|
ÖZET: Başvuran, Jeoloji Mühendisleri Odası’ndan istifasını talep etmiş ve biriken aidat borcunun silinmesini istemiştir. 1987 yılından bu yana TCDD Genel Müdürlüğü’nde çalışan başvuran, Oda’ya üye olduğu dönemde aidat bildirimleri almadığını belirtmiştir. 2015 yılında, Oda tarafından kendisinden 2.565,00 TL tutarındaki borcun ödenmesi talep edilmiştir. Başvuran, bu borcun zamanaşımına uğrayan kısmının silinmesini istemiş, ancak Oda, istifanın gerçekleşmesi için tüm borcun ödenmesi gerektiğini bildirmiştir.
TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası, başvuranın 1984 yılında üye olduğunu ve 2019 itibarıyla toplam aidat borcunun 2.955,00 TL olduğunu belirtmiştir. Oda, aidat tahsilatının yasal bir zorunluluk olduğunu ifade ederek, başvuranın istifa talebinin yalnızca borcun ödenmesi durumunda kabul edileceğini vurgulamıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın aidat borcunun tahakkuk ettirilmesinde hukuka aykırılık olmadığını, ancak istifa talebinin reddinin yasal dayanağı bulunmadığını değerlendirmiştir. Sonuç olarak, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi kararı verilmiş; başvuranın aidat borcunun silinmesi talebi reddedilmiş, ancak Oda üyeliğinden istifası için gerekli şartların gözden geçirilmesi önerilmiştir. Bu durum, Oda’nın yönetmeliklerinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/9606-S.14709
BAŞVURU NO : 2019/7513
KARAR TARİHİ : 04/10/2019
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : JEOLOJİ MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞI
TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın Jeoloji Mühendisleri Odasından istifasının sağlanması ve biriken aidat borcunun silinmesi talebine ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 04/04/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 1987 yılından beri TCDD Genel Müdürlüğünde çalışmakta olduğunu, üniversite yıllarında öğrenci üye olarak TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odasına üye olduğunu, kamuda çalışmakta olduğu 18-19 yıllık süre zarfında Oda tarafından aidat borcuna ilişkin bildirimde bulunulmadığını, 28/10/2015 tarihinde Oda tarafından birikmiş olan 2.565,00 TL tutarındaki aidat borcunu ödemesinin talep edilmesi üzerine 11/11/2015 tarihli dilekçesi ile istifa talebini ve biriken borcunun zamanaşımına uğrayan kısmının terkin edilmesini talep ettiğini, Odanın 14/03/2016 tarihli cevabi yazısında biriken aidat borcuna zamanaşımı uygulanmayacağının ve borcun tamamı ödenmeden istifa talebinin gerçekleştirilemeyeceğinin kendisine bildirildiğini,
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 102. maddesi uyarınca
zamanaşımına uğramayan 720,00 TL tutarındaki aidat borcunu ödediğini ve zamanaşımına uğrayan borcunun silinerek Oda üyeliğinden istifasının sağlanmasını Odaya sunduğu 29/03/2016 tarihli dilekçesinde tekrar talep ettiğini, Odanın 22/05/2016 tarihli yazısı ile zamanaşımı talebinin reddedildiğini ve ancak kalan 1.848,00 TL tutarındaki aidat borcunu ödemesi halinde Oda üyeliğinden istifasının gerçekleştirilebileceğinin bildirildiğini belirterek
Oda üyeliğinden istifasının sağlanarak zamanaşımına uğrayan aidat borçlarının silinmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odasının 29/05/2019 tarihli ve … sayılı yazısında; Başvuranın 04/10/1984 tarihinde üye sicil fişini imza altına alarak TMMOB Jeoloji
Mühendisleri Odasına üye olduğu, 29/03/2016 tarihinde 720,00 TL tutarında 60 aylık aidat borcu ödemesi gerçekleştirdiği, 2019 yılı Mayıs ayı itibarıyla başvuranın toplam aidat borcunun
197 ay X 15.00 TL olmak üzere 2.955,00 TL tutarında olduğu ve icra işleminin henüz
başlatılmadığı, üye aidatlarının tahsilinin Oda yöneticilerinin takdir yetkisinde bir işlem olmadığı, bu tahsilatın yapılmasının Oda Yönetim Kurulu için yasal bir zorunluluk olduğu, bu hususta nasıl bir uygulama yapılacağının ve Oda üyeliğinden istifa şeklinin ilgili yönetmeliklerde tanımlandığı, başvuranın oda üyeliğinden istifasının gerçekleştirilebilmesi için kalan aidat borcunun ödenmesi gerektiği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında: “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında: “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanununun 30’uncu maddesinde; “Her türlü oda aidatı ile diğer para cezalarını tebliğ gününden itibaren otuz gün içinde mensup oldukları odaya ödemiyenler hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takibat yapılır.”
6. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun “Beş yıllık zamanaşımı” başlıklı 147’nci
maddesinin birinci fıkrasında; “Aşağıdaki alacaklar için beş yıllık zamanaşımı uygulanır:
Kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi diğer dönemsel edimler…”
7. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun “Kanunun şümulü” başlıklı 1’inci maddesinde; “Devlete, vilayet hususi idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim, harç, ceza tahkik ve takiplerine ait muhakeme masrafı, vergi cezası, para cezası gibi asli, gecikme zammı, faiz gibi fer’i amme alacakları ve aynı idarelerin akitten, haksız fiil ve haksız iktisaptan doğanlar dışında kalan ve amme hizmetleri tatbikatından mütevellit olan diğer alacakları ile; bunların takip masrafları hakkında bu kanun hükümleri tatbik olunur.”
8. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliğinin;
8.1. “Üyelerin Yıllık Ödenti Yükümlülüğü” başlıklı 99’uncu maddesinde; “(1) Yıllık ödenti, üyelerden, Odasının vereceği karara göre peşin olarak ya da eşit taksitlerle alınır. (2)
Geçmiş yıllara ait üye ödentisi, borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınır.
(3) Her türlü ödenti ile öteki para cezalarını, yazılı bildirim tarihinden itibaren 30 (otuz) gün içinde bağlı bulundukları Odaya ödemeyenler hakkında, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılır…”
8.2. “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 114’üncü maddesinde; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda
Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler…”
9. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Jeoloji Mühendisleri Odası Ana
Yönetmeliği’nin “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 11 inci maddesinde; “Üyelikle ilgili 7 nci maddede belirtilen nitelikleri yitirenler, üyelikten çıkarılırlar. Zorunlu askerlik görevi dışında, Silahlı Kuvvetler mensubu olan ya da herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, kamu kurum ve kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler, bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla, Oda Yönetim Kurulu kararıyla üyelikten ayrılabilirler…”
düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek; Borçlar Kanunu’nun dönemsel edimler için zamanaşımı süresini düzenleyen ilgili hükümleri göz önünde bulundurularak Başvuranın Jeoloji
Mühendisleri Odası üyeliğinden istifasının gerçekleştirilmesi ve istifa şartı olarak öngörülen üyelik ödentilerinin ödenmiş olması şartının yasal dayanaktan yoksun olması gerekçesiyle yönetmelik hükümlerinin gözden geçirilmesi hususunda hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11. Başvuran TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odasına olan üyeliğinin silinmesini ve birikmiş olan aidat borcunun zamanaşımına uğrayan kısmının silinmesini talep etmektedir.
12. Başvuran ve Jeoloji Mühendisleri Odasının Kurumumuza sunmuş olduğu bilgi ve belgelerin incelenmesinden; başvuranın 29/03/2016 tarihinde kayıt altına alınan dilekçesi ile birlikte 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un ilgili hükümleri uyarınca 5 yıllık zamanaşımı süresini dikkate alarak son 5 yıla ait aidat borcunu ödediği ve Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesi uyarınca bir kamu kurumunda asli ve sürekli görevde çalışıyor olduğunu bildirerek üyelikten ayrılma talebinde bulunduğu ancak Odanın 22/05/2016 tarihli cevabi yazısı ile Oda uygulaması ve Oda mevzuatında son 5 yıllık alacak uygulaması olmadığından bahisle başvuranın istifa talebinin reddedildiği ve kalan aidat borcu olan 1.848,00 TL’nin ödenmesi halinde istifa talebinin gerçekleştirilebileceğinin başvurana bildirildiği anlaşılmıştır.
13. Jeoloji Mühendisleri Odası tarafından Kurumumuza sunulan belgelerden başvuranın
Oda’ya üye olmak üzere Oda üye sicil formunu 04/10/1984 tarihinde imzalayarak Odaya sunduğu bu itibarla Odaya üyelik kaydının yapılması yönünde açık irade beyanında bulunduğu görülmüştür. Başvuranın üyelik statüsü kazanmasının sonucu olarak TMMOB Jeoloji
Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliğinin 10 uncu maddesi uyarınca; 6235 sayılı TMMOB
Kanunu, 3458 sayılı Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanun ve diğer ilgili kanunlar ile
Birlik ve Oda yönetmeliklerinin öngördüğü hükümlere uymasının ve Oda Genel Kurulunca belirlenen Oda üyelik ödentilerini ödemesinin gerektiği, öte yandan Yönetmeliğin 11’inci maddesinde kamu kurum ve kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyelerin bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmelerinin ve gerektiğinde belgelemelerinin düzenlendiği ancak başvuranın Oda’ya üye olduğu tarihten 29/03/2016 tarihine kadar söz konusu bildirimde bulunmadığı nazara alındığında geçen süre zarfında Oda tarafından aidat borcu tahakkuk ettirilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşılmıştır.
14. Bunula birlikte, Jeoloji Mühendisleri Odası, Anayasanın 135 inci maddesi uyarınca
Odalarının kamu kurumu olduğunu ve her türlü alacaklarının kamu alacağı kapsamına girdiğini, uygulama ve mevzuatlarında oda aidat alacaklarına ilişkin bir zamanaşımı süresi bulunmadığını ileri sürmüşse de; öğretide Devlet, il özel idareleri veya belediyeler dışındaki kamu kurum ve kuruluşlarına ait olan alacakların niteliği ne olursa olsun 6183 sayılı Kanunun birinci maddesi kapsamında kamu alacağı kabul edilemeyeceğinin, Özel Kanunun da alacağa 6183 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağının belirtilmiş olmasının da o alacağa bu madde kapsamında kamu alacağı niteliği kazandırmayacağının, yapılan atfın o alacağın tahsilinde 6183 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağını gösterdiğinin kabul edildiği, (Mahmut Coşkun, Açıklamalıİçtihatlı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, 2011, Ankara, s.35), kaldı ki 6235 sayılı TMMOB Kanununda ve Jeoloji Mühendisleri Ana Yönetmeliğinde oda aidat alacaklarının tahsilinde 6183 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağına dair bir atfın da bulunulmadığı nazara alınarak, bu itibarla Oda tarafından tahakkuk ettirilen aidat borçlarına ilişkin zamanaşımının belirlenmesinde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümlerinin esas alınması ve Anılan Kanun’un 147 inci maddesinin 1 inci bendinde dönemsel edimler için öngörülen beş yıllık zamanaşımı süresinin uygulanması gerektiği değerlendirilmiştir.
15. Diğer taraftan, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesinde ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Jeoloji Mühendisleri Odası Ana
Yönetmeliği’nin 11 inci maddesinde kamu kurum ve kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyelerin bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmeleri, gerektiğinde belgelemeleri, Oda üye kimlik kartını geri vermeleri ve o tarihe kadar ki üyelik ödentilerinin tamamını ödemeleri şartıyla Oda üyeliğinden ayrılabilecekleri düzenlenmiştir. Kurumumuzca daha önce verilen kararlarda; hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde alt düzeydeki normların yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan aldığı, 6235 sayılı Kanun’da Odalara olan üyelikten ayrılmaya dair hiçbir düzenlemenin bulunmadığı, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına olan üyeliğin ve bu üyeliğin sonlandırılmasının bireye tanınmış bir hak olduğu ve bu hakkın sınırlandırılmasının da yine bir kanunla gerçekleştirilmesi gerektiği, Oda üyeliğinin sonlandırılmasının Odaya olan aidat borçlarının ödenmesi şartına bağlanmasının ve bu şartın ilgili Kanunla değil Yönetmeliklerle getiriliyor olmasının hukuka aykırı olduğu, aidat borçlarının tahsili için İcra ve İflas Kanunu hükümleri gereğince icra takibi yapılması mümkünken aidat borçlarının ödenmemesi durumunda oda üyeliğinden istifa etmenin yasaklanmasının istifa müessesinin amacıyla bağdaşmayacağı ve söz konusu hüküm ile mesleğin icrasını gerektirecek işlerde çalışmamanın anlamsız kaldığı, mesleği ile ilgili işlerde çalışmıyor olmalarına rağmen aidat borcu nedeniyle kişilerin istifasının mümkün olamadığı ve borcun her ay işlemeye devam ettiği, bu itibarla söz konusu hükmün hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiştir.
16. Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvurana Odaya üye olduğu süreler için aidat borcu tahakkuk ettirilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı, bununla birlikte kanuni dayanağı olmayan yönetmelik hükmüne dayanılarak Oda üyeliğinden ayrılması talebinin ödenmeyen aidat borcu bulunduğu gerekçesiyle reddedilmesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu, dolayısıyla başvuranın Jeoloji Mühendisleri Odasından kaydının silinmesiyle birlikte ilgili Yönetmelik hükümlerinin yeniden gözden geçirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden idarenin iyi yönetim ilkelerinden “dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davrandığı, öte yandan yukarıda hukuki gerekçe başlığı altında incelendiği üzere “kanunilik” ve “ölçülülük” ilkesine riayet etmediği tespit edilmiş olup, İdarenin bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE; Başvuranın aidat borcunun silinmesi talebinin REDDİNE; Başvuranın Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Jeoloji Mühendisleri Odası üyeliğinden istifasının gerçekleştirilmesi için TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
JEOLOJİ MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA;
İstifa şartı olarak öngörülen üyelik ödentilerinin ödenmiş olması şartının yasal dayanaktan yoksun olması gerekçesiyle yönetmelik hükümlerinin gözden geçirilmesi hususunda TÜRK
MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ BAŞKANLIĞINA VE TÜRK
MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ JEOLOJİ MÜHENDİSLERİ ODASI
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Başkanlığı (TMMOB) ile Türk
Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Jeoloji Mühendisleri Odası Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BAŞKANLIĞINA VE TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ JEOLOJİ
MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi