temel hak ve hürriyetlerin korunması, bireylerin yaşam kalitelerinin ve refah düzeylerinin yükseltilmesi, bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılması ve toplumun belirli kesimlerinde sosyal dışlanmanın önlenmesi amacıyla, tüm vatandaşların düzenli ve sürekli olarak erişiminin sağlanması gereken, toplum için vazgeçilemez hizmetlerdir. Evrensel hizmet, tüketicilerin büyük bölümüne, piyasa şartlarında ticari olarak sunulabilen kamu hizmetlerinin, ticari olarak sunulamadığı bölgeler ve tüketici gruplarında da varlığının garanti altına alınması; böylece tüm vatandaşların siyasi otoriteler tarafından kabul görmüş hizmetlere, belirlenen asgari kalitede ve karşılanabilir fiyatlarla ulaşmalarının sağlanmasıdır.
Evrensel hizmet sunumunun sağlanması esasen bir sosyal politika aracıdır ve tüm sosyal politikalar gibi temel amacı toplumun refah düzeyinin artırılmasıdır. Bireyin gündelik yaşamı için vazgeçilmez hizmetlerin en azından asgari düzeyde sunumunda evrensel hizmet ne kadar gelişirse sosyal devlet de o kadar gelişecektir. (Işıl IRMAK, “Evrensel Hizmet; Türkiye Posta Sektöründe Evrensel Hizmet Regülasyonu İçin
Öneriler”, DPT: 2786, 2008, s.6-15).
23. 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununun, 6 ncı maddesi ile işletmecilerin ekonomik olmadığı gerekçesiyle hizmet sunmadıkları bölgelerde, evrensel hizmet sağlama yükümlülüğü olan işletmecilerin katlanmak zorunda oldukları mali külfetin paylaştırılması sonucu ortaya çıkacak hizmetin net maliyetinin karşılanmasını teminen, toplanması öngörülen katkı payları belirlenmiştir. Buna göre, yetkilendirme bedellerinden, yerleşik işletmecinin ve GSM şirketlerinin net satış gelirlerinden, sektörde verilen idari para cezalarından ve düzenleyici kurumun bütçesinden belli yüzdeler ayrılarak bütçeye “Evrensel Hizmet
Gelirleri” adı altında gelir kaydedilmektedir.
24. Kurumumuza yapılan benzer nitelikteki, “ sabit telefon hattı bağlanması” talebi ile ilgili 2020/4547 numaralı başvuru hakkında 08/09/2020 tarih ve 81065 sayılı “Tavsiye Kararı” ve “İnternet alt yapı çalışması yapılması talebi” ile ilgili numaralı başvuru hakkında 21/02/2020 tarih ve 4543 sayılı
“Tavsiye Kararı”; “İnternet alt yapı çalışması yapılması talebi” ile ilgili 2020/19167 numaralı başvuru hakkında 09/09/2020 tarih ve sayılı “Tavsiye Kararı” ; “İnternet alt yapı çalışması yapılması talebi” ile ilgili 2020/94162 numaralı başvuru hakkında 15/10/2020 tarih ve sayılı “Tavsiye Kararı” verilmiştir.
25. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; evrensel hizmetten, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan herkesin, bölge ve yaşadığı yer ayrımı gözetilmeksizin yararlanacağı hükmünün mevzuatta emredici nitelikte olduğundan ve Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketinin tabi olduğu evrensel hizmet yükümlülüğü olmasından dolayı Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ve Bilgi Teknolojileri ve
İletişim Kurumu tarafından ilgili yükümlü işletmeciye kanunun emredici hükmünü uygulaması hususunda öneri ve uyarılarda bulunması, gerekli alt yapı çalışması yapılması amacıyla işlemlerin tesis ettirilmesinin gerektiği tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
26. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, bu yönüyle “kanunlara uygunluk ve hesap verebilirlik” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
27. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlem ya da eylemine karşı yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Şikâyet başvurusu kapsamında, ilgili yükümlü işletmeciye altyapı çalışması yapılması amacıyla işlemlerin tesis ettirilmesi hususunda ULAŞTIRMA ve ALTYAPI BAKANLIĞINA ve BİLGİ
TEKNOLOJİLERİ ve İLETİŞİM KURUMUNA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURAN ve ULAŞTIRMA ve ALTYAPI BAKANLIĞINA ve BİLGİ TEKNOLOJİLERİ ve İLETİŞİM KURUMUNA tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idare tarafından bu karar üzerine
tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi