|
ÖZET: Başvuru, Toroslar Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi tarafından kaçak elektrik kullanımı gerekçesiyle tahakkuk ettirilen faturalara itiraz eden bir birey tarafından yapılmıştır. Başvuran, Mersin’deki ikamet adresinde, elektrik bağlantısının kesilmesi ve yaklaşık 16.000 TL tutarında fatura çıkarılması gibi durumlarla karşılaştığını belirtmiştir. İtirazında, kaçak kullanımın 365 gün yerine 90 gün esas alınarak hesaplanması gerektiğini, ayrıca bilgisayarlı okuma yöntemiyle daha doğru bir değerlendirme yapılmasını talep etmiştir.
Toroslar Elektrik Dağıtım A.Ş., yapılan denetimlerde ölçü devresine müdahale edildiğini ve bu nedenle kaçak elektrik kullanıldığına dair tutanak düzenlendiğini ifade etmiştir. Başvuranın, kiracı olarak ikamet ettiği dairedeki elektrik aboneliğinin ev sahibine ait olduğu ve dolayısıyla kaçak kullanım dolayısıyla yüklenen fatura için sorumlu tutulamayacağı iddia edilmiştir. Ancak, başvuranın fiili kullanıcı olduğu kabul edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruya ilişkin incelemesini tamamlayarak, idarenin işlemlerinin mevzuata uygun olduğunu ve başvurunun reddine karar vermiştir. İlgili mevzuat çerçevesinde yapılan işlemlerin hukuka uygunluğu vurgulanmış, başvuranın itirazlarının ise geçersiz olduğu belirtilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/5128-S.24.8095
BAŞVURU NO : 2023/17185
KARAR TARİHİ : 13.05.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TOROSLAR ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ
Başvuranın kaçak elektrik tükettiği gerekçesiyle, hakkında tahakkuk
BAŞVURUNUN KONUSU :
ettirilen faturalandırmaya ilişkin itirazı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 27.10.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran 25/08/2023 tarihli başvurusunda, yaklaşık altı yıldır Bahçelievler Mahallesi 1801 Sokak
No: Yenişehir/MERSİN adresinde ikamet ettiğini, kaçak elektrik kullanıldığı gerekçesiyle elektrik bağlantısının kesildiğini, nötr bacağı kesilerek eksik tüketim kaydedilmesine sebebiyetten 16.000 TL civarında fatura tahakkuk ettirildiğini; kendisinin öğretmen olduğunu, yaz tatili sebebiyle evde bulunmadığını, şimdiye kadarki faturalarını ödediğini, evde yalnız yaşadığını, evde olmadığı bir dönemde işlem yapıldığını; kaçak hesabının 365 gün baz alınarak yapıldığını, mevzuata göre en fazla 90 gün baz alınarak sözleşme gücü üzerinden mesken tarifesine göre cezai işlem hesaplanması gerektiğini belirterek bilgisayarlı okuma yöntemiyle daha doğru ve net bir şekilde değerlendirme yapılmasını, durumun düzeltilmesini, eski kullanıcıya ait olan bu işlemin kendisine yükletilmemesini, ilk taksitini ödemek zorunda kaldığı cezai işlemin iptali edilmesini ve ödediği tutarın iade edilmesini talep etmektedir.
1.1. Başvuran tarihli başvurusunda özetle, kaçak elektrik bedeli olarak hesaplanan katsayı tutarının yönetmeliğe aykırı olduğunu, bilgisayarlı okumayla tam ve net olarak kullanılan elektriğin ölçülmesini ve ödediği ücretin iadesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. 23/11/2023 tarih, sayılı ve “Bilgi ve belge talebi” konulu yazımız üzerine, Toroslar Elektrik
Dağıtım Anonim Şirketinin 04/01/2024 tarihli ve sayılı cevabi yazısında, 2.1. nolu tesisata ait adreste 25.07.2023 tarihinde yapılan kontrolde ölçü devresine müdahale edilerek (sayaca gelen ana nötr hattı sayaç öncesinde kesilerek sayaç istenildiğinde uyutulmakta) elektrik enerjisi tüketimi yapıldığı hususunun tespit edildiği, Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliğinin
“Kaçak ve Usulsüz Elektrik Enerjisi Tüketimi” başlıklı 42 nci maddesi gereği kaçak tutanağı düzenlendiği ve düzenlenen tutanağın doğru olduğu, 2.2. Kaçak tutanağına istinaden ilgili Yönetmeliğin 44/2-a bendi gereği 8,35 kWh kurulu güç değerinin 0,6 kullanım faktörü ile çarpımı ile elde edilen güç değeri, 45 inci maddede belirtilen meskenler için geçerli 5 saat ve 360 gün (21 gün kaçak ve 331 gün ek tahakkuk) süreleri gözetilerek, ayrıcı ilk kaçak tutanağı olduğu için ait olduğu tarife grubu birim fiyatının 1,5 katı olarak hesaplama yapıldığı, ilgili dönemde elektrik sayacının kaydetmiş olduğu 1675 kwh ilk tüketim değeri de hesaplanan endeks değerinden mahsup edildiği, 2.3. 23.07.2023 tarihinde ölçü devresine müdahale etmek suretiyle kaçak kullanım yapıldığının tespit edilerek ilgili Yönetmeliğin madde 42 (c) gereğince işlem tesis edildiği ve tüketim ekstresinin incelendiği,
05.04.2022 tarihi sonrası tüketimlerin düştüğünün görüldüğü, tüketim ekstresine göre 2022 yılının
tamamında tüketilen elektrik enerji miktarı 2021 yılının tamamında tüketilen ile kıyaslandığında % 43 oranında bir düşüş yaşandığının da tespit edilebildiği, aynı Yönetmeliğin 44(2)-a ve 45 inci maddeleri kapsamında kurulu güç üzerinden hesaplamalar yapıldığı, 2.4. Sayaç değişimi, kaçak kontrol, tutanak veya cezai işlem dışında, 10.08.2023 tarihinde, 10 yılını doldurmuş sayaçların periyodik değişimleri kapsamında yapıldığı, bu sayaçların muayeneden muaf tutulduğu, direkt hurdaya çekildiği, 2.5. Borcun icra öncesi ödendiği, Şirkete karşı açılan bir dava bulunmadığının tespit edildiği, uyuşmazlığın dostane çözüm usulüyle karşılanmasının mümkün bulunmadığının değerlendirildiği, 3. Toroslar Elektrik Dağıtım Anonim Şirketinin 17/01/2024 tarihli ve sayılı cevabi yazısında,
3.1 Sayacın geçmişe yönelik periyodik muayene tarihlerine ilişkin yapılan kontrollerde, ilgili tesisatın
10.08.2023 tarihinde kalibrasyon kapsamında değiştirildiğinin tespit edildiği,
3.2. Başvuruya ilişkin, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 27.
Maddesinde yer alan “Dostane Çözüm” usulüyle karşılanmasının mümkün olup olmadığı talebine ilişkin
Şirketlerince yapılan değerlendirmeler sonucunda işlemlerin doğru olduğu tespit edildiğinden uyuşmazlığın dostane çözüm usulüyle karşılanmasının mümkün bulunmadığının değerlendirildiği, 4. 23/03/2024 tarih, sayılı ve “Bilgi ve belge talebi” konulu yazımız üzerine, Enerjisa Toroslar
Elektrik Perakende Satış A.Ş’nin 15/04/2024 tarihli cevabi yazısında, numaralı tesisat için aboneliğin başvuru sahibi adına olmadığının gözlendiği, söz konusu tesisata ait abonelik başlangıç tarihinin 24/04/2015 olduğu, ifadelerine yer verildiği görülmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 6. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
7. 30.05.2018 tarih ve 30436 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri
Yönetmeliğinin, 7.1. ‘Kaçak elektrik enerjisi tüketimi halleri’ başlıklı 42 nci maddesinde, “ (1) Gerçek veya tüzel kişinin kullanım yerine ilişkin olarak; a) Perakende satış sözleşmesi veya ikili anlaşma olmaksızın dağıtım sistemine müdahale ederek elektrik enerjisi tüketmesi, b) Perakende satış sözleşmesi veya ikili anlaşması mevcutken ayrı bir hat çekmek suretiyle dağıtım sistemine müdahale ederek sayaçtan geçirilmeksizin elektrik enerjisi tüketmesi, c) Perakende satış sözleşmesi veya ikili anlaşması mevcutken sayaçlara veya ölçü sistemine müdahale ederek, tüketimin doğru tespit edilmesini engellemek suretiyle, eksik veya hatalı ölçüm yapılması veya hiç ölçülmeden veya yasal şekilde tesis edilmemiş sayaçtan geçirilerek, mevzuata aykırı bir şekilde elektrik enerjisi tüketmesi, …kaçak elektrik enerjisi tüketimi olarak kabul edilir.”, 7.2. ‘Kaçak elektrik enerjisi tespit süreci’ başlıklı 43 üncü maddesinde, “(1) 42 nci maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamında doğrudan dağıtım sistemine yapılan müdahalelerde dağıtım sistemine olan bağlantılar ortadan kaldırılır. Kullanım yerinde EK-5’te yer alan kaçak elektrik tespit tutanağı düzenlenir ve kullanım yerinin elektriği kesilir. (2) 42 nci maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sayaca müdahale edildiğine ilişkin şüpheye sebep olacak bir bulguya rastlanılması halinde aşağıda belirtilen kaçak tespit süreci başlatılır; a) Sayaç sökülerek yerine uygun bir sayaç takılmak sureti ile mevcut sayaç incelemeye alınır. b) Sökülen ve takılan sayaçlarla ilgili EK-6’ da yer alan bilgilerin tamamını içeren sayaç değiştirme tutanağı düzenlenir ve bu tutanağın bir örneği kullanım yerine bırakılır.
İletişim bilgilerinin bulunması halinde tüketiciler kısa mesajla bilgilendirilir. Ayrıca yedinci fıkra kapsamında sayaçlar seri numaraları görülecek şekilde fotoğraflanır. c) İnceleme sonucunda sayaca müdahale edilerek tüketimin doğru tespit edilmesinin engellenmesi suretiyle elektrik enerjisinin eksik veya hatalı ölçülerek veya hiç ölçülmeden tüketildiğinin laboratuvar raporu ile tespiti halinde EK-5’te yer alan kaçak tespit tutanağı düzenlenir. ç) Laboratuvar raporu, kaçak elektrik tespit tutanağı ve ödeme bildirimi beraber tüketiciye bildirilir ve aynı süre içerisinde kesme bildirimi düzenlenmek suretiyle kullanım yerinin elektriği kesilir. (3) 42 nci maddenin birinci fıkrasının (ç) bendi kapsamında kullanım yerinde EK-5’te yer alan kaçak elektrik tespit tutanağı düzenlenir ve kullanım yerinin elektriği kesilir. (4) Dağıtım lisansı sahibi tüzel kişi 42 nci maddenin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentleri kapsamındaki tüm tespitler için, (a) ve (ç)
bentleri kapsamında ise tüketimin doğru tespit edilmesinin engellendiğinin tespiti halinde kaçak elektrik enerjisi tüketimi tespit edilen gerçek veya tüzel kişiler hakkında Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunabilir. (5) Kaçak elektrik enerjisi tüketiminin tespit edilmesinde, ilgili tüzel kişinin tespitini doğru bulgu ve belgelere dayandırması ve tüketici haklarının ihlal edilmemesi esastır. (6) (Mülga:RG-20/22021-
31401) (7) Bu madde kapsamında yapılan tespit ve işlemler kullanım yerini de içerecek şekilde
fotoğraflanır.”, 7.3. ‘Kaçak elektrik tüketim miktarının hesaplanması’ başlıklı 44 üncü maddesinde, “(1) 42 nci maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamındaki kaçak olarak tüketilen elektrik enerjisi miktarı, tüm tüketiciler için; a) Öncelikle tüketimi doğru olarak kaydetmiş olan yasal şekilde tesis edilmiş sayaç değerine göre, b) Tüketimi doğru olarak kaydetmiş yasal şekilde tesis edilmiş sayaç değerinin bulunmaması durumunda, ihtilafsız aynı dönemki tüketim miktarına göre, hesaplanır. (b) bendi kapsamında, kaçak kullanım tespitinin yapıldığı tarihten geriye dönük olarak yapılan incelemeler sonucunda, tüketim değerlerinin düşmeye başladığı tarih tespit edilebiliyorsa, bu tarihten önceki aynı dönem, ihtilafsız dönem olarak kabul edilir. (2) Birinci fıkra kapsamında doğru tespit edilmiş tüketim değeri yoksa, kullanım yerinin müstakil trafolu olup olmamasına bakılmaksızın; a) Meskenlerde, proje varsa projesinde belirtilen gücün kullanma faktörü olan 0,60’ı, projesi yok ise, basit yapılarda 3 kW, diğerlerinde 5 kW’nın altında olmamak üzere bağlantı gücüne ve ortalama günlük çalışma saatine göre, yöresel özellikler ve benzer yapılar göz önüne alınarak, b) Diğer tüketici gruplarında, tespit edilen kurulu gücün kullanma faktörü olarak alınan 0,60 ile çarpımı sonucu bulunan değer bağlantı gücü olarak kabul edilir ve bu değer 3 kW’nın altında olmamak üzere ortalama günlük çalışma saatlerine göre hesaplanır. Bu tür hesaplamaların yapılamaması
durumunda, tüketilen elektrik enerjisi miktarı aynı yörede bulunan benzer kullanım yerlerinin ortalama tüketimlerine göre hesaplanarak tespit edilir. …”, 7.4. ‘Kaçak elektrik enerjisi tüketim miktarının hesaplanmasında ve faturalanmasında esas alınacak süre’ başlıklı 45 inci maddesinde, “(1) Kaçak elektrik enerjisi tükettiği tespit edilen tüketiciye yapılacak faturalandırmada, aşağıda yer alan süreler esas alınır; … c) 42 nci maddenin birinci fıkrasının (c) bendi çerçevesindeki tespitlerde; son endeks okuma ile tutanak düzenlenmiş olması kaydıyla kontrol, mühürleme, kesme-bağlama, sayaç değiştirme işlemleri gibi, sayaç mahallinde dağıtım şirketince gerçekleştirilmiş olan en son işlem tarihi ile kaçak tespitinin yapıldığı tarihe kadar olan süredir ve bu süre 90 günü geçemez. ç)
Birinci fıkranın (b) ve (c) bentlerinde belirtilen sürenin dışında, tüketicinin kaçak elektrik enerjisi kullanım başlangıç tarihinin doğru bulgu ve belgelerle tespit edilmesi halinde, kaçak tüketime ek olarak birinci fıkranın (b) ve (c) bentlerinde belirlenen başlangıç tarihinden itibaren, doğru bulgu ve belgelerle tespit edilmiş kaçak elektrik enerjisi kullanımı başlangıç tarihine kadar geriye dönük normal tüketim hesabı yapılır. 1) Kaçak tüketimi ile kaçağa ilişkin normal tüketim hesabında esas alınacak sürelerin toplamı 12 ayı geçemez. Yapılacak hesaplamada tüketimin yapıldığı kabul edilen dönemlerdeki birim fiyatlar dikkate alınır ve gecikme zammı alınmaz. … (3) Kaçak elektrik enerjisi tüketim miktarının hesaplanmasında ortalama günlük çalışma saatleri; a) Meskenlerde; 5 saat, b) Tarımsal sulama tüketici grubunda yer alan tüketicilerde; ilgili Tarım İl Müdürlüğünden ürün bazında alınacak sulama sezonu saati bilgisi çerçevesinde belirlenen saat, c) Sanayi tüketici grubundan enerji alanlar ile turistik tesisler, akaryakıt istasyonları, hastaneler, alışveriş merkezleri gibi vardiyalı hizmet veren tüketicilerden, tek vardiyalı çalışanlar için 7 saat, iki vardiya çalışanlar için 14 saat, üç vardiya çalışanlar için 21 saat, ç) Diğer tüketicilerde; 8 saat, olarak kabul edilir. (4) Perakende satış sözleşmesi veya ikili anlaşması olmayanlara, çalışma saatleri %20 oranında artırılarak uygulanır. Üç vardiya çalışanlar için bu süre 24 saat olarak kabul edilir…”, 7.5. ‘Kaçak elektrik enerjisi tüketiminin faturalandırılması’ başlıklı 46 ncı maddesinde, “(1) Tüm kaçak kullanımlara ilişkin hesaplamalar Kurul onaylı tarife tablolarındaki ilgili tüketicinin tüketici grubuna ilişkin tek terimli, tek zamanlı aktif enerji ve dağıtım tarifesi üzerinden yapılır. Yapılan hesaplamalarda reaktif enerjiye ve trafo kayıplarına ilişkin bedeller dikkate alınmaz. (2) Kaçak elektrik enerjisi tükettiği tespit edilen tüketicinin, 44 üncü madde çerçevesinde hesaplanan tüketimi, dahil olduğu tüketici grubuna kaçak elektrik enerjisi tükettiği dönemde uygulanmakta olan ve birinci fıkrada kapsamı belirtilen tarifenin 1,5 katı ile çarpılarak, kaçak enerji tüketim bedeli hesaplanır ve bu bedel fatura edilir.
(3) Tüketicinin aynı veya başka bir kullanım yerinde mükerrer kaçak elektrik enerjisi tükettiğinin tespiti edilmesi durumunda, kaçak elektrik enerjisi tüketiminin tespit edildiği tarihte yürürlükte olan ve birinci fıkrada kapsamı belirtilen tarifenin 2 katı göz önüne alınarak hesaplama yapılır. (4) Perakende satış sözleşmesi veya ikili anlaşması olmayanlara ilişkin kaçak elektrik enerjisi tüketimindeki hesaplamalar, ticarethane tüketici grubuna uygulanan birinci fıkrada kapsamı belirtilen tarife üzerinden yapılır.”
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin olarak, kaçak tüketim kapsamında yapılan tespit ve hesaplamaya ilişkin iş ve işlemlerin doğru mevzuat hükümleri ve net veriler kapsamında yeniden değerlendirilmesi hususunda, “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran kaçak tüketim sebebiyle faturalandırmaya itiraz etmekte iken ilgili idare mevzuata göre işlem yapıldığını belirtmektedir.
10. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgeler incelendiğinde;
10.1. 25.07.2023 tarihinde yapılan kontrolde ölçü devresine müdahale edilerek (sayaca gelen ana nötr hattı sayaç öncesinde kesilerek sayaç istenildiğinde uyutulmakta) elektrik enerjisi tüketimi yapıldığı tespit edildiği, Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliğinin 42 nci maddesinin birinci fıkrasının (c)
bendi kapsamında kaçak tutanağı düzenlendiği, 10.2. Kaçak tutanağına istinaden Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği Madde 44/2-a bendi gereği 8,35 kWh kurulu güç değerinin 0,6 kullanım faktörü ile çarpımı ile elde edilen güç değeri, 45.
maddede belirtilen meskenler için geçerli 5 saat ve 360 gün (21 gün kaçak ve 331 gün ek tahakkuk) süreleri gözetilerek, ayrıca ilk kaçak tutanağı olduğu için ait olduğu tarife grubu birim fiyatının 1,5 katı olarak hesaplama yapıldığı, İlgili dönemde elektrik sayacının kaydetmiş olduğu 1675 kwh ilk tüketim değeri de hesaplanan endeks değerinden mahsup edildiği, 10.3. Kaçak elektrik enerjisi tüketim miktarının hesaplamasında ve faturalanmasında esas alınan
05.04.2022 tarihi sonrası tüketimlerin düştüğü, tüketim ekstresine göre 2022 yılının tamamında tüketilen
elektrik enerji miktarı 2021 yılının tamamında tüketilen ile kıyaslandığında % 43 oranında bir düşüş yaşandığının tespit edildiği, Yönetmeliğin 44 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi ve 45 inci maddesi kapsamında kurulu güç üzerinden hesaplamalar yapıldığı ve toplamda 16.323,56 TL fatura tahakkuk ettirildiği, 10.08.2023 tarihinde ise 10 yılını doldurmuş sayaçların periyodik değişimleri kapsamında sayaç değişikliği yapıldığı, Hususları anlaşılmaktadır.
11. Başvuruya konu olayda, başvuranın söz konusu adreste kiracı olarak ikamet ettiği ve aboneliğin halen ev sahibi üzerinde bulunduğu, kaçak tüketim tespiti ve faturalandırmasının ise ilgili yönetmeliğin 42 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında yapılarak, muhatap olarak başvuranın dikkate alındığı ve onun adına tahakkuk ettirildiği anlaşılmaktadır.
12. Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliğinin 42 nci maddesinin (c) bendinde, perakende satış sözleşmesi veya ikili anlaşması mevcutken sayaçlara veya ölçü sistemine müdahale ederek, tüketimin doğru tespit edilmesini engellemek suretiyle, eksik veya hatalı ölçüm yapılması veya hiç ölçülmeden veya yasal şekilde tesis edilmemiş sayaçtan geçirilerek, mevzuata aykırı bir şekilde elektrik enerjisi tüketmesi durumunun, kaçak elektrik enerjisi tüketim hallerinden biri olarak düzenlendiği görülmektedir. Somut olayda 25/07/2023 tarihli tutanak ile “Ölçü devresine müdahale ederek tüketimin tespit edilmesini engellemek suretiyle elektrik enerjisi tükettiğiniz tespit edilmiştir. (42-1-c bendi kapsamı), sayaca gelen ana nötr hattı sayaç öncesinde kesilerek sayaç istenildiğinde uyutulmakta” açıklaması ile kaçak elektrik tüketim tespit tutanağı düzenlendiği, bu hali ile mevcut tüketimin bahsi geçen maddenin (c) bendi gereğince kaçak elektrik tüketimi kapsamında değerlendirilmesinin mümkün olduğu, ayrıca abonelik sözleşmesinin
2015 ten beri ev sahibi . . adına olduğu anlaşılmakla birlikte, başvuran tüketicinin de 6 yıldır söz konusu
dairede kiracı olduğunu kabul ederek kaçak elektrik dolayısıyla yüklenen faturayı da ödediğini belirttiği görülmektedir.
13. Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliğinin 42 nci maddesinden anlaşıldığı üzere, bir gerçek ya da tüzel bir kişinin kaçak elektrik borcundan sorumlu tutulabilmesi için ya abonelik sözleşmesinin tarafı olması ya da tüketilen elektrik enerjisinin fiili kullanıcısı olması gerekmektedir. Nitekim kaçak elektrik kullanımı, Türk Borçlar Kanunu açısından haksız fiil kapsamında değerlendirilmektedir. Türk Borçlar
Kanununun 50’nci maddesine göre, zararın ve zarar verenin kusurunun, zarar gören tarafından ispat edilmesi gerekmektedir. Bu durumda, başvuranın haksız fiil hükümlerince sorumlu tutulabilmesi için fiili kullanıcı olduğunun tespiti gerekmektedir (Kamu Denetçiliği kurumunun 2023/3613 sayılı kararı).
Başvuranın 6 yıldır söz konusu dairede kiracı olduğunu kabul ederek kaçak elektrik dolayısıyla yüklenen faturayı da ödediğini belirttiği görüldüğünden, başvuranın fiili kullanıcı olduğu hususunda tereddüt bulunmamaktadır.
14. Yargıtay’a göre, “Somut olayda, davalı elemanlarınca yapılan kontroller sırasında, davacının kaçak elektrik kullandığı saptanmış ve kaçak elektrik tutanağı düzenlenmiştir. Kaçak tutanakları aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir. Davacı taraf, tutanağın aksini ispat edememiştir. Tutanak içeriği ile davacının kaçak elektrik kullandığı kesin bir biçimde saptandığından, davacının kaçak elektrik kullanılmadığı
yönündeki beyanına itibar edilemez” (Üçüncü Hukuk Dairesi Esas: 2019/39 Karar: 2019/1190 Tarih:
18.02.2019). Yine Yargıtay’a göre abonelik iptal ettirilmedikçe, o abonelik üzerinden tüketilen su, elektrik ve doğalgaz gibi abonelik bedellerinden fiili kullanıcı ile birlikte abone de müteselsilen sorumludur (3.
Hukuk Dairesi 2019/5794 E., 2020/1626 K.). “Somut olaya gelince, davacının dava konusu tesisata ilişkin elektrik aboneliği mevcut olup, burada kaçak elektrik kullanıldığı, ancak davalının aboneliğinin iptal edilmemiş olduğu sabittir. Hal böyle olunca, davalının aboneliğini iptal ettirmeden taşınmazı terk ederek elektriğin kaçak olarak kullanılması nedeniyle, kaçak kullanım bakımından davalının mevcut abonelik gereği sorumluluğunun devam ettiğinin kabulü gerekir.” (HGK’nun 27/04/2011 gün ve 2011/9-104-239 sayılı kararı gibi) (Üçüncü Hukuk Dairesi Esas: 2013/10901 Karar: 2013/11193, Tarih: 27.06.2013) Kaldı ki somut olayda kaçak elektrik dolayısıyla yüklenen fatura için abonenin sorumluluğuna gidilmesine gerek kalmaksızın, söz konusu faturanın 6 yıldır kiracı olan fiili kullanıcı tarafından ödendiği anlaşılmaktadır.
15. Kaçak elektrik enerjisi tespit sürecine ilişkin olarak, ilgili Yönetmeliğin 43 üncü maddesi gereğince, 42 nci maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sayaca müdahale edildiğine ilişkin şüpheye sebep olacak bir bulguya rastlanılması halinde sayacın sökülerek yerine uygun bir sayaç takılmak sureti ile mevcut sayacın incelemeye alınacağı, sayaç değiştirme tutanağı düzenleneceği ve bu tutanağın bir örneğinin kullanım yerine bırakılacağı, tüketicilerin kısa mesajla bilgilendirileceği, sayaçların seri numaraları görülecek şekilde fotoğraflanacağı, inceleme sonucunda sayaca müdahale edilerek tüketimin doğru tespit edilmesinin engellenmesi suretiyle elektrik enerjisinin eksik veya hatalı ölçülerek veya hiç ölçülmeden tüketildiğinin laboratuvar raporu ile tespiti halinde kaçak tespit tutanağı düzenleneceği, laboratuvar raporu, kaçak elektrik tespit tutanağı ve ödeme bildiriminin beraber tüketiciye bildirileceği ve aynı süre içerisinde kesme bildirimi düzenlenmek suretiyle kullanım yerinin elektriğinin kesileceği, hususlarının düzenlendiği görülmektedir.
15.1. Tüm bu işlemler yapılırken ilgili tüzel kişinin tespitini doğru bulgu ve belgelere dayandırması ve tüketici haklarının ihlal etmemesinin önem arz ettiği, ayrıca söz konusu tespit ve işlemlerin kullanım yerini de içerecek şekilde fotoğraflanması gerektiği anlaşılmaktadır.
15.2. İlgili idare tarafından 42 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında işlem tesis edildiği belirtilmekle somut olayda sayacın sökülerek yerine uygun bir sayaç takılmak sureti ile mevcut sayacın incelemeye alınması işleminin gerçekleştirilmediği, zira somut olayda, doğrudan sayaca müdahale olduğuna ilişkin bir tespit yapılmadığı, ancak ölçü devresine müdahale yapıldığına ilişkin de bir kuşku bulunmadığı için mevcut sayacın incelemeye alınmadığı ve yapılan tespitin fotoğraflandırıldığı anlaşılmakta olup, kaçak elektrik enerjisi tespit sürecine ilişkin olarak herhangi bir eksiklik tespit edilememiştir.
16. Kaçak elektrik tüketim miktarının hesaplanmasına ilişkin olarak, ilgili Yönetmeliği 44 üncü maddesinde, kaçak olarak tüketilen elektrik enerjisi miktarının tüm tüketiciler için; a) Öncelikle tüketimi doğru olarak kaydetmiş olan yasal şekilde tesis edilmiş sayaç değerine göre, b) Tüketimi doğru olarak kaydetmiş yasal şekilde tesis edilmiş sayaç değerinin bulunmaması durumunda, ihtilafsız aynı dönemki tüketim miktarına göre, hesaplanacağı, belirtildikten sonra, ikinci fıkrasında birinci fıkra kapsamında doğru tespit edilmiş tüketim değeri yoksa, kullanım yerinin müstakil trafolu olup olmamasına bakılmaksızın; a) Meskenlerde, proje varsa projesinde belirtilen gücün kullanma faktörü olan 0,60’ı, projesi yok ise, basit yapılarda 3 kW, diğerlerinde 5 kW’nın altında olmamak üzere bağlantı gücüne ve ortalama günlük çalışma saatine göre, yöresel özellikler ve benzer yapılar göz önüne alınarak tespit edileceği belirtilmektedir.
16.1. Nitekim ilgili idarenin cevabi yazısında, 05/04/2022 tarihi sonrası başvuranın elektrik tüketiminin düştüğü hususunun belirttiği görülmekle birlikte; somut olayda bu tarihten önceki dönem ihtilafsız olarak kabul edilmediği için tüketim miktarının aynı dönemki tüketim miktarına göre hesaplanmadığı, zira İdarece gönderilen fatura örneklerinin incelenmesi neticesinde, 05/04/2022 tarihinden önceki dönemde de başvuranın tüketiminin yeknesak olmadığı, bu sebeple doğru tespit edilmiş bir tüketim değeri bulunmadığının kabul edilebileceği ve dolayısıyla İdarenin başvuranın kaçak elektrik tüketim miktarının bahsi geçen Yönetmeliğin 44/2-kapsamında hesaplanmasının hukuka uygun olduğu değerlendirilmektedir.
17. Kaçak elektrik enerjisi tüketim miktarının hesaplanmasında ve faturalanmasında esas alınacak süreye ilişkin olarak, ilgili Yönetmeliğin 45 inci maddesi kapsamında, son endeks okuma ile kaçak tespitinin yapıldığı tarihe kadar olan sürenin (05/07/2023 ve 25/07/2023 tarihleri arası) somut olayda 21 gün olarak belirlendiği görülmektedir. Ayrıca bu sürenin dışında tüketicinin kaçak elektrik enerjisi kullanım başlangıç tarihinin, 2022 yılının ilk 4 ayında tüketim miktarındaki keskin düşüşün gerekçe gösterilerek doğru bulgu ve belgeyle tespit edildiği kanaatiyle kaçak tüketime ek olarak 12 ayı geçmeyecek şekilde geriye dönük normal tüketim hesabı (ek tüketim hesabı) yapıldığı anlaşılmaktadır. Somut olayda, ek tüketim başlangıç tarihinin 31/07/2022, ek tüketim bitiş tarihinin 04/07/2023, kaçak tüketim başlangıç tarihinin 05/07/2023 kaçak tüketim bitiş tarihinin 25/07/2023 olarak belirlendiği, 05/04/2022 tarihinden itibaren tüketim düşüşü görüldüğü, bu tarih başlangıç alınamadığından 360 gün esas alınarak işlem yapıldığı, 31.07.2022-
25.07.2023 tarihleri arası yapılan hesaplamanın ait olduğu döneme ilişkin birim fiyatlar esas alınmak
suretiyle yapıldığı ve bahsi geçen hesaplama işlemi sonrası toplamda 16.326,56 TL fatura tahakkuk ettirildiği görülmektedir.
18. Kurumumuzca yapılan incelemede; dosya kapsamında gönderilen fatura örneklerine göre kaçak tespiti ve akabinde sayaç değişikliği sonrasında başvuranın tüketiminin kaçak elektrik kullandığı iddia edilen dönemden dahi düşük seyrettiği, başvuranın tüketiminin yeknesak olmadığı hususları anlaşılmakla birlikte, son endeks okuma ile kaçak tespitinin yapıldığı tarihe kadar olan sürenin (05/07/2023 ve 25/07/2023 tarihleri arası) somut olayda 21 gün olarak belirlendiği, bu sürenin dışında 2022 yılının ilk 4 ayında tüketim miktarındaki keskin düşüşün gerekçe gösterilerek doğru bulgu ve belgeyle tespit edildiği kanaatiyle kaçak tüketime ek olarak 12 ayı geçmeyecek şekilde geriye dönük normal tüketim hesabı (ek tüketim hesabı) yapıldığı, bu hesaplamanın ait olduğu döneme ilişkin birim fiyatlar esas alınmak suretiyle yapıldığı ve söz konusu işlemlerin, “Ölçü devresine müdahale ederek tüketimin tespit edilmesini engellemek suretiyle elektrik enerjisi tükettiğiniz tespit edilmiştir. (42-1-c bendi kapsamı), sayaca gelen ana nötr hattı sayaç öncesinde kesilerek sayaç istenildiğinde uyutulmakta” şeklinde açıklama içeren 25/07/2023 tarihli kaçak elektrik tüketim tespit tutanağı düzenlenmesi üzerine tesis edildiği, hususları dikkate alındığında; dosyada mevcut bilgi ve belgelerden İdarenin hukuka aykırı işlem tesis ettiğine ilişkin bir sonuca varılamamıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idareler tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır. Buna karşılık, başvurana iletilen cevabi yazıda, idarenin kararına karşı hangi sürelerde hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği anlaşıldığından “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup idareye bu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 inci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna, dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinin üçüncü fıkrasında, Kurumun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi ve dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu başvurana 24/04/2024 tarih ve sayılı yazı ile bildirilmiştir.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın Başvurana ve Toroslar Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi’ne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi