|
ÖZET: Başvuru, İzmir Mavi Treni’nin Eskişehir Sazak İstasyonu’nda durması talebiyle ilgili olup, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık A.Ş. (TCDD Taşımacılık A.Ş.) tarafından değerlendirildi. Şikayetçi, trenin durmaması nedeniyle diğer istasyonlarda inip taksiyle ulaşım sağlamak zorunda kaldığını belirtmiştir. TCDD, trenin durmasının işletme maliyetlerini artıracağı ve yolcu güvenliği açısından risk oluşturacağı gerekçesiyle bu talebi reddetmiştir. Ayrıca, Sazak İstasyonu’nda peron bulunmaması nedeniyle yolcu iniş-binişinin tehlikeli olabileceği ifade edilmiştir.
TCDD, Sazak İstasyonu’na yakın olan Yunus Emre ve Biçer İstasyonları’nda duruşların mevcut olduğunu, bu istasyonlara ulaşımın karayolu ile sağlanabileceğini belirtmiştir. Şikayetçinin talebinin kısmen reddedilmesine rağmen, Sazak İstasyonu’nda duracak bölgesel trenlerin işletilmesi için gerekli altyapı çalışmalarının yapılması önerilmiştir. TCDD Genel Müdürlüğü’ne, bu konuda bir takvim dahilinde gerekli işlemlerin gerçekleştirilmesi tavsiye edilmiştir. Sonuç olarak, şikayetçinin talebi reddedilmiş, ancak Sazak İstasyonu’nda duracak şekilde bölgesel trenlerin işletilmesi için gerekli adımların atılması yönünde öneride bulunulmuştur. Bu durum, kamu hizmetlerinin etkin ve verimli bir şekilde sunulması açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/1565-S.20.2418
BAŞVURU NO : 2019/17840
KARAR TARİHİ : 27/01/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık A.Ş.
(TCDD Taşımacılık A.Ş.)
Şikâyetçinin, İzmir Mavi Treni’nin, Eskişehir ili Sazak
BAŞVURUNUN KONUSU :
İstasyonu’nda durmasına ya da söz konusu istasyonda duracak şekilde bölgesel trenlerin işletilmesine ilişkin talepleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 09/10/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi, daha önceleri Eskişehir ili Sazak İstasyonu’nda durmakta olan İzmir Mavi
Treni’nin artık bu istasyonda durmadığını, bu sebeple bir önceki veya bir sonraki istasyonlarda inerek adı geçen İstasyona ücreti karşılığında taksi ile gitmek zorunda kaldığını iddia ederek, İzmir Mavi Treni’nin Sazak İstasyonu’nda durmasını ya da söz konusu istasyonda duracak şekilde bölgesel trenlerin işletilmesini talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. TCDD Taşımacılık A.Ş.’nin 04/12/2019 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ile eklerinde özetle;
2.1. Ankara-Basmane arası demiryolu ile 823 km olduğu, bu hatta çalışan İzmir Mavi
Treni’nin büyük kentler arası işletilen normal ekspreslerden üstün özelliğe sahip bir tren bulunduğu, 823 km’lik hat boyunca 143 adet istasyon ve sayding bulunduğu, bunlardan yolcusu yoğun olan ve tek hat işletmeciliğinden kaynaklı trafik gereği toplamda 30 adet istasyon ve saydingte duruş gerçekleştirildiği, bu trenin ortalama 376 tonluk bir dizi olduğu ve
6 pulman, 1 yemekli, 1 yataklı vagondan teşkil ettiği, hafta sonları ve tatil günlerinde
ortalama 2 vagon daha ilave edilmesi ile 450 tona kadar çıktığı, 80 km/h hızla giden bir yolcu trenine her ilave duruş (yavaşlama+ duruş süresi+ hızlanma süresi) 3 dakikalık seyir kaybına neden olduğu, elektrikli hatta çalışan konvansiyonel bir trenin 1 dakikalık işletme maliyeti 58
TL olduğu, her duruşun 58X3 dk=174 TL ilave maliyeti söz konusu olduğu, ayrıca tren içerisinde taşınan her yolcunun artı üç dakika zamanı kaybolduğu, istenilen her yerde duruş verilmesi halinde Ankara-İzmir arası trenlerin seyir süresinin (143-30=113, 113 yer X3 dk=339 dakika) uzayacağı, bu durumda karayoluna göre daha dezavantajlı duruma düşecekleri, uzun yol trenlerinde, mümkün mertebe oyalanmadan büyük kentten büyük kente toplu yolcu taşıma prensibi içerisinde oldukları,
2.2. Şirketlerinin, toplu taşıma aracı olan yolcu trenlerimizin münferit taleplere göre her yerde durdurulması halinde toplam seyir süresi artarak karayoluna göre çok yavaş seyreden ulaşım aracı imajından kaçınmak, uzun mesafe yolcuları sürekli dur-kalk işlemleri ile sıkıntıya sokmamak, trendeki ortalama 300 yolcunun zamanını almamak ve ilave duruşlar ile maliyetlerini artırmamak için günde her trene 5 yolcunun altında iniş-biniş yaptırılmaması yönünde karar aldığı,
2.3. Yüksek hızlı tren hattı inşaatı nedeni ile 09/02/2012 tarihine kadar Ankara-Eskişehir arasında Sazak İstasyonu’ndan geçen 11+11=22 adet yolcu treni çalıştığı ve bu trenlerden 6 adetinin Sazak İstasyonu’nda durduğu ve bu istasyondan günlük ortalama 2 inen 1 binen yolcu olduğu arşiv kayıtlarından tespit edildiği, 2016 yılında bu sayının günlük ortalama 1 inen 1 binen yolcuya düştüğü, ulaşım sektöründe normal olarak bayram ve tatil başlangıçbitişlerinde bu sayının arttığı, hafta içi ve normal günlerde ortalamanın altına düştüğünün bilindiği,
2.4. Sazak İstasyonunun bulunduğu mahallenin nüfusunun 2013 yılında 153 iken 2018 yılında 143’e düştüğü, nüfus azlığının yolcu talebini azaltan en önemli etken olduğu, bahsi geçen
İstasyonunun 13 km. batısında Yunus Emre İstasyonu, 14 km doğusunda Biçer İstasyonu olduğu, İzmir Mavi Treni’nin bu istasyonlarda duruşu olduğu, Sazak İstasyonu’ndan bu istasyonlara asfalt karayolunun mevcut olduğu ve taksi ya da köyden uğurlayan-karşılayan bir kişi vasıtasıyla ulaşımın sağlanabileceği,
2.5. Sazak İstasyonu’nda trenlerin durması talebi kapsamında en son 07/08/2019 tarihinde şikayetçi tarafından dilekçe verildiği ve bu kapsamda bugüne kadar şirketlerine intikal eden başka dilekçe bulunmadığı,
2.6. Sazak İstasyonu’nun peronunun olmadığı, bu durumun yolcu iniş binişinde risk oluşturduğu, yolcu güvenliği açısından bu hususu da trenlerin duruşunda dikkate almak zorunda oldukları,
2.7. Şirketlerinin, karlılık-verimlilik ilkelerine göre hareket ettiği, Trenlerin Hazırlanması ve
Trafiğine Ait Yönetmeliğin 7 nci maddesinin 3 üncü fıkrasında; “mavi trenler işledikleri bölgenin önemli merkezleri dışında durmayan hızlı trenlerdir.” hükmü bulunduğu, yolcu trenlerin duracağı istasyonların belirlenmesinde öncelikle toplu halde insanların bir yerden bir yere güvenle seri şekilde taşınması hedeflendiği, duruş konulacak trene en az 5 kişinin inipbinmesi verimli hizmet anlamında esas alındığı, karayolu ulaşımının olmaması ya da çok uzak olması durumunda bu istisnanın dışına çıkıldığı, ayrıca trenlerin türleri de duruş konusunda önemli olduğu, Sazak Mahallesi’nden karayolu ile ulaşım sorunu bulunmadığı, tüm bu nedenlerle söz konusu istasyondan geçen trenlerin bahsi geçen istasyonunda durmasının mümkün olmadığı,
2.8. Diğer taraftan, öncelikle yolcu iniş-binişini sağlayacak peronun TCDD Genel
Müdürlüğü’nce inşası halinde, önümüzdeki yıl ara istasyon yolcuları için daha küçük tren bir bölgesel tren işletilmesinin planlandığı ve bu trenin Sazak İstasyonu’nda duruş yapmasının düşünüldüğü acıkmalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65 inci maddesinde; “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. … Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu
Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
5. 6461 sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkında
Kanunun,
5.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde; “(1) Bu Kanunun amacı; a)
Demiryoluyla yolcu ve yük taşımacılığının hizmet kalitesi açısından en uygun, etkin ve olabilecek en düşük fiyatla sunulmasını, b) Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları
İşletmesi Genel Müdürlüğünün demiryolu altyapı işletmecisi olarak yapılandırılmasını, c)
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık Anonim Şirketi adıyla demiryolu tren işletmecisi olarak bir şirket kurulmasını, … sağlamaktır. (2) Bu Kanun, ulusal demiryolu altyapı ağı üzerinde faaliyette bulunan demiryolu altyapı işletmecileri ve demiryolu tren işletmecilerini kapsar.”,
5.2. “TCDD’nin demiryolu altyapı işletmecisi olarak belirlenmesi ve görevleri” başlıklı 3 üncü maddesinde; “(1) TCDD, ulusal demiryolu altyapı ağı içinde yer alan ve Devletin tasarrufundaki demiryolu altyapısının kendisine devredilen kısmı üzerinde demiryolu altyapı işletmecisi olarak görev yapar. (2) TCDD’nin diğer görevleri şunlardır: a) Ulusal demiryolu altyapı ağı üzerindeki demiryolu trafiğini tekel olarak yönetmek b) Tasarrufunda olan demiryolu altyapısı üzerinde verdiği trafik yönetimi ücretlerini, bütün tren işletmecileri için eşit şartlar içeren ve ayrımcılık oluşturmayan bir şekilde belirlemek, ilgili demiryolu tren işletmecilerine tahakkuk ettirmek ve tahsil etmek c) Tasarrufunda olmayan ulusal demiryolu altyapı ağı üzerinde verdiği trafik yönetimi ücretlerini, bütün demiryolu altyapı işletmecileri için eşit şartlar içeren ve ayrımcılık oluşturmayan bir şekilde belirlemek, ilgili demiryolu altyapı işletmecisine tahakkuk ettirmek ve tahsil etmek … d) Tasarrufunda olan demiryolu altyapısını iyileştirmek, yenilemek, genişletmek, bakım ve onarımını yapmak veya yaptırmak e) Yüksek hızlı ve hızlı tren taşımacılığı için demiryolu altyapısı yapmak veya yaptırmak …”,
5.3. “TCDD yatırımlarının finansmanı” başlıklı 5 inci maddesinde; “(1) TCDD’nin; a)
Yüksek hızlı ve hızlı tren taşımacılığı için yaptığı demiryolu altyapı yatırımları, b)
Tasarrufundaki hatların çift veya çoklu hat hâline getirilmesi ve iltisak hatları yapımı ile bunların elektrifikasyon, sinyalizasyon ve telekomünikasyon tesisleriyle donatılması yatırımları, c) Tasarrufundaki demiryolu altyapısının yenilenmesine ve iyileştirilmesine ilişkin yatırımları, yılı yatırım programı ile ilişkilendirilir ve Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçesinde söz konusu yatırımların finansmanını karşılamak amacıyla gerekli ödenek öngörülür. …”,
6. Trenlerin Hazırlanması ve Trafiğine Ait Yönetmeliğin,
6.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “Bu Yönetmelikte geçen; … 4- İstasyon:
Trafikle ilgili hizmetleri, yolcu ve eşya taşımasını yapmaya yarayan demiryolu ve tesislerinin bulunduğu, Gar Müdürlüğü, Gar Şefliği, İstasyon Şefliği ve Sayding statüsündeki yerleri, İstasyonların statüsünü değiştirmeye Genel Müdürlük yetkilidir. 5- Durak: Sadece yolcu hizmetlerine ayrılmış olan yerleri, 6- Sayding: TSİ sisteminin uygulandığı bölgelerde trafiğin akıcılığını ve hat kabiliyetini artırmak amacı ile istasyonlar arasında buluşma ve öne geçmelerin, gerektiğinde yolcu ve yük taşımacılığının yapıldığı, ana yola yardımcı yolların bulunduğu yerleri. …”,
6.2. “Trenlerin Sınıflandırılması ve Türleri ” başlıklı 3 üncü maddesinde; “… 3Gördükleri iş bakımından trenler; yolcu, yük ve hizmet trenleri olmak üzere üç sınıfa ayrılır.
a) Yolcu trenleri; yolcu taşınması amacıyla işletilen trenlerdir. Hız, konfor ve diğer özellikleri bakımından aşağıda gösterildiği şekilde sınıflandırılır. 1) Banliyö treni; büyük kentlerin
Genel Müdürlükçe belirlenen kesimlerinde toplu yolcu taşıması yapan trenlerdir. 2) Süper ekspresler; en hızlı ve konforlu trenler olup, büyük kentler arasında direkt yolcu taşıması yapan ara gar ve istasyonlarda durdurulmayan trenlerdir. 3) Mavi trenler; işledikleri bölgenin önemli merkezleri dışında durmayan hızlı trenlerdir. …”,
7. 19/08/2016 tarihli Resmî Gazete yayımlan Demiryolu İşletmeciliği Yetkilendirme
Yönetmeliğinin,
7.1. “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “(1) Bu Yönetmelikte geçen; … g) Demiryolu altyapı işletmecisi: Tasarrufundaki demiryolu altyapısını güvenli bir şekilde işletmek ve demiryolu tren işletmecilerinin hizmetine sunmak hususunda Bakanlıkça yetkilendirilmiş kamu tüzel kişilerini ve şirketleri, h) Demiryolu işletmecileri: Bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara göre Bakanlıkça yetki belgesi verilen tüm demiryolu işletmecilerini, ı) Demiryolu tren işletmecisi: Ulusal demiryolu altyapı ağı üzerinde yük ve/veya yolcu taşımacılığı yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş kamu tüzel kişilerini ve şirketleri, …
ifade eder.”,
7.2. “Demiryolu ulaştırması faaliyetlerinde genel kural” başlıklı 4 üncü maddesinde;
“ (1) Demiryolu ulaştırması faaliyetlerinde genel kural, demiryolu ulaştırması faaliyetlerinin ticari, ekonomik, sosyal ihtiyaçlara ve teknik gelişmelere bağlı olarak ekonomik, seri, elverişli, güvenli, kaliteli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında ve bu faaliyetlerin diğer ulaştırma türleriyle birlikte, birbirlerini tamamlayıcı olarak gerçekleştirilmesini sağlamaktır.”,
8. 17/06/2016 tarih ve 9099 sayılı Ticaret Sicil Gazetesinde; “Ticaret Ünvanı Türkiye
Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık Anonim Şirketi … Amaç Ve Konu: Madde 3Şirketin amaç ve konusu başlıca şunlardır (I) Şirketin amacı aşağıda gösterilmiştir: Yolcu ve yük taşıma hizmetlerinin kârlı, emniyetli, çevreye duyarlı, kaliteli ve zamanında sunulmasını sağlamak, …” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; şikayetçinin, İzmir
Mavi Treni’nin Eskişehir ili Sazak İstasyonu’nda durması talebinin Reddi, Sazak
İstasyonu’nda duracak şekilde bölgesel trenlerin işletilmesiyle ilgili olarak gerekli iş ve işlemleri (peron yapılması, gerekli güvenlik önlemlerinin alınması vb.) belli bir takvim dahilinde gerçekleştirmesi hususunda TCDD GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’NE ve TCDD
TAŞIMACILIK A.Ş.’YE Tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan “Kısmen Tavsiye
Kısmen Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Şikayetçi, daha önceleri Eskişehir ili Sazak İstasyonu’nda durmakta olan İzmir Mavi
Treni’nin artık bu istasyonda durmadığını iddia ederek, İzmir Mavi Treni’nin Sazak
İstasyonu’nda durmasını ya da söz konusu istasyonda duracak şekilde bölgesel trenlerin işletilmesini talep etmektedir.
11. İlgili İdare, toplu taşıma aracı olan yolcu trenlerinin münferit taleplere göre her yerde durdurulması halinde toplam seyir süresi artacağı, bu durumda karayoluna göre daha dezavantajlı durumda kalınacağı, özelikle uzun mesafe yolcularını sürekli dur-kalk işlemleri ile sıkıntıya sokmamak, trendeki ortalama 300 yolcunun zamanını almamak ve ilave duruşlarla maliyetini artırmamak için günde her trene 5 yolcunun altında iniş-biniş yaptırılmaması yönünde karar aldıkları, bahsi geçen İstasyonunun 13 km. batısında Yunus
Emre İstasyonu, 14 km doğusunda Biçer İstasyonu olduğu, İzmir Mavi Treni’nin bu istasyonlarda durduğu, Sazak İstasyonu’ndan bu istasyonlara asfalt karayolunun mevcut olduğu, ayrıca Sazak İstasyonu’nun peronunun olmadığı, bu durumun yolcu iniş binişinde risk oluşturduğu, yolcu güvenliği açısından bu hususu da dikkate almak zorunda oldukları, tüm bu nedenlerle söz konusu istasyondan geçen trenlerin bahsi geçen istasyonunda durmasının mümkün olmadığı, diğer taraftan, öncelikle yolcu iniş-binişini sağlayacak peronun TCDD
Genel Müdürlüğünce inşası halinde, önümüzdeki yıl ara istasyon yolcuları için daha küçük trenle bir bölgesel tren işletilmesinin planlandığı ve bu trenin Sazak İstasyonu’nda duruş yapmasının düşünüldüğü hususlarına yer verilmiştir.
12. Şikâyet konusu olayda da olduğu gibi ulaşım gibi talepler vatandaşlar için büyük önem taşımakta olup, bu tür kamu hizmetlerinin sunulması hem vatandaşlar hem de idareler açısından çok önem arz eden bir durumdur. Ülke sınırları içinde, toplu taşıma hizmet sunumuna ilişkin görevleri bulunan TCDD Taşımacılık A.Ş.’nin bu yetkileri kullanırken, kamu hizmet gerekleri kapsamında nüfus kriteri, bölgede yer alan kamu kurum ve kuruluşları,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden a90e-8bc7-a7cb kodu ile yapılabilir.
iş merkezleri ve sosyal ünitelerin yoğunluğu gibi hususları göz önünde bulundurarak, kamu hizmetinin verimli ve etkin biçimde yürütülmesi gerekliliği ve kamu yararı gibi objektif kriterleri de dikkate almak suretiyle, adil, makul ve ölçülü ve davranması gerektiği kuşkusuzdur.
13. Trenlerin Hazırlanması ve Trafiğine Ait Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde; mavi trenler; işledikleri bölgenin önemli merkezleri dışında durmayan hızlı trenler olduğu düzenlemelerine yer verilmiştir. Söz konusu tanımdan da anlaşılacağı üzere; bahsi geçen trenler işledikleri bölgenin önemli merkezlerinde duran trenlerdir. Dosya bulunan bilgi ve belgeler kapsamında; söz konusu istasyonun bulunduğu mahallenin nüfusu ve bu istasyonu daha önce kullanan yolcu sayısı gibi hususlar dikkate alındığında, bahsi geçen mahallenin mavi trenlerin durmasını gerektirecek bir yer olduğuna, yani bu mahallenin bölgenin önemli bir merkezi olduğuna ilişkin bir tespit yapılamamıştır.
14. Ayrıca, TCDD Taşımacılık A.Ş. bir ticari işletme olduğu için, bu doğrultuda karlılık ve verimlilik esasların göre çalışması gerektiği bir gerçektir. Ancak kamu hizmeti gören söz konusu işletmeler her ne kadar karlılık ve verimlilik esasına çalışsalar da; Demiryolu
İşletmeciliği Yetkilendirme Yönetmeliği’nin 4 üncü maddesinde belirtildiği üzere; bu faaliyetini, kamu yararını gözetecek tarzda serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında ve bu faaliyetlerin diğer ulaştırma türleriyle birlikte, birbirlerini tamamlayıcı olarak yürütmesi gerekmektedir.
15. Bu kapsamda, ilgili idarenin, sadece demiryolu ile ulaşım imkânı olan bir yere, karlılık ve verimlilik gerekçe göstererek ulaşım hizmetinin sağlanması noktasında olumsuz bir değerlendirme yapmaması gerekmekte olup, kamu yararını gözetecek şekilde ve diğer ulaştırma türlerini tamamlayacak şekilde ilgili yerde trenlerin durmasının sağlanmasına yönelik olarak gerekli iş ve işlemleri yapması gerektiği de bir gerecektir. Somut olaydaki durum değerlendirildiğinde; söz konusu istasyonun 13 km. batısında Yunus Emre İstasyonu,
14 km doğusunda Biçer İstasyonu olduğu, İzmir Mavi Treni’nin bu istasyonlarda durduğu,
Sazak İstasyonu’ndan bu istasyonlara asfalt karayolunun mevcut olduğu anlaşılmıştır.
Şikayetçi de başvurusunda; bir önceki veya bir sonraki istasyonlarda inerek gideceği yere ücreti karşılığında taksi ile gitmek zorunda kaldığını belirtmektedir. Bu durumlar dikkate alındığında; Sazak İstasyonu’nun bulunduğu mahalleye tek ulaşım aracının tren olmadığı, Sazak İstasyonu’nun yakınındaki istasyonlardan Sazak İstasyonu’nun bulunduğu mahalleye karayolu ile ulaşım imkanının mümkün oluğu anlaşılmıştır.
16. Demiryolu İşletmeciliği Yetkilendirme Yönetmeliği’nin 4 üncü maddesinde belirtildiği üzere; demiryolu ulaştırması faaliyetlerinde genel kurallardan biri de bu faaliyetin güvenli olarak gerçekleştirilmesi gereğidir. İlgili idare söz konusu yerde peron olmadığı için ilgili trenlerin bu istasyonlarda durmasının yolcu güvenliğini tehlikeye düşüreceğini belirtmiştir.
Bu durum dikkate alındığında; söz konusu istasyonun mevcut durumunun, yolcu güvenliği için risk teşkil edebileceği ve bu nedenle de trenlerinin durmasına uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
17. Diğer taraftan şikâyetçinin, söz konusu istasyonda duracak şekilde bölgesel trenlerin işletilmesine yönelik talebinin de bulunduğu anlaşılmıştır. İlgili idare, öncelikle yolcu inişbinişini sağlayacak peronun TCDD Genel Müdürlüğünce inşası halinde, önümüzdeki yıl ara istasyon yolcuları için daha küçük trenle bir bölgesel tren işletilmesinin planlandığı ve bu trenin Sazak İstasyonu’nda duruş yapmasının düşünüldüğünü belirtmiştir. Her ne kadar bu bölgesel trenin faaliyete geçmesiyle şikayetçinin talebinin gerçekleşebileceği mümkün ise de; ilgili idarenin, söz konusu istasyonda tren duruşlarını, TCDD Genel Müdürlüğünce peron yapılması şartına bağladığı ancak bu peron idareleri tarafından yapılmayacağı için söz konusu peronun ne zaman yapılacağı konusuyla ilgili olarak belli bir tarih öngöremediği anlaşılmıştır.
18. Ayrıca, TCDD Taşımacılık A.Ş. internet sitesinde; “Boğaziçi Ekspresi yeniden seferlerine başladı” şeklinde bir haber bulunduğu, bu haber içeriğinde: “İlk seferine 08 Aralık 2019 tarihinde saat 08.15’de Ankara’dan başlayan Ekspres, Sincan, Esenkent (dönüşte duruşu var) Temelli, Polatlı, Beylikköprü, Biçer, Sazak, Yunusemre, Beylikova, Alpu, Eskişehir, Bozüyük, Karaköy, Bilecik, Vezirhan, Osmaneli, Alifuatpaşa, Doğançay’da duruş yapacak.” (http://www.tcddtasimacilik.gov.tr/haber/371/ Erişim Tarihi 16/12/2019 Erişim
Saati:12:52) şeklinde açıklamalara yer verildiği tespit edilmiştir. Konuyla ilgili olarak şikayetçi ile 16/12/2019 tarihinde görüşme yapılmış ve bahsi geçen istasyonun faaliyete geçip geçmediği sorulmuştur. Şikayetçi kendisine “Sazak İstasyonu’nda peron olmadığı için şu an için Boğaziçi Ekspresi’nin bu istasyonda durmadığı, bu istasyona peron yapılmasına müteakip bu istasyonda söz konusu trenin duracağı” şeklinde bilgi verildiğini belirtmiştir.
Söz konusu haber, ilgili idare tarafından Kurumumuza gönderilen cevabi yazı ve şikayetçinin verdiği bilgilerden; Boğaziçi Ekspresi’nin Sazak İstasyonu’nda durmasına yönelik olarak TCDD Taşımacılık A.Ş.’nin bir düşüncesi olduğu, ancak söz konusu istasyonda peron olmadığı için bu trenin bahsi geçen istasyonda şu an için durmadığı anlaşılmıştır.
19. Bilindiği üzere Anayasanın 65 inci maddesinde devletin, sosyal ve ekonomik alanlarda
Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun önceliklerini gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceği hususu hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda, İdarenin mali yeterlilik durumu da göz önünde bulundurarak imkanları ölçüsünde kamu hizmetlerini öncelik sırasına ve ivediliğine bakılarak yerine getirileceği açıktır. Bununla birlikte; ilgili idareler, kamu hizmeti yerine getirirken “hesap verilebilirlik”, “öngörülebilirlik”, “belirlilik” gibi ilkeleri doğrultusunda hareket etmesi de gerekmektedir.
20. Bu doğrultuda; idarelerce yapılacak iş ve işlemlerde, “Hesap verilebilirlik”, “öngörülebilirlik” ve “belirlilik” ilkelerinin bir gereği olarak; kamu hizmetlerini öncelik sırasına ve ivediliğine göre belli bir takvim öngörülmesi ve bu doğrultuda hareket edilmesi gerektiği de bir gerçektir. Somut olaydaki durum dikkate alındığında; şikayetçi ve benzer durumda olan kısa mesafe yolcularının trenle yolculuk yapabilmesi için idarece bölgesel bir trenin (Boğaziçi Ekspresi) faaliyete geçirildiği tespit edilmiştir. Ancak bu trenin
Sazak İstasyonu’nda durmadığı, bu istasyonda söz konusu trenin durmasına yönelik olarak İdarenin bir düşüncesi olmakla birlikte; bu istasyonun faaliyete geçeceği süreçle ilgili olarak İdarenin belli bir takvim öngörmediği anlaşılmıştır. Bu konuyla ilgili sürecin netleştirilmesi bakımından, gerekli olan iş ve işlemlerin (gerekli güvenlik önlemlerinin alınması, peron yapılması vb.) belli bir plan ve program dahilinde TCDD
Genel Müdürlüğü ve TCDD Taşımacılık A.Ş. tarafından yapılması/yaptırılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
21. Şikâyetçinin iddiaları, idarelerin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; idarenin mevcut durumda yürüttüğü toplu taşıma hizmetini, kamu hizmet gerekleri ve kamu yararını göz önünde bulundurmadan adil, makul ve ölçülü biçimde kullanmadığına, bir başka deyişle idarenin toplu taşıma hizmet sunumunda objektif ilkelere aykırı davrandığına ilişkin bir tespit yapılamamış olup, İzmir Mavi Treni’nin uzun mesafe yolcularını taşıyan bir tren olduğu hususu da dikkate alındığında, şikayetçinin, söz konusu mavi trenin Eskişehir ili Sazak
İstasyonu’nda durması talebinin ilgili İdarece reddi işleminde hukuka aykırılık tespit edilememiştir. Diğer taraftan, bir önceki paragrafta da değinildiği üzere; idarenin, faaliyete geçirdiği bölgesel trenin (Boğaziçi Ekspresi) Sazak İstasyonu’nda durması için gerekli olan iş ve işlemleri belli bir takvim dahilinde gerçekleştirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
22. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir.
Şikâyetçinin dilekçesine TCDD Taşımacılık A.Ş. tarafından verilen cevaplarda, şikayetçiye hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup, ilgili
İdarelerin “Karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili İdarelerin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜNE KISMEN
REDDİNE,
Şikayetçinin, İzmir Mavi Treni’nin Eskişehir ili Sazak İstasyonu’nda durması talebinin
REDDİNE,
Sazak İstasyonu’nda duracak şekilde bölgesel trenlerin işletilmesiyle ilgili olarak gerekli iş ve işlemleri (peron yapılması, gerekli güvenlik önlemlerinin alınması vb.) belli bir takvim dahilinde gerçekleştirmesi hususunda TCDD GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’NE ve TCDD
TAŞIMACILIK A.Ş.’YE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
TCDD GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ve TCDD TAŞIMACILIK A.Ş. tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın, TCDD GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’NE, TCDD TAŞIMACILIK A.Ş.’YE ve
ŞİKAYETÇİYE TEBLİĞ EDİLMESİNE,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi