Jandarma sivil memurlarının şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz yararlanma talebi eşitlik ilkesine aykırılık teşkil eder mi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/8881-S.21.14341

BAŞVURU NO : 2020/102775

KARAR TARİHİ : 14/06/2021

RET KARARI

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

BAŞVURUYA KONU İDARE : İÇİŞLERİ BAKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde görev yapan sivil memurların şehir içi toplu taşıma hizmetinden ücretsiz faydalanması hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 17/12/2020

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran adına Sivil Memurlar Sendikası (SİME-SEN) vekili tarafından yapılan başvuruda, Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde görev yapan rütbeli personelin yanı sıra sözleşmeli subay, astsubay ve uzman erbaşların da şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz bir şekilde yararlanacağına dair Cumhurbaşkanlığı Kararı çıkarıldığını, akabinde Jandarma Genel Komutanlığı ile

Ankara Büyükşehir Belediyesi EGO Genel Müdürlüğü arasında buna ilişkin protokol imzalandığını, ancak; Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde görev yapan 657 sayılı Kanun’a tabi sivil memurların bu protokole dâhil edilmediğini ve bu haktan mahrum bırakıldıklarını, bu durumun; eşitlik ilkesine aykırı olduğunu, sivil memur olan müvekkilinin moral ve motivasyonunu bozduğunu, ayrıca müvekkilinde ayrımcılık ve ötekileştirme hissi uyandırdığını, bunun yanında başka şehirlerde belediyeler ile yapılan protokollerde sivil memurlara da yer verilerek bu haktan yararlanmalarının sağlandığı yönünde bilgi edindiklerini, bu durumun da eşitlik ilkesi ve idarenin bütünlüğü ilkesine aykırı olduğunu belirterek sivil memur olan müvekkilinin şehir içi toplu taşıma hizmetinden ücretsiz faydalandırılmasını talep etmiştir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. İçişleri Bakanlığı Jandarma Genel Komutanlığının başvuru konusuna ilişkin 25/05/2021 tarih ve sayılı yazısında özetle; Jandarma Genel Komutanlığında görevli devlet memurlarının aidiyet duygusunu güçlendireceği ve motivasyonunu olumlu yönde etkileyeceği gerekçesiyle “Türkiye genelinde belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmelerce yürütülen toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz yararlanma” hakkının Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeline de tanınması amacıyla 2002/3654 sayılı Karar’ın Eki Karar’da değişiklik yapılmasına dair teklifte bulunulmuş ise de söz konusu teklifin kabul görmediği, 4736 sayılı Kanun’un 1’inci maddesinin birinci fıkrası hükmünden muaf tutulacakların tespitine dair 2002/3654 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nda değişiklik yapılmasına ilişkin 3258 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’nın, 03/12/2020 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandığı ve “Jandarma Hizmetleri sınıfı personel ile Jandarma Genel Komutanlığı mensubu sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay ve uzman erbaşları” kapsayan düzenlemenin yürürlüğe girdiği, Jandarma Genel Komutanlığında görevli devlet memurlarına şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz yararlanma hakkının tanınması isteniliyor ise konuya ilişkin teklif yapılması halinde tekrar mevzuat değişikliği çalışması yapılabileceği belirtilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği

Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı

Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinin, 5.1. Birinci fıkrasında: “Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz.” 5.2. Altıncı fıkrasında: “Cumhurbaşkanı birinci fıkra hükmünden muaf tutulacak kişi veya kurumları tespit etmeye yetkilidir.”

6. Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmetlerden Ücretsiz veya İndirimli Olarak

Faydalanacakların Tespitine İlişkin 2002/3654 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nın Eki Karar’ın 3’üncü maddesinde: “Belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmelerce yürütülen toplu taşım hizmetlerinden faydalanmayla sınırlı olmak üzere eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfı personeli, emniyet hizmetleri sınıfı personeli, jandarma hizmetleri sınıfı personeli, Jandarma Genel Komutanlığı mensubu sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay ve uzman erbaşlar, sahil güvenlik hizmetleri sınıfı personeli, Sahil Güvenlik Komutanlığı mensubu sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay ve uzman erbaşlar, T.C. Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü bünyesinde görev yapan postacı ve dağıtıcılar ile basın kimlik kartı sahipleri, belediye zabıtası kadrosunda görev yapan personel bu konuda yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar 08/01/2002 tarihli ve 4736 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin birinci fıkrası hükmünden muaftır.”

Düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme

8. Başvuran adına SİME-SEN vekili tarafından yapılan başvuruda, Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi sivil memur olarak görev yapan başvuranın şehir içi toplu taşıma araçlarından ücretsiz faydalandırılması talep edilmiştir.

9. 4736 sayılı Kanun’un 1’inci maddesinin birinci fıkrasında, genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar,

24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun

çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmayacağı düzenleme altına alınmış aynı maddenin altıncı fıkrasında ise Cumhurbaşkanı’nın birinci fıkra hükmünden muaf tutulacak kişi veya kurumları tespit etmeye yetkili olduğu belirtilmiştir.

10. Bu düzenlemelerden; kamu kurum ve kuruluşlarının ürettikleri mal ve hizmetlerden ücretsiz veya indirimli olarak faydalanacakların tespitinin Cumhurbaşkanı’nın takdirinde olduğu ve yine bu kapsamda olan şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden kimlerin ücretsiz veya indirimli olarak yararlanacağının da takdir yetkisi kullanılarak Cumhurbaşkanı tarafından belirleneceği anlaşılmaktadır.

11. Bilindiği üzere, idarelerin idari işlem tesis ederken, eylemde bulunurken yararlandığı serbestiye takdir yetkisi denilmektedir. Takdir yetkisi, idarenin belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir

/

kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda tanınan bir serbestiye ya da belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olması olarak tanımlanmaktadır. (Halil Kalabalık, İdare Hukukunda

Takdir Yetkisi Kavramı Ve Benzer Kurumlarla Karşılaştırılması, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi

Dergisi Cilt 1, Sayı 2,Aralık 1997). İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması idarenin görevlerinin niteliği gereği zorunlu olmakla birlikte bu durum, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına da gelmez. İdarenin takdir yetkisini kullanırken yasaların koyduğu sınırlar içinde kalması, eşitlik ilkesine uygun hareket etmesi, bu yetkiyi kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun kullanması, yasanın öngördüğü amacın dışında başka bir amaç için kullanamaması ve bu yetkiyi gerekçeli olarak kullanması hukuk devleti açısından zorunluluktur (Şeref Gözübüyük, Yönetim Hukuku, Eylül/1991 s.204).

12. 4736 sayılı Kanun’un 1’inci maddesinin altıncı fıkrasının verdiği yetki kapsamında, kamu kurum ve kuruluşlarının ürettikleri mal ve hizmetlerden ücretsiz veya indirimli olarak faydalanacaklar 2002/3654

Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nda belirlenmiş, şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden kimlerin ücretsiz veya indirimli olarak faydalanacağı da bahse konu Bakanlar Kurulu Kararı’nın Eki Karar’da sayılmıştır.

13. Mezkûr Bakanlar Kurulu Kararı’nın Eki Karar’ın 3’üncü maddesinde 02/12/2020 tarihli ve

3258 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yapılan değişiklikle; jandarma hizmetleri sınıfı personeli, Jandarma

Genel Komutanlığı mensubu sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay ve uzman erbaşlar, sahil güvenlik hizmetleri sınıfı personeli, Sahil Güvenlik Komutanlığı mensubu sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay ve uzman erbaşlar Belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmelerce yürütülen toplu taşıma hizmetlerinden faydalanmada 4736 sayılı Kanun’un 1’inci maddesinin birinci fıkrası hükmünden muaf tutulacaklar arasına eklenmiş ve bu suretle madde kapsamında sayılan personele şehir içi toplu taşıma hizmetinden ücretsiz veya indirimli olarak faydalanma imkanı tanınmıştır.

14. Bahse konu Cumhurbaşkanı Kararı ile Jandarma Genel Komutanlığında görev yapan personellerden hangilerinin şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli yararlanacağının belirlendiği, ancak Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde 657 sayılı Kanuna tabi olarak görev yapan sivil memurların bu kapsamda sayılmadığı, İdare tarafından da sivil memurların şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli yararlanması yönünde bir teklifte bulunulduğunun ancak söz konusu teklifin kabul görmediğinin belirtildiği, dolayısıyla ilgili Karar’da sivil memurlarla yer verilmemek suretiyle

Cumhurbaşkanı tarafından takdir yetkisinin bu yönde kullanıldığı anlaşılmış olup takdir yetkisinin kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullanıldığı yönünde herhangi bir bulguya rastlanmamıştır.

15. Bunlarla birlikte, başvuran vekili tarafından şehir içi toplu taşıma hizmetinden Jandarma Genel

Komutanlığı bünyesinde görev yapan rütbeli personel ücretsiz faydalanırken müvekkilinin faydalanamamasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu iddia edilmişse de Anayasa Mahkemesinin 2015/46 esas ve 2017/130 sayılı kararında: “Anayasa’nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesi, hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı aynı durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da

/

topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.” ifadelerine yer verildiği, bu çerçevede; unvanları, görevleri ve tabi oldukları mevzuat dikkate alındığında

Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde görev yapan rütbeli personel ile sivil memurların farklı hukuki durumda bulunduklarının görüldüğü, bu nedenle rütbeli personelin aksine sivil memurların şehir içi toplu taşıma hizmetinden ücretsiz olarak faydalanamamasının eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmadığı değerlendirilmiştir.

16. Başvuran vekilinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamında Kurumuzca yapılan değerlendirmede; Jandarma Genel Komutanlığında 657 sayılı

Kanun’a tabi sivil memur olarak görev yapan başvuranın şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli olarak faydalandırılmamasında hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup bahse konu ilkeler çerçevesinde yapılan değerlendirmede; Kurumumuzca İdareden başvuru konusuyla ilgili ilk olarak 05/01/2021 tarihli yazıyla bilgi ve belge talebinde bulunulduğu, ancak Kanun’da öngörülen 30 günlük süre dolmasına ve Jandarma

Genel Komutanlığının ilgili birimleriyle defalarca telefon görüşmesi yapılmasına rağmen talep edilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza gönderilmediği, bunun üzerine Kurumumuzca 25/03/2021 tarihinde 1. tekit ve 17/05/2021 tarihinde 2. tekit yazılarının yazıldığı, tekit yazılarından sonra da ilgili birimlerle defalarca görüşüldüğü ve Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ancak bu görüşmelerden sonra 25/05/2021 tarihli yazıyla cevap verildiği, ayrıca başvuran ile ilgili işlemlerinde İdare tarafından idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin bildirilmediği, tüm bu sebeplerle İdarenin “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davranmadığı anlaşılmış olup İdarenin bundan böyle bu ilkelere uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

18. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren varsa dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın Başvurana ve İçişleri Bakanlığına tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi